મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 4160

સંજ્ઞાકૃતમાત્રમ્ ઇદં કણ્ઠકો વહતીતિ વાદિશાર્દૂલં ।
દેવા પ્રવરકરહૃતં વહન્તિ અંશુપ્રવરવર્ષં ॥
નિષ્ક્રમ્ય નગરવરાતો અવલોકયિ પુરવરં પુરુષસિંહો ।
ન તં પુનર્ અહં પ્રવેક્ષ્યમ્ અપ્રાપ્ય જરામરણપારમ્ ઇતિ ॥
એવમ્ અભિનિષ્ક્રમણસંપન્ના ખલુ ધુતધર્મધર સમ્યક્સંબુદ્ધા ઇતિ ॥ ન પ્રતિબલો ખલ્વ્ અહં ભો ધુતધર્મધર બોધિસત્વસ્ય ગર્ભાવક્રાન્તિમ્ આદૌ કૃત્વા યાવદ્ અભિનિષ્ક્રમણતો વિસ્તરેણ ભાષિતું કલ્પં કલ્પાવશેષં વા ન ચ ગુણા સમન્તા શક્યમ્ અભિગન્તું ॥
___ઇત્ય્ અપિ બહુગુણસંપન્ના સમ્યક્સંબુદ્ધા ઇતિ ॥
[_મ્વુ_1.158_] બોધિમૂલમ્ ઉપગમ્ય ચાપ્રાપ્તાયાં સર્વાકારજ્ઞતાયાં પંચચક્ષુસમન્વાગતા ભવન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ વિસ્તરેણ ભો જિનપુત્ર પંચ ચક્ષૂણિ પરિકીર્તય અવહિતશ્રોતા દેવમનુષ્યસંકુલા પરિષા સર્વભૂતગણા ઇતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયન આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ ઉવાચ ॥ પંચ ઇમાનિ ભો ધુતધર્મધર સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં ચક્ષૂણિ ભવન્તિ ॥ કતમાનિ પંચ ॥ માન્સચક્ષુઃ દિવ્યચક્ષુઃ પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ ધર્મચક્ષુઃ બુદ્ધચક્ષુઃ ॥ ઇમાનિ ભો ધુતધર્મધર પંચ ચક્ષૂણિ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં ભવન્તિ અસાધારણાનિ પ્રત્યેકબુદ્ધેભ્યઃ અર્હન્તેભ્યઃ શૈક્ષેભ્યઃ સર્વબાલપૃથગ્જનેભ્ય ઇતિ ॥ તત્ર ભો ધુતધર્મધર માન્સચક્ષુસ્ તથાગતાનાં ॥ યાયે પ્રભાયે સમન્વાગતં યાયે શૂક્ષ્મદર્શનાયે સમન્વાગતં યાયે તત્ત્વદર્શનાયે સમન્વાગતં તન્ માન્સચક્ષુ અન્યસ્ય સત્વસ્ય સત્વકાયે નાસ્તિ ॥ પ્રાપ્તે ચ સર્વદર્શિત્વે બોધિસત્વા યાવત્તકમ્ અવકાશમ્ અવલોકયિતુમ્ ઇચ્છન્તિ તં દર્શનં તત્ર અપ્રતિહતં પ્રવર્તતે ॥ કિં કારણં ॥ વિપુલકુશલસંચિતત્વાત્* ॥ તદ્યથાપિ નામ ઋદ્ધિબલેન રાજા ચક્રવર્તિ સાર્ધં ચતુરંગિનીયા સેનાયે વૈહાયસં દ્વીપાતો દ્વિપં સંક્રામતિ તથેદં પિ દ્રષ્ટવ્યં ॥ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં ચરિતે ઋદ્ધિબલેન અનાકાંક્ષમાણાનાં નિશ્ચલાં વસુમતિં પ્રતિક્રમન્તાનાં ઉન્નતા ચ ઓનમતિ ઓનતા ચ ઉન્નમતિ તથૈતદ્ અપિ દ્રષ્ટવ્યમ્ ઇત્ય્ એવમ્ આદિના
[_મ્વુ_1.159_] લક્ષણમાત્રેણ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં માન્સચક્ષુઃ નિરુપદિશ્યતે ॥ ન ચ કલ્પેન સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં માન્સચક્ષુસ્ય શક્યં ગુણપર્યન્તમ્ અધિગન્તું ॥ કિં કારણં ॥ નહિ કિંચિત્ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં લોકેન સમં ॥ અથ ખલુ સર્વમ્ એવ મહર્ષિણાં લોકોત્તરં ॥ તથા હિ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં સમુદાગમઃ સો પિ લોકોત્તરો ॥ તચ્ ચ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં માન્સચક્ષુષઃ વર્ણં પ્રવૃત્તં સ્થાનં ચ યથાન્યેષાં સત્વાનાં સત્વકાયે ॥ યેન ચક્ષુષા ભૌમ્યા દેવાશ્ ચ યક્ષાશ્ ચ રાક્ષસાશ્ ચ કામાવચરાશ્ ચ રૂપાવચરાશ્ ચ દેવાઃ વિશિષ્ટતરં ચ વિપુલતરં ચ સ્ફુટતરં ચ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં દિવ્યચક્ષુઃ ॥ તત્ પ્રવૃત્તં મનોમયેષુ રૂપેષુ ॥
___યેનેહ પ્રજ્ઞાચક્ષુષા સમન્વાગતા ચક્ષુત્વપરીક્ષયા અષ્ટમકાદિકા પુદ્ગલા યાવદ્ અર્હત્પુદ્ગલા ઇતિ અતો પરિવ્યક્તતરં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ ॥ તત્ર કતમં સમ્યક્સમ્બુદ્ધાનાં ધર્મચક્ષુઃ ॥ સ દશાનાં બલાનાં મનોવિભુતા ॥ તત્ર કતમાનિ દશબલાનિ ॥ તદ્યથા
સ્થાનાસ્થાનં વેત્તિ પ્રથમં બલં અપ્રમેયબુદ્ધીનાં ।
સર્વત્રગામિનીં ચ પ્રતિપદં વેત્તિ બલં દ્વિતીયં ॥
નાનાધાતુકં લોકં વિદન્તિ ખ્યાતં બલં તૃતીયં ।
અધિમુક્તિનાનાત્વં વેત્તિ ચતુર્થં બલં ભવતિ ॥
પરપુરુષચરિતકુશલાનિ વેત્તિ તત્ પંચમં બલં ચ ।
[_મ્વુ_1.160_] કર્મબલં પ્રતિજાનન્તિ શુભાશુભં તદ્ બલં ષષ્ઠં ॥
ક્લેશવ્યવદાનં વેત્તિ સપ્તમં બલં ધ્યાનસમાપત્તિં વેત્તિ ।
અષ્ટમં બલં પૂર્વનિવાસં વેત્તિ બહુપ્રકારં ॥
બલં નવમં ભવતિ પરિશુદ્ધદિવ્યનયના ભવન્તિ ।
સર્વક્લેશવિનાશં પ્રાપ્નોન્તિ દશમં બલં ભવતિ ॥
એતાનિ મનોવિભુબલાનિ યૈઃ સર્વદર્શી દિવિ ભુવિ ચ જાતકીર્તિઃ દશબલ ઇત્ય્ એવમ્ આખ્યાતો ॥ યં એતેષુ દશબલેષુ મનોવિભુજ્ઞાનં ઇદમ્ ઉચ્યતે ધર્મચક્ષુર્ ઇતિ ॥ તત્ર કતમં બુદ્ધચક્ષુઃ ॥ અષ્ટાદશાવેણિકા બુદ્ધધર્માઃ ॥ તદ્યથા અતીતે અંશે તથાગતસ્ય અપ્રતિહતં જ્ઞાનદર્શનં । અનાગતે અંશે અપ્રતિહતં જ્ઞાનદર્શનં । પ્રત્યુત્પન્ને અંશે અપ્રતિહતં જ્ઞાનદર્શનં । સર્વં કાયકર્મ જ્ઞાનપૂર્વંગમં જ્ઞાનાનુપરિવર્તિ । સર્વં વાચાકર્મ જ્ઞાનપૂર્વંગમં જ્ઞાનાનુપરિવર્તિ । સર્વં મનોકર્મ જ્ઞાનપૂર્વંગમં જ્ઞાનાનુપરિવર્તિ । નાસ્તિ છન્દસ્ય હાનિઃ । નાસ્તિ વીર્યસ્ય હાનિઃ । નાસ્તિ સ્મૃતિયે હાનિઃ । નાસ્તિ સમાધીયે હાનિઃ । નાસ્તિ પ્રજ્ઞાયે હાનિઃ । નસ્તિ વિમુક્તિયે હાનિઃ । નાસ્તિ ખલિતં । નાસ્તિ રવિતં । નાસ્તિ મુષિતસ્મૃતિતા । નાસ્તિ અસમાહિતં ચિત્તં । નાસ્તિ અપ્રતિસંખ્યાય ઉપેક્ષા । નાસ્તિ નાનાત્વસંજ્ઞા ॥ યં ઇમેષુ અષ્ટાદશસ્વાવેણિકેષુ બુદ્ધધર્મેષુ જ્ઞાનમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે બુદ્ધચક્ષુર્ ઇતિ ॥
[_મ્વુ_1.161_] એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપ આયુષ્મન્તં મહાકાત્યાયનમ્ ઉવાચ ॥ કિં પુનર્ ભો જિનપુત્ર ભવતો એતદ્ અધિવચનં યાદૃશાનાં ભૂમીનાં વ્યાકરણં ઉતાહો સમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ એતદ્ ઇતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાત્યાયન આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ ઉવાચ ॥ એકસ્મિં સમયે ભો ધુતધર્મધર ભગવાં વારાણસ્યાં વિજહાર ઋષિવદને મૃગદાવે અષ્ટાવિંશતીનાં વશીભૂતશતાનાં પુરસ્કૃતઃ ॥ તત્ર ભગવતા અષ્ટાદશ બુદ્ધધર્મા વિભક્તાઃ અતીતે અંશે અપ્રતિહતં જ્ઞાનદર્શનમ્ એવ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં ભવતીતિ દશ ભૂમયો સમુત્કીર્તયે ॥ શાક્યમુનિં સમ્યક્સંબુદ્ધં આદૌ કૃત્વા દશ ભૂમયો દેશિતા ॥ તત્રેદમ્ ઉચ્યતે ॥
પ્રિયાણિ વસ્તૂનિ દદાતિ ચક્ષુમાં
ચિરં પ્રસન્નેન મનેન સંસરન્* ।
તતો પ્રિયં બુધ્યતિ જ્ઞાનમ્ ઉત્તમં
સ્વયં મહીમણ્ડગતો તથાગતો ॥
વિચિત્રવસ્ત્રાભરણૈર્ અલંકૃતાઃ
સ્ત્રિયો દદાતિ પરિતુષ્ટમાનસો ।
વિચિત્રમ્ અસ્ય પ્રતિજ્ઞાનમ્ અદ્ભુતં
ઉદીર્યતે તસ્ય ફલેન કર્મણઃ ॥
ન શક્તિનારાચ ન પ્રાસતોમરા ।
પ્રાસેસિ સત્વેષુ ભવેષુ સંસરન્* ।
તથાસ્ય માર્ગો ઽતૃણખણ્ડકણ્ટકો
[_મ્વુ_1.162_] અઘાતિ ગ્રામાં નગરાં ચ સંસરન્* ॥
સ્વકસ્ય દાસસ્ય પિ ધર્મવાદિનઃ
શૃણોતિ સત્કૃત્ય કથાં ન ચ્છિન્દતિ ।
તતો સ્ય ધર્મં બ્રુવતો મહાજને
ન કશ્ચિ નો રમ્યતિ નો ચ તુષ્યતિ ॥
પ્રણીતદાનાનિ દદાતિ . . . . .
વિનેતિ કાંક્ષાઞ્ ચ તત એવ સંશયં ।
તતો સ્ય કાયાત્* જ્વલનાર્ચિસન્નિભા

પ્રભા સમુત્તિષ્ઠતિ શીતલપ્રભા ॥
ન કસ્યચિદ્ યાચનકસ્ય યાચના
ભવન્તિ બન્ધ્યા નરદેવવેશિતા ।
તતો અબન્ધ્યા ભવિ તસ્ય દેશના
તદ્ અદ્ભુતં મારબલપ્રમર્દને ॥
મનોરમાં કાઞ્ચનતાલપર્ણિયો
જિનેષુ દેન્તિ પરિતુષ્ટમાનસાઃ ।
તતો અનાલોકિયા લોકબાન્ધવા
સદા ચ લોકેષુ .. એતદ્ અદ્ભુતં ॥
ઉપાનહા રત્નમયા ચ પાદુકા
દદાતિ નિત્યં પરિતુષ્ટમાનસઃ ।
[_મ્વુ_1.163_] તતઃ સદા ચંક્રમતે નરોત્તમઃ
અસંસ્પૃશન્તો ચતુરંગુલં મહીં ॥
પરેહિ ઉક્તો પરુષં પુનઃ પુનઃ
પ્રભુઃ સમાનો ક્ષમતે ન ઊહતે ।
તતો પિયં ચંક્રમતો સપર્વતા
સમુન્નતાન્તોનમતિ વસુન્ધરા ॥
કરોતિ દીનાન નયેન સંગ્રહં
પતન્તમ્ અભ્યુદ્ધરતે મહાજનં ।
તતો સ્ય રત્નામયરત્નસંચયા
સમોનતા ઉન્નમતે વસુંધરા ॥
સ્વગુણપરિકીર્તનેન ચ સમ્યક્સંબુદ્ધેન બુદ્ધાનુસ્મૃતિર્ નામ ધર્મપર્યાયો ભાષિતઃ ॥ તસ્ય પર્યવસાને આયુષ્મતા વાગીસેન સમ્યક્સંબુદ્ધો સંમુખમ્ અભિસ્તુતો ॥
નમો ઽસ્તુ તે બુદ્ધ અનન્તદર્શન
સમન્તચક્ષુઃ શતપુણ્યલક્ષણ ।
હિતાનુકમ્પી પરમાર્થકોવિદ
નમામિ ત્વાં વલ્ગુગિરાહિ ગૌતમ ॥
તારેસિ તીર્ણો જનતાં મહામુને
ન ભાયસિ ક્ષેમકરાગ્રપુદ્ગલ ।
[_મ્વુ_1.164_] યથાતથં સ્થાનમ્ અભિપ્રકાશયં
વિનેસિ સત્યે અમૃતે બહું જનં ॥
શીલં મહર્ષિસ્ય અનન્તદર્શિનઃ
ગમ્ભીરમ્ આર્યં વિપુલં સુભાષિતં ।
શીલે વિશિષ્ટો ત્વમ્ અરિપ્રમર્દનઃ
ઇમસ્મિં લોકે પરતશ્ ચ સુવ્રતઃ ॥
અખણ્ડમ્ અચ્છિદ્રમ્ અકાચમ્ અવ્રણં
અનાશ્રવન્ તે ચરણં મહામુને ।
શુચિ વિશુદ્ધિં પરમાં ગતો સદા
વિરોચસે નગશિખરે યથાનલો ॥
ચિત્તસ્થિતિત્વે અસિ પારમિંગતો
વશી સમાધિસ્મિ તથાપિ પુદ્ગલ ।

ચિત્તે વશી ત્વં વશિતાં પરાં ગતઃ
વંકાવકાશા વિગતો વિરોચસે ॥
યથેચ્છકં અરણસમાધિ શાન્તર
. . . . . દેવનરેષુ અર્ચિત ।
નિષેવસે કાઞ્ચનદામપ્રભઃ {સેનર્ત્: નિવેશસન્*}
નમો ઽસ્તુ તે ગૌતમ સત્યવિક્રમ ॥
વિરોચનો નભસિ યથા મહાપ્રભો
શુદ્ધે નભે પંચદશીય ચન્દ્રમા ।
[_મ્વુ_1.165_] તથા સમાધિસ્મિ સ્થિતો વિરોચસે
સુવર્ણમ્ ઉત્તપ્તમ્ ઇવાત્ર પુદ્ગલા ॥
આકાંક્ષમાણા વિમના11 વિપણ્ડિતા {સેનર્ત્ વિગતા}
સત્વા ન જાનન્તિ સમન્ત ઉદ્યમાં ।
સુખં સમાધિં અરણાનિ સેવતો
નમો ઽસ્તુ તે દેવમનુષ્યપૂજિત ॥
યદા ચ આલોકસિ નાગગામિ
યદા ચ આગત મરણાય પારં ।
મતીસ્મૃતીમાં વિમલેન ચેતસા
તદા અયં ભૂતધરા પ્રકમ્પતે ॥
સત્યા અભિસમેતિય દર્શનં તથા
સ્વયં અભિજ્ઞાયે અનુશ્રુતં પુરા ।
ઇમાં ગિરાં વ્યાહર અગ્રપુદ્ગલ
સહસ્રનેત્રો મઘવાં વ શોભસે ॥
ઇદં સમાપ્તં વ્યસનં મહદ્ભયં
ઇતો ન ભોતિ અગ્રે અસ્ય સંભવો ।
તસ્યાવરોધનમ્ અધો પ્રવર્તતે
નિર્વાતિ વાતાન સ્વરો વ પાકઃ ॥
વિમુક્તિચિત્તસ્ય વિમુક્તિદર્શના
અચિન્તિયા તર્કપથેન નિશ્રિતા ।
[_મ્વુ_1.166_] અસંકિયા વીરગિરા વિરોચતે
યા સા સુવેલા મૃદુ સત્યસંભવા ॥
અનુદ્ધતાં તાં ચ ગિરાં પ્રકાશય
ત્વં . . . . . . હિ જનસ્ય સન્નિધૌ ।
તે તુહ્ય શ્રુત્વા મધુરાં સુભાષિતાં
પિબન્તિ તૃષ્ણાર્ત ઇવામ્ભસાર્ણવે ॥
હતેષુ ત્વં પ્રાણિષુ મૈત્રં ચિન્તય
ઐશ્વર્ય-ઋદ્ધિં પ્રતિભાનમ્ ઉત્તમં ।
શ્રેષ્ઠેષુ ધર્મેષુ હિ પારમીગતો
યથા ન કોચી ઇહ લોકધાતુયે ॥
પ્રજ્ઞા ચ તે અસ્તિ અનુત્તરા મુને
સર્વસ્મિ લોકે ઽપ્રતિમા અનોપમી ।

ત્વમ્ એવ શ્રેષ્ઠો સકલસ્ય પ્રાણિનો
શિલોચ્ચયાનાં યથ મેરુપર્વતઃ ॥
ન તે ઽસ્તિ તુલ્યો સદૃશો સમાનો
કુતોત્તરો ગુણેષુ ગુણંધરસ્ય ।
ત્વમ્ એવ શ્રેષ્ઠો પરમાર્થપુદ્ગલો
ધર્માણ નિર્વાણમ્ ઇવાચલં સુખં ॥
રાગં ચ મોહં ચ પ્રહાય દોષં
માનં ચ મ્રક્ષં તસિણાં ચ જાલિનીં ।
[_મ્વુ_1.167_] વિરાજસે દોષવિમુક્તમાનસો
યથા શશી પૂર્ણ ઇવ નભે શુભે ॥
યદ્ અત્ર સત્યં તુવં માર્ગસે ઋજુઃ
સેતુર્ મહા સત્પુરુષેણ સેવિતઃ ।
ઇમાં ગિરં વ્યાહર અગ્રપુદ્ગલ
સહસ્રનેત્રો મઘવાં ચ શોભસે ॥
ક્લેશૈર્ વિમુક્તં વિમલં સુશાન્તં
નિષેવ સત્વશરણં સમાધિં ।
હિતાય ભૂતાન ઽભિભુર્ વિરાજસે
રવી યથા દેવમનુષ્યપૂજિતઃ ॥
અનિશ્રિતઃ ત્વં ઇહ ચ પરત્ર ચ
ધ્યાયન્તો ધ્યાને રમસે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
વન્દન્તિ દેવા બહવો સમાગતા
નમસ્કૃતં પ્રાંજલિયો મહામુનિં ॥
બહુધા બહુપ્રકારં ચક્ષું ભવતે વિશુદ્ધચક્ષૂણાં ।
જરામરણમર્દનાન બુદ્ધાન અદાન્તદમકાનાં ॥
લોકોત્તરા ભગવતો ચર્યા લોકોત્તરં કુશલમૂલં ।
ગમનં સ્થિતં નિષણ્ણં શયિતં લોકોત્તરં મુનિનો ॥
યત્ તત્ સુગતશરીરં ભવતે ભવસ્ય બન્ધનક્ષયકરણં ।
[_મ્વુ_1.168_] લોકોત્તરં તદ્ અપિ ભો ઇત્ય્ અત્ર ન સંશયઃ કાર્યો ॥
ચીવરધરણં મુનિનો લોકોત્તરં અત્ર સંશયો નાસ્તિ ।
આહારાહરણમ્ અથો લોકોત્તરમ્ એવ સુગતસ્ય ॥
દેશના નરનાગાનાં સર્વલોકોત્તરા મતા ।
યથાતથં પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં વરબુદ્ધિણાં ॥
દેશકાલવશં પ્રાપ્ય પરિપાકં ચ કર્મણઃ ।
સત્યં વા અભિનિર્વૃતં ધર્મં દેશેન્તિ નાયકાઃ ॥
લોકાનુવર્તનાં બુદ્ધા અનુવર્તન્તિ લૌકિકીં ।
પ્રજ્ઞપ્તિમ્ અનુવર્તન્તિ યથા લોકોત્તરામ્ અપિ ॥
ઈર્યાપથાં દર્શયન્તિ ચત્વારઃ પુરુષોત્તમાઃ ।
નો ચ પરિશ્રમસ્ તેષાં જાયતે શુભકર્મિણાં ॥
પાદાં ચ નામ ધોવન્તિ ન ચૈષાં સજ્જતે રજઃ ।
પાદાઃ કમલપત્રાભા એષા લોકાનુવર્તના ॥

સ્નાયન્તિ નામ સંબુદ્ધા ન ચૈષાં વિદ્યતે મલો ।
બિમ્બે કનકબિમ્બાભે એષા લોકાનુવર્તના ॥
દન્તધોવઞ્ ચ સેવન્તિ મુખં ચ ઉત્પલગન્ધિકં ।
નિવસનં નિવાસેન્તિ પ્રાવારં ચ ત્રિચીવરં ॥
ચૈલં વાતાનિ વાયિત્વા વિકોપેન્તિ ન દેહકં ।
[_મ્વુ_1.169_] વસ્ત્રં પુરુષસિંહાનાં એષા લોકાનુવર્તના ॥
છાયાયાં ચ નિષીદન્તિ આતપશ્ ચ ન બાધતિ ।
બુદ્ધાનાં શુભનિષ્યન્દાનાં એષા લોકાનુવર્તના ॥
ઔષધં પ્રતિસેવન્તિ વ્યાધિ ચૈષાં ન વિદ્યતે ।
નાયકાનાં ફલં મહન્તં એષા લોકાનુવર્તના ॥
પ્રભૂશ્ ચ કર્મ વારયિતું કર્મં દર્શયન્તિ ચ જિના ।
ઐશ્વર્યં વિનિગૂહન્તિ એષા લોકાનુવર્તના ॥
કરોન્તિ નામ આહારં ન ચૈષાં બાધતે ક્ષુધા ।
જનતાયા ઉપદાર્થં એષા લોકાનુવર્તના ॥
પિબન્તિ નામ પાનીયં પિપાસા ચ ન બાધતે ।
તદ્ અદ્ભુતં મહર્ષિણાં એષા લોકાનુવર્તના ॥
ચીવરાણિ નિવાસેન્તિ સદા ચ પ્રાવૃતો જિનઃ ।
યથારૂપો ભવે દેવો એષા લોકાનુવર્તના ॥
કેશાં ચ ઓરૂપયન્તિ ન ચૈષાં છિન્દતે ક્ષુરઃ ।
કેશાં નીલાઞ્જનનિભાં એષા લોકાનુવર્તના ॥
જરાં ચ ઉપદેશેન્તિ ન ચૈષાં વિદ્યતે જરા ।
જિના જિનગુણોપેતા એષા લોકાનુવર્તના ॥
કલ્પકોટીમ્ અસંખ્યેયાં પુણ્યેષુ પારમિંગતા ।
આરબ્ધમ્ ઉપદેશેન્તિ એષા લોકાનુવર્તના ॥
[_મ્વુ_1.170_] ન ચ મૈથુનસમ્ભૂતં સુગતસ્ય સમુચ્છ્રિતં ।
માતાપિતૃઞ્ ચ દેશેન્તિ એષા લોકાનુવર્તના ॥
દીપંકરમ્ ઉપાદાય વીતરાગસ્ તથાગતઃ ।
રાહુલં પુત્રં દર્શેતિ એષા લોકાનુવર્તના ॥
કલ્પકોટીમ્ અસંખ્યેયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં ગતા ।
બાલભાવં ચ દર્શેન્તિ એષા લોકાનુવર્તના ॥
અસન્મન્ત્રા વિભાષિત્વા અસ્મિં લોકે સદેવકે ।
પુનઃ પર્યેષન્તિ તીર્થે એષા લોકાનુવર્તના ॥
બોધ્યિત્વા-મ્-અતુલાં બોધિં સર્વસત્વાન કારણા ।
અલ્પોત્સુકત્વં પ્રદેશેન્તિ એષા લોકાનુવર્તના ॥
પરમગુણસંપન્ના વચનસંપન્નાશ્ ચ સર્વે સમ્યક્સંબુદ્ધા ॥ ષષ્ટિભિઃ ગુણૈઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં વાચા સમન્વાગતા ભવતિ ॥ કતમેહિ ષષ્ટિભિઃ ॥
ગીતરવમધુરવાદી નરવરવચના વિનિશ્ચરતિ વાચા ।
વીણારવવેણુરવા હંસરવરુતા સુગતવાચા ॥
જીમૂતરસિતમધુરા પરભૃતરથનેમિતુલ્યનિર્ઘોષા ।
સાગરનર્દિતસારસપ્રભાવા વરબુદ્ધિનો વાચા ॥
કિન્નરકલવિંકરુતા મેઘવરસ્વરરવા વરગજરુતા ।

[_મ્વુ_1.171_] ઋષભમૃગરાજરસિતા વાચા વરલક્ષણધરાણાં ॥
દુન્દુભિરવગમ્ભીરા વનદેવ-અનિલવિધૂતસ્વરપ્રપાતા ।
ભૂમીવિક્ષોભનરવા ગિરા નરમરુપ્રધાનાનાં ॥
પંચાંગિકતુલ્યરવા પ્રલુલિતકલહંસબર્હિણનિવાતા ।
બિમ્બોષ્ઠસુતનુજિહ્વા જિનવદના નિશ્ચરતિ વાચા ॥
ગન્ધર્વગીતમધુરા જલધારાણાં નિપાતતુલ્યરવા ।
અવિસ્તરપિણ્ડિતરવા ગિરા ગુણવરપ્રાધાનાનાં ॥
વરકિંકણીકસલીલસુસંચિતા હેમજાલતુલ્યરવા ।
આભરણઘટ્ટિતરવા ભુવિ દિવિ ચ ગિરા પ્રધાનાનાં ॥
નાતિદ્રુતા અનમન્તી અનુપચ્છિન્ના વિવર્તતે મધુરા ।
ગલિતપદસંચયવતી વાચા વરલક્ષણધરાણાં ॥
સર્વામ્ એવ અનુચરતિ પરિષાં યદિ લોકધાતુનયુતાનિ ।
વિજ્ઞાપયતે સર્વાં પરિષાં સુમધુરા વાચા દશબલાનાં ॥
શકયાવનચીણરમઠપહ્લવદરદેષુ દસ્યુપરિષાયાં ।
એકવિધમ્ ઉચ્યમાના સર્વવિષયચારિણી ભવતિ ॥
પરિષાં ન અતિક્રમતે નિશ્ચરમાણા ગિરા નરવરાણાં ।
[_મ્વુ_1.172_] ન વર્ધતે ન ચ હાયતિ ગિરા સ્થિતલયા દશબલાનાં ॥
ન ચ ભિદ્યતે ન નુદ્યતિ ન ચ ઉપતપ્યતે . . . . . . . . . ।
ન ચ વિખલખલખલાયતિ અભિસ્વરરુતા સુગતવાચા ॥
ન ચ સા અપશબ્દવતી શબ્દભ્રષ્ટા અશેષં અનુયુક્તશબ્દા ।
શબ્દેષુ કુશલાકુશલાં સર્વાં જનતાં પ્રહર્ષયતિ ॥
વદના સુવિમલદશના નિશ્ચરતિ ગિરા યદા ગુણધરાણાં ।
માદ્યન્તિ શકુનસંઘા ગગનતલગતા વનગતાશ્ ચ ॥
યો યસ્ય સ્વર અભિમતઃ સા તં પૂરયતિ તસ્ય સંકલ્પં ।
સુગતવચનપ્રભૂતા વાચા પરિષદિ વિચરમાણા ॥
વરવાસનસહિતઘોષા ગિરિનદિનિર્ઘોષસન્નિભા શુદ્ધા ।
ઉત્ક્રોશકુરરરુતનયા પ્રભવતિ વાચા વરરુતાનાં ॥
શકુન્તજીવંજીવક જિનવાચા કનકતાલપત્રરવા ।
પટુપટહપ્રવદમૃદંગચાટુસ્વરતુલ્યનિર્ગ્ હોષા ॥
આજ્ઞેયા વિજ્ઞેયા ગમ્ભીરભીષ્મરૂપા કર્ણસુખા ।
હૃદયંગમા ચ નિત્યં વાચા વરપારમિગતાનાં ॥
વલ્લકીશ્રવણીયા ચ પ્રેમણિયા ચ ગિરા ગુણધારીણાં ।
વિપુલશુભસંચયાનાં સર્વેષાં અનન્તયશસાનામ્ ઇતિ ॥
[_મ્વુ_1.173_] યથાભૂતં દેશિતા વાચા ॥ સમ્યક્સંબુદ્ધા એવં ધર્મં દેશયન્તિ ॥ નાહં ભિક્ષવો યે ધર્મા અનિત્યાસ્ તે નિત્યતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા નિત્યા તે અનિત્યતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા દુઃખાઃ તે સુખાતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા સુખા તે દુઃખાતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા અનાત્મીયા તે આત્મતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા આત્મીયાસ્ તે અનાત્મતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા અશુભાઃ તે શુભતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્માઃ શુભાસ્ તે અશુભાતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા રૂપિણસ્ તે અરૂપિણો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્માઃ કુશલાસ્ તે અકુશલાઃ તે દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા અકુશલાસ્ તે કુશલાતો દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા અનાશ્રવાઃ તે સાશ્રવા તિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્માઃ સાશ્રવાઃ તે અનાસ્રવા તિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્માઃ વ્યાકૃતાસ્ તે અવ્યાકૃતા ઇતિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા અવ્યાકૃતાસ્ તે વ્યાકૃતા ઇતિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા હીનાસ્ તે પ્રણીતા ઇતિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા પ્રણીતાસ્ તે હીના ઇતિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્માઃ ગૃહાશ્રિતાસ્ તે નૈષ્ક્રમ્યાશ્રિતા ઇતિ દેશયામિ । નાપિ યે ધર્મા નૈષ્ક્રમ્યાશ્રિતાસ્ તે ગેહાશ્રિતા ઇતિ દેશયામિ ॥ અથ ખલુ ભો ધુતધમધર સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સત્યવાદિ કાલવાદિ ભૂતવાદિ અર્થવાદિ તથાવાદિ અનન્યથાવાદિ અવિતથવાદિ ધર્મવાદિ વિનયવાદિ ઇતિ ॥
[_મ્વુ_1.174_]___ભૂતપૂર્વં ભો ધુતધર્મધર તુષિતભવનકાયિકો દેવપુત્રો શિખરધરો નામ બોધિસત્વઃ સમ્યક્સંબુદ્ધં ઋષિવદનગતં વારાણસ્યાં વનવરે વરચક્રપ્રવર્તનદિવસે ભગવન્તં સંમુખાભિર્ અધ્યભાષે સગૌરવઃ સપ્રતીસઃ પ્રહ્વઃ કૃતાંજલિપુટઃ ॥
સાધુ તે સાધુરૂપસ્ય વાચા ન પ્રતિહન્યતે ।
સાધુ અર્થાન્વિતા સાધ્યા વાચા તવ મનોરમા ॥
સાધુ સુસ્વરસંયોગા વર્ણસન્ધિગુણાન્વિતા ।
સાધુ સત્યાનિ ચત્વારિ પ્રવદસે મહામુને ॥
સાધુ તે દેવગન્ધર્વા પિબન્તિ મધુરાં ગિરાં ।

સાધ્વ્ ઇહાપ્રતિમં ચક્રં પ્રવર્તસિ અનુવર્તિકં ॥
તુભ્યં લોકે સમો નાસ્તિ રૂપે વર્ણે કુલે બલે ।
ઈર્યાપથે ચ વીર્યે ચ ધ્યાને જ્ઞાને શમે દમે ॥
અદ્ય હૃષ્ટા દશ વીર કોટ્યો તે પ્રથમે ફલે ।
વિનીતા દેવપુત્રાણાં શાસને પ્રથમે મુને ॥
ત્રિંશ કોટ્યો પ્રભો વીર વિનેસિ પ્રથમે ફલે ।
દ્વિતીયે શાસને નર દેવપુત્રાણ એવ ચ ॥ {સેનર્ત્ ઐવ ચ}
પઞ્ચાશ કોટીયો ભૂયો શાસને તૃતીયે મુને ।
વિનીતા દેવપુત્રાણાં અપાયેહિ વિમોચિતા ॥
[_મ્વુ_1.175_] અશીતિ કોટીયો ભૂયો શ્રોતાપત્તિફલે વિભૂ ।
ચતુર્થે શાસને દમેત્વા દુર્ગતીહિ વિમોક્ષિતાઃ ॥
તસ્માત્ તે સદૃશો નાસ્તિ મૈત્રાય પુરુષોત્તમ ।
કરુણાયે કારુણકો ભૂતો ભૂયો નરર્ષભ ॥
હૃષ્ટા પુરુષશાર્દૂલા ઉત્પન્ના લોકસુન્દરા ।
હિતાય સર્વસત્વાનાં વિચરન્તિ મહામુને ॥
અતિચિરસ્ય રાજસુત ઉત્પન્નો સિ નરર્ષભ ।
પ્રણેતા વિપ્રનષ્ટાનાં આર્ત્તાનાં નયનન્દનં ॥
મા ચ કદાચિદ્ ભૂતગુરુ નાથો અન્તરહાયતુ ।
અપર્યન્તં તવ સ્થાનં ભવતિ લોકબાન્ધવ ॥
અપાયા તનુકીભૂતા સ્વયમ્ભૂ તવ તેજસા ।
અનોકાશા કૃતા સ્વર્ગા ત્વાં પ્રાપ્ય પુરુષોત્તમ ॥
યસ્ય મિથ્યાત્વનિયતો રાશિઃ પુરુષપુદ્ગલ ।
એષ વાનિયતં રાશિં ત્વાં પ્રાપ્ય પૂરયિષ્યતે ॥
યસ્યાપ્ય્ અનિયતો રાશિઃ ત્વાં પ્રાપ્ય સુરવન્દિત ।
પૂરયિષ્યતિ સો રાશિં સમ્યક્તેજકુલોદિત ॥
અદ્ભુતાનાં ચ ધર્માણાં વિશુદ્ધિઃ ઉપલભ્યતે ।
ત્વાં પ્રાપ્ય પુરુષાદિત્ય તમોન્તકરમ્ અચ્યુતં ॥
[_મ્વુ_1.176_] તસ્ય તે ભાષમાણસ્ય ભૂતાં ધર્માં જિનર્ષભ ।
અભિનન્દન્તિ વાક્યન્ તે સેન્દ્રા લોકા મહામુને ॥
ઇતિ સ્તુવન્તિ દેવગણા વરદં પ્રીતિમાનસા ।
અનન્તગુણસંપન્નં સંસ્તવાર્હં નરોત્તમમ્ ઇતિ ॥
ઉપચારવિધિસંપન્ના ભો ધુતધમધર સમ્યક્સંબુદ્ધા કાલજ્ઞાનસમર્થકા વિશુદ્ધનેત્રા અનુચ્ચાવચદર્શના પૂર્વાન્તનયસંપન્ના ઉચ્છ્રાપિતધર્મધ્વજા નિષ્પ્રતિમાનધ્વજા કલહરણનિશાતકા પ્રવચનવિદુષો અનવસાનજ્ઞાનાઃ સમયે ચ આવુસાદયન્તો અનયનાનાં પ્રવર્તકાઃ અપમાર્ગકકુત્સકા ઇતિ ॥ તત્રેદમ્ ઉચ્યતે ॥
સર્વાકારગુણોપેતા સર્વે સર્વાર્થનિશ્ચિતા ।
પ્રનેતારો વિનેતારો બુદ્ધા બુધજનાર્ચિતાઃ ॥
અસંકીર્ણેન જ્ઞાનેન વિશુદ્ધેન મનેન ચ ।
ત્રિષુ લોકેષુ ભ્રાજન્તે પૂર્ણચન્દ્ર ઇવ નભે ॥
ચરણેન મનોજ્ઞેન સતાં કાન્તેન નાયકાઃ ।
નદન્તિ ચ મહાનાદં સમ્યક્કુશલસંભવાઃ ॥
શાસન્તિ જનતાં વીરા ઉપચારેષુ નિશ્ચિતાઃ ।
વિવાદં પરસત્વાનાં મથન્તિ તત્ત્વદર્શિનઃ ॥

લોકે જાતા નરશ્રેષ્ઠા ન ચ લોકેન લિપ્યથ ।
પ્રજ્ઞપ્તિસમતિક્રાન્તા ગમ્ભીરવિષયા વિભૂઃ ॥
[_મ્વુ_1.177_] ગુરું ધુરં સમારોપ્ય ન વિષીદન્તિ પણ્ડિતા ।
યથાવાદીતથાકારી અનુપક્રુષ્ટચારણા ॥
દૃષ્ટિવિષં તં ઘોરં ચ દગ્ધ્વા જ્ઞાનાગ્નિના પ્રભૂઃ ।
અનુત્ત્રાસિતાસન્ત્રસ્તા પરં પ્રદન્તિ પ્રાણિનાં ॥
કાન્તારં સમતિક્રમ્ય ક્ષેમં પ્રાપ્ય નરર્ષભાઃ ।
આહ્વાયન્તિ જનધીરા ઇહૈવ નિર્ભયં ઇદં ॥
જરામરણરોગાણાં ઉત્પત્તિ નેહ વિદ્યતે ।
ઇહ આયાસશોકાનાં પ્રવૃત્તિર્ નોપલભ્યતે ॥
તે તસ્ય વચનં શ્રુત્વા મધુરં દેવમાનુષા ।
અનુશાસ્તિં તથા કૃત્વા પ્રતિપદ્યન્તિ તત્સુખં ॥
તેનાસ્તિ કીર્તિવિસ્તીર્ણાઃ ત્રિષુ લોકેષુ ચોત્તમાઃ ।
ચરન્તિ અર્ચિતા સદ્ભિ ન ચૈવ પ્રશમન્તિ તે ઇતિ ॥
પરોપહારાંશ્ ચ ભો ધુતધર્મધર ઉપહરન્તિ સમ્યકસ્ંબુદ્ધાઃ સત્વાનામ્ અનુગ્રહાર્થં ॥ તદ્યથા કલિંગરાજ્ઞઃ કુસુમાયે દેવ્યા પરોપહારં ભગવાં ધ્રુવસ્ય શ્રેષ્ઠિનો વચનોપહારં ભગવાં વૃત્તવાં ॥
તથૈવ ચ રાજગૃહે પુરોત્તમે
પરોપહારં ભગવાં પ્રવૃત્તવાં ।
[_મ્વુ_1.178_] સમુત્કર્ષેસિ સ્વવિધાનકોવિદો
ઉપાલિનો તં વચનોપહારં ॥
તથા પરં મેરુતટે સમાગતાં
સ વાદિસિંહો વશિનાં વશી વશી ।
પરોપહારં ભગવાં સ ભિક્ષુ-
સંઘસ્ય તં ઇદમ્ અવચા મહામુનિર્ ઇતિ ॥
એતાં સર્વાં પ્રવક્ષ્યામિ ઉપહારાં મનોરમાં ।
તસ્ય સત્વપ્રધાનસ્ય શૃણુ વિક્રીડિતં શુભં ॥
ઉત્પન્ને પુરુષશ્રેષ્ઠે ધર્મચક્રે પ્રવર્તિતે ।
કલિંગરાજા કારયતિ રાજ્યં સ્ફીતમ્ અકણ્ટકં ॥
નામેન અભયો નામ તસ્યેદં દર્શનં અભૂત્* ।
શુભાશુભાનાં કર્માણાં ફલં નાસ્તીતિ નિશ્ચયઃ ॥
પરલોકો તથા નાસ્તિ દાનફલં ક્વચિદ્ યત્ર ।
વીતરાગો વીતદોષો વીતમોહો ન વિદ્યતે ॥
સો તં ચ દર્શનં પ્રાપ્ય જનતાં સન્નિપાતયેત્* ।
સ્વકાં દૃષ્ટિં સમાખ્યાતિ પશ્ચાચ્ ચ ન નિવર્તતે ॥
યદિ મહ્યં પિતા બ્રુયાત્ પ્રત્યક્ષં મમ અગ્રતઃ ।
સ્વયમ્ ઉપગમ્ય એવન્ તચ્ છ્રદ્દધે તદા તથા ॥
સર્વદા સ તદા આસિ શીલવાં મૈત્રમાનસો ।
[_મ્વુ_1.179_] યદિ તસ્ય ફલમ્ અસ્તિ તસ્ય દેવપુરં ગતિઃ ॥
દેવભૂતો મમ જ્ઞાત્વા ઇમાં દૃષ્ટિં વિમોચયેત્* ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસ્તિ પરલોકો દૃષ્ટિં મુઞ્ચાહિ પાપકાં ॥
યસ્ય ચ પરલોકસ્ય પ્રવૃત્તિર્ નોપલભ્યતે ।

તસ્માત્ પિતા મમાગત્વા સંપ્રહર્ષયતુ માનસં ॥
તતો લોકાનુકમ્પાર્થં કારુણો મહદ્વિશારદઃ ।
કલિંગરાજસ્ય રૂપં નિર્મણતિ સ્વયં મુનિઃ ॥
પ્રાસાદવરં આરુહ્ય અન્તઃપુરગતો તથા ।
અન્તઃપુરસ્ય દર્શેતિ યત્ તં પ્રકૃતિદર્શનં ॥
તતો સ નિર્મિતો રાજા અન્તરીક્ષગતસ્થિતઃ ।
રાજાનમ્ અભયં ધીરો ઉવાચ પુરુષોત્તમઃ ॥
પરિત્યજ્ય સ્વકાર્યાણિ પરકાર્યેષુ વ્યાપૃતઃ ।
મિથ્યાદર્શનસંયુક્તં અરાજ્યં રાજ્યસંજ્ઞિતં ॥
અદ્ય ભવે ગતી તુભ્યં નરકો દારુણો મહત્* ।
યે ચ તે દર્શયિષ્યન્તિ તેષામ્ અપિ ચ સા ગતિ ॥
અન્યાન્* હિ વિહતો હન્તિ નષ્ટો નાશયતે પરાં ।
અન્ધીકરોતિ અન્યા પિ સ્વયમ્ અન્ધવ્યપત્રપો ॥
સુમુષ્ટો મુષસે અન્યા મૃતો ચ મારસે પરાં ।
સુખિતાન્ અપિ સત્વા ત્વં દુઃખાપયસિ દુર્મતે ॥
નિમગ્નો કામપંકસ્મિં ગૃદ્ધુ કામ્ એષુ મૂર્ચ્છિતઃ ।
[_મ્વુ_1.180_] પરલોકં દ્રષ્ટુકામો ધર્માણાં નયનં નૃપઃ ॥
અસ્થાનમ્ એતં ભૂમિપતિ યસ્ ત્વં કામપરાયણઃ ।
અસમર્થો તહિં ગન્તું પરલોકમ્ ઇમં પ્રભો ॥
આસ્વાદં પિ તુ કામેષુ બુદ્ધ્વા દોષાન્ તથૈવ ચ ।
કામે નિઃસરણજ્ઞસ્ય તે વૈ જાને પરંપરાં ॥
એતચ્ છ્રુત્વા નરશ્રેષ્ઠો અભયો કમ્પિતો ભયાત્* ।
પ્રહ્વો ઇદમ્ ઉવાચ તં અન્તરીક્ષે સુદર્શનં ॥
શ્રદ્દધામિ તં તે દેવ એવમ્ એતં નાન્યથા ।
પ્રસીદ ભવ મે નાથ અભયં પરિમોચય ॥
તદ્વસાન્તઃપુરામાત્યઃ શાસ્તા મે અપ્રતિપુદ્ગલઃ ।
વિનયવશી તવાસ્મિ તથાન્યા જનતા બહુ ॥
પરોપહાર ઇતિ એષસ્ તેન પરમબુદ્ધિના ।
વૃત્તો અનુગ્રહાર્થાય સત્વાનાં વરબુદ્ધિના ॥
દેવી કુસુમ્ભરાજસ્ય કુસુમા ઇતિ વિશ્રુતા ।
ઇષ્ટા કુસુમ્ભરાજસ્ય સ્ત્રીસહસ્રાણમ્ ઉત્તમા ॥
તસ્ય માતા પિતા ચૈવ જીર્ણા દણ્ડપરાયણા ।
ધીતરમ્ એવમ્ આહન્સુ કુસુમે પુત્રિ હે શૃણુ ॥
વયં જીર્ણા તુવં બાલા કામપ્રલુલિતા અસિ ।
[_મ્વુ_1.181_] ઇચ્છેમ પ્રતિસૃજ્યન્તૌ ઇચ્છેમ મરણમ્ આત્મનઃ ॥
એતચ્ ચ વચનં શ્રુત્વા કુસુમા લભતે મતં ।
અવર્ણો યં મમ અસ્યા યદ્ય્ અમ્બાતાતો પ્રઘાત્યતે ॥
દાસ્યામિ વિષસંયુક્તં ભક્તમ્ એષાં સુદારુણં ।
ભુક્ત્વા યેન ઉભાવ્ એતૌ મરિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ॥
યદાસ્યા નિશ્ચિતા બુદ્ધિ માતાપિતૃષુ દારુણા ।

તતો ઉત્પાદયે શાસ્તા કારુણ્યં કુસુમાં પ્રતિ ॥
તતઃ કુસુમાયે શાસ્તા માતરં પિતરં તથા ।
અપનામયતિ સંબુદ્ધો અન્યૌ સ્થાપેતિ નિર્મિતૌ ॥
કુસુમા વિષસંયુક્તં તં ભોજનમ્ આપદ્યતિ ।
નિર્મિતાન્ આહ ભુંજન્તુ અમ્બા તાતો ચ ભોજનં ॥
અવિકમ્પમાના ભુંજન્તિ ભોજનં જિનનિર્મિતાઃ ।
ન ચૈષાં બાધતે કિંચિત્ કાયં નિર્મિતકા હિ તે ॥
દ્વિતીયં દિવસં ચૈવ તૃતીયં ચતુર્થં પંચમં ।
વિષસંયુક્તં ભુક્ત્વાન સુધાં વ યાપેન્તિ નિર્મિતૌ ॥
તતઃ કૃતાંજલી ભૂત્વા કુસુમા નિર્મિતાં બ્રવીત્* ।
આત્માનં મે નિવેદયથ અનુગ્રાહ્યા યદિ અહં ॥
તાં યાચમાનાં પ્રાઞ્જલિકાં કુસુમાં નિર્મિતા બ્રવીત્* ।
[_મ્વુ_1.182_] યા તવાપત્તિ જાનાથ તથા ચ અનુતિષ્ઠથ ॥
બુદ્ધઃ પુરુષશાર્દૂલઃ દ્વાત્રિંશવરલક્ષણઃ ।
ઉત્પન્નઃ કુલસંપન્નઃ સર્વવિદ્યાગુણાન્વિતઃ ॥
તસ્ય સર્વં ગુણાભૂતં અતીતાનાગતસ્થિતં ।
વિદિતં વાદિસિંહસ્ય અત્ર વિજહ સંશયં ॥
પ્રાસાદવરમ્ આરુહ્ય સસ્ત્ર્યાગારો સ પાર્થિવઃ ।
યાચેદ્ દર્શનમ્ ઇચ્છામ વયં સર્વાર્થદર્શિનઃ ॥
તં સર્વગુણસંપન્નં વન્દિત્વા શરણં વ્રજે ।
તતો અસ્માકં યં તત્રૈવ પૃચ્છસિ વક્ષ્યતે જિનો ॥
સાધૂ તિ પ્રતિશ્રુત્વાન નિર્મિતાં પ્રતિ સો તદા ।
રાજા સાન્તઃપુરો શીઘ્રં પ્રાસાદમ્ અભિરૂઢવાં ॥
સત્વરં સ પ્રહ્વો રાજા સસ્ત્ર્યાગારો કૃતાંજલિઃ ।
ઇમાં વ્યાહરતે રાજા વાચાં કુસુમયા સહ ॥
યે સર્વગુણસંપન્ના લોકાનામ્ અનુકમ્પકા ।
ગૃહીતા અત્યન્તં તેષાં સાઞ્જલી સૌમનસ્યકા ॥
તતો અમન્ત્રયે શાસ્તા શ્રાવકાં શાસને રતાં ।
ચારુવર્ણં સિંહહનું દૃઢબાહું અનિન્દિતં ॥
કીર્તિમન્તં મહાનાગં ચ ચાતુરન્તં મહાબલં ।
નીલકેશં ચ બુદ્ધં ચ શાન્તં સાસ્ત્રવિશારદં ॥
તથા શારસમ્ અતુલ્યં ગુપ્તકામમ્ અનિન્દિતં ।
[_મ્વુ_1.183_] સિંહનન્દિં વિશાલાક્ષં લક્ષણેયમ્ અનુત્તમં ॥
એષ ભિક્ષવો ગચ્છામિ શાસ્તારમ્ અનુબન્ધથ ।
કુસુમાં પ્રમુખાં કૃત્વા વિનેષ્યામિ બહું જનં ॥
સાધૂ તિ તે પ્રતિશ્રુત્વા વશીભૂતા સ્વયંભુવઃ ।
પરિવારયિત્વા સંબુદ્ધં ઇદં વચનમ્ આહુ તે ॥
અસ્માકં પિ પાદો વીરા વિહંગમધ્યમ્ અક્રમઃ ।
અનુયાસ્યામ સંબુદ્ધં યત્ર ગચ્છતિ ચક્ષુમાં ॥
નિમેષાન્તરેણ સંપ્રાપ્તો ભગવાં શિષ્યસંવૃતઃ ।

નગરં કુસુમાયાસ્ તુ અનુકમ્પાય પ્રાણિનાં ॥
આકારં વજ્રપાણિસ્ય નાયકો અભિનિર્મિણે ।
દેવસંઘં ચ મનસા ધ્યાયે ધ્યાનવિશારદઃ ॥
પ્રભામણ્ડલમ્ ઉત્સૃજે યોજનાનિ ચતુર્દશ ।
દેવતા ચ અભિવાદેન્તિ યાત્રાં પરમબુદ્ધિનઃ ॥
તતો ચ કુસુમા દેવી પ્રહ્વી સુગતમ્ અબ્રવીત્* ।
એષા તે પ્રાઞ્જલી નાથ પાદાં ઇચ્છામિ વન્દિતં ॥
તતઃ પ્રતિષ્ઠિતો શાસ્તા પ્રાસાદવરમૂર્ધનિ ।
પ્રભયા ચ દિશા સર્વા અભિભૂય યશસ્કરઃ ॥
તતો ચ કુસુમા દેવી સહ રાજ્ઞા જિનક્રમાં ।
વન્દતે પરિવારો ચ દેવિયે નરપુઙ્ગવં ॥
શરણં ત્વાં નરશ્રેષ્ઠ ગચ્છામ સુરવન્દિત ।
માતરં પિતરં હત્વા કીદૃશં લભતે ફલં ॥
[_મ્વુ_1.184_] શૃણોહિ કુસુમે સત્યં માતાપિતૃવધે ફલં ।
અનન્તરં મહાવીચિં નરકં ઉપપદ્યતે ॥
તતો બુદ્ધાનુભાવેન શાસ્તા વદથકોવિદઃ ।
કુસુમાયા મહાવીચિં ઉપદર્શેતિ નાયકઃ ॥
તતો ચ કુસુમા દેવી નિરયં ત્રસ્ય દારુણં ।
અશ્રુવેગં પ્રમુઞ્ચન્તી ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
માતાપિતૃભ્યાં કારુણિકા દુષ્ટચિત્તસ્ય કિદૃશં ।
પરલોકે ફલં ભવતિ યત્ સત્યં તદ્ ઉદીરય ॥
દુષ્ટચિત્તસ્ય કુસુમે તં ચિત્તં સ્યાદ્ અમુઞ્ચિયં ।
તદ્ એવ પરલોકસ્મિં ફલં સદ્યં ચ હિંસયા ॥
તતો ચ પ્રતિનિઃસૃજતિ કુસુમા દારુણં મનં ।
પુરતો ધર્મરાજસ્ય પ્રીતિસુખસમર્પિતા ॥
તતો કામાન આસ્વાદં ભાષતે સર્વકોવિદઃ ।
આદીનવં ચ કામાનાં ભાષતે પુરુષોત્તમઃ ॥
તતો કામાનાં નિઃસરણં ભાષતે ચિન્ત્યવિક્રમઃ ।
ગુણાન્ વદતિ નિર્વાણે અદ્ભુતાં ભૂતદર્શિમાન્ ॥
કુસુમાં પ્રમુખાં કૃત્વા કોટીયો દ્વાદશ મુનિઃ ।
માનુષાણાં વિનયતિ ઉપહારો અયં ઇતિ ॥
ધ્રુવો નામ અભૂચ્ છ્રેષ્ઠી નગરે કાશિવર્ધને ।
તસ્યેદં દર્શનં પાપં માતાપિતૃસમાગમે ॥
યો માતરં ચ પિતરં ચ જીર્ણકં ગતયૌવનં ।
[_મ્વુ_1.185_] જ્ઞાતિપક્ષં સમાનેત્વા ભક્ષ્યભોજ્યેન તર્પયેત્* ॥
અગ્નિસ્કન્ધે ચ જ્વલિતે દાહયેય પિતૄન્ ઉભૌ ।
ઉપહારો વિધાતવ્યો તસ્ય પુણ્યમ્ અનન્તકં ॥
રાક્ષસીનાં સહસ્રાણિ નાયકો અભિનિર્મિણિ ।
પ્રાસાદવરસુપ્તસ્ય ધ્રુવસ્ય પુરતઃ સ્થિતા ॥
દણ્ડહસ્તા કશાહસ્તા શક્તિહસ્તા તથૈવ ચ ।

કુઠારહસ્તા અસિહસ્તા ઉલ્કાહસ્તા તથૈવ ચ ॥
અથ તોમરહસ્તા ચ નારાચશતપાણિયો ।
કુન્તમુદ્ગરહસ્તાશ્ ચ શ્રેષ્ઠિસ્ય પુરતઃ સ્થિતાઃ ॥
ધિક્કૃતાં ધિક્કૃતાં દૃષ્ટિં પ્રાપ્તો ઽસિ પુરુષાધમા ।
ધિક્કૃતં મિથ્યાત્વમ્ આસાદ્ય ન શ્રદ્દધિતુમ્ અર્હસિ ।
યે તે દુષ્કરકર્તારઃ યે તે પૂર્વોપકારિણઃ ।
મૈત્રચિત્તા આપન્નેષુ તેષુ ત્વં વધમ્ ઇચ્છસિ ॥
યેષાં ન શક્યં પ્રતિકર્તું અપત્યેન કથંચન ।
સર્વરત્નં પિ દદતા તેષાં ત્વં વધમ્ ઇચ્છસિ ॥
જીવિતાત્ તે મૃતં શ્રેયો ન ચ દર્શનમ્ ઈદૃશં ।
યઃ ત્વં સુપુરુષાચીર્ણં દર્શનં પ્રતિબાધસે ॥
અદ્ય તે જીવિતં નાસ્તિ સભાર્યસ્ય સબન્ધુનઃ ।
સભૃત્યસ્ય સપુત્રસ્ય પ્રેત્ય ચ નિરયં ગતિઃ ॥
ઇમંહિ નામ એવં વા મારિષ ભદ્રમ્ અસ્તુ વઃ ।
મિથ્યાદર્શનસમ્પન્નં મૂડ્ઃઆપણ્ડિતમાનસં ॥
[_મ્વુ_1.186_] પરાં અન્યાં પિ જનતાં ગ્રાહેન્તં પાપદર્શનં ।
ધ્રુવં શ્રેષ્ઠિં વિનાશેમ આર્યદર્શનકુત્સકં ॥
એતન્ તુ વચનં શ્રુત્વા ધ્રુવો ઉદ્વિગ્નમાનસઃ ।
સસ્વિન્નગાત્રો પ્રહ્વશ્ ચ બભૂવ ત્રસ્તમાનસઃ ॥
ભ્રાન્તચિત્તો દિશોવેક્ષી ત્રસ્તો ભવતિ માનસઃ ।
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
રક્ષોગણો પ્રસીદંતુ પરિવારસ્ય મહ્ય ચ ।
યુષ્મે ગતિશ્ ચ લેનશ્ ચ મમ શરણમ્ એવ ચ ॥
આજ્ઞાપયથ કિં કૃત્વા મહ્યાદ્ય અભયં ભવે ।
મમ સબન્ધુવર્ગસ્ય ન ચાગચ્છેય દુર્ગતિં ॥
તે ચ બ્રવીન્સુ ભૂતગણા ધ્રુવં શ્રેષ્ઠિં નભે સ્થિતા ।
મા અસ્માકં શરણં ગચ્છ તમ્ એવ શરણં વ્રજ ॥
હિતૈષિણં સર્વભૂતાનાં બુદ્ધં ધુતજનાર્ચિતં ।
સર્વલોકોત્તરં વાદિં શાક્યસિંહં મનોરમં ॥
કહિન્ નુ સો . . . . . . . ભગવાં ભૂતવન્દિતો ।
વયં પિ તં નરશ્રેષ્ઠં ગચ્છેમ શરણં મુનિં ॥
એષો સર્વગુણોપેતઃ પુરે રતનખોલકે ।
નાનાકુસુમસંચ્છન્ને ઉદ્યાને ગન્ધમાદને ॥
વશીભૂતસહસ્રાણાં નવતીહિ પુરસ્કૃતો ।
વિહારકુશલો ધીરો તત્ર વિહરતે મુનિઃ ॥
[_મ્વુ_1.187_] તં ત્વં શરણં ગચ્છાહિ સર્વેહિ જ્ઞાતિભિઃ સહ ।
તં ચ પશ્ય નરાદિત્યં તાં ચ દૃષ્ટિં પરિત્યજ ॥
યં ચ સો દેશતે ધર્મં દૃષ્ટાન્તવિહિતં શુભં ।
તં ચ પ્રજ્ઞાય પશ્યાહિ એવન્ તે જીવિતં ભવેત્* ॥
અગત્વા ચ તુવં શ્રેષ્ઠિ ન ધ્રુવં પ્રતિપત્સ્યસે ।

ઇદન્ તે મરણં સદ્યં તં શ્રદ્ધાનો સમાચર ॥
તતઃ શ્રેષ્ઠિ સબન્ધુજનો ભૂત્વા સુદીનમાનસો ।
મૂર્ધિના પતિતો ભૂમૌ યતો સો પુરુષોત્તમઃ ॥
સર્વાકારગુણોપેતો મહાકારુણિકો મુનિ ।
સબન્ધુપક્ષો શરણં ઉપેમિ ત્વા મહાયશા ॥
ભીતસ્ય ભયાન્તકર અભયં દાતુમ્ અર્હસિ ।
સપક્ષો ભો મહાસત્વ અહં ભયપરાયણો ॥
ઇચ્છામિ ચરણં શાસ્તુઃ વન્દિતું વાદિનાં વર ।
દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ સત્પુરુષં અનુગ્રાહ્યા યદિ વયં ॥
તતો અભ્યુદ્ગતો શાસ્તા વશીભૂતપુરસ્કૃતઃ ।
નિમેષાન્તરેણ સંપ્રાપ્તો સત્વાનુકમ્પાય નાયકઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા ગગણે સ્થિતં દાન્તં ક્ષાન્તં પુરસ્કૃતં ।
[_મ્વુ_1.188_] સૌમનસ્યં સમુત્પન્નં શ્રેષ્ઠિસ્ય સહ બન્ધુભિઃ ॥
શરણં વાદિશાર્દૂલં શ્રેષ્ઠી તત્ર ઉપાગતઃ ।
સુજાતદર્શનત્વં ચ શ્રેષ્ઠી પર્યધિગચ્છસિ ॥
તસ્યાત્યયં નરશ્રેષ્ઠો પરિગૃહ્ય તથાગતો ।
સત્યવાદી ઉદીરેતિ સત્યાનિ ચતુરા મુનિઃ ॥
શુભાશુભાનાં કર્માણાં ફલં વિસ્તરશો વિભુઃ ।
પ્રકાશયે નરાદિત્યો સિંહો વા નદતે વને ॥
સિંહનાદં ઇમં શ્રુત્વા શ્રેષ્ઠિ પરિજનૈઃ સહ ।
પ્રાપ્નોતિ મધુરં સત્યં ફલં પ્રથમકે ક્ષણે ॥
યત્ તસ્ય પરિકર્મ તત્ કૃતં પન મહર્ષિણા ।
તમ્ આહુર્ ઉપહારો તિ સર્વધર્મવિશારદાઃ ॥
તરુર્ નામ અભૂ રાજા દ્વીપે કસ્મિં ચિ સાગરે ।
તસ્ય દર્શનમ્ ઉત્પન્નં પાપકં બાલિશપ્રિયં ॥
યો બ્રાહ્મણં વા શ્રમણં વા અન્યં વાપિ વનીયકં ।
આમન્ત્રેત્વા ન ભોજયતે તમ્ આહુઃ શ્રેષ્ઠલક્ષણં ॥
મહાજનં નિમન્ત્રેત્વા બહું ચ શૂદ્રબ્રાહ્મણાં ।
યો બુભુક્ષાયમ્ આનેતિ કૃત્વા કારાનિબન્ધનં ॥
[_મ્વુ_1.189_] ઉત્તરાગમને કુલવા મહેશાખ્યો મહાયશાઃ ।
પ્રભૂતવસ્ત્રાભરણો તત્ર સો ચોપપદ્યતે ॥
ગ્રાહેતિ જનતાં રાજા એવં પાપેન ચેતસા ।
તે તસ્ય વચનં શ્રુત્વા શ્રદ્દધાતિ મહાજનઃ ॥
એતં દર્શનં વિજ્ઞાય દેવગન્ધર્વવન્દિતઃ ।
પંચ ભિક્ષુસહસ્રાણિ ક્ષણેન નિર્મિણે મુનિઃ ॥
તે તં દ્વીપમ્ ઉપાગમ્ય તરુર્ યત્ર જનાધિપઃ ।
રાજ્યં પાલયતે તત્ર ચંક્રમિષુ વશીગણા ॥
તે તુ નરાધિપો દૃષ્ટ્વા નિર્મિતા ભિક્ષુવર્ણિતા ।
વાહનતો તરિત્વાન વન્દિત્વા પાદમ્ અબ્રવીત્* ॥
નિમન્ત્રયામિ ઋષયો પ્રીતો ભક્તેન તત્ત્વતઃ ।

અધિવાસેન્સુ મે ઋષયો અનુગ્રાહ્યા યદિ વયં ॥
અધિવાસિતં વિદિત્વા તતો નિર્ધાવતે પુનઃ ।
પાદાં વન્દિત્વા ઋષીણાં ગતો રાજકુલં સ્વકં ॥
રાત્રિં પ્રભાતાં વિજ્ઞાય રાજપુરુષમ્ અબ્રવીત્* ।
ગચ્છ ત્વં ઋષયોપગમ્ય સિદ્ધેન ત્વં નિમન્ત્રય ॥
તે ચ પ્રવેશિતા રાજ્ઞા ઋષિ વેશમ્ અત્યદ્ભુતં ।
શરણ્યં ગુણસંપન્નં દૃઢાર્ગલસુયન્ત્રિતં ॥
સપ્તાહે સમતિક્રાન્તે રાજા તાં પ્રત્યવેક્ષતે ।
[_મ્વુ_1.190_] અદીનમુખવર્ણાશ્ ચ ધ્યાયન્તે ભિક્ષુવર્ણિતા ॥
સો ભૂયઃ પરિવર્જેત્વા નિર્મિતા મનુજાધિપઃ ।
દ્વિતીયં સમતિક્રમ્ય દ્વિતીયે પ્રત્યવેક્ષતે ॥
તૃતીયે ચ ચતુર્થે ચ પંચમે ષષ્ઠસપ્તમે ।
નવમે દશમે સપ્તાહે ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
દેવા ચ નાગા ગન્ધર્વા યક્ષા ચ ગુહ્યકાસુરા ।
આગતા ઋષિરૂપેણ મમ સંવેગકારણાત્* ॥
નિવેદયથ આત્માનમ્ અનુગ્રાહ્યા યદિ વયં ।
અથાસ્માકમ્ અનુગ્રાહ્યો આત્માનં પરિવેદયે ॥
અનુગ્રાહ્યો ઽસિ ભૂમિપતે ઇદં વચનમ્ ઉવાચ તે ।
યદ્ વયં વચનં બ્રૂમ તથા તમ્ અનુતિષ્ઠત ॥
એષો કાશીપુરે શાસ્તા વારાણસ્યાં વને શુભે ।
પારગઃ સર્વધર્માણાં સર્વસંશયસૂદનઃ ॥
પ્રાસાદવરમ્ આરુહ્ય યાચે પ્રહ્વઃ સબાન્ધવઃ ।
ઇચ્છામ પુરુષશ્રેષ્ઠં દ્રષ્ટુમ્ અપ્રતિપુદ્ગલં ॥
સ એતત્ વચનં શ્રુત્વા તથેતિ ઉદપાદયિ ।
અથ વૈહાયસં શાસ્તા તં દ્વીપમ્ ઉપસંક્રમીત્* ॥
વશીભૂતાશ્ ચ ચત્વારો કુંજરો કરભોગજઃ ।
[_મ્વુ_1.191_] વારણો ઽથ મહાધ્યાયી મનાપો ઽથ સમાગતા ॥
તે પશ્યિતૂન સંબુદ્ધં વિરોચન્તં શશિપ્રભં ।
તથા સ્તુવન્તિ પ્રાંજલિયો ભૂતધર્મગુરું ગુરુ ॥
પ્રસન્નચિત્તા સુમના સર્વાકારગુણાન્વિતા ।
નાથ મરુમનુષ્યાણાં નમસ્ તે નરલમ્બક ॥
કો નામ ત્વં મહાસત્વ મહાતેજા મહાદ્યુતે ।
મહાબુદ્ધિ મહાબાહુ યથાતથમ્ ઉદીરય ॥
રાજવંશસમુત્પન્નો ધર્મરાજ્યપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
શરણં સર્વભૂતાનાં અહં બુદ્ધ ઇતિ વિદુઃ ॥
અહં મરુમનુષ્યાણાં નાથો નેતા ચિકિત્સકઃ ।
અહં સંશયાન્તકરઃ સંબુદ્ધો દેવવન્દિતઃ ॥
એતત્ શ્રુત્વા તરુ રાજા સંબુદ્ધમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ।
નમસ્ તે વાદિશાર્દૂલ સર્વસંશયસૂદન ॥
પ્રાસાદવરમ્ આરુહ્ય સબન્ધુપક્ષો સજ્જના ।

સરાષ્ટ્રો શરણં ગચ્છામિ તસ્ય નો શરણં ભવ ॥
સ્વકં ચ દર્શનં રાજા સમાખ્યાતિ મહર્ષિણઃ ।
તચ્ છ્રુત્વા નરશાર્દૂલો રાજાનમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ॥
ન તે લાભા ભૂમિપતે યસ્ ત્વં દુર્ગતિગામિનં ।
[_મ્વુ_1.192_] પાપં શ્રદ્દધસે માર્ગન્તાં દૃષ્ટિં પ્રતિનિઃસૃજ ॥
તાં દૃષ્ટિં પ્રતિનિઃસૃજ્ય રાજા વચનમ્ અબ્રવીત્* ।
ધર્મમ્ આખ્યાહિ માં ધીર યત્ર દુઃખં નિરુધ્યતે ॥
તસ્ય ચ ધર્મસંયુક્તં ભાવયે પુરુષોત્તમઃ ।
કુશલં સર્વસત્વાનાં બુદ્ધધર્મવિશારદઃ ॥
સો તં ધર્મં વિજાનિત્વા રાજા પરિજનૈઃ સહ ।
ત્રીણિ સંયોજનાં ત્યક્ત્વા પ્રાપ્તવાં પ્રથમં ફલં ॥
અસંખ્યેયા ચ જનતા પ્રાપ્તવાન્ પ્રથમં ફલં ।
પશ્ય સત્પુરુષા રાજં મૈત્રિયા બલમ્ ઉત્તમં ॥
યે તત્ર નિર્મિતા ભિક્ષૂઃ ન ચૈતે ભિક્ષુણો મતા ।
ઉપહારં વદન્ત્ય્ એતં જિના શાસ્ત્રવિશારદાઃ ॥
અસ્થાનમ્ એવ જિનપુત્ર યદા સ્થૂલાહિ ભૂમિહિ ।
તત્ પુરે અધિગચ્છેયુઃ સર્વજ્ઞત્વં તથાગતાઃ ॥
કાલં વ નાતિનામેન્તિ પરિપૂર્ણાહિ ભૂમિહિ ।
દર્શેન્સુ વાદિશાર્દૂલા ઇત્ય્ એવં પુરુષોત્તમા ॥
વારાણસીં વનં ગત્વા બુદ્ધધર્મપુરસ્કૃતો ।
વિસ્તરેણ પ્રકાશયતિ નાયકો ભૂમયો દશ ॥
નયાનયજ્ઞાઃ સંબુદ્ધાઃ સર્વપરમતં વિદુઃ ।
અધ્યાશયં પરીક્ષન્તિ જાતકા સર્વપ્રાણિનાં ॥
મધુરેણ સુગીતેન નયેન ગુણદર્શિનઃ ।
[_મ્વુ_1.193_] સુવિનીતા બહુ જનતા સંબુદ્ધેન પ્રજાનતા ॥
ન જાયન્તિ ન જીર્યન્તિ ન મૃયન્તિ કથંચન ।
પરમં મિત્રમ્ આસાદ્ય વિનીતા વરબુદ્ધિના ॥
ગમ્ભીરચરિતં ધીરા પ્રજાનન્તિ પરસ્પરં ।
અનન્તપ્રતિભાનં ચ સર્વે સર્વાઙ્ગશોભના ઇતિ ॥
_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને અભિષેકવતી નામ દશમા ભૂમિઃ સમાપ્તા ॥
શિખરે ગૃદ્ધકૂટસ્મિં પઞ્ચાનાં વશીભૂતશતાનાં સમવાયે દશભૂમિકં નામ ઉપદેશમુખં ભાષિતં ॥ સમાપ્તં દશભૂમિકં ॥ યે સત્વા બુદ્ધત્વાય પ્રણિધેન્તિ તેહિ ઉદ્દેશિતવ્યં દશભૂમિકં બોધિસત્વાનાં ચ દૃષ્ટસત્યાનાં શ્રદ્દધાનાનાં દાતવ્યં નાન્યેષાં એતે હ્ય્ અત્ર શ્રદ્દધાના અન્યે વિચિકિત્સેયુઃ ॥
___સમાપ્તા આદિભૂમિ યાવદ્ દશમા દશભૂમયઃ મહાવસ્તુપરિસરં ॥
દીપંકરવસ્તુસ્યાદિઃ ॥ ઇતો મહામૌદ્ગલ્યાયન અપરિમિતે અસંખ્યેયે કલ્પે રાજા અર્ચિમાં નામ અભૂષિ ચક્રવર્તી કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો સપ્તરત્નસમન્વાગતો ચાતુર્દ્વીપો વિજિતાવી અનુરક્તપૌરજાનપદો ધાર્મિકો ધર્મરાજા દશ કુશલા કર્મપથા સમાદાયવર્તી ॥ તસ્ય સપ્ત રતનાનિ અભૂત્* । તદ્યથા ચક્રરત્નં હસ્તિરતનં અશ્વરત્નં મણિરતનં સ્ત્રીરતનં ગૃહપતિરત્નં પરિણાયકરતનં એવં સપ્તરત્નં ॥ પૂર્ણં ચાસ્ય પુત્રસહસ્રં અભૂષિ શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનાં ॥ સો ઇમાં ચત્વારિ મહાદ્વીપાં સાગરગિરિપર્યન્તાં અખિલાં અકણ્ટકાં અદણ્ડેણાશાસ્ત્રેણાનુત્પીડેન ધર્મેણેમાં અભિનિર્જિણિત્વા અધ્યાવસિ ॥ અર્ચિમતો ખલુ પુનઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન
[_મ્વુ_1.194_] રાજ્ઞો દીપવતી નામ રાજધાની અભૂષિ દ્વાદશ યોજનાનિ આયામેન પુરસ્તિમેન ચ પશ્ચિમેન ચ સપ્ત યોજનાનિ વિસ્તારેણ દક્ષિણેન ચ ઉત્તરેણ ચ સપ્તહિ પ્રાકારેહિ પરિક્ષિપ્તા અભૂષિ સૌવર્ણેહિ સુવર્ણપ્રચ્છન્નેહિ ॥ દીપવતી ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજધાની સપ્તહિ તાલપંક્તિહિ પરિક્ષિપ્તા અભૂષિ ચિત્રાહિ દર્શનીયાહિ સપ્તાણાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયાઃ ॥ સૌવર્ણસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય રૂપ્યમયં પત્રં ચ ફલં ચ અભૂષિ । રૂપ્યમયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય મુક્તાયા પત્રા ચ ફલા ચ અભૂષિ । મુક્તામયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય વૈડૂર્યમયા પત્રા ચ ફલા ચ અભૂષિ । વૈડૂર્યમયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય સ્ફટિકસ્ય પત્રા ચ ફલા ચ અભૂષિ । સ્ફટિકમયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય મુસારગલ્વમયા પત્રા ચ ફલા ચ અભૂષિ । મુસારગલ્વમયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય લોહિતિકામયા પત્રા ચ ફલા ચ અભૂષિ । લોહિતિકામયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય મુક્તામયા પત્રા ચ ફલા ચ અભૂષિ ॥ તેષાં ખલુ પુનઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન તાલાનાં વાતેરિતાનાં વાતસંઘટ્ટિતાનાં ઘોષો નિશ્ચરતિ વલ્ગુ મનોજ્ઞઃ આસેચનકો અપ્રતિકૂલો શ્રવણાય ॥ તદ્યથા અપિ નામ પંચાઙ્ગિકસ્ય તૂર્યસ્ય કુશલેહિ વાદકેહિ સમ્યક્સુપ્રવાદિતસ્ય ઘોષો નિશ્ચરતિ વલ્ગુ મનોજ્ઞો આસેચનકઃ અપ્રતિકૂલો શ્રવણાય ॥ એવમ્ એવ . . . . . . . . . ભો મહામૌદ્ગલ્યાયન તેન કાલેન તેન સમયેન દીપવતીયે રાજધાનીયે મનુષ્યા અભૂષિ શુણ્ડાપેયા તે તેન તાલપત્રનિર્ઘોષેણ પંચહિ કામગુણેહિ સમર્પિતા સમઙ્ગીભૂતા ક્રીડેન્સુ રમેન્સુ પ્રવિચારેન્સુ ॥
___દીપવતી ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજધાની સપ્તહિ વેદિકાજાલેહિ પરિક્ષિપ્તા અભૂષિ ચિત્રાહિ દર્શણીયાહિ સપ્તાનાં વર્ણાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયા ॥ સૌવર્ણસ્ય પાદકસ્ય રૂપ્યમયી સૂચિકા
[_મ્વુ_1.195_] આલમ્બનમધિષ્ઠાનકં ચાભૂષિ । રૂપ્યમયસ્ય પાદકસ્ય મુક્તામયા સૂચિકા આલમ્બનમ્ અધિષ્ઠાનકં ચ અભૂષિ । મુક્તામયસ્ય વૈડૂર્યમયી વૈડૂર્યમયસ્ય સ્ફટિકમયી સ્ફટિકમયસ્ય મુસારગલ્વમયી મુસારગલ્વમયસ્ય લોહિતિકામયી । લોહિતિકામયસ્ય પાદકસ્ય સૌવર્ણિકા સૂચિકા આલમ્બનમ્ અધિષ્ઠાનકં ચ અભૂષિ ॥ તે ચ ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન વેદિકાજાલા દ્વિહિ હેમજાલેહિ પ્રતિચ્છન્ના અભૂષિ સુવર્ણમયેન ચ હેમજાલેન રૂપ્યમયેન ચ ॥ સૌવર્ણસ્ય હેમજાલસ્ય રૂપ્યમયીયો કિંકિણીયો અભૂષિ । રૂપ્યમયસ્ય હેમજાલસ્ય સૌવર્ણિકા કિંકિણિકા અભૂષિ ॥ દીપવતીયં ખલુ પુનઃ રાજધાનીયં સમન્તતો ત્રીણિ ત્રીણિ દ્વારાણિ અભૂષિ ચિત્રાણિ દર્શનીયાનિ સપ્તાનાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયાઃ ॥ તેષાં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વારાણાં દ્વિન્નાં વર્ણાનાં વ્યામોત્સંગા અભૂષિ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ । દ્વિન્નાં વર્નાનાં તુલા અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ । દ્વિન્નાં વર્ણાનાં અનુવર્ગા અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ । દ્વિન્નાં વર્ણાનાં ફટિકફલકાનિ અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ । દ્વિન્નાં વર્ણાનાં ફલકસ્તારા અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ । ચતુર્ણાં વર્ણાનાં પટિમોદકા અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય ॥ તેષાં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વારાણાં દ્વિન્નાં વર્ણાનાં એલૂકા અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય ચ ॥ તેષાં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વારાણાં ચતુર્ણાં વર્ણાનાં ઇન્દ્રકીલકા અભૂન્સુ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય ચ । દ્વિન્નાં વર્ણાનાં કપાટાનિ અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય ચ । દ્વિન્નાં વર્ણાનાં અર્ગલપાશા અભૂન્સુઃ સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય

[_મ્વુ_1.196_] ચ ॥ તેષાં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વારાણાં પુરતો ઇષિકાનિ માપિતાનિ અભૂન્સુઃ ત્રિપૌરુષનૈખાન્યાનિ ત્રિપૌરુષપરિગોહ્યાનિ દ્વાદશપૌરુષા ઉદ્વેધેન ચિત્રાણિ દર્શનીયાનિ સપ્તાનાં વર્ણાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયાઃ ॥ તે ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન દ્વારા દ્વિહિ દ્વિહિ હેમજાલેહિ પ્રતિચ્છન્ના અભૂન્સુઃ સૌવર્ણિકેન હેમજાલેન રૂપ્યમયેન હેમજાલેન ॥ સુવર્ણસ્ય હેમજાલસ્ય રૂપ્યમયીયો કિંકિણીયો અભૂન્સુઃ રૂપ્યમયસ્ય હેમજાલસ્ય સૌવર્ણિકા કિંકિણીયો અભૂન્સુઃ ॥ તેષાં ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન હેમજાલાનાં વાતેરિતાનાં વાતસંઘટ્ટિતાનાં ઘોષો નિશ્ચરતિ વલ્ગુ મનોજ્ઞઃ આસેચનકો અપ્રતિકૂલો શ્રવણાય । . . . . . . . . . . એવમ્ એવ મહામૌદ્ગલ્યાયન તેષાં હેમજાલાનાં વાતેરિતાનાં વાતસંઘટ્ટિતાનાં ઘોષો નિશ્ચરતિ વલ્ગુ મનોજ્ઞઃ આસેચનકો અપ્રતિકૂલો શ્રવણાય ॥ દીપવતી ખલુ પુનર્ ભો મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજધાની અશૂન્યા અભૂષિ ઇમેહિ એવંરૂપેહિ શબ્દેહિ સય્યથાપિ હસ્તિશબ્દેહિ રથશબ્દેહિ પત્તિશબ્દેહિ ભેરીશબ્દેહિ મૃદઙ્ગશબ્દેહિ પણવશબ્દેહિ શંખશબ્દેહિ વેણુશબ્દેહિ વીણાશાબ્દેહિ ગીતશબ્દેહિ વાદિત્રશબ્દેહિ અશ્નુથ ખાદથ પિબથ દેથ દાનાનિ કરોથ પુણ્યાનિ ધર્મે ચરથ શ્રમણબ્રાહ્મણેષુ ભદ્રમ્ અસ્તુ વઃ તિ શબ્દેહિ ॥ દીપવતીયં ખલુ પુનઃ રાજધાનીયં મધ્યે વલ્ગુયા નામ યષ્ટિ અભૂષિ ચિત્રા દર્શનીયા સપ્તાનાં વર્ણાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય મુક્તાયા વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતિકાયા દ્વાદશયોજનાનિ ઉદ્વેધેન ચત્વારિ યોજનાનિ અભિનિવેશેન ॥
___અર્ચિમતો ખલુ પુનઃ મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજ્ઞઃ સુદીપા નામ અગ્રમહિષી અભૂષિ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અક્ષુદ્રાવકાશા પરમાયે શુભાયે વર્ણપુષ્કલતાયે સમન્વાગતા ॥
___દ્વાદશેહિ મહામૌદ્ગલ્યાયન વર્ષેહિ દીપંકરઃ બોધિસત્વો તુષિતભવનાતો ચ્યવિષ્યતિ
[_મ્વુ_1.197_] શુદ્ધાવાસા દેવા પ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ આરોચયન્તિ ॥ બોધિસત્વો ચ્યવિષ્યતિ રિંચથ બુદ્ધક્ષેત્રં ॥

તુષિતભવનાદ્ અતિયશો ચ્યવિષ્યતિ અનન્તજ્ઞાતદર્શાવી ।
રિંચથ બુદ્ધક્ષેત્રં . . . . વરલક્ષણધરસ્ય ॥
તે શ્રુત્વ બુદ્ધશબ્દં પ્રત્યેકજિનાઃ મહેશ્વરવરાણાં ।
નિર્વાંસુ મુક્તચિત્તા સ્વયંભુનો ચિત્તવશવર્તી ॥
દ્વાદશેહિ મહામૌદ્ગલ્યાયન વર્શેહિ દીપંકરો બોધિસત્વો તુષિતભવનાતો ચ્યવિષ્યતિ શુદ્ધાવાસા દેવા બ્રાહ્મણવેષં નિર્મિણિત્વા મન્ત્રાંશ્ ચ વેદાંશ્ ચ દ્વાત્રિંશચ્ ચ મહાપુરુષલક્ષણાનિ બ્રાહ્મનાનાં વાચેન્તિ યથા બોધિસત્વે ઇહાગતે વ્યાકરેન્સુઃ ॥
___અથ ખલુ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વો ચ્યવનકાલે તુષિતભવનાતો ચત્વારિ મહાવિલોકિતાનિ વિલોકયતિ । તદ્યથા કાલવિલોકિતં દેશવિલોકિતં દ્વીપવિલોકિતં કુલવિલોકિતં ॥ દ્વિહિ કુલેહિ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વા જાયન્તિ ક્ષત્રિયકુલે બ્રાહ્મણકુલે વા ॥ યસ્મિં કુલે મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વા જાયન્તિ તં કુલં ષષ્ટીહિ અઙ્ગેહિ સમન્વાગતં ભવતિ ॥ કતમેહિ ષષ્ટીહિ અઙ્ગેહિ સમન્વાગતં ભવતિ ॥ અભિજ્ઞાતં ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન તં કુલં ભવતિ । પરિજ્ઞાતં ચ તં કુલં ભવતિ । અક્ષુદ્રાવકાશં ચ તં કુલં ભવતિ । જાતિસમ્પન્નં ચ ભવતિ । ગોત્રસમ્પન્નં ચ પૂર્વપુરુષયુગસમ્પન્નં ચ । અભિજ્ઞાતપૂર્વયુગસમ્પન્નં ચ । મહેશાખ્યપૂર્વયુગસમ્પન્નં ચ । બહુસ્ત્રીકં ચ । બહુપુરુષં ચ । અલોલં ચ । અલુબ્ધં ચ । અભીતં ચ । અદીનં ચ । પ્રજ્ઞાવન્તં ચ । શીલવન્તં ચ । સ્વાપતેયમ્ અપ્રેક્ષમાણં ચ । તં કુલં ભોગાં ચ ભુંજતિ । દૃઢમિત્રં ચ તં કુલં ભવતિ । કૃતજ્ઞં ચ । વિધિજ્ઞં ચ । અચ્છન્દગામિ ચ । અદોષગામિ
[_મ્વુ_1.198_] ચ । અમોહગામિ ચ । અભયગામિ ચ । અવદ્યભીરુ ચ । સ્થૂલભિક્ષં ચ । પુરુષકારમતિં ચ । દૃઢવિક્રમણં ચ । ચેતિયપૂજકં ચ । દેવપૂજકં ચ । પૂર્વપિતૃપૂજકં ચ । ક્રિયાધિમુક્તં ચ । ત્યાગાધિમુક્તં ચ । વ્રતાધિમુક્તં ચ । લબ્ધપૂર્વાપરં ચ । અભિદેવઘોષઘુષ્ટં ચ । કુલજ્યેષ્ઠં ચ । કુલશ્રેષ્ઠં ચ । કુલપ્રવરં ચ । કુલવશિપ્રાપ્તં ચ । મહેશાખ્યં ચ । મહાપરિવારં ચ । અશ્રમપરિવારં ચ । અનુરક્તપરિવારં ચ । અભેદ્યપરિવરઞ્ ચ । માતૃજ્ઞં ચ । પિતૃજ્નં ચ । શ્રામણ્યં ચ । બ્રાહ્મણ્યં ચ । કુલજ્યેષ્ઠાપચાયકં ચ । પ્રભૂતધનધાન્યં ચ । પ્રભૂતકોશકોષ્ઠાગારં ચ । પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વગવેડકં ચ । પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયં ચ । દુષ્પ્રધર્ષં ચ તત્ કુલં ભવતિ પરેહિ પ્રત્યર્થકેહિ પ્રત્યમિત્રેહિ ॥ યસ્મિં કુલે મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વા જાયન્તિ તત્ કુલં ઇમેહિ ષષ્ટીહિ અંગેહિ સમન્વાગતં ભવતિ ॥ યે તે સત્વા કુલસંપન્ના ભવન્તિ એવંરૂપા સત્વા મહાકરુણાં પ્રતિલભન્તિ ॥
___અથ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વો ચ્યવનકાલે મહાસંવિધાનં કરોતિ ॥ દેવપુત્રસહસ્રાણિ દેવપુત્રેણ ઉક્તા ॥ ષોડશહિ મહાજનપદેહિ મધ્યદેશેહિ ઉપપદ્યથ ક્ષત્રિયમહાશાલેષુ ચ કુલેષુ ગૃહપતિમહાશાલેષુ કુલેષુ ચ રાજકુલેષુ ચ રાજામાત્યકુલેષુ ચ । યુષ્મેહિ વિનીતેહિ મહાજનકાયો વિનયં આગમિષ્યતિ ॥
___બોધિસત્વો ચ્યવનકાલે અવલોકયતિ કહિમ્ ઉપપદ્યામિ ॥ અયં અર્ચિમો રાજા કતપુણ્યો મહેશાખ્યો ચ ચક્રવર્તી ચતુર્દ્વીપાધિપતિઃ એષો મમ પિતા યોગ્યો ॥ માતરમ્
[_મ્વુ_1.199_] અન્વેષતિ યા પ્રાસાદિકા ભવેય કુલીના ચ શુચિગાત્રા ચ મન્દરાગા ચ અલ્પાયુષ્કા ચ યસ્યા શેષા સસપ્તરાત્રા દશ માસા આયુષ્પ્રંઆણતો અવશિષ્ટા ભવેન્સુઃ ॥
સર્વેષાં બોધિસત્વાનાં જનેત્વા પુરુષોત્તમાં ।
ચરમે સપ્તમે દિવસે માતા જહતિ જીવિતં ॥
અત્ર કિં કારણં ભવતિ યદિ સર્વજ્ઞમાતરો ।
જનેત્વા પુરુષશ્રેષ્ઠં શીઘ્રં જહન્તિ જીવિતં ॥
વસન્તો તુષિતે કાયે બોધિસત્વો મહાસ્મૃતિં ।
લભતે શુભકર્મેણ પરીક્ષન્તો જનેત્રિયં ॥
યસ્યેહ પરિશેષં સ્યા નારીયે જીવિતં ભવેત્* ।
દિવસાનિ સપ્ત માસા ચ દશ તસ્યા ઉરમ્ ઓતરેત્* ॥
કિં કારણં અયુક્તં હિ અસ્મદ્વિધમ્ અનુત્તરં ।
ધારેત્વા ઉત્તરે કાલે મૈથુનં પરિસેવિતું ॥
અથાપિ પ્રતિસેવેયુઃ કામાં સુગતમાતરિ ।
ન પિતા દેવસંઘાનાં ભિન્નવૃત્તો તિ વક્ષ્યતે ॥
ભગવાં ચ નામ કામાનાં દોષાં સતતં ભાષતિ ।
અથ ચ લોકનાથસ્ય માતા કામાં નિષેવતિ ॥
યે ચ નૃપતિનાં વેશ્મસ્થાનિ રત્નકરણ્ડકા ।
રતનં પુરુષશ્રેષ્ઠા ભાજનં જિનમાતર ઇતિ ॥
સમન્વેષન્તો મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વો અદ્રાક્ષીત્* ॥ દીપવતીયે રાજધાનીયે
[_મ્વુ_1.200_] રાજ્ઞો અર્ચિમસ્ય સુદીપા દેવી પ્રાસાદિકા ચ કુલીના શુચિગાત્રા ચ મન્દરાગા ચ અલ્પાયુષ્કા ચ સસપ્તરાત્રાણિ ચાસ્યા દશ માસાનિ આયુષ્પ્રમાણતો અવશિષ્ટા ॥
પશ્યતિ વિલોકયન્તો લોકં અથ અર્ચિમસ્ય ઓરોધે ।
નારીં અમરવધુનિભાં વિદ્યુલ્લતાનિભાં ઇવ સુદીપાં ॥
સો તાં નિશામ્ય જનનીં આમન્ત્રયતે અમરાં ચ્યવિષ્યામિ ।
અન્તિમમ્ ઉપેષ્યિ વાસં ગર્ભે મરુમાનુષસુખાર્થં ॥
તં અવચ દેવસંઘો કૃતાંજલિપુટો વરાભરણધારી ।
ઋધ્યતુ ઉત્તમપુદ્ગલ તવ પ્રણિધિ અહીનગુણરૂપ ॥
વયં અપિ લોકહિતાય મનોરમામ્ ઓશિરિત્વ કામરતિં ।
પૂજાર્થં તવ અતિદેવ મનુષ્યલોકે વસિષ્યામો ॥
તે વિમલરુચિરવર્ણં મન્દારવપુષ્પવર્ષમ્ આકાશે ।
પ્રવર્ષિન્સુ ઉદગ્રચિત્તાઃ શુચિં સુમધુરાહિ વાચાહિ ॥
યમ્ અમરવસના પ્રશમનમનોરમા શોકદુઃખવિનિમિશ્રા।
ન નન્દસિ ન ચ નિષેવસિ કામાન્ ઇદમ્ અદ્ભુતં તુભ્યં ॥

યં પિ અભિભૂય મરુગણં જમ્બૂનદપર્વતોપમપ્રકાશો ।
ઉદ્યોતયસિ દશ દિશાં સુરર્ષભ ઇદં આશ્ચર્યં ॥
અભિભવસિ દેવસંઘાં સમહેશ્વરદાનવાં સમારગણાં ।
તારાગણાં ખગચરાં અમિતમતિ ઇદં પિ આશ્ચર્યં ॥
કિં ચાપિ વિપ્રયોગં ત્વયા ન ઇચ્છામ ભૂતસંઘગુરુ ।
[_મ્વુ_1.201_] અપિ તુ અરવિન્દનયના ભવિષ્યસિ ગતિર્ નરમરૂણાં ॥
અથ ચ્યવનકાલસમયે વિશુદ્ધશતપત્રપદ્મનયનસ્ય ।
આનન્દિતો મરુગણઃ ઘોષેતિ દિશાહિ સર્વાહિ ॥
એષા ચ વર્તતિ કથા તુષિતપુરે સા ચ અપ્રતિમા સુદીપા ।
રાજ્ઞો ઽર્ચિમસ્ય મહિષી રાજાનમ્ ઉપેત્ય ઇદમ્ આહ ॥
સા હરિણવત્સનયના વિશુદ્ધગન્ધર્વવધુનિભા શ્યામા ।
સહિતમ્ ઇદં અર્ચિમસ્ય સુમધુરમ્ ઇદમ્ અબ્રવિ સુદીપા ॥
આભરણસ્તમ્ભિતભુજા પ્રવરવસનધારિણી સખીહિ સહ ।
ત્વયા વિના રાજર્ષભ રજનીમ્ ઇમાં ક્ષપયિતું છન્દો ॥
શતરશ્મિસ્ય નરવરા પ્રાસાદવરસ્ય ઉત્તમાં ભૂમિં ।
શયનવરમ્ આરુહે યત્ર કુમુદવસનસન્નિભં વિમલં ॥
તેન વચનેન તુષ્ટો દેવીયે અર્ચિમાં મનાપેન ।
આમન્ત્રયતિ નરવરો પરિવારમ્ ઉદગ્રસંકલ્પો ॥
પ્રતિવેદયન્તુ મે લઘુ શતરશ્મિં પ્રવરકુસુમસંચ્છન્નં ।
મુક્તકુસુમાવકીર્ણં કરોથ દિવિ દેવભુવનં વા ॥
ઓસક્તપટ્ટદામં શતરશ્મિં શોભતાં ચપલમ્ એવ ।
વરહેમજાલચ્છન્નં સુમેરુવરશૃંગસંકાશં ॥
ચતુરંગિની ચ સેના સશૂલનારાચતોમરવિચિત્રા ।
પરિવારયતાં ચપલં શતરશ્મિમનોજ્ઞસંઘાતં ॥
ઓસૃષ્ટા યેવાજ્ઞા નરપતિના સજ્જં એવ ચ સર્વ ।
કૃત્વા તત્ર સ્વકુલં રાજાનમ્ ઉપેત્ય ઇદમ્ આહુ ॥
[_મ્વુ_1.202_] વર્ષસહસ્રમ્ અનૂનં આયુઃ પરિપાલેતુ મહીપાલો ।
સજ્જં તિ વિમાનવરં શોભતિ તવ હર્ષસંજનનં ॥
અથ સા અમરવધુનિભા દેવી ઉત્થાય આસનવરાતો ।
અબ્રવીત્* મહીપતિવરં આદિત્યે અસ્તમિતમાત્રે ॥
એષા સમાદિયામિ પ્રાણિષુ અવિહિંસં બ્રહ્મચરિયં ચ ।
વિરમામિ ચાપ્ય્ અદિન્નાન્ મદ્યાદ્ અનિબદ્ધવચનાચ્ ચ ॥
અખિલવચનાચ્ ચ નરવર પ્રતિવિરમામિ તથૈવં પૈશૂન્યાત્* ।
પરુષવચનાચ્ ચ નરપતિ વિરમામિ અયં મમ ચ્છન્દો ॥
પરકામેષુ ચ ઈર્ષ્યાં ન સંજનેષ્યં નાપિ અભિદ્રોહં ।
ભૂતેષુ ઉપજનેષ્યં વિપરીતમતિં ચ વિજહામિ ॥
એકાદશપ્રકારં શીલં સેવામ્ય્ અહં પૃથિવીપાલ ।
રજનીમ્ ઇમામ્ અનૂનામ્ એવં મમ જાયતે છન્દઃ ॥
અપિ ચ ક્ખુ ભૂમિપાલા કામવિતર્કો મા માં પ્રતિકાંક્ષિ ।
પ્રેષય મા તે અપુણ્યં ભવેય મમ બ્રહ્મચારિણિયે ॥

સર્વે તવ સંકલ્પાં પરિપુરેમીતિ પાર્થિવો અવચિ ।
અભિરમ ભવનવરગતા અહં ચ રાજ્યં ચ તે વશ્યં ॥
સા સ્ત્રીસહસ્રમ્ અગ્ર્યં અનુરક્તં ગૃહ્ય તં વિમાનવરં ।
અભિરુહ્ય અભિનિષીદે મનાપપરિપૂર્ણસંકલ્પા ॥
સા કઞ્ચિદ્ એવ કાલં તસ્મિં હિમકુમુદપુણ્ડરીકનિભે ।
શયને પ્રસમદમરતા તુષ્ણીંભાવેન ક્ષેપયતિ ॥
[_મ્વુ_1.203_] સા દાનિ દક્ષિણેન પાર્શ્વેન પરિન્યાસે શરીરવરં ।
કુસુમલતા વ દ્રુમવરં શયનં પરિવેલ્લિયાશાયિતા ॥
અથ તાં નિશામ્ય શયનોપગતાં દેવીં દિવિ પ્રમદારૂપનિભાં ।
તુષિતાલયા ચ્યવિય દેવગણાઃ પ્રાસાદમૂર્ધ્નિ પ્રતિસ્થિહિંસુ ॥
તે મૂર્ધના અભિનતા સર્વે હૃષ્ટા કૃતાંજલિપુટાઃ અમરા ।
વન્દન્તિ તાં વિપુલપુણ્યધરાં દેવીં જિનસ્ય જનનીં શયને ॥
અથ કૌતૂહલપરં સંજનિયા બહુદેવકન્યા શુચિમાલ્યધરા ।
જિનમાતુર્ ઉપગતા દ્રષ્ટુમના પ્રાસાદમૂર્ધ્નિ પ્રતિષ્ઠિહિંસુ ॥
ઉપસંક્રમિત્વા શયનોપગતાં દેવીં નિશામ્ય વરવિદ્યુનિભાં ।
પ્રીતિસુખં વિપુલં સંજનિયા અથ સંપ્રવર્ષિ દિવિજં કુસુમં ॥
માનુષ્યકં પિ કિલ એદૃશકં રૂપં સુજાતમ્ ઇદમ્ આશ્ચર્યં ।
કંચિત્ કાલં સ્થિહિય-મ્-અન્તરતો નાયં સમા મરુવધૂહિ ભવે ॥
લીલાં નિશામયથ હે સખિકા પ્રમદાય્ઽ; ઇમસ્ય યથ ઓપયિકાં ।
શયને વિરોચતિ મનં હરતિ વિભ્રાજતે કનકમરીચિર્ ઇવ ॥
અયન્ તં ધરેષ્યતિ મહાપુરુષં અત્યન્તદાનદમશીલરતં ।
સર્વાશ્રવાન્તકરણં વિરજં કિં હાયતે તવ નરેન્દ્રવધૂ ॥
ચાપોદરે કરતલપ્રતિમે વરરોમરાજિવિચિત્રે રુચિરે ।
ઇહ સો ભવિષ્યતિ અનન્તમતિઃ સતતં અલિપ્ત અશુભેન શુચિ ॥
બહુદીર્ઘરાત્રનિચિતં કુશલં પ્રમદાય્ઽ; ઇમસ્ય વિપુલં પરમં ।
[_મ્વુ_1.204_] યા તં ધરેષ્યતિ અનન્તગુણં ચિરરાત્રસન્નિચિતપુણ્યબલં
અનુરૂપા ત્વં ચ પ્રમદા પ્રવરા માતા સ ચૈષ પુરુષપ્રવરો ।
પુત્રો પ્રહીનવનથો વિરજો કિં હાયતે તવ નરેન્દવધૂ ॥
અથ રાક્ષસા વિવિધરૂપધરા આણત્તા દિવિ પરિતો ચપલં ।
તિષ્ઠન્તુ ભો પ્રવરશસ્ત્રધરાઃ સર્વદિશા કુરુથ અસંવરણા ॥
તેષામ્ અનન્તર દ્વિજિહ્વગણા આરક્ષહેતુ દિશતાસુ સ્થિતાઃ ।
વાતં પિ યેષ ચલિતં શ્રુણિય ક્રોધં સમુત્પતતિ અગ્નિસમો ॥
તેષામ્ અનન્તરગતાસ્ થપિતા યક્ષાઃ પ્રદીપ્તશિખરા વિકૃતા ।
યે દુષ્ટચિત્તા વિનિવારયાથ મા ચ વધં કુરુથ કસ્ય ચાપિ ॥
તેષામ્ અનન્તરસ્થિતા બલવાં ગન્ધર્વસંઘો શુભરૂપધરાઃ ।
આરક્ષહેતુ શુભચાપધરા વરલક્ષણા વિપુલબુદ્ધિમતો ॥
ચત્વારિ લોકપતિનો સ્થપિતા ગગને સ્વયંપરિવારેણ સહ ।
અદ્ય ચ્યવિષ્યતિ કિલ ભગવાં લોકસ્ય અર્થસુખવૃદ્ધિકરો ॥
ત્રિદશેહિ સાર્ધં ત્રિદશપ્રવરો સ્થિતુ અન્તરીક્ષે વરચક્રધરો ।
અચિરં ચ્યવિષ્યતિ ચ્યુતિં ચરમાં આકાંક્ષમાણ સુખં અપ્રતિમં ॥

દેવીય મૂલે બહુ દેવગણા કૃત્વા દશાંગુલિં નતાભિમુખા ।
સમુદીરયન્તિ વચનં મધુરં ઉલ્લોકયન્તિ તુષિતેષુ જિનં ॥
વ્યવદાનસન્નિચિતપુણ્યબલા સમયો ખુ અન્તિમમ્ ઉપેતુ ભવં ।
સજ્જા તાવ ભવતિ તે જનની અનુકમ્પ દાનિ દુઃખિતાં જનતાં ॥
[_મ્વુ_1.205_] એષો ચ્યવામિ ઇતિ મુંચિ ગિરાં શુભં વચનં ઉદીરયિ . . . . . . ।
અથ સુપિનં જનનિ જિનસ્ય તસ્મિં ક્ષણે પશ્યતે વરવિપાકફલં ॥
હિમરજતનિભો સે ષડ્વિષાણો સુચરણચારુભુજો સુરક્તશીર્ષો ।
ઉદરમ્ ઉપગતો ગજપ્રધાનો લલિતગતિઃ અનવદ્યગાત્રસન્ધિઃ ॥
ન ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વા કાલપક્ષે માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રામન્તિ । અથ પૂર્ણાયાં પૂર્નમાસ્યાં પુષ્યનક્ષત્રયોગયુક્તાયાં બોધિસત્વા માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રામન્તિ ॥ ઉપોષધિકાયાં આરોહસમ્પન્નાયાં પરિણાહસમ્પન્નાયાં વ્યક્તાયાં અગ્રયૌવનમણ્ડપ્રાપ્તાયાં વિનીતાયાં બહુશ્રુતાયાં સ્મૃતાયાં સમ્પ્રજાનાયાં સર્વાકારપ્રદક્ષિણચિત્તાયાં સર્વાકારપ્રતિરૂપાયાં પ્રમદોત્તમાયાં બોધિસત્વા માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રામન્તિ ॥ બોધિસત્વેન મહામૌદ્ગલ્યાયન તુષિતભવનગતેન ચ્યવનકાલે પ્રભા ઓસૃષ્ટા યાયે પ્રભાયે સર્વં બુદ્ધક્ષેત્રં ઓભાસિતં ॥
___દેવપુત્રો દેવપુત્રં પૃચ્છતિ ॥
કિં કારણં સુરવરેણ પ્રભા પ્રમુક્તા
ચન્દ્રાંશુશીતલતરા કનકાવદાતા ।
યેનાસુરેશ્વરગણા મનુજેશ્વરાશ્ ચ
પ્રહ્લાદિતા ચ નરકા જ્વલનાર્ચિકલ્પા ॥
સો દાનિ આહ ॥
યે તત્ર તત્ર જનતાં પ્રતિપાલયન્તિ
સંસારપંજરગતાં મદનાભિભૂતાં ।
તેષાં વિમોક્ષકરણેન મહાયશેન
આમન્ત્રણાર્થં અનઘેન પ્રભા પ્રમુક્તા ॥
[_મ્વુ_1.206_] બોધિસત્વો આહ ॥
મુંચથ અમરા પુરાણિ ન કિલ પ્રામોદ્યસ્ય અયં કાલઃ ।
જરામરણપુરં ભેત્તું કાલો જ્ઞાનપ્રહારેણ ॥
બોધિસત્વો સ્મૃતો સંપ્રજાનો પ્રદક્ષિણચિત્તો માતુઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તો ઇતિ ॥
સો નદિય સિંહનાદં નરસિંહો ચ્યવનકાલસમયસ્મિં ।
અન્તરહિતો ક્ષણેન નરેન્દ્રભવને સમુત્પદ્યે ॥
યો સો તુષિતં કાયં ઓભાસેતિ શુભેન વર્ણેન ।
દેવપુરાચ્ ચ્યવમાનો અનતિવરો લોકપ્રદ્યોતઃ ॥
સબ્રહ્મકં ચ લોકં સશ્રમણબ્રાહ્મણા પ્રજા સર્વા ।
વર્ણેન્ઽ; ઓભાસેતિ અનતિવરઃ લોકપ્રદ્યોતો ॥
આશ્ચર્યમ્ અદ્ભુતમ્ ઇદં પશ્યથ યાવત્* મહર્દ્ધિકઃ શાસ્તા।
સ્મૃતિમાં સુસંપ્રજાનો માતુઃ કુક્ષિસ્મિં ઓક્રાન્તો ॥
યાવચ્ ચ નરવરપ્રવર ઉત્તમલક્ષણસમંગિ અસ્થાસિ ।
માતાયે કુક્ષિસ્મિં સ્મૃતિમતિમાં સંપ્રજાનો ચ ॥
સમનન્તરૌક્રાન્તે ચ મહામૌદ્ગલ્યાયન બોધિસત્વે મહાસત્વે માતુઃ કુક્ષિસ્મિં ઇયં મહાપૃથિવી અતીવ ષડ્વિકારં કમ્પે સંકમ્પે પ્રકમ્પે સંહર્ષણીયં ચ કમ્પે દર્શનીયં ચ હર્ષનીયં ચ મોદનીયં ચ પ્રેમનીયં ચ પ્રહ્લાદનીયં ચ નિર્વર્ણનીયં ઉલ્લોકનીયં ચ
[_મ્વુ_1.207_] આસેચનકં ચ અપ્રતિકૂલં ચ પ્રાસાદિકં ચ પ્રસરણીયં ચ નિરુદ્વેગં ચ નિરુત્ત્રાસં ચ ॥ કમ્પમાના ચ પુનર્ ન કંચિત્ સત્વં વ્યાબાધતિ યમ્ ઇદં જંગમં સ્થાવરં વા ॥
તતો અયં સાગરમેરુમણ્ડલા
પ્રકમ્પિતા ષડ્વિધમ્ આસિ મેદિની ।
કૃતો ચ લોકો વિમલો મનોરમો
મહાન્ધાકારાપનુદસ્ય તેજસા ॥
સો ઽયં મહાનુભાવો સ્મૃતિંઆં તુષિતભવનાચ્ ચ્યવિત્વાન ।

પાણ્ડરવરાહકનિભો ભવિત્વ ગજરૂપી ષડ્ડન્તો ॥
વીરાસને શયન્તિયે પોષધિકાયે વિશુદ્ધવસનાયે । {સેનર્ત્: વીરશયને}
સ્મૃતો સંપ્રજાનો કુશલો માતુઃ કુક્ષિસ્મિં ઓક્રાન્તઃ ॥
સા ચ રજનીપ્રભાતે આખ્યાસિ ભર્તુનો મનાપસ્ય ।
રાજવર પાણ્ડરો મે ગજરાજા કુક્ષિમ્ ઓક્રાન્તો ॥
તં શૃણુય ભર્તુ રાજા વૈપંચનિકાં સમાગતાં અવચિ ।
સુપિનસ્મિં અસ્યા સર્વે ભણાથ ભૂતં ફલવિપાકં ॥
તે તત્રાપિ અવચિંસુ નિમિત્તિકા પૃચ્છિતા સ્વયં રાજ્ઞા ।
દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણધરો કુક્ષિં દેવીય ઓક્રાન્તો ॥ {સેનર્ત્: -લક્ષધરો}
હૃષ્ટો ભવાસિ નરવર યસ્ય તવ કુલસ્મિં પ્રત્યુત્પન્નો ।
પૃથિવીધર વરગર્ભો અનુપમસત્વો મહાસત્વો ॥
યથ મય પૌરાણાનામ્ આચાર્યાણાં સ્વયં સમુપાહૃતં ।
[_મ્વુ_1.208_] દ્વે ઽસ્ય ગતયો અનન્યા ભવન્તિ નરવીરશાર્દૂલ ॥
યદિ આસિષ્યતિ અગારે મહીપતિ હોતિ સરતનો મહર્દ્ધિકો ।
નિત્યાનુબદ્ધવિજયો રાજશતસહસ્રપરિવારો ॥
અથ ખલુ પ્રવ્રજિષ્યતિ ચાતુર્દ્વીપાં મહીં વિજહિયાન ।
હોહિતિ અનન્યનેયો બુદ્ધો તેના નરમરૂણાં ॥
યાવત્તકા નાગરાજાનો નાગાધિપતયો તે સર્વે બોધિસત્વસ્ય રક્ષાવરણગુપ્તીયે ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યેન્સુઃ ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ મહામૌદ્ગલ્યાયન માતુઃ કુક્ષિગતે યાવન્તો સુવર્ણરાજાનો સુવર્ણાધિપતયો તે સર્વે બોધિસત્વસ્ય રક્ષાવરણગુપ્તીયે ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યેન્સુઃ ॥ ચત્વારો પિ મહારાજાનો બોધિસત્વસ્ય રક્ષાવરણગુપ્તીયે ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યેન્સુઃ ॥
ચતુરો પિ લોકપાલા રક્ષામ્ અકરિન્સુ લોકનાથસ્ય ।
મા કોચી અહિતૈષી નમુચિબલનુદં વિહિંસેય ॥
શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો સુયામો પિ દેવપુત્રો સંતુષિતો પિ દેવપુત્રો સુનિર્મિતો પિ દેવપુત્રો વશવર્તી પિ દેવપુત્રો મહાબ્રહ્મા પિ શુદ્ધાવાસો પિ દેવપુત્રો બોધિસત્વસ્ય માતુઃ કુક્ષિગતસ્ય રક્ષાવરણગુપ્તીયે ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યેન્સુઃ ॥
સહસ્રાણિ દેવાનામ્ અર્ચિમપુરમ્ ઉપગતાનિ તુષ્ટાનિ ।
આરક્ષાર્થં . . . . . વરબુદ્ધિનો અમરપુરમ્ ઇવ ॥
મનોરમં દીપવતીપુરમ્ ઉત્તમં કૃતમ્ અનુવિશન્તેહિ ।
મનોમયવિક્રમગતેહિ અમરગણેહિ અભિવિરોચતિ ॥
[_મ્વુ_1.209_] દેવીં પરિવારેત્વા મહેશ્વરગણાનાં કિલ સહસ્રાણિ ।
અષ્ટૌ ગગણતલગતા આકાશગતા અભિનિષણ્ણા ॥
તેષાં દાનિં પૃષ્ઠતો ઇન્દ્રસહસ્રાણિ વિમલશિખરાણિ ।
સુબહૂનિ બહુગુણસ્ય આરક્ષાર્થં નિષણ્ણાનિ ॥
તેષાં દાનિં પૃષ્ઠતો દેવેન્દ્રાણાં સહસ્રનયુતાનિ ।
કામાવચરા દેવા નિષણ્ણા ગગને નિરાલમ્બે ॥
તેષાં દેવગણાનાં પૃષ્ઠતો અસુરા અસુરાણાં ચ દ્વિજિહ્વગણા ॥
યક્ષાશ્ ચ વિકૃતરૂપા રાક્ષસસંઘાશ્ ચ સન્નિષાણ્ણા ॥
એતાયે વિધિયે ગગણં અમરશતસહસ્રસંકુલં શ્રીમં ।
અત્યન્તસુપરિશુદ્ધં કુશલમ્ ઉપચિતં હિ વિરજેન ॥
મહાબ્રહ્મા આહ
સ્વપ્નાન્તરે યા પ્રમદા દદર્શ
સૂર્યં નભા કુક્ષિમ્ અનુપ્રવિષ્ટં ।
પ્રસૂયતે સા વરલક્ષનાંગં
સો ભવતિ રાજા બલચક્રવર્તિ ॥