મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 321340

તથાવિધં વ શિરિ ન જહાતિ ॥
રાજાનો આહન્સુઃ ॥
સુભાષિતન્ તે અનુમોદયામ
અન્યન્ તે પૃચ્છામિ તદ્ ઇહ બ્રૂહિ ।
શીલપ્રજ્ઞાશિરિકૃતજ્ઞતાનાં
કિં વ નુ શ્રેષ્ઠં કુશલા વદન્તિ ॥
સરભંગો આહ ॥
પ્રજ્ઞાં ખુ શ્રેષ્ઠાં કુશલા વદન્તિ
નક્ષત્રરાજા ઇવ તારકાનાં ।
શીલં શિરિ ચૈવ કૃતજ્ઞતા ચ
પ્રજ્ઞોપકા તુ પ્રવરા ભવન્તિ ॥
રાજાનો આહન્સુઃ ॥
સુભાષિતન્ તે અનુમોદયામઃ
અન્યન્ તે પૃચ્છામિ તદ્ ઇહ બ્રૂહિ ॥
કિમ્ આચરન્તો કિમ્ આસેવમાનો
કથંકરો પ્રજ્ઞાવાં ભોતિ મન્યે ॥
[_મ્વુ_3.373_] સરભંગો આહ ॥
સેવન્તો વૃદ્ધા નિપુણો બહુશ્રુતો
ઓગ્રાહકો ચ પરિપૃચ્છમાનો ।
શ્રુણન્તો સત્કૃત્ય સુભાષિતાનિ
એવંકરો પ્રજ્ઞાવાં ભોતિ મન્યે ॥
સો પ્રજ્ઞાનાં કામગુણં વિપશ્યતિ
દુઃખં અનિત્યં વિપરિણામધર્મં ।
એવં વિપશ્યં પ્રજહાતિ ચ્છન્દં
મહદ્ભયેષુ વધકોપમેષુ ॥
સો વીતરાગો સુવિનીતદોષો
મૈત્રાભાવનાં ભાવયે અપ્રમત્તો ।
મૈત્રેણ ચિત્તેન હિતાનુકમ્પી
એવંકરો સ્વર્ગમ્ ઉપેતિ સ્થાનં ॥
સુભાષિતાર્થં ઇદમ્ એવરૂપા
ગાથા ઇમા સત્પુરુષેણ ભાષિતા ।
યો પિ ઇમાં સમ્મ સમાચરેયા
અદર્શનં મૃત્યુરાજસ્ય ગચ્છે ॥
સુભાષિતન્ તં અનુમોદમાના
બ્રહ્મા ચ ઇન્દ્રો ત્રિદશા ચ દેવાસ્* ।
તે વેગજાતા મુદિતા કૃતાંજલી
ગચ્છેન્સુ તદ્ દેવપુરં યશસ્વિનો ॥
મહાર્થિયં આગમનં અભૂષિ
અષ્ટમકસ્ય ભીમરથસ્ય ચૈવ ।
[_મ્વુ_3.374_] કલિંગરાજસ્ય ચ ઉદ્ગતસ્ય

સર્વેષાં વા કામરાગો પ્રહીણો ॥
રાજાનો આહન્સુઃ ॥
એવં હિ એતં પરચિત્તવેદિ
સર્વેષાં નો કામરાગો પ્રહીણો ।
કરોહિ ઓકાશમ્ અનુગ્રહાયે
યથા ગન્તિન્ તે અભિસંભુણેમ ॥
સરભંગો આહ ॥
કરોમિ ઓકાશમ્ અનુગ્રહાયે
સર્વેષાં વો કામરાગો પ્રહીણો ।
ફરેથ કાયં વિપુલાય પ્રીતયે
યથા ગતિં મે અભિસંભુણેથ ॥
રાજાનો આહન્સુઃ ॥
સર્વં કરિષ્યામ તવેદં વાક્યં
યં યં ચ મો વક્ષ્યસિ ભૂરિપ્રજ્ઞ ।
ફરેમ કાયં વિપુલાય પ્રીતિયા
યથા ગતિન્ તે અભિસંભુણેમ ॥
કૃતા ચ વત્સસ્ય ઋષિસ્ય પૂજા
ગચ્છન્તુ તે ઋષયો સાધુરૂપા ।
ધ્યાને રતા આશ્રમે આવસેથ
એતં ધનં પ્રવ્રજિતસ્ય શ્રેષ્ઠં ॥
[_મ્વુ_3.375_] પૂર્વેનિવાસં ભગવાં પૂર્વેજાતિમ્ અનુસ્મરન્* ।
જાતકમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ શાસ્તા ભિક્ષૂણમ્ અન્તિકે ॥
તે ચ સ્કન્ધાસ્ તે ચ ધાતવો તાનિ આયતનાનિ ચ ।
આત્માનમ્ અધિકૃત્ય ભગવાન્ એતમ્ અર્થં વિયાકરેત્* ॥
અનવરાગ્રસ્મિં સંસારે યત્ર મે ઉષિતં પુરા ।
અનાથપિણ્ડિકો શક્રો દેવરાજા શચીપતિઃ ।
કલિંગરાજા આનન્દો શારિપુત્રો ચ અષ્ટકો ॥
અથ ભીમરથો રાજા મૌદ્ગલ્યાયનો મહર્દ્ધિકો ।
સરભંગો અહં અભૂષિ એવં ધારેથ જાતકં ॥
તદાપિ મયા સદેવમાનુષાયે પરિષાયે ધર્મં દેશિતં એતરહિં પિ મયા સદેવમાનુષાયે પરિષાયે ધર્મં દેશિતં ॥
_____સરભંજાતકં સમાપ્તં ॥
વારાણસ્યાં ત્રિંશગોષ્ઠિકા ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતા એષાં એકસ્ય માતા કાલગતા સા દેવીહિ ઉપપન્ના । તાયે ધર્મચક્રપ્રવર્તને ધર્મો અભિગમિતો ॥ સા તં પુત્રં સ્મરતિ । તસ્ય દાનિ સર્વેહિ તેહિ ગોષ્ઠિકેહિ પુત્રસ્ય પ્રેમ્નકેન પુત્રપ્રેમ્નં ॥ વારાણસ્યાં કાશિકા ચ નામ ગણિકા ઉપલબ્ધા । કાશિકા ચ કેન કારણેન સા ગણિકા કાશિકા ત્તિ વુચ્ચતિ ॥ તાદૃશં સુકર્મવિપાકાભિનિર્વૃત્તં શુભં રૂપગતં । સા સર્વાં કાશિભૂમિં ક્ષમતિ તસ્માત્ સા કાશિકા તિ વુચ્ચતિ ॥ ઉપાર્ધકાશિકા તસ્યા એવ કાશિકાયે ભગિની તસ્યા પિ પૂર્વકર્માભિનિર્વૃત્તં શુભં રૂપગતં યથૈવ કાશિકાયે
[_મ્વુ_3.376_] પિંગલો પુનર્ અસ્યા એકો અક્ષિ । તેન સા કારણેન ઉપાર્ધકાશિં ક્ષમતિ ॥ તેહિ ગોષ્ઠિકેહિ સા કાશિકા વુચ્ચતિ । આગચ્છ અસ્માકં ઉપસ્થાનકારી । સા ચ તાયે દેવતાયે અધિષ્ઠિતા ન ગચ્છતિ અસ્તિ મે કિંચિદ્ ગૃહકાર્યં ન શક્યં આગન્તું ॥ તે દાનિ ઉપાર્ધકાશિકાં આદાય તામ્ ઉદ્યાનભૂમિં ગતા ॥ સાપિ દેવતા કાશિકાયે વેષેણ તેષાં ગોષ્ઠિકાનાં દર્શનપથેન અભિક્રમતિ ॥ તે તાં દૃષ્ટ્વા યેન કાશિકા તેન પ્રધાવિતા । દેવતા અપરિમિતાયે ગતીયે ગચ્છતિ ગચ્છન્તી દૃશ્યતિ । સા દાનિ દેવતા તાં ગોષ્ઠિકાન્ તતો ઉદ્યાનભૂમીતો ઋષિવદનં પ્રવેશિત્વા ભગવતો સમીપે અન્તર્હિતા ॥ તે દાનિ ગોષ્ઠિકા ભગવતઃ પાદવન્દા ઉપસંક્રાન્તા ॥
___ભગવાન્ આહ ॥
કા નુ કૃઈડા કા નુ રતી એવં પ્રજ્વલિતે સદા ।
અન્ધકારસ્મિં પ્રક્ષિપ્તા પ્રદીપં ન ગવેષથ ॥
કો નુ હર્ષો કો નુ આનન્દો એવં પ્રજ્વલિતે સદા ।
અન્ધકારસ્મિં પ્રક્ષિપ્તા આલોકં ન પ્રકાશથ ॥
તે દાનિ ભગવતઃ સર્વે બલવશીભાવે વિનીતા એહિભિક્ષુકાયે ચ પ્રવ્રાજિતા ઉપસંપાદિતા ॥ એષા આયુષ્મતાં ત્રિંશદ્ગોષ્ઠિકાનાં પ્રવ્રજ્યા ચ ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
_____સમાપ્તં ત્રિંશગોષ્ઠિકાનાં પ્રવ્રજ્યા ॥

[_મ્વુ_3.377_]___ભગવાં વારાણસ્યાં વિહરતિ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા અપરે દાનિ ત્રિંશ જના ઋષિવદનસ્ય નાતિદૂરેણ માર્ગેણ ગચ્છન્તિ । ભગવાં દાનિ તેષામ્ અનુગ્રહાર્થાય માર્ગસ્ય સમીપે નિષણ્ણો । તે દાનિ ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા ભગવતઃ પાદવન્દા ઉપસંક્રાન્તા ભગવતા ચ સર્વે બલવશીભાવેન વિનીતા એહિભિક્ષુકાયે ચ પ્રવ્રાજિતા ઉપસંપાદિતા । એષા આયુષ્મતાં ત્રિંશાનાં જનાનાં પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
___ભગવાં વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા કોશલેષુ દ્રોણવસ્તુકં નામ ગ્રામં તહિં અપરો બ્રાહ્મણમહાશાલો આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતભોગો પ્રભૂતસ્વાપતેયો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વાજગવેડકો । તસ્ય દાનિ બ્રાહ્મણમહાશાલસ્ય મૈત્રાયણી નામ બ્રાહ્મણી ભાર્યા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અક્ષુદ્રાવકાશા પરમાયે શુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતા ॥ તસ્યા દાનિ મૈત્રાયણીયે પૂર્ણો નામ માણવો પુત્રો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો તરુણાભિરૂપો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો કૃતાધિકારો પુરિમકેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ ચ્છિન્નબન્ધનો આજ્ઞાતભૂતો આર્યધર્માણાં ચરમભવિકો ॥ સો શૃણોતિ । રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધો નામ કુમારો દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો યેહિ દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ મહાપુરુષસ્ય દ્વે ગતીયો ભવન્તિ ન તૃતીયા । સચેદ્ અગારમ્ અધ્યાવસતિ રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી ચતુર્દ્વીપેશ્વરો વિજિતાવી ધાર્મિકો ધર્મરાજા સપ્તરત્નસમન્વાગતો । તસ્ય ઇમાનિ સપ્ત રત્નાનિ ભવન્તિ તદ્યથા ચક્રરત્નં હસ્તિરત્નં અશ્વરત્નં મણિરત્નં ગૃહપતિરત્નં સ્ત્રીરત્નં પરિણાયકરત્નં સપ્તમં પૂરં ચાસ્ય ભવતિ સહસ્રં પુત્રાણાં શૂરાણાં વીરાણાં વરાંગરૂપણાં
[_મ્વુ_3.378_] પરસૈન્યપ્રર્મદકાનાં । સો ઇમાનિ ચત્વારિ મહાદ્વીપાનિ અધ્યાવસતિ તદ્યથા જંબુદ્વીપં પૂર્વવિદેહં અપરગોદાનિકં ઉત્તરકુરું ઇમાં મહાપૃથિવીં સાગરગિરિપર્યન્તામ્ અખિલામ્ અકણ્ટકામ્ અદણ્ડેનાશસ્ત્રેણાનુત્પીડેન ધર્મેણૈવાભિનિર્જિત્વા અધ્યાવસતિ । સચેત્ પુનઃ અગારતો અનગારિયં પ્રવ્રજતિ તથાગતો ભવતિ અર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિઘુષ્ટશબ્દો વિઘુષ્ટકીર્તિરેખો અનન્યનેયો અભિભૂ અનભિભૂતો આજ્ઞાર્થદર્શી વશી વશવર્તી સો ચ ઋષિણા મહર્દ્ધિકેન મહાનુભાવેન ચતુર્હિ કારણેહિ એકાંશેન વ્યાકૃતો બુદ્ધો લોકે ભવિષ્યતીતિ અથાન્યેહિ પિ નૈમિત્તિકેહિ ॥ યદા ભગવાન્ અભિનિષ્ક્રાન્તો સો પિ તદહો યેવ અભિનિષ્ક્રાન્તો અનુહિમવન્તં આશ્રમં ગત્વા ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો ચતુર્ધ્યાનલાભી પંચાભિજ્ઞો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો ઋષિ સંવૃત્તો ॥
___તસ્ય દાનિ એકૂનત્રિંશ ઋષિકુમારા શિષ્યા સર્વે ષડંગવેદપારગાશ્ ચતુર્ધ્યાનલાભિનઃ પંચાભિજ્ઞા મહર્દ્ધિકા મહાનુભાવા ॥ સો તેષાં શિષ્યાણામ્ આહ ॥ બુદ્ધો લોકે સમુત્પન્નો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે મનુષ્યાણાં ધર્મં દેશયતિ આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાને કલ્યાણ સ્વર્થં સુવ્યંજનં કેવલપરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં સંપ્રકાશયતિ ॥
સર્વે અશરણા સ્કંધાઃ અભિતપ્તા મહાભયા ।
અવિશ્વાસિકા ચ અસારા ચ ઇતિ ભાષતિ ગૌતમો ॥
યં નૂનં વયં માણવકાહો યેન વારાણસીમ્ ઋષિવદનં મૃગદાવં તેનોપસંક્રમેયામ
[_મ્વુ_3.379_] તં ભગવન્તં ગૌતમં દર્શનાય । સાધુ ખલુ પુનર્ ભવતિ તથારૂપાણાં તથાગતાનાં અર્હન્તાનાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં દર્શનાય ઉપસંક્રમણં પર્યુપાસના ચ ॥ સાધૂપાધ્યાય ત્તિ તે માણવકા પૂર્ણસ્ય . . . . . . . . . . . બ્રહ્મચર્યં સંપ્રકાશયન્તં દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતં અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરં અષ્ટાદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતં દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ સુવિશારદો શાન્તેન્દ્રિયો શાન્તમાનસો ઉત્તમદમશમથપારમિપ્રાપ્તો પરમદમશમથપારમિપ્રાપ્તઃ અન્તર્ગતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ અવહિર્ગતેન માનસેન સ્થિતેન ધર્મતાપ્રાપ્તેન હ્રદમ્ ઇવાચ્છો અનાવિલો વિપ્રસન્નો રતનયૂપમ્ ઇવાભ્યુદ્ગતો સુવર્ણયૂપં વા પ્રભાસમાનં તેજસા શ્રિયાયે જ્વલમાનં અસેચનકં અપ્રતિકૂલં દર્શનાયે । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્ય અતિરિવ મનં પ્રસીદે ॥ પ્રસન્નચિત્તો ચ પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વંદિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ પ્રવ્રજેહિ માં ભગવં ઉપસંપાદેહિ માં સુગત ॥ અથ ખલુ ભગવાં પૂર્ણં ઋષિં મૈત્રાયણીપુત્રં આત્મત્રિંશં એહિભિક્ષુકાયે અભિભાષે ॥ એથ ભિક્ષવશ્ ચરથ તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥ તેષાં દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટાનાં યત્ કિંચિદ્ ઋષિલિંગં ઋષિગુપ્તિ ઋષિધ્વજં ઋષિકલ્પં સર્વં સમન્તરહિતં ત્રિચીવરં ચ પ્રાદુર્ભૂતં સુંભકા ચ પાત્રા પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા કેશા ઈર્યાપથો ચ સાનં સંસ્થિહે સય્યથાપિ નામ વર્ષશતોપસંપન્નાનાં ભિક્ષૂણાં । એષા આયુષ્મતઃ પૂર્ણસ્ય મૈત્રાયણીપુત્રસ્ય આત્મત્રિંશસ્ય પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
___સો દાનિ આત્મત્રિંશો ભગવતા બલવશીભાવે વિનીતો । સો દાનિ બલવશીભાવપ્રાપ્તો ભગવન્તં સમ્મુખં ઇમાહિ સારૂપ્યાહિ ગાથાહિ અભિસ્તવે ॥
[_મ્વુ_3.380_] યં તુષિતભવને સન્તો હિમશિખરનિભો ગજો ભવિત્વાન ।
અન્તિમમ્ ઉપેસિ ગર્ભં દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં ચ ઉભયતો ઉપેતરૂપા તવ જનની ચ પિતા લોકે ।
મહિપતિકુલસંભવો અભૂ દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં પ્રતિમુખસન્તો પરિચ્યવસિ જગં ન કસ્ય ચિ સ્પૃશ્યન્તો ।
પિત્તરુધિરશ્લેષ્મણા અલિપ્તો દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં ચ કનકવર્ણં પશ્યમાના પરમપ્રીતં મનો અનુજનેન્તિ ।
ફણિકા અનુગતા વ રક્તસૂત્રં દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં ચ પ્રકમ્પયન્તો વસુધાં જાયેસિ બહુજનહિતાય ।
જાતો પાદાનિ સપ્ત ક્રમેસિ દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં પિ ચ જાતસ્ય મુને છત્રં ધારયેન્સુ ગુહ્યકાધિપતી ।
ઉભયતો ચ વીજનીયો દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં પિ ચ તે જાતમાત્ર ઉદુપાના ઉદ્ગમે ઉદકધારા ।
ઉષ્ણા ચ શીતલા ચ દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યં પ્રવ્રજેસિ પ્રહાય કામગુણાં યેવ સપ્ત ચ રતના ।
ચતુરો ચ મહાદ્વીપાં દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
અવહાય મહીં ચ જ્ઞાતયો અથ રત્નાનિ મહાય સપ્ત વરા ।
જાતીમરણસ્ય કાસિ અન્તં દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
[_મ્વુ_3.381_] વીર મહા-આભા ઉદ્ગમાસિ ભગવતો ચિત્તે તદા વિમુચ્યમાને ।
એકાન્તસુખો ભવેન્સુ દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
અદ્ય સુવિનીતા જિનેન શાસ્તા પરમપ્રીતમના આર્યા પરિષા ।

શત્રુદમને ઉપેસિ કાલં દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
યથા તવ પ્રણિધી અભૂત્ પુરસ્તાદ્ યથ સમુદાગતો અસિ લોકનાથ ।
પ્રણિધી આગમો ચ તે સમૃદ્ધો દશશતરસ્મિસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
તવ દશદિશતાં ગતો પ્રણાદો જનવિષયેષુ ચ નાસ્તિ કોચિ તુલ્યો ।
પરમગતિગતો સિ ધર્મતાયે દશશતરસગોત્ર તં પ્રિયં મે ॥
દિષ્ટ્યા ભગવાન્ સુખી અરોગી દિષ્ટ્યા કાર્યં ઇદં તવ સમૃદ્ધં ।
દિષ્ટ્યા નમુચિ હતો ત્વયા સસૈન્યો દિષ્ટ્યા તે વિદિતમ્ ઇમં ચ પરં ચ ॥
દિષ્ટ્યા તે સહંપતિ યાચેસિ દિષ્ટ્યા ચાસ્ય પ્રતિશૃણોષિ વીર ।
દિષ્ટ્યા ધર્મેણ ધર્મચક્રં દિષ્ટ્યા પ્રવર્તયે દ્વાદશાંગુપેતં ॥
દિષ્ટ્યા નદિતો તે સિંહનાદો દિષ્ટ્યા તે પ્રતિવાદો નાસ્તિ ક્વચિત્* ।

દિષ્ટ્યા યં જિનેન ધર્મે પ્રાપ્તે દિષ્ટ્યા તે માત્સર્યં નાસ્તિ વર ॥
દિષ્ટ્યા મે અભૂષિ દિવ્યચક્ષુઃ દિષ્ટ્યા શ્રોત્રમ્ અમાનુષમ્ અભૂષિ મે ॥
દૃષ્ટ્વા હિમવન્તે મૃત્યું વા દિષ્ટ્યા તે સમિતી દૃષ્ટા ॥
[_મ્વુ_3.382_] ઇહ મે અભૂષિ પંચાભિજ્ઞા દિષ્ટ્યા શિષ્યાણ વિધેયતા અભૂ ।
દિષ્ટ્યા મો ન પાપસંગતા સ્મ દિષ્ટ્યા અનુભોમો ધર્મરાજાનં ॥
દિષ્ટ્યા શરણં ઉપગતા સ્મ દિષ્ટ્યા અભિસમિત ચતસ્રો સત્યા ।
દિષ્ટ્યા સુવિસારદા તે ધર્મે દિષ્ટ્યા સ્મ વશીભાવમ્ અનુપ્રાપ્તા ॥
એવં ખુ તદા જિનસ્ય પુરતો આયુષ્માં પૂર્ણો કથિતમાર્ગો ।
વારાણસ્યાં મૃગદાવસ્મિં આત્તમનો અનુમોદે ધર્મપ્રાપ્તો ॥
_____આયુષ્મતો પૂર્ણસ્ય મૈત્રાયણીપુત્રસ્ય વસ્તુ સમાપ્તં ॥
___ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા અવન્તીષુ મર્કટં નામ નિગમં તત્ર બ્રાહ્મણમહાશાલો રાજ્ઞો ઉજ્ઝેભકસ્ય તોણેહારકસ્ય પુરોહિતઃ રાજાચાર્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતભોગો પ્રભૂતસ્વાપતેયો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વાજગવેડકો કાત્યાયનસગોત્રો । તસ્ય દાનિ દ્વે પુત્રા એકો નાલકો નામેન દ્વિતીયો ચ ઉત્તરો । ઉત્તરો જ્યેષ્ઠઃ નાલકો કનીયસો પણ્ડિતો નિપુણો મેધાવી ઉદ્ધટિતાજ્ઞો તીક્ષ્ણબુદ્ધિકો ॥ તેષાં માતુલો અસિતો નામ ઋષી અવન્તીષુ વિંધ્યપર્વતે આશ્રમપદે પ્રતિવસતિ પંચશિષ્યશતપરિવારો મૂલફલમકૃષ્ટ-ઉંછવૃત્તિકો પંચ માણવકશતાનિ મન્ત્રવેદાં વાચયતિ ॥
[_મ્વુ_3.383_] ઉત્તરેણ તહિં ગત્વા વેદા અધીતા । સો દાનિ સંગીતિં કૃત્વા પિતુઃ સકાશમ્ આગતો ॥ સો દાનિ પિતુઃ પુરતો પરેષાં ચ બ્રાહ્મણાનાં વેદપારગાણાં અનુયોગં દેતિ । તસ્યાનુયોગં દેન્તસ્ય તાનિ વેદાનિ નાલકેન સર્વાણિ ઓગૃહીતાનિ ॥ તેનાપિ પિતુશ્ ચ તેષાં બ્રાહ્મણાનાં વેદપારગાણાં પુરતો તસ્ય ભ્રાતુઃ સકાશાતો વેદાનિ શ્રુત્વા અનુયોગો દિન્નો । તસ્ય સો પિતા તે ચ બ્રાહ્મણા વેદપારગા વિસ્મિતા અહો માણવકસ્ય બુદ્ધીતિ ॥ સો દાનિ માતાપિતૃહિ વુચ્ચતિ બુદ્ધો લોકે ઉત્પન્નો ગચ્છ પ્રવ્રજાહીતિ ॥ સો વિન્ધ્યપર્વતં ગત્વા માતુલસ્ય અસિતસ્ય ઋષિસ્યાશ્રમે ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો । તેન યુજ્યન્તેન ઘટન્તેન વ્યાયમન્તેન પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનુયુક્તેન વિહરન્તેન ચત્વારિ ધ્યાનાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ પંચાભિજ્ઞા સાક્ષીકૃતા ॥
___યદા ભગવાન્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો પ્રવૃત્તપ્રવરધર્મચક્રો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે દેવમનુષ્યાણાં અર્થચર્યાં ચરમાણો પ્રાણશતસહસ્રાણિ અમૃતં પ્રાપયન્તો તદાન્તેવાસિકો અસિતેન ઋષિણા વુચ્ચતિ । બુદ્ધો લોક ઉત્પન્નો ગચ્છ પ્રાચીનં પ્રવ્રજાહિ ॥ સો દાનિ ઋષિસ્યાશ્રમાતો અનુપૂર્વેણ વારાણસીમ્ આગતો ॥ વારાણસ્યાં ષટ્* શાસ્તારપ્રતિજ્ઞા પ્રતિવસેન્સુઃ કાશ્યપો પૂરણો મસ્કરી ગોસાલિકાપુત્રો અજિતો કેશકમ્બલી કકુદો કાત્યાયનો સંજયી વેરટ્ટિકાપુત્રો નિર્ગ્રન્થો ચ જ્ઞાતિપુત્રો ॥ તેષાં નાલકો ષણ્ણાં શાસ્તારપ્રતિજ્ઞાનાં ઉપસંક્રાન્તો ન ચાસ્ય ચિત્તમ્ આરાધ્યતિ ॥ ચત્વારો મહાનિધયો સંખો વારાણસ્યાં મિથિલાયાં પદુમો કલિંગેષુ પિંગલો તક્ષશિલાયાં એલપત્રો ॥ વારાણસ્યાં સંખસ્ય માસિકો સમાજો વર્તતિ । તહિં નિધાનાધિપતયો નાગરાજાનો નિમન્ત્રિતકા આગતા ॥
[_મ્વુ_3.384_] તત્ર ચ એલપત્રેણ નાગરાજ્ઞા પ્રશ્ના સ્થાપિતા એતાં યો પ્રશ્નાં વિસર્જેતિ તસ્ય ધીતા ચ દીયતિ સુવર્ણસહસ્રં ચ ॥
કિં સ્વ અધિપતી રાજા કથં ભોતિ રજસ્વરો ।
કથં સ્વ વિરજો ભોતિ કથં બાલો તિ વુચ્ચતિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥
ષષ્ઠો અધિપતી રાજા રાજ્યે ભોતિ રજસ્વરો ।
અરક્તો વિરજો ભવતિ રક્તો બાલો તિ વુચ્ચતિ ॥
એલપત્રો આહ ॥
કેન સો વુહ્યતિ બાલો કિં સુ નુદતિ પણ્ડિતો ।
યોગક્ષેમી કથં ભોતિ તં મે આખ્યાહિ પૃચ્છતો ॥
ભગવાન્ આહ ॥
યોગેહિ વુહ્યતિ બાલો યોગં નુદતિ પણ્ડિતઃ ।
સર્વયોગ-અસંયુક્તો યોગક્ષેમીતિ વુચ્ચતિ ॥
એલપત્રો આહ ॥
બુદ્ધબુદ્ધેહિ વુચ્ચસિ સ્વપ્નં અથ દર્શનં ।
નિરીક્ષ્ય ભાષેસિ તત્વં ઉદીરય ચ્છિન્દ સંશયં ॥
દેવતા આહ ॥
સાક્ષં દૃષ્ટો મહાવીરો મૃગદાવાન્તરાશ્રિતો ।
ધર્મશ્રેષ્ઠં પ્રકાશેન્તો સિંહો વ ગિરિકન્દરે ॥
[_મ્વુ_3.385_] ચિરસ્ય વત દ્રક્ષ્યામ તારકૈર્ ઇવ લક્ષણૈઃ ।
વિચિત્રગાત્રં . . . . બુદ્ધસ્ય વરબુદ્ધિનો ॥
ચિરસ્ય તવ શ્રોષ્યામ વાણિં બ્રહ્મસ્વરોપમાં ।
અનિત્યં દુઃખમ્ અનાત્મેતિ સર્વક્લેશપ્રદારણીં ॥
એતાં શ્રુત્વા નવઘોષાં વાણિં બ્રહ્મસ્વરોપમાં ।
મોક્ષં પ્રાપ્સ્યામ તીર્થેભ્યઃ આસાદેત્વ નરર્ષભં ॥
દૃષ્ટ્વાન લોકાર્થચરં મહર્ષિં
મહાયશં કાશ્યપ અર્થદર્શિં ।
. . . . . સર્વસ્ય શુભસ્ય મૂલં

શીલં રક્ષ્યામો ચમરીવ બાલં ॥
છિત્ત્વાન પન્થં કુવનાન્તરસ્મિં
યથા શાસ્તારં મુનિં નો ચ કૃત્વા ।
ખણ્ડિત્વ શિક્ષાં પરમાર્થદર્શિનો
માર્ગા ચ્યુતો વીચિમ્ ઉપેતિ કૃચ્છ્રં ॥
પતન્તિ ગાત્રેષુ ગિરિપ્રકાશા
. . . . . વૃષ્ટિર્ અનન્તવિદ્ધિઃ ।
શાટેતિ ગાત્રાણિ દુઃખાર્દિતસ્ય
તતો પ્રમોચેહિ વિશાલકીર્તે ॥
શૃણોમિ ધર્મં ન ચ અદ્દશામિ
નેત્રોદ્ધૃતઃ સૂર્યમ્ ઇવોદયન્તં ।
આશ્વાસયાદિત્યમરીચિતેજ
[_મ્વુ_3.386_] મોક્ષો કદા ભેષ્યતિ તિર્યગ્યોનિષુ ॥
ઇમં વિકૃતસંદેહિં દૃષ્ટ્વા દુઃશીલસંભવં ।
અશ્રુકણ્ઠો રુદન્તો પિ કો શીલં ન સમાચરેત્* ॥
સ વૈ પ્રમોદેષુ રતો ન . . . .
ભવે સુશીલેષ્વ્ અચલો ઽચલોપમો ।
વ્યાકર્ષ ત્વં અર્થદૃશો મતીમાં
મૈત્રેયગોત્રો ભવરાગસૂદનો ॥
નાલકો કાત્યાયનો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
પુરોહિતો મહ્યં પિતા તોણેહારસ્ય રાજિનો ।
ઉત્પાદેષુ વિદ્યાયુક્તો નિક્ષત્રેષુ ગતિંગતો ॥
તન્ મે પિતા અવચાસિ અર્થકામાનુકમ્પકો ।
બુદ્ધો ખુ પુત્ર ઉત્પન્નો ગચ્છ પ્રાચીન પ્રવ્રજ ॥
સો હં ભગવન્* અનુપ્રાપ્તો સાધુ ત્વં પ્રવ્રાજેહિ માં ।
વૈશારદ્યેહિ સંપન્નાં વાચાં ભાષે તથાગતો ॥
કાત્યાયનં બ્રાહ્મણં ચ એહિ ભિક્ષૂતિ આલપે ।
સા એતસ્ય પ્રવ્રજ્યા હિ અભૂ ચ ઉપસંપદા ॥
આયુષ્માં કાત્યાયનો આહ ॥
અજ્ઞાસિ એતં વચનં અસિતસ્ય યથાતથં ।
ત્વાં તુ ગૌતમ પૃચ્છામિ સર્વધર્માણ પારગ ॥
[_મ્વુ_3.387_] અનગારં ઉપેતસ્ય ભિક્ષાજીવં ચિકીર્ષતો ।
મુનિ પ્રવ્યાહર ધર્મં મૌનેયં ઉત્તમં પદં ॥
ભગવાન્ આહ ॥
મૌનેયં ચ પૃચ્છસિ નાલ દુઃકરં દુરભિસંભુણં ।
હન્ત તે તં ચ વક્ષ્યામિ સંસ્તમ્ભસ્વ દૃઢો ભવ ॥
સમાનભાગં કુર્યાસિ ગ્રામે આક્રુષ્ટવન્દિતં ।
મનોપ્રદોષં રક્ષેસિ ક્ષાન્તો ચાનુમતો ભવ ॥
ઉચ્ચાવચા નિશ્ચરન્તિ દાવે અગ્નિશિખા ઇવ ।
નારી મુનિપ્રલોભાયે તાવ તં મા પ્રલોભયે ॥

વિરતો મૈથુના ધર્મા હિત્વા કામં પરોવરં ।
અવિરુદ્ધો અસંરુદ્ધો યે સત્વા ત્રસસ્થાવરાઃ ॥
યથાત્મનો તથાન્યેષાં યથાન્યેષાં તથાત્મનો ।
આત્માનં ઉપમાં કૃત્વા નૈવ હિંસે ન ઘાતયે ॥
હિત્વામ્ ઇહ અલ્પિચ્છાં પિ અનિચ્છો ભોહિ નિર્વૃતો ।
ત્યજ ઇચ્છાં ચ લોભં ચ યત્ર સક્તા પૃથગ્જનાઃ ।
પણ્ડિતો પ્રતિપજ્જેય સો તરે નરકં ઇમં ॥
તતો રાત્રિવિવાસાતો ગ્રામં પિણ્ડાય ઓતરે ।
આહ્વયં નાભિનન્દેય અભિહારં ચ ગ્રામતો ॥
ન મુનિ ગ્રામમ્ આસાદ્ય કુલેષુ સહસા ચરે ।
[_મ્વુ_3.388_] ઘાસેષી ન ચ્છિન્નકથો ન વાચા પ્રેપ્સુતાં ભણે ॥
સ પાત્રપાણી વિચરેયા અમૂગો મૂગ્સંમતો ।
તં તં દાનં ન નિંદેયા દાતારં નાવજાનિયા ॥
અદાસિ ઇતિ તે સાધુ નાદાસિ ભદ્રમ્ અસ્તુ તે ।
ઉભયેનૈવ સદૃશો રુક્ષત્વં વિનિવર્તયે ॥
સો પિણ્ડચારં ચરિત્વા નવાન્તં અભિરક્ષયે ।
ઊનોદરો મિતાહારો અલ્પેચ્છો સ્યાદ્ અલોલુપઃ ॥
સો વૃક્ષમૂલોપગતો આસનોપગતો મુનિ ।
ધ્યાપયતિ અતો ભવ્યં આત્માનં નાતિતોષયે ॥
યસ્યાત્ર સરિતાઆ નાસ્તિ ચ્છિન્નશ્રોતસ્ય ભિક્ષવઃ ।
કૃત્યાકૃત્યપ્રહીણસ્ય પરિદાઘો ન વિજ્જતિ ॥
એવં લયનમ્ આખ્યાતં સંબુદ્ધેન પ્રજાનતા ।
એકો વ અભિરમિષ્યસિ એવં ગમિષ્યસિ દિશો દશ ॥
એવં મૌનેયં ઉપેષ્યસિ ક્ષુરધારોપમો ભવ ।
જિહ્વાય તાલુમ્ આસાદ્ય તાદૃશો સંયતો ભવ ॥
નિરામગન્ધો અસિતો વૃક્ષમૂલપરાયણો ।
એકાસનસ્ય શિક્ષાસિ શ્રમણોપાસનસ્ય ચ ॥
શ્રુત્વા ઋજુરહં ધ્યાનં ધ્યાયિનાં કામચાગિનાં ।
[_મ્વુ_3.389_] તતો હિરિં ચ શ્રદ્ધાં ચ ભૂયો શિક્ષેય મામકો ॥
ન પારં દ્વિગુણાયતિ નાપિ ચૈવં ગુણાયતિ ।
ઉચ્ચાવચા પ્રતિપદા શ્રામણ્યેન પ્રકાશિતા ॥
તં નદીષુ વિજાનાતિ રન્ધ્રેષુ પ્રદરેષુ ચ ।
સન્નાદયતિ ખુ ઓઘો શાન્તૈવ મહોદધિઃ ॥
યં ઊનકં તં સ્વનતિ યં પૂરં શાન્તમ્ એવ તં ।
ઊનકુમ્ભોપમો બાલો હ્રદપૂરો વ પણ્ડિતઃ ॥
યો મુની બહુ ભાષતિ ઉપેતં અર્થસંહિતં ।
નિર્વાણં સાક્ષાત્કુર્યાય જાનન્તો બહુ ભાષતિ ॥
યો ચ ધીરો મિતભાણી જાનન્તો ન બહુ ભાષતિ ।
સ મુની મૌનમ્ અર્હતિ સ મુની મૌનમ્ અધ્યગાત્તિ ॥
_____નાલકપ્રશ્નં સમાપ્તં ॥

___ભગવા સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા મથુરાયાં શ્રેષ્ઠિ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતસ્વાપદેયો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વાજગવેડકો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો । તસ્ય દાનિ શ્રેષ્ઠિસ્ય ત્રિયન્તરા દારિકા જાતા ॥ સા દાનિ અમંગલા તિ કૃત્વા પરિવ્રાજિકાયે દિન્ના । યદા સંવૃદ્ધા ભવતિ તતો
[_મ્વુ_3.390_] તાં પ્રવ્રાજેહિ વ વૃત્તિકા તે ભેષ્યતિ । ધાત્રી ચ દિન્ના યા તાં દારિકાં સંવર્ધેતિ યં ચ કિંચિદ્ વ્યયકર્મ તં શ્રેષ્ઠિના નિષ્યન્દિતં ॥ સા દાનિ યથા ઉત્પલં વા પદુમં વા પુણ્ડરીકં વા તથા સંવર્ધીયતિ યત્ર કાલે વિજ્ઞપ્રાપ્તા તતો તાયે પરિવ્રાજિકાયે પ્રવ્રાજિતા ઋષિસેખિતા સર્વાણિ પરિવ્રાજકશાસ્ત્રાણિ પ્રબોધિતા ॥
___સા દાનિ અન્યમન્યાહિ પરિવ્રાજિકાહિ સાર્ધં સમુલ્લાપં કરોતિ ન ચાસ્યા કોચિત્* શક્નોતિ ઉત્તરં સંધિતું । સા એવ અગ્રમ્ આખ્યાયતિ વાદિપ્રવાદી સર્વશાસ્ત્રવિશારદા ॥ અપરો ચ બ્રાહ્મણો વેદપારગો સર્વશસ્ત્રવિશારદો વૈયાકરણો ગતિંગતો વાદિપ્રવાદી દક્ષિણાપથાતો મથુરાં આગતો તામ્રપાત્રેણ પાર્શ્વં વેઠયિત્વા મહન્તીં ઉલ્કાં પ્રજ્વાલેત્વા મથુરાં પ્રવિશતિ । મધ્યેન અન્તરાપણવીથીયે ચેતં પ્રદિશાસિ । અસ્તિ સ વર્ણકુશલો યો અસ્મેહિ સાર્ધં કથયેય ॥ સો દાનિ માથુરકેહિ વુચ્ચતિ ॥ નિર્વાપેહિ એતામ્ ઉલ્કાન્ તિ ઇહાસ્માકં પ્રવ્રાજિકા અસ્તીતિ બાલા દહરા સા ત્વયા સાર્ધં સપ્તમં દિવસં કથયિષ્યતિ યદિ શક્નોસિ તાયે સાર્ધં કથયિતું તતઃ ॥ સો દાનિ આહ ॥ એવમ્ અસ્તુ અહં તાયે પરિવ્રાજિકાયે સાર્ધં સપ્તમં દિવસં કથયિષ્યામિ । તત્રભવન્ તેહિ મધ્યેહિ ભવિતવ્યં ॥ તેહિ માથુરકેહિ નૈગમજાનપદેહિ સા પરિવ્રાજિકા શબ્દાવિત્વા વુચ્ચતિ ॥ દક્ષિણાપથાતો બ્રાહ્મણો આગતો વાદી વેદપારગો વ્યાકરણે વાદાભિપ્રાયો શક્યસિ તેન બ્રાહ્મણેન સાર્ધં સપ્તમં દિવસં કથયિતું ॥ સા દાનિ આહ ॥ વાઢં શક્યામિ તેન વા અન્યેન વા સાર્ધં કથયિતું । અહમ્ અપિ વાદાભિપ્રાયા ॥ નૈગમેહિ પરિવ્રાજિકાય શ્રુત્વા મથુરાયાં ચત્વરશૃંગાટકવીથીમુખશ્રવણામુખેષુ ઘણ્ઠા ઘોષાપિતા ।
[_મ્વુ_3.391_] સપ્તમં દિવસં અમુકાયે પરિવ્રાજિકાયે દક્ષિણાપથિકેન બ્રાહ્મણેન વાદિના સાર્ધં કથાસંલાપં ભવિષ્યતિ ॥ યો શ્રોતુકામો સો સંનિપતતુ ॥ તત્ર રંગેન સમન્તેન મંચા બદ્ધા । મહાજનકાયો જનપદાતો શ્રુત્વા મથુરાં આગચ્છતિ ॥
___તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય એતદ્ અભૂષિ । કીદૃશી સા પરિવ્રાજિકા યા મયા સાર્ધં કથયિષ્યતિ । યં નૂનમ્ અહં તાં પરિવ્રાજિકાં પશ્યેયં ॥ સો દાનિ કૌતૂહલેન પૃચ્છપરિપૃચ્છિકાયે તન્ તં પરિવ્રાજિકાનાં આવસથં ગતો ગત્વા પૃચ્છતિ ॥ કતમા સા પરિવ્રાજિકા યા સા તેન દક્ષિણાપથિકેન બ્રાહ્મણેન સાર્ધં મહતીયે પરિષાયે મધ્યે કથયિષ્યતિ ॥ તેન યે પૃચ્છિતા તેહિ સા પરિવ્રાજિકા ઉપદર્શિતા સ્વકે પરિવેણે વિસૃષ્ટેન સ્વરેણાભિસંસ્કારેણ સ્વાધ્યાયં કરોન્તી ॥ સો બ્રાહ્મણો તાં પરિવ્રાજિકામ્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ ॥ ભવન્તિ ત્વં મયા સાર્ધં પરિષામધ્યે કથયસિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ વાઢં કઃ સંદેહઃ અહં ત્વયા સાર્ધં પરિષામધ્યે કથયિષ્યામિ અન્યેન વા શ્રદ્ધાવાદિના ॥ સો દનિ બ્રાહ્મણો તરુણો અભિરૂપો સાપિ તરુણા પરિવ્રાજિકા અભિરૂપા તેષાં પરસ્પરસ્ય મૂલે સહ દર્શનેનાતો પ્રેમ્નં નિપતિતં ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો તાં પરિવ્રાજિકામ્ આહ ॥ ભવતિ અહં ત્વયા અર્થિકો ॥ સા પરિવ્રાજિકા આહ ॥ અહં ત્વયા અર્થિકા ॥ બ્રાહ્મણો આહ ॥ ભવતિ યદ્ય્ એવં તથા કરોમ યથાસ્માકં પરસ્પરસ્ય સમાગમં ચ ભવે પરો ચ ન જાનેય । વયં તત્ર પરિષામધ્યે અભિસમયં કૃત્વા સલ્લપિષ્યામ । યો અસ્માકં નિગૃહ્યેય તેન તસ્ય શિષ્યત્વં ઉપગન્તવ્યં । નાત્રાશ્ચર્યં એતં પુરુષેહિ સ્ત્રી નિગૃહીતા । અથ પુનર્ ભવતી મમ નિગૃહ્ણેય તતઃ અહં સર્વલોકસ્ય કુત્સિતો ચ પરિભૂતો ચ ભવેયં દ્વ્યંગુલપ્રજ્ઞાયે સ્ત્રીમાત્રાયે ત્વં નિગૃહીતો તિ । ભવતિ તથા કરોહિ યથાહં ભવતિ નિગૃહ્ણેયં તતો ત્વં મમ શિષ્યા
[_મ્વુ_3.392_] ભવિષ્યસિ । તદ્ એવમ્ અસ્માકં પરસ્પરસમાગમં ભવિષ્યતિ । ન ચ નં કોચિ જાનિષ્યતિ ॥ સા દાનિ પરિવ્રાજિકા આહ ॥ એવં ભવતુ ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો એવં તાયે પરિવ્રાજિકાયે સાર્ધં સંમન્ત્રેત્વા નિર્ધાવિતો ॥
___તતો સપ્તમે ચ દિવસે તત્ર ચતુરઙ્ગે બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ સમાગતાનિ રાજા માથુરો સમાગતો કુમારામાત્યા સમાગતા શ્રેષ્ઠિપ્રમુખં નૈગમં સમાગતં સાર્થવાહપ્રમુખો વાણિજગ્રામો સમાગતો પુરોહિતપ્રમુખા બ્રાહ્મણપરિષા સમાગતા અષ્ટાદશ શ્રેણીયો સમાગતાવો શ્રમણબ્રાહ્મણતીર્થિકગણિકા સમાગતાનિ ॥ સો પિ બ્રાહ્મણો સમાગતો સાપિ પરિવ્રાજિકા અનેકાહિ પરિવ્રાજિકાહિ સાર્ધં સમાગતા । સમાગત્વા પરિષામધ્યે સ્વકસ્વકેષુ આસનેષુ નિષણ્ણાનિ ॥ બ્રાહ્મણો ઉત્થિત્વા સરાજિકાં પરિષાં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભવન્તો ઽસ્માભિર્ વટુકચાપલ્યં કૃતં યમ્ અસ્માભિઃ સ્ત્રીભિઃ સાર્ધં સંલાપમ્ અભ્યુપાગતં । અનાશ્ચર્યં ચ ભવેય યદ્ અહમ્ એતાં પરિવ્રાજિકાં નિગૃહ્ણેયં વદેન્સુઃ કિમ્ અત્રાશ્ચર્યં યં પુરુષેણ સ્ત્રી નિગૃહીતા તિ । અથ ખલુ યં એષા પરિવ્રાજિકા મમ નિગૃહ્ણેયા તતો હં સર્વલોકસ્ય કુત્સિતો ચ પરિભૂતો ચ ભવેયં દ્વ્યંગુલપ્રજ્ઞાયે સ્ત્રીમાત્રાયે ત્વં નિગૃહીતો ત્તિ । તતઃ મમ એષા સરાજિકા પરિષા વિજ્ઞપ્તા । યદિ એષા પરિવ્રાજિકા પરિષામધ્યે મમ શક્યેય નિગૃહીતું તતો મયા એતસ્યા પરિવ્રાજિકાયે શિષ્યેણ ભવિતવ્યં અથાહં એતાં પરિવ્રાજિકાં પરિષામધ્યે નિગૃહ્ણેયં તતો એતાયે મમ શિષ્યત્વમ્ ઉપગન્તવ્યં ॥ સા દાનિ પરિવ્રાજિકા તાયે પરિષાયે પૃચ્છીયતિ ॥
[_મ્વુ_3.393_] એષ બ્રાહ્મણ એવં જલ્પતિ કથં તવ ઉત્પદ્યતિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ એવં ભવતૂતિ ॥

___બ્રાહ્મણેન એવં સમયં કૃત્વા પરિવ્રાજિકાયે દણ્ડકં પ્રશક્તં પરિવ્રાજિકાપિ તં બ્રાહ્મણં સમજ્યાપ્રત્યનુભાવાર્થં ઉત્તરં પ્રત્યુદ્ધારેતિ । એવન્ તેહિ વાક્યપ્રતિવાક્યેહિ તં દિવસં ક્ષપિતં નૈવ એકો એકસ્ય શક્નોતિ નિગ્રહીતું નૈવ અપરો અપરસ્ય ॥ એવં યથા એકં દિવસં તથા સપ્તરાત્રં ગચ્છતિ । ચ ન એકો એકસ્ય શક્નોતિ નિગૃહ્ણિતું નાપિ અપરો અપરસ્ય ॥ તે મનુષ્યા તતો પરિષાતો વિકાલે વિકાલે ગૃહં ગતા સન્તો સ્ત્રીભિઃ પૃચ્છીયન્તિ કુતો યૂયં અદ્ય સપ્તરાત્રં ઉપાદાય વિકાલે વિકાલે આગચ્છથ ॥ તે આહન્સુઃ ॥ ન જાનથ કસ્યાર્થાય વયં વિકાલે આગચ્છામ । દક્ષિણાપથાતો બ્રાહ્મણો આગતો ષડંગવેદપારગો સર્વશાસ્ત્રેષુ ગતિંગતો વૈયાકરણો અદ્ય સપ્તમં દિવસં તાયે પરિવ્રાજિકાયે સાર્ધં સંલપતિ ન ચ શક્નોતિ નિગૃહ્ણિતું ॥ તા દાનિ તેષાં સ્વામિકાનાં આહંસુઃ ॥ એવં પણ્ડિતાયો સ્ત્રીયો કો પુરુષો સ્ત્રિયે અગ્રતો બુદ્ધીયે ચ મીમાંસાયે ॥ તેષાં મનુષ્યાણાં ભવતિ ॥ યદિ કેનચિદ્ ઉપાયેન સો બ્રાહ્મણો તાયે પરિવ્રાજિકાયે પરિગૃહ્ણીયેય તતો ઇમા અસ્માકં સ્ત્રિયઃ સર્વકાલં પરિભવેન્સુઃ તૃણસંજ્ઞાં પિ તા ઉત્પાદયેન્સુઃ ॥ એવન્ તં નગરં સર્વં યોભૂયેન તસ્ય પરિવ્રાજકસ્ય યોભૂયેન તસ્યા પરિવ્રાજિકાયે અનુકૂલકં સંવૃત્તં ॥ અપરં દિવસં પરિષાયે સમાગતાયે બ્રાહ્મણેન પરિવ્રાજિકાયે ઉત્તરં દિન્નં તાયે ચ ઇચ્છન્તિયે તમ્ ઉત્તરં ન પ્રત્યનુભાષ્ટં તતઃ જનેન હક્કારા ક્ષિપ્તા બ્રાહ્મણસ્ય જયો પરિવ્રાજિકા નિગૃહીતા ॥ તેન દાનિ બ્રાહ્મણેન સા પરિવ્રાજિકા ત્રિદણ્ડં આરૂપયિત્વા છત્ત્રોપાનહાં ચ ગૃહ્ણાપેત્વા તતો પરિષામધ્યાતો શિષ્યધર્મેણ નિષ્કાસિતા ॥ બ્રાહ્મણો પિ પરિવ્રાજિકાયે
[_મ્વુ_3.394_] આવસથં ગચ્છતિ પરોપરં ચ યથાભિપ્રાયં સમાગચ્છન્તિ ॥ અભીક્ષ્ણસંનિપાતેન સા પરિવ્રાજિકા આપન્નસત્વસંપન્ના સંવૃત્તા ॥
___તે દાનિ મથુરાયા નિર્ગમ્ય દક્ષિણાપથે જનપદચારિકાં ચરમાણા નવાનાં વા દશાનાં વા માસાનામ્ અત્યયેન શ્વેતવલાકામ્ અનુપ્રાપ્તા તહિં શ્વેતવલાકાયાં રાત્રિં આવાસિતા ॥ તત્ર સભાયાં સા પરિવ્રાજિકા પ્રજાતા । દારકો જાતો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો પરમાયે શુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતો ॥ તેહિ તસ્ય માણવકસ્ય સભાયે જાતો તિ સભિકો ત્તિ નામ કૃતં ॥ તેહિ દાનિ માતાપિતૃહિ સો માણવકો સંવર્ધિયતિ ॥ યત્ર કાલે સો માણવકો વિજ્ઞપ્રાપ્તો સંવૃત્તો તતો પિ લિપિં શિક્ષાપિતો ગણનાં ધારણં નિક્ષેપણં સર્વાણિ ચ પરિવ્રાજકશાસ્ત્રાણિ અધીયાપિતો વાદિપ્રવાદી ॥ સો દાનિ સમુદ્રુકુક્ષિં પ્રવિષ્ટો અબુદ્ધે બુદ્ધં માર્ગતિ । સો દાનિ ષોડશ મહાજનપદાનિ અણ્વન્તો વારાણસીં આગતો ઋષિવદનં મૃગદાવં ભગવન્તમ્ ઉપસંક્રાન્તો ॥
___અથ ખલુ સભિકો પરિવ્રાજકો ભગવતા સાર્ધં સંમોદનીયાં કથાં સંમોદયિત્વા સારાયણીયાં કથાં વ્યતિસારયિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણો । સભિકો પરિવ્રાજકો ભગવન્તં પ્રશ્નં પૃચ્છે ॥
કંક્ષાવિચિકિત્સો આગતો સ્મિ
પ્રશ્નં પૃચ્છિતું અભિકાંક્ષમાણો ।
તસ્ય સભિકસ્ય પ્રશ્નમ્ એવં પૃષ્ટં
ભગવં અનુપૂર્વમ્ અનુલોમમ્ અનુસન્ધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરોહિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥
[_મ્વુ_3.395_] દૂરા સભિકા તુવમ્ આગતો સિ
પ્રશ્નં પ્રષ્ટુમ્ ઇહાભિકાંક્ષમાણો ।
પ્રશ્નાન્તકરો ભવામિ તે હં
અનુપૂર્વમ્ અનુલોમમ્ અનુસંધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરિષ્યામિ ॥
એવમ્ ઉક્તે સભિયો પરિવ્રાજિકો ભગવન્તં ગાથાયે પ્રત્યભાષિ ॥
કિંપ્રાપ્તમ્ આહુ ભિક્ષુણં
સુવ્રતં કિં કથં ચ દાન્તમ્ આહુ ।
બુદ્ધો તિ કથં પ્રવુચ્ચતિ
પૃષ્ટો મે ભગવં અનુપૂર્વમ્ અનુલોમં અનુસંધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરોહિ ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાં સભિકં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
પદ્યેન કૃતન આત્મના
અભિનિર્વાણગતો વિતીર્ણકાંક્ષો ।
વિભવં ચ ભવં ચ જ્ઞાત્વ લોકે
ઉષિતવાં ક્ષીણપુનર્ભવો સ ભિક્ષુઃ ॥
સર્વત્ર-ઉપેક્ષો સ્મૃતિમાં
ન ચ સો હિંસતિ કંચિ લોકે ।
તીર્ણો શ્રમણો અનાવિલો
ઉત્સન્નો યો ન કરોતિ આશ્રવં ॥
યસ્યેન્દ્રિયાણિ ભાવિતાનિ
[_મ્વુ_3.396_] અધ્યાત્મં વહિર્ધા ચ લોકે ।
નિર્વિધ્ય ઇમં પરં ચ લોકં
કાલં રક્ષતિ ભાવિતો દાન્તો ॥
કલ્પાનિ વિકીર્ય કેવલાનિ

સંસારદુઃખાનિ ચતૂપપાતં ।
વિગતમલં વિરજં અનંગણં
પ્રાપ્તં જાતિક્ષયન્તમ્ આહુ ભિક્ષું ॥
અથ ખલુ સભિકો પરિવ્રાજકો ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દિત્વા ભગવન્તમ્ એવ ઉત્તરિ પ્રશ્નં પૃચ્છે ॥
કિંપ્રાપ્તિનમ્ આહુ બ્રાહ્મણં
શ્રમણો કિં સુ કથં સુસ્નાતકો ત્તિ ।
વિશુદ્ધો નાગો કથં પ્રવુચ્ચતિ
પ્રશ્નં મે ભગવં પૃષ્ટો અનુપૂર્વમ્ અનુલોમં અનુસન્ધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરોહિ ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાં સભિકં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
બાહેત્વ સર્વપાપકાનિ
વિમલો સાધુસમાહિતો સ્થિતાત્મા ।
સંસારમ્ અવેત્ય કેવલં
ઉષિતવાં ક્ષીણપુનર્ભવો સ બ્રહ્મા ॥
સમિતાવિ પ્રહાય પુણ્યવિપાકં
વિરતો જ્ઞાત્વ ઇમં પરં ચ લોકં ॥
[_મ્વુ_3.397_] જાતીમરણં ઉપાતિવૃત્તો
શ્રમણો તાદિ પ્રવુચ્ચતિ તથત્વા ॥
વિસ્નાપિય સર્વપાપકાનિ
અધ્યાત્મ વહિર્ધા ચ સર્વલોકે ।
દેવમનુષ્યેહિ કલ્પિતાનિ
કલ્પં નેતિ પુનર્* સ્નાતકો મે ॥
અગું ન કરોતિ કિંચિ લોકે
સર્વયોગેહિ વિસૃજ્ય બન્ધનાનિ ।
સર્વત્ર અનિશ્રિતો વિમુક્તો
નાગો તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથત્વા ।
અથ ખલુ સભિકો પરિવ્રાજકો ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
કિંપ્રાપ્તિનમ્ આહુ વેદકો તિ
અનુવિદિતં કિન્ તિ કથન્તિ વીર્યવા તિ ।
આજાનેયો કહિન્ તિ નામ ભોતિ
પ્રશ્નં મે ભગવં પૃષ્ટો અનુપૂર્વમ્ અનુલોમમ્ અનુસંધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરોહિ ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાં સભિકં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
વેદાનિ વિચાર્ય કેવલાનિ
શ્રમણાનાં . . . . . . ॥
સો સર્વવેદનાસુ વીતરાગો
સર્વવેદનામ્ અતીત્ય વેદકો તિ ॥
[_મ્વુ_3.398_] અભાવેત્વ પ્રપંચનામરૂપં
અધ્યાત્મં વહિર્ધા ચ રાગભૂતં ।
યો સમાનો રાગમૂલે બંધનપ્રમુક્તો
અનુવિદિતો તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથત્વા ॥
યઃ પ્રહીણબન્ધનો પ્રહાણવાં

સર્વદુઃખક્ષયં જનેત્વા ।
નાન્યાન્ સર્વત્ર ન રક્ષતિ
વિરજો વીર્યવાન્ પ્રવુચ્ચતિ તથત્વા ॥
યસ્ય બન્ધનાનિ સંસ્કૃત્તાનિ
અધ્યાત્મ વહિર્ધા ચ સર્વલોકે ।
સર્વરાગબન્ધનપ્રમુક્તો
આજાનેયો તિ તમ્ આહુ ભૂરિપ્રજ્ઞા ॥
અથ ખલુ સભિકો પરિવ્રાજકો ભગવન્તં પ્રશ્નં પૃચ્છતિ ॥
ક્ષેત્રજ્ઞો ખલુ પુનર્ નામ ભવતિ
ઇતિ સભિકો પ્રશ્નં પૃચ્છેત્* મુનિં ।
તત્ તે મુની નામ કથં પ્રવુચ્ચતિ
પ્રશ્નં મે ભગવં પૃષ્ટો અનુપૂર્વમ્ અનુલોમં અનુસંધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરોહિ ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સભિકં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
ક્ષેત્રાણિ સંયમ કેવલાનિ
દિવ્યં માનુષં યં ચ બ્રાહ્મં ક્ષેત્રં ।
[_મ્વુ_3.399_] સ સર્વમૂલક્ષેત્રબન્ધનાત્ પ્રમુક્તો
ક્ષેત્રજ્ઞો તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથત્વા ॥
કોશાનિ વિચાર્ય કેવલાનિ
દિવ્યં માનુષં યં ચ બ્રહ્મકોશં ।
સ સર્વકોશબન્ધનાત્ પ્રમુક્તો
કુશલો તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથાત્વા ॥
વિચાર્ય ઉભયાનિ પ્રહીણાનિ
અધ્યાત્મ વહિર્ધા ચ શુક્લમૂલં ।
કૃષ્ણમૂલમ્ ઉપાતિવૃત્તો
પણ્ડિતો તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથાત્વા ॥
સતાં ચ અસતાં ચ જ્ઞાત્વ ધર્મં
અધ્યાત્મ વહિર્ધા ચ મુક્તચિત્તો ।
દેવમનુષ્યેહિ પૂજિયો સો
સંગમલમ્ અતીત્ય સો મુનિ ॥
અથ ખલુ સભિકો પરિવ્રાજકો ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
શ્રોત્રિયો . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ॥
. . . . . કિં સુ નામ ભોતિ
પ્રશ્નં મે ભગવં પૃષ્ટો અનુપૂર્વમ્ અનુલોમમ્ અનુસન્ધિમ્ અનુધર્મં વ્યાકરોહિ ॥
એવમ્ ઉક્તે ભગવાં સભિકં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
શ્રુત્વા સર્વધર્મમ્ અભિજ્ઞાય
સાવદ્યમ્ અનવદ્યં ચ સદેવકે લોકે ।
[_મ્વુ_3.400_] અસમો અપરિગ્રહો વિશુદ્ધો
અનિઘો તાયિ તમ્ આહુ શ્રોત્રિયન્ તિ ॥
હિત્વા આલયાનિ આસયાનિ

બન્ધનાનિ અતિવૃત્તો નેતિ ।
ગર્ભશય્યં અરતો સર્વપાપકેહિ
આર્યો તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથત્વા ॥
યો મે ચરણેહિ પ્રાપ્તિપ્રાપ્તો
સમ્યગ્જ્ઞાત્વ ઉપેત્ય સર્વધર્માં ।
વિદ્યાચરણેન સો ઉપેતો
ચરણવા તાયિ પ્રવુચ્ચતિ તથાત્વા ॥
દુઃખવિપાકં યદ્ અસ્તિ કિંચિદ્ ધર્મં
ઊર્ધ્વં અધો તિર્યક્સદેવકસ્મિં ।
પરિવર્જયિત્વા પરિજ્ઞાચારી
માયં માનં ચ અથો પિ ક્રોધલોભં ।
પર્યન્તમ્ અકાસિ નામરૂપં
તં પરિવ્રાજકમ્ આહુ પ્રાપ્તિપ્રાપ્તં ॥
અથ ખલુ સભિકો ભગવતો સુભાષિતમ્ અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ભગવન્તમ્ ઇમાહિ સારૂપ્યાહિ ગાથાભિર્ અભિસ્તવે ॥
યાનિ ચ ત્રીણિ યાનિ ચ ષષ્ટિ
શ્રમણપ્રવાદનિશ્રિતાનિ ભૂરિપ્રજ્ઞ ।
સંજ્ઞાક્ષરસંજ્ઞાનિશ્રિતાનિ
[_મ્વુ_3.401_] ઓસરણાનિ વીર ઓસરેસિ માર્ગા ॥
અન્તકો સિ દુઃખસ્ય પારગો સિ ધર્માણાં
સમ્યક્સંબુદ્ધો સિ અનાશ્રવો સિ ।
દ્યુતિમાં ધૃતિમાં પ્રભૂતપ્રજ્ઞો
દુઃખસ્યાન્તકરો ખુ વીતરાગો ॥
મુનિ મૌનેયપદેષુ પ્રાપ્તિપ્રાપ્તો અકંપિયો ।
અતુલ્ય આદિત્યબન્ધુ વિમુક્તિદો શુભવ્રતો ॥
તસ્ય તે નાગનાગસ્ય મહાવીરસ્ય ભાષતો ।
સર્વદેવતાનુમોદન્તિ ઉભૌ નારદપર્વતા ॥
અહં કાંક્ષિતમ્ અન્વેષે તં મે વ્યાકાર્ષિ ચક્ષુમાં ।
ઉપયાસા ચ તે સર્વે વિધ્વસ્તા વિનલીકૃતા ॥
અદ્ધા મુનિ સિ સંબુદ્ધો નાસ્તિ નીવરણાનિ ચ ।
એવં પુણ્યે ચ પાપે ચ ઉભયત્ર ન લિપ્યસે ॥
શીતીભૂતો દમપ્રાપ્તો દ્યુતિમાં સત્યવિક્રમાં ।
પાદાં વીર પ્રસારેહિ સભિકો વન્દિ શાસ્તુનો ॥
સો દાનિ ભગવતા બલવશીભાવે વિનીતો એહિભિક્ષુકાયે ચ પ્રવ્રાજિતો ઉપસંપાદિતો । એષા આયુષ્મતો સભિકસ્ય પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
_____સભિકસ્ય વસ્તુ પ્રશ્ના ચ આશ્રવક્ષયા પ્રવ્રજ્યા સમાપ્તં ॥
___ભગવાં વારાણસ્યાં વિહરે વરણાયે નદીયે પારે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા તસ્યા દાનિ વરણાયે નદીયે કૂલે મહાન્યગ્રોધવૃક્ષો મૂલવન્તો ચ સ્કન્ધવન્તો ચ શાખાપત્રપલાશવન્તો ચ પ્રાસાદિકો પ્રસાદનીયો નીલો
[_મ્વુ_3.402_] અંજનમેઘસંકાશો ॥ તત્ર ન્યગ્રોધે યદૃચ્છયા પુરુષેણ ઉપયાચિતં તસ્ય ચ ઉપયાચનં સમૃદ્ધં । તેન તસ્ય ન્યગ્રોધસ્ય મહાપૂજાસત્કારં કૃતં । તસ્ય દાનિ પુરુષસ્ય દૃષ્ટ્વાનુકૃતિમ્ આપદ્યન્તા અપરાપરે ચ સ્ત્રિયો ચ તત્ર ન્યગ્ર્ધે સત્યોપયાચનં તિ કૃત્વા ઉપયાચન્તિ સર્વાયે વારાણસીયે તં ન્યગ્રોધં સત્યોપયાચનાતો અભિજ્ઞાતો યો ચ તત્ર ન્યગ્રોધે ઉપયાચતિ તં તસ્ય ઉપયાચનં સમૃધ્યતિ ।
શુભાયે પૂર્વચરિતો સ્તિ કોચિદ્*
અયં ચ દેવપ્રણિપાતમ્ એતિ ।
યદૃચ્છયા તં પદમ્ ઉપનેતિ
એવમ્ એવમ્ એન્તિ કુદર્શનાનિ ॥

વારાણસ્યાં ચ નગરે શ્રેષ્ઠિ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતભોગો પ્રભૂતસ્વાપદેયો પ્રભૂતધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વાજગવેડકો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો અપુત્રો । તેન દાનિ પુત્રાય બહૂનિ યષ્ટોપયાચિતશતાનિ યથા મે પુત્રો ભવેયાતિ ન ચ ભવતિ ॥ તાયે દાનિ શ્રેષ્ઠિભાર્યાયે શ્રુતં વરણાયે નદીયે કૂલે ન્યગ્રોધો સત્યોપયાચનં તત્ર યો યં યાચતિ તસ્ય તં ઉપયાચનં સમૃધ્યતિ ॥ તાયે દાનિ શ્રેષ્ઠિભાર્યાયે તસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય આરોચિતં । આર્યપુત્ર શ્રુતં મે વરણાયે નદીયે કૂલે મહાન્યગ્રોધો સત્યોપયાચનો તત્ર યો યં યાચતિ તસ્ય તં સમૃધ્યતિ । ગચ્છામ તત્ર ન્યગ્રોધે પુત્રમ્ ઉપયાચેમઃ ॥
___શ્રેષ્ઠિ સપરિવારો મહર્દ્ધિયે સમૃદ્ધિયે તહિં ન્યગ્રોધં ગતો તહિં ગત્વા તસ્ય ન્યગ્રોધસ્ય મહાપૂજાસત્કારં કૃત્વા તાયે ભાર્યાયે સાર્ધં શ્રેષ્ઠિના તત્ર ન્યગ્રોધં ઉપયાચિતં ।
[_મ્વુ_3.403_] ઇચ્છામ તવ મૂલાતો પુત્રં યદિ મે પુત્રો જાઆતો ભવિષ્યતિ તતો ઇહ દેવકુલં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યં મહાંતં ચ તે પૂજાસત્કારં કરિષ્યામીતિ ।
સ્ત્રિયઃ સમર્થા પુરુષા નિયોક્તું
યો તત્ર ભદ્રો સ્ત્રિયૈવ મૂલં ।
યે ચાપિ સંગ્રામહતા નરેન્દ્રા
તેષાં પ્ય્ અનયો સ્ત્રિયૈવ મૂલં ॥
તાયે પિ શ્રેષ્ઠિભાર્યાયે ઉપયાચિતં ॥ ત્વં ન્યગ્રોધ સત્યયાચનો શ્રૂયસિ । યથા યથા તે શ્રેષ્ઠિના દેવકુલં પ્રતિશ્રુતં પૂજાસત્કારં ચ તથા કરિષ્યામિ અથ મે પુત્રં ન દાસ્યસિ તતો તે મૂલાનિ સમૂલકં છિન્દાપયિષ્યામિ ॥ યન્ નામા વૃક્ષો તન્ નામા વૃક્ષદેવતા તત્ર પ્રતિવસતિ । તત્ર ન્યગ્રોધે ન્યગ્રોધો નામ દેવપુત્રો પ્રતિવસતિ ॥ સો દાનિ દેવપુત્રો તાયે શ્રેષ્ઠિભાર્યાયે તથા ઉપયાચિતો સમાનો ભીતો । અહં ન કસ્ય ચિદ્ એમિનાપિ આચ્છિન્દામિ એષા ચ મે શ્રેષ્ઠિભાર્યા એવં યાચતિ । યદિ એતસ્યા પુત્રો ન ભવિષ્યતિ પરશુણા મે ઇમં ભવનં છેદાપયિષ્યતિ ॥ તેન ન્યગ્રોધેન દેવપુત્રેણ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો અધીષ્ટો । અહં કૌશિક નૈવ કસ્યચિદ્ એમિનાપિ આચ્છિન્દામિ મમ શ્રેષ્ઠિના ભવને પૂજાસત્કારં કૃત્વા એવં ચોપયાચિતં તદ્ ઇચ્છામિ તથા ક્રિયમાણં યથા તસ્ય વારાણસીયસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય પુત્રો ભવેય મા મે તં ભવનં છિદ્યેયા ॥ સો દાનિ દેવપુત્રો શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણાશ્વાસિતો । મા ભાહિ તથા કરિષ્યામિ યથા તસ્ય પુત્રો ભવિષ્યતિ તવ ભવનં ન ચ્છિન્દિષ્યતિ ॥
[_મ્વુ_3.404_]___તહિં દાનિ ત્રયસ્ત્રિંશભવને અપરો દેવપુત્રો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો કૃતાધિકારી પુરિમકેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ પરિપક્વકુશલમૂલો આસંનભૂતો નિર્વાણસ્ય એકજન્મપ્રતિબદ્ધો ચ્યવનધર્મો ત્રયસ્ત્રિંશેષુ દેવનિકાયેષુ । સો શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ વુચ્યતિ । ત્વં ચ્યવનધર્મો યં ચ તે ચ્યવનધર્મનિમિત્તાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ ચ્યવિષ્યસિ ઉપપદ્યિષ્યસિ તતો ત્ર વારાણસ્યાં શ્રેષ્ઠિસ્ય ભાર્યાયે કુક્ષિસ્મિં ઉપપદ્યાહિ ॥ સો દાનિ દેવપુત્રો શક્રં દેવાનામ્ ઇન્દ્રમ્ આહ ॥ મમાભિપ્રાયો મનુષ્યેષૂપપદ્યિત્વા બુદ્ધસ્ય ભગવતો શાસને પ્રવ્રજિષ્યામિ પ્રવ્રજિત્વા ચ દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યામિ । તતો ન શક્યં તત્ર શ્રેષ્ઠિકુલે ઉપપદ્યિતું યત્ કારણં શ્રેષ્ઠિકુલો વા પ્રમોદકરો અન્તરાયકરો કુશલાનાં ધર્માણાં અન્યત્રાહં અત્ર મધ્યમે ઉપપદ્યામિ । તદ્ અહં યથાસુખં અવિઘ્નેન ભગવતો શાસને પ્રવ્રજિત્વા દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યામિ ॥ શક્રો તમ્ આહ ॥ પ્રણિધેહિ તુવં તત્ર શ્રેષ્ઠિકુલે ચિત્તં ઉપપત્તીયે અહં તથા કરિષ્યં યથા તુવં તતઃ શ્રેષ્ઠિકુલાતો અભિનિષ્ક્રમિત્વા ભગવતો શાસને પ્રવ્રજિષ્યસિ ॥ તેન દેવપુત્રેણ શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય વચનેન તત્ર વારાણસીયં ઓકસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય કુલે ચિત્તં પ્રણિહિતં । સો દાનિ ત્રયસ્ત્રિંશેષુ દેવનિકાયેષુ ચ્યવિત્વા વારાણસીયં શ્રેષ્ઠિભાર્યાયે કુક્ષિસ્મિં ઉપપન્નો કાલેન સમયેન નવાનાં વા દશાનાં વા માસાનામ્ અત્યયેન સા શ્રેષ્ઠિભાર્યા પ્રજાતા ॥
___તાયે દારકો જાતો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો અક્ષુદ્રાવકાશો પરમાયે વર્ણપુષ્કલતાયે સમન્વાગતો જાતમાત્રસ્ય ચ શ્રેષ્ઠિના રમણીયાનિ જાતકર્માણિ ક્રિયન્તિ
[_મ્વુ_3.405_] શ્રમણબ્રાહ્મણેષુ કૃપણવનીપકેષુ અન્યસ્ય ચ જનકાયસ્ય અન્નપાનખજ્જભોજ્યગન્ધમાલ્યવિલેપનં વિશ્રાણીયતિ તૈલપ્રણાલીયો ચ પ્રવાહીયન્તિ ઘૃતપ્રણાલીયો ચ પાનપ્રણાલીયો ચ ॥ સપ્તાહસ્યાત્યયેન દૈવજ્ઞબ્રાહ્મણપરિષા શબ્દાપિતા દારકસ્ય નામં કરોથ ॥ તેહિ તસ્ય દારકસ્ય નામં કરોન્તેહિ તસ્ય દારકસ્ય યશોદો તિ નામં કૃતં ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા તેન ખાદનીયભોજનીયેન સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા હિરણ્યસુવર્ણસ્ય ઉત્સંગશતાનિ દત્ત્વા વિસર્જિતા ॥ યશોદસ્ય ચત્વારિ ધાત્રીયો ઉપસ્થાપિતાઃ । એકા ઉદ્વર્તેતિ ચ સ્નાપેતિ ચાપરા સ્તનં પાયેતિ અપરા ઉચ્ચારપ્રસ્રાવમ્ અપકર્ષતિ અપરા અંકેન ધારેતિ ॥ એવં યશોદો કુમારો યથા ઉત્પલં વા પદુમં વા પુણ્ડરીકં વા એવં સંવર્ધીયતિ ॥ યથોક્તં ભગવતા ॥
કૃતપુણ્યા હિ વર્ધન્તિ ન્યગ્રોધો વ સુભૂમિયં ।
અનુપન્થકો વિય દ્રુમો ન અલ્પપુણ્યો વિરુહ્યતિ ॥
યદા કુમારો વિજ્ઞપ્રાપ્તો સંજાતો તદા લિપિં શિક્ષિતો નિક્ષેપણં ધારણં વ્યવહારં ચ । ત્રીણિ ચાસ્ય પિતરેણ પ્રાસાદાનિ કારાપિતાનિ હેમન્તિકો ગ્રીષ્મિકો વાર્ષિકો ષષ્ટિ ચ સ્ત્રીસહસ્રાણિ અન્તઃપુરં ઉપસ્થાપિતં ॥ તેહિ ચ પ્રાસાદેહિ યન્ત્રમન્ત્રયુક્તાનિ સોપાનાનિ કારાપિતાનિ પંચહિ પુરુષશતેહિ અલ્લીપિયન્તિ ચ અપનીયન્તિ ચ તેહિ સોપાનેહિ અલ્લીપિયન્તેહિ ચ અપનીયન્તેહિ ચ અર્ધયોજનં શબ્દં ગચ્છતિ ॥
___દ્વિતીયકુલિકો વ્યવહારેણ પૂર્વદેશં ગત્વા આગતો । તસ્ય દાનિ શ્રેષ્ઠિના દૂતં
[_મ્વુ_3.406_] પ્રેષિતં ॥ આગચ્છ મમ પુત્રસ્યાનુભાવં પશ્યહીતિ ॥ સો દાનિ કુલિકો શ્રેષ્ઠિસ્ય સકાશં આગતો ॥ શ્રેષ્ઠિના સો દ્વિતીયકુલિકો એકપર્યંકે ઉપવિશાપિતો । કુમારો પિ યશોદો શબ્દાવિતો । સો પિતુશ્ ચ દ્વિતીયકુલિકસ્ય ચાભિવન્દનં કૃત્વા તત્રૈવ પર્યંકે ઉપવિશાપિતો । ઇમે સર્વે ત્રયો એકપર્યંકે ઉપવિષ્ટા ॥ રાજ્ઞા શ્રેષ્ઠિસ્ય દૂતો પ્રેષિતો । અસ્તિ રાજકાર્યો સત્વરો શિઘ્રમ્ આગચ્છેસિ ॥ શ્રેષ્ઠિ દ્વિતીયકુલિકસ્યાહ ॥ આસ ત્વં કુમારેણ સહ અહં યાવ રાજકુલાતો આગચ્છામિ ॥ શ્રેષ્ઠિ રાજકુલં ગતો દ્વિતીયકુલિકો ચ ગૃહપતિ યશોદેન કુમારેણ સાર્ધં આસતિ ॥

___સો દાનિ તસ્ય યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય તાં સમ્પત્તિં દૃષ્ટ્વા એતદ્ અભૂષિ । ન ખલ્વ્ અયં ઘરાવાસો વા ઇચ્છિતવ્યો યસ્યેદૃશો ઉપભોગપરિભોગો । નિઃસંશયં અયં કુમારો બુદ્ધપ્રત્યેકબુદ્ધેષુ શ્રાવકમહેશાખ્યેષુ ચ કૃતાધિકારો ઇચ્છિતવ્યો દિન્નસર્વાકારો વાસિતવાસનો કૃતપૂર્વયોગો અસાધારણો અવરુપ્તકુશલમૂલો । સચેત્ સો કુમારો બુદ્ધં ભગવન્તં દેવાતિદેવં પશ્યેય અથ મહતાર્થેન સંયુજ્યેય ॥ મૃહપતિ આહ ॥ કુમાર સર્વં ખલુ યૌવનં જરાપર્યવસાનં સર્વં આરોગ્યં વ્યાધિપર્યવસાનં સર્વં જીવિતં મરણપર્યવસાનં સર્વા સંપત્તિ વિપત્તિપર્યવસાના સર્વેહિ પ્રિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવં વિનાભાવં વિપ્રયોગં ચિરાદ્ વાચિરાદ્ વા પિતું પિ એતં વા જહિષ્યસિ એતં વા ભવં જહિષ્યસિ । કિં નુ ખલુ તે કુમાર ભગવાં દૃષ્ટો ॥ કુમારો આહ ॥ કીદૃશો ભગવાં ॥ ગૃહપતિ આહ ॥ કુમાર દેવાતિદેવો ભગવાં તથાગતો ર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો
[_મ્વુ_3.407_] વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતો અશીતિહિ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરો અષ્ટાદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતો દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાં ચતુર્વૈશારદ્યેહિ સુવિશારદો પ્રાસાદિકો પ્રસાદનીયો શાન્તેન્દ્રિયો શાન્તમાનસો ઉત્તમદમશમથપારમિપ્રાપ્તઃ નાગો યથા કારિતકારણો અન્તર્ગતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ અવહિર્ગતેન મનસ્થિતેન ધર્મતાપ્રાપ્તેન ગુપ્તો નાગો જિતેન્દ્રિયો હ્રદમ્ ઇવાચ્છો અનાવિલો વિપ્રસન્નો રત્નયૂપં વા સમુદ્ગતો સુવર્ણયૂપં વા પ્રભાસતિ તેજોરાશિ વા શિરીયા દેદીપ્યમાનો અસેચનકો અપ્રતિકૂલો દર્શનાયે ઇહૈવ વારાણસ્યાં વિહરતિ ચ નદ્યા વરણાય પારિમે તીરે મુક્તો મુક્તપરિવારો શાન્તો શાન્તપરિવારો દાન્તો દાન્તપરિવારો બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણપરિવારો શ્રોત્રિયો શ્રોત્રિયપરિવારો સ્નાતકો સ્નાતકપરિવારો વેદકો વેદકપરિવારો પારગો પારગપરિવારો સ્થલગતો સ્થલગતપરિવારો સર્વાકુશલધર્મપ્રહીણો સર્વકુશલધર્મસમન્વાગતો અભિભૂ અનભિભૂતો આજ્ઞાતાર્થદર્શી વશી વશવર્તી દેવમનુષ્યાણાં અર્થચર્યાં ચરતિ ॥
___એવં ગૃહપતિના દ્વિતીયકુલિકેન યશોદસ્ય કુમારસ્ય પુરતો બુદ્ધસ્ય વર્ણં ભાષિતં । કુમારો ચ યશોદો પૂર્વયોગસંપન્નો ચરમભવિકો ॥ તસ્ય દાનિ ભગવતો દર્શનકામતા ઉદપાસિ કામેષુ ચાસ્ય જુગુપ્સના ઉત્પન્ના યોનિશો મનસિકારો નિષ્ક્રમ્યે ચૈવં ચિત્તં પ્રસ્યન્દતિ સન્તિષ્ઠતિ પ્રસીદતિ ॥ સો દાનિ રાત્રીયે અર્ધરાત્રીસમયે પ્રતિબુદ્ધો પશ્યતિ તમ્ અન્તઃપુરં ઓસુપ્તં કાચિદ્ વીણામ્ ઉપગુહ્ય કાચિ તૂણં કાચિત્ સુઘોષકાં કાચિત્* નકુલં કાચિદ્ વેણું કાચિત્* મહતીં કાચિદ્ વાદિશં કાચિદ્ વિકુટકં કાચિદ્ ભ્રમરિકાં કાચિદ્ એકાદશિકાં કાચિત્* મૃદંગં કાચિદ્ આલિંગિકાં કાચિત્ પણવં કાચિ દર્દુરં કાચિત્ પરસ્પરસ્ય અંશે બાહાં કૃત્વા કાચિદ્* હનુકાં ગૃહ્ય
[_મ્વુ_3.408_] કાસાંચિલ્ લાલા ઘરતિ ॥ કુમારસ્ય તં દૃષ્ટ્વા વિકૃતમ્ અન્તઃપુરં શ્મશાનસંજ્ઞા ઉત્પન્ના અભિનિષ્ક્રમિતુકામો ચ ભગવન્તો સન્તિકે અગારાદ્ અનગારિયં પ્રવ્રજિષ્યામીતિ ॥
___શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો અનન્તકેહિ દેવશતસહસ્રેહિ પરિવૃતો ગન્ધમાલ્યમ્ આદાય આગતો । દેવપુત્રેહિ સોપાના અલ્લીપિતા યશોદે ચ પશ્ચિમે સોપાનકે પાદતલા નિક્ષિપિત્વા દેવેહિ દિવિજં કુસુમવર્ષં ઓસૃષ્ટં શ્રેષ્ઠિકુલે દિવ્યાનાં કુસુમાનાં જાનુમાત્રં ઓઘં સંવૃત્તં ॥ કુમારો દેવશતસહસ્રેણ સંવૃતો વારાણસીતો નગરાતો નિર્ગમ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમે ॥ ભગવતા પ્રભા પ્રમુક્તા ॥ અદ્રાક્ષીદ્ યશોદો કુલપુત્રો ભગવન્તં વરણાયે નદીયે પારે અસેચનકં અપ્રતિકૂલં દર્શનાયે દૃષ્ટ્વા ભગવન્તં મણિપાદુકેષુ ઉત્તરિત્વા ભગવન્તં ગાથાયે ધ્યભાષે ॥
ઉપદ્રુતો સ્મિ શ્રમણ ઉપદ્રુતો સ્મિ મારિષ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ એહિ કુમાર મા ભાયાહિ ઇદન્ તમ્ અનુપદ્રુતં ઇમસ્મિં ધર્મે સ્વાખ્યાતે વીતરાગો ભવિષ્યસિ ॥
___અથ ખલુ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તનિષણ્ણઃ ॥ તસ્ય યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય ભગવાં પ્રસાદનીયાં કથાં કથે । તદ્યથા દાનકથાં શીલકથાં સ્વર્ગકથાં પુણ્યવિપાકકથાં ॥ અભિપ્રસાદેસિ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો ભગવતો સન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસન્નઃ ॥ તસ્ય પુનર્ યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય ભગવાં ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ પ્રકાશયતિ । દુઃખં આર્યસત્યમ્ આચિક્ષતિ દેશયતિ પ્રજ્ઞાપયતિ વિવરતિ વિભજતિ ઉત્તાનીકરોતિ પ્રકાશયતિ । દુઃખસમુદયમ્ આર્યસત્યં । દુઃખનિરોધં દુઃખનિરોધગામિનીપ્રતિપદાર્યસત્યં આચિક્ષતિ
[_મ્વુ_3.409_] યાવત્* પ્રકાશયતિ ॥ અથ ખલુ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો તત્રૈવાસને નિષણ્ણો તિસ્રો ભિજ્ઞા ષડભિજ્ઞા બલવશીભાવં સાક્ષીકરોતિ અનેકવિધાં ઋદ્ધિં પ્રત્યનુભવતિ ॥
___અથ ખલુ યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય માતાપિતરૌ તસ્યૈવ રાત્ર્યા અત્યયેન યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં અપશ્યન્તૌ અશ્રુકણ્ઠા રુદન્મુખા મહાજ્ઞાતિસ્કન્ધસ્ય પરિવૃતા બહૂહિ પ્રાણસહસ્રેહિ સાર્ધં વારાણસીતો નિર્યાત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમે યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં અન્વેષન્તા । અદ્રાક્ષીત્* યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય માતાપિતરૌ નદીયે વરણાયે તીરે યશોદસ્ય મણિપાદુકાનિ દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ યશોદસ્ય મણીપાદુકાનિ ગૃહ્ય મુખેન પરિચુમ્બેન્સુઃ રોદેન્સુઃ ક્રન્દેન્સુઃ શોચેન્સુઃ પરિદેવેન્સુઃ ॥ રોદિત્વા ક્રન્દિત્વા શોચિત્વા પરિદેવિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાં યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં ॥ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો તથારૂપાં ચેતોસમાધિં સમાપદ્યે યથા નં તત્રૈવ નિષણ્ણસ્ય માતાપિતરૌ નાદૃશેન્સુઃ ન ચ અન્યો જનકાયઃ ॥ અથ ખલુ ભગવાં યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય માતાપિતરં આમન્ત્રયતિ ॥ નિષીદથ ગૃહપતે । સ્થાનમ્ એતં વિદ્યતિ યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં પશ્યથ દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ યશોદે શ્રેષ્ઠિપુત્રે ચિત્તં પ્રસાદેથ ॥ અથ ખલુ યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય માતાપિતરૌ ભગવતો પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકમન્તે નિષીદેન્સુઃ અન્યો ચ જનકાયો ॥ અથ ખલુ ભગવાં યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં મનસાધ્યભાષે । ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શેહિ ॥
___અથ ખલુ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો તાલમાત્રં વૈહાયસે સંસ્થિતો અનેકવિધં ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં વિદર્શયન્તો સો એકો પિ ભૂત્વા બહવો ભવતિ બહુધાપિ ભૂત્વા એકો ભવતિ

[_મ્વુ_3.410_] આવિર્ભાવં તિરોકુડ્યં તિરોશૈલં તિરોપર્વતેષુ અસજ્જમાનો ગચ્છતિ । ઇમસ્મિં ચ પૃથિવીયં ઉન્મજ્જનનિમજ્જનં કરોતિ । સય્યથાપિ નામ ઉદકે પિ અભિદ્યમાનો ગચ્છતિ તદ્યથાપિ નામ પૃથિવીયં । ઇમાવ્ અપિ ચન્દ્રસૂર્યા એવંમહર્દ્ધિકા એવંમહાનુભાવૌ પર્યંકેન નિષણ્ણઃ પાણિના પરિમાર્જતિ પરામૃષતિ યાવદ્ બ્રહ્મલોકં કાયેન વશે વર્તેતિ । વિવિધાનિ ચ યમકાનિ પ્રાતિહાર્યાણિ કરોતિ હેષ્ટિમં કાયં પ્રજ્વલતિ ઉપરિમાતો કાયાતો શીતસ્ય વારિસ્ય પંચ ધારાશતાનિ શ્રવન્તિ ઉપરિમો કાયો પ્રજ્વલતિ હેષ્ટિમાતો કાયાતો શીતસ્ય વારિસ્ય પંચ ધારાશતાનિ સ્રવન્તિ વામો પાર્શ્વો જ્વલતિ દક્ષિણાતો પાર્શ્વાતો શીતસ્ય વારિસ્ય પંચ ધારાશતાનિ શ્રવન્તિ દક્ષિણો પાર્શ્વો જ્વલતિ વામાતો પાર્શ્વાતો શીતસ્ય વારિસ્ય પંચ ધારાશતાનિ શ્રવન્તિ ॥
___અથ ખલુ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો નીલાંજનવર્ણં ઋષભમ્ આત્માનં ઋદ્ધીયે અભિનિર્મિણિત્વા પુરસ્તિમાયાં દિશાયામ્ અન્તરહાયતિ પશ્ચિમાયાં દિશાયાં પ્રાદુર્ભવતિ પશ્ચિમાયાં દિશાયાં અન્તરહાયતિ પુરસ્તિમાયાં દિશાયાં પ્રાદુર્ભવતિ દક્ષિણાયાં દિશાયાં અન્તરહાયતિ ઉત્તરાયાં દિશાયાં પ્રાદુર્ભવતિ ઉત્તરાયાં દિશાયાં અન્તરહાયતિ દક્ષિણાયાં દિશાયાં પ્રાદુર્ભવતિ ॥ અથ ખલુ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો સિંહમૃગરાજમ્ આત્માનમ્ ઋદ્ધિયે અભિનિર્મિણિત્વા દાઠી બલવાં કેશરી ત્રિખુત્તં સિંહનાદં નદિત્વા પુરસ્તિમાયાં દિશાયાં અન્તરહાયતિ પશ્ચિમાયાં પ્રાદુર્ભવતિ પશ્ચિમાયાં દિશાયામ્ અન્તર્હાયતિ પુરસ્તિમાયાં દિશાયાં પ્રાદુર્ભવતિ દક્ષિણાતો
[_મ્વુ_3.411_] અન્તર્હિતો ઉત્તરાતો પ્રાદુર્ભવતિ ઉત્તરાતો અન્તર્હિતો દક્ષિણાયાં પ્રાદુર્ભવતિ ભૂમ્યામ્ અન્તર્હિતો અન્તરીક્ષે પ્રાદુર્ભવતિ અન્તરીક્ષે અન્તર્હિતો ધરણ્યાં પ્રાદુર્ભવતિ ॥ અથ ખલુ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો સર્વશ્વેતં હસ્તિનાગમ્ આત્માનં ઋદ્ધિયે અભિનિર્મિણિત્વા ષડ્ડન્તં ઇન્દ્રગોપશીર્ષં સપ્તાઙ્ગસુપ્રતિષ્ઠિતં કુમુદવર્ણં પુરસ્તિમાયાં દિશાયામ્ અન્તર્હિતો પશ્ચિમાયાં પ્રાદુર્ભવતિ પશ્ચિમાયાં અન્તર્હિતો પુરસ્તિમાયાં પ્રાદુર્ભૂતઃ દક્ષિણાતો અન્તર્હિતો ઉત્તરાયાં પ્રાદુર્ભૂતઃ ઉત્તરાયામ્ અન્તર્હિતો દક્ષિણાયાં પ્રાદુર્ભૂતઃ ભૂમ્યામ્ અન્તર્હિતો અન્તરીક્ષે પ્રાદુર્ભૂતઃ અન્તરીક્ષે અન્તર્હિતો ભૂમ્યાં પ્રાદુર્ભવતિ ॥ અથ ખલુ યશોદો કુલપુત્રો ચક્રવર્તિવેષમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્મિણિત્વા સપ્તરત્નસમન્વાગતં ચતુરંગેન બલકાયેન સંપરિવૃતો પુરસ્તિમાયાં દિશાયાં અન્તર્હિતો પશ્ચિમાયાં પ્રાદુર્ભૂતઃ પશ્ચિમાયામ્ અન્તર્હિતો પુરસ્તિમાયાં પ્રાદુર્ભૂતો દક્ષિણાયામ્ અન્તહિતઃ ઉત્તરાયાં પ્રાદુર્ભૂતો ઉત્તરાયાં અન્તર્હિતઃ દક્ષિણાયાં પ્રાદુર્ભૂતો ભૂમ્યામ્ અન્તર્હિતો અન્તરીક્ષે પ્રાદુર્ભૂતઃ અન્તરીક્ષે અન્તર્હિતો ભૂમ્યાં પ્રાદુર્ભૂતઃ ॥
___અથ ખલુ યશોદો કુલપુત્રો તાલમાત્રં અન્તરીક્ષે ગચ્છતિ પિ તિષ્ઠતિ પિ નિષીદતિ પિ શેય્યમ્ અપિ કલ્પયતિ પરિતપતિ પિ પરિભ્રમતિ પિ । તદ્યથાપિ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે સંઘટ્ટકા નામ વાતા વાયન્તિ એવમ્ એવ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો તાલમાત્રં વૈહાયસમ્ અન્તરીક્ષે ગચ્છતિ પિ તિષ્ઠતિ પિ નિષીદતિ પિ શેય્યમ્ અપિ કલ્પયતિ પરિતપતિ પરિભ્રમતિ પિ । એકતાલાતો દ્વિતાલાતો સ્થિતો એકો ભૂત્વા બહુધા ભવતિ બહુધા ભૂત્વા એકો ભવતિ । યથા પ્રથમે પરિવર્તકે તથા કર્તવ્યં યાવત્ સપ્તતાલં
[_મ્વુ_3.412_] સપ્તતાલાતો ષટ્તાલં ષટ્તાલાતો પંચતાલે સ્થિતો પંચતાલાતો ચતુસ્તાલે ચતુસ્તાલાતો ત્રિતાલે સ્થિતો ત્રિતાલાતો દ્વિતાલે સ્થિતો દ્વિતાલાતો એકતાલે સ્થિતો એકતાલાતો ધરણ્યાં સ્થિતો એકો પિ ભૂત્વા બહુધા ભવતિ બહુધાપિ ભૂત્વા એકો ભવતિ ॥ ઇતિ આવિર્ભાવં તિરોકુડ્યં તિરોશૈલં તિરોપર્વતેષુ અસજ્જમાનો ગચ્છતિ ઇમસ્મિં પૃથિવીયં ઉન્મજ્જતિ નિમજ્જતિ । ધરણીતો અભ્યુદ્ગમ્ય ગચ્છતિ પિ તિષ્ઠતિ પિ નિષીદતિ પિ શય્યામ્ અપિ કલ્પયતિ પરિતપતિ પરિભ્રમતિ પિ ॥
___અથ ખલુ અન્યતીર્થિકચરકપરિવ્રાજકા ત્રૈદણ્ડિકમ્ આનન્દિકગુરુપુત્રકગૌતમધર્મચિન્તિકવૃદ્ધશ્રાવકતૃતીયા ઉલૂકપક્ષિકભગિની શ્રમણા યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય ઇમાનિ એવંરૂપાણિ વિવિધાનિ વિચિત્રાણિ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યાણિ દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યાદ્ભુતસંવિગ્નસંહૃષ્ટરોમજાતા અભૂન્સુઃ યાવત્ સ્વાખ્યાતો ભગવતો ગૌતમસ્ય ધર્મવિનયો વિવૃતો દણ્ડચ્છિન્નપિલોતિકો અલં અલંકારાય અલં પ્રસાદાય યત્ર હિ નામ ગૃહીતો અવદાતવસનો કાશિકશુચિવસ્ત્રધરો ચન્દનાનુલિપ્તકગાત્રો અંગદી કુણ્ડલી એવમ્ એવરૂપં ધર્મં સાક્ષીકરોતિ ॥
___અથ ખલુ ભગવાં તાયે વેલાયે યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં આરભ્ય ઇમમ્ ઉદાનમ્ ઉદાનયે ॥
ન મુણ્ડભાવો ન જટા ન પંકો
નાનાસનં થણ્ડિલશાયિકા વા ।
રજોજલં વોત્કુટુકપ્રહાણં
દુઃખપ્રમોક્ષં ન હિ તેન ભોતિ ॥
અલંકૃતો વાપિ ચરેય ધર્મં
ક્ષાન્તો દાન્તો નિયતો બ્રહ્મચારી ।

સર્વેહિ ભૂતેહિ નિવાર્ય દણ્ડં
સો બ્રાહ્મણો સો શ્રમણો સ ભિક્ષુઃ ॥
[_મ્વુ_3.413_]___અથ ખલુ ભગવાં યશોદસ્ય માતાપિતૄણાં તસ્ય ચ જનકાયસ્ય પ્રસાદનીયાં કથાં કથયે । તદ્યથા દાનકથાં શીલકથાં સ્વર્ગકથાં પુણ્યકથાં પુણ્યવિપાકકથાં । અભિપ્રસાદયન્તિ યશોદસ્ય માતાપિતરૌ ભગવતો સન્તિકે ચિત્તં તં ચ મહાજનકાયં અભિપ્રસન્નચિત્તો ॥ ભગવાં યશોદસ્ય માતાપિતૄણાં તસ્ય ચ મહતો જનકાયસ્ય ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ પ્રકાશયતિ દુઃખં દુઃખસમુદયં દુઃખનિરોધં દુઃખનિરોધમાર્ગં ॥ અથ ખલુ યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય માતાપિતૄણાં તેષ્વ્ એવાસનેષુ નિષણ્ણાનાં વિરજં વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્વિશુદ્ધં બહૂનાં ચ પ્રાણિસહસ્રાણાં અધિગતા ચ ધર્મા ॥ તે પુનર્ યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય માતાપિતરૌ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ પ્રવ્રાજેહિ ભગવં યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં ઉપસંપાદેહિ સુગત યશોદં શ્રેષ્ઠિપુત્રં ॥ અથ ખલુ ભગવાં એહિભિક્ષુકાયે આભાષે । એહિ ભિક્ષુ ચર તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥
___અથ ખલુ યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટસ્ય યત્ કિંચિદ્ ગૃહિલિંગં ગૃહિગુપ્તં ગૃહિધ્વજં ગૃહિકલ્પં સર્વમ્ અન્તરહાયે ત્રિચીવરં ચાસ્ય પ્રાદુર્ભવેત્ સુંભકં ચ કંસપાત્રં પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા ચ કેશા ઈર્યાપથો ચાસ્ય સંસ્થિહે તદ્યથા નામ વર્ષશતોપસંપન્નસ્ય ભિક્ષુસ્ય । એષા આયુષ્મતો યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
_____સમાપ્તં યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય વસ્તું ॥
___ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કસ્ય ભગવન્ કર્મસ્ય વિપાકેન યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો શ્રેષ્ઠિકુલે ઉપપન્નો ક્ષિપ્રાધિગમો ચ ગૃહસ્થભૂતેનૈવ બલવશીભાવં પ્રાપ્તં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ એતસ્યૈવ ભિક્ષવો યશોદસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનં ॥
[_મ્વુ_3.414_]___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઇહૈવ વારાણસ્યાં નગરે ક્ષીણકુલપુત્રો અભૂષિ કૃચ્છ્રવૃત્તિકો દરિદ્રો પરકર્મેણ વૃત્તિં કલ્પયતિ બુદ્ધાનાં ચાનુત્પાદાય પ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તિ બુદ્ધાનામ્ અન્તરા દક્ષિણેયા તૂષ્ણીકશોભના એકચરા ખડ્ગવિષાણકલ્પા એકમ્ આત્માનં દમેન્તિ પરિનિર્વાપયન્તિ દક્ષિણીયા પુણ્યક્ષેત્રા ॥ તતો ભદ્રિકો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધો ઋષિવદનાતો કલ્પસ્યૈવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય નાતિકાલે નાતિવિકાલે સમયે પ્રાતરાસે વર્તમાને વારાણસ્યાં નગરે પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટો સુસંવૃતો કાયેન સુસંવૃતો વાચાય સુસંવૃતો મનેન સૂપસ્થિતિકાય સ્મૃતિયે સમાહિતો એકાગ્રચિત્તો સુસંવૃતેન્દ્રિયો ॥
___સો દાનિ વારાણસીનગરે પિણ્ડાય ચરન્તો તેન ક્ષીણકુલપુત્રેણ પુરુષેણ દૃષ્ટો । પ્રાસાદિકાભિપ્રસન્ના દેવમનુષ્યા તસ્ય ક્ષીણકુલપુત્રસ્ય પુરુષસ્ય । ભદ્રિકં પ્રત્યેકબુદ્ધં દૃષ્ટ્વા અતીવ મનં પ્રસન્નં પ્રસન્નચિત્તેન ગૃહં પ્રવેશેત્વા ગૃહે આહારેણ પ્રતિમાનિતો એવં ચાનેન પ્રાણિધાનમ્ ઉત્પાદિતં યં એદૃશો દક્ષિણેયે અધિકારં કૃત્વા કુશલમૂલં મા કાંચિદ્ દુર્ગતિં વા વિનિપાતં વા ગચ્છેયં મા વા કદાચિદ્ દરિદ્રેષુ કુલેષૂપપદ્યેયં આઢ્યેષુ મહાધનેષુ મહાભોગેષુ કુલેષૂપપદ્યેયં ॥ સો દાનિ ભદ્રિકો પ્રત્યેકબુદ્ધો ઇમમ્ એવરૂપં પ્રણિધાનં વિદિત્વા હંસરાજા વિય વૈહાયસેન પ્રક્રાન્તો ॥ સો દાનિ પુરુષો તં ભદ્રિકં પ્રત્યેકબુદ્ધં વૈહાયસેન હંસરાજા વિય વિક્રમન્તં દૃષ્ટ્વા ચ તસ્ય પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય સ્પૃહયન્તો ભૂયો પ્રસન્નચિત્તો પ્રણિધાનમ્ ઉત્પાદેતિ । એતેષાં ધર્માણાં લાભી ભવેયં યેષામ્ એષ પ્રવ્રજિતો ધર્માણાં લાભી ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ એષ ભિક્ષવઃ યશોદો શ્રેષ્ઠિપુત્રો તેન કાલેન તેન સમયેન ઇહ વારાણસ્યાં
[_મ્વુ_3.415_] નગરે ક્ષીણકુલપુત્રો અભૂષિ । યં સો તત્ર પ્રત્યેકબુદ્ધે અધિકારં કૃત્વા પ્રણિધાનમ્ ઉત્પાદિતં તસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન તદ્ ઉપાદાય ન કદાચિદ્ દુર્ગતિવિનિપાતેષૂપપન્નો મનુષ્યેષુ ચ્યુતો દેવેષુ દેવમહેશાખ્યો ઉપપન્નો દેવેષુ ચ્યુતો મનુષ્યમહેશાખ્યો ઉપપન્નો ઇહૈવ ચ નં પશ્ચિમે જન્મે તથાગતં આરાગેત્વા બલવશીભાવં પ્રાપ્તો ॥
_____યશોદજાતકં સમાપ્તં ॥
___ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે । તત્ર ખલુ ભગવાં આયુષ્મન્તાં પંચકાં ભદ્રવર્ગીયાન્ આમન્ત્રયતિ ॥ મુક્તો હં ભિક્ષવઃ સર્વપાશેહિ યે દિવ્યા યે ચ માનુષા । ચરથ ભિક્ષવશ્ ચારિકાં મા ચ દુવે એકેન અગમિત્થ ॥ સન્તિ હિ ભિક્ષવઃ સત્વાઃ શુદ્ધા અલ્પરજા અપરોક્ષજાતિકા તે ચ અશ્રવણત્વાદ્ ધર્માણાં પરિહાયન્તિ । અહં પિ ગંસે યેન ઉરુવિલ્વાયાં સેનાપતિગ્રામકં જટિલાનામ્ અનુકંપાય ॥
___અથ ખલુ મારસ્ય પપિષ્ઠસ્યૈતદ્ અભૂષિ ॥ અયં ખુ શ્રમણો ગૌતમો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે સો પંચકાં ભદ્રવર્ગિકાં ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ મુક્તો હં ભિક્ષવઃ સર્વપાશેહિ યે દિવ્યા યે ચ માનુષા યૂયમ્ અપિ ભિક્ષવઃ મુક્તાઃ સર્વપાશેહિ યે દિવ્યા યે ચ માનુષાશ્ ચરથ ભિક્ષવઃ ચારિકાં મા ચ એકેન દુવે અગમિત્થ સન્તિ ભિક્ષવઃ સત્વા અલ્પરજા અપરોક્ષજાતિકા અશ્રવણત્વાદ્ ધર્માણાં પરિહાયન્તિ અહં પિ ગંસે યેન ઉરુવિલ્વાયાં સેનપતિગ્રામકં જટિલાનામ્ અનુકંપાય યં નૂનાહં ઉપસંક્રમેયં
[_મ્વુ_3.416_] વિચક્ષુકર્માય ॥ અથ ખલુ મારો પાપીમાં ભગવન્તં ગાથાયે ધ્યભાષે ॥
અમુક્તો મન્યસે મુક્તો કિં તુ મુક્તો તિ મન્યસિ ।
ગાઢબંધનબદ્ધો સિ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસિ ॥
અથ ખલુ ભગવાં મારં પાપીમં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
મુક્તો હં સર્વપાશેહિ યે દિવ્યા યે માનુષા ।
એવં જાનાહિ પાપીમં નિહતો ત્વમ્ અસિ અન્તક ॥
અથ ખલુ મારો પાપીમાં જાનાતિ ખલુ મે શ્રમણો ગૌતમો ત્તિ દુઃખી દુમનો વિપ્રતિસારી તત્રૈવ અન્તરહાયે । ઇત્થમ્ એતં શ્રૂયતિ ॥
___ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા વારાણસ્યામ્ વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ । અથ ખલુ ભગવતો એકસ્ય રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવંરૂપો ચેતસઃ પરિવિતર્કો ઉદપાસિ । કામા અનિત્યદુઃખવિપરિણામધર્મા ॥ અથ ખલુ મારસ્ય પાપીયસ એતદ્ અભૂષિ ॥ અયં શ્રમણો ગૌતમો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે તસ્યૈકસ્ય રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવ ચેતસઃ પરિવિતર્કો ઉદપાસિ કામા અનિત્યદુઃખવિપરિણામધર્મા યં નૂનાહં ઉપસંક્રમેયં વિચક્ષુકર્માય ॥ અથ ખલુ મારો પાપીમાં યેન ભગવાન્સ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવન્તં ગાથાયે ધ્યભાષે ॥
દૃઢો નામ મયા પાશો ચરતિ માનસં તવ ।
તેન ત્વાં બન્ધયિષ્યામિ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસિ ॥
[_મ્વુ_3.417_] અથ ખલુ ભગવાં મારં પાપીમં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
પંચકામગુણે લોકે મનઃ ષષ્ઠં પ્રવેદિતં ।
તત્ર મે વિગતો છન્દો વિન્દો વિધ્વસ્તો વિનલીકૃતો ।
એવં જાનાહિ પાપીમં નિહતો ત્વમ્ અસિ અન્તક ॥

અથ ખલુ મારસ્ય પાપીયસ એતદ્ અભૂષિ । જાનાતિ ખલુ મે શ્રમણો ગૌતમો તિ । દુઃખી દુર્મનો વિપ્રતિસારી તત્રૈવાન્તરહાયિ । એત્થં એતં શ્રૂયતિ ॥
___ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થમ્ અભિસંભાવયિત્વા વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે ॥ અથ ખલુ ભગવતો એકસ્ય રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવ ચેતસો પરિવિતર્કો ઉદપાસિ ઉપધિર્ અનિત્યો દુઃખો વિપરિણામધર્મો તિ ॥ અથ ખલુ મારસ્ય પાપીયસ એતદ્ અભૂષિ ॥ શ્રમણો ગૌતમો વારાણસ્યાં વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે એકસ્ય રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્ય અયમ્ એવરૂપો ચેતસઃ પરિવિતર્કો ઉદપાસિ ઉપધિર્ અનિત્યો દુઃખો વિપરિણામધર્મો તિ યં નૂનાહં ઉપસંક્રમેયં વિચક્ષુકર્માય ॥ અથ ખલુ મારો પાપીમાં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવન્તં ગાથાયે ધ્યભાષે ॥
નન્દતિ પુત્રેહિ પુત્રિમાં
ગોમિકો ગોહિ તથૈવ નન્દતિ ।
ઉપધીહિ નન્દતિ જનો
ન હિ સો નન્દતિ યો નિરુપધિ ॥
[_મ્વુ_3.418_] અથ ખલુ ભગવાં મારં પાપીમં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
સોચતિ પુત્રેહિ પુત્રિમાં
ગોમિકો ગોહિ તથૈવ સોચતિ ।
ઉપધીહિ જનો પ્રબાધિતો
ન હિ શોચતિ યો નિરુધિઃ ॥
અથ ખલુ મારો પાપીમાં જાનાતિ માં શ્રમણો ગૌતમો તિ દુઃખી દુર્મનો વિપ્રતિસારી તત્રૈવાન્તરહાયે । ઇત્થમ્ એતં શ્રૂયતિ ॥
સુવિમલવિમલસ્ય નિર્મલસ્ય શુચિસ્ય

ભગવતો ઽમલવર્ણો કીર્તિતો ગૌતમસ્ય ।
તમ્ અરહિતં પ્રદેશં સર્વસત્વાન દેતિ
સર્વજગતઃ ક્રિયાભિર્નિર્વૃતિં પ્રાપુણેતિ ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કથં ભગવાન્ ઉદાનં ભાષતિ ॥
યસ્મિં ન માયા વસતિ ન માનં
યો વીતરાગો અનિઘો નિરાસો ।
પ્રનુન્નક્રોધો અભિનિર્વૃતાત્મા
સો બ્રાહ્મણો સ શ્રમણો સ ભિક્ષુઃ ॥
અસ્માભિર્ અપિ ભગવન્ કથં પિણ્ડાય ચરિતવ્યં ભવતિ ભિક્ષાં દેહીતિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન હોતિ તૂષ્ણીભૂતેન ઉદ્દેશેન સ્થાતવ્યં । એવમ્ આર્યાણાં યાચનં ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમધ્વાને ઇહૈવ વારાણસ્યાં નગરે રાજપુત્રસ્ય અસ્થિસેનો નામ પુરોહિતપુત્રો વયસ્યો । સો કામેષુ આદીનવં દૃષ્ટ્વા પરિવ્રાજકપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો
[_મ્વુ_3.419_] કૌમારબ્રહ્મચારી દશકુશલપથસમાદાયવર્તી દેવપારગો પરિવ્રાજકશાસ્ત્રેષુ ગતિંગતો ॥ સો દાનિ રાજપુત્રો રાજ્યપ્રાપ્તો સો નં અસ્થિસેનં પુરોહિતપુત્રં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
નૈવ દ્વિષન્તિ સપ્રજ્ઞા અસ્થિસેન વનીપકં ।
બ્રહ્મચારિ પ્રિયો મે સિ યાચે બ્રહ્મે યદ્ ઇચ્છસિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો અસ્થિસેનો વનીપકો ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
યાચેન્તો અપ્રિયો ભવતિ અદેન્તો ભવતિ અપ્રિયો ।
તસ્માદ્ ભવન્તં ન યાચામિ મા મે વિદ્વેષણા ભવેત્* ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સ કાશિરાજા અસ્થિસેનં વનીપકં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
યો હિ યાચનકો સન્તો યાચિતવ્યં ન યાચતિ ।
પરં ચ પુણ્યં ત્યાજેતિ આત્મના ચ વિહન્યતિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ અસ્થિસેનો વનીપકો તં કાશિરાજં પ્રત્યભાષે ॥
યાચનાં રોદનમ્ આહુ અદાનં પ્રતિરોદનં ।
તસ્માદ્ ભવન્તં ન યાચામિ મા મે આરોદનં ભવેત્* ॥
ન વૈ યાચતિ સપ્રજ્ઞો નાર્યો વેદિતુમ્ અર્હતિ ।
ઉદ્દેશ આર્યા તિષ્ઠન્તિ એષા આર્યાણ યાચના ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સ કાશિરાજા અસ્થિસેનં વનીપકં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
દદામિ તે બ્રાહ્મણ રોહિણીનાં
પૂર્ણં સહસ્રં સહ પુઙ્ગવેન ।
[_મ્વુ_3.420_] આર્યો હિ આર્યસ્ય કથં ન દદ્યા
શ્રુત્વાન ગાથાં કથિતામ્ સુભાષિતાં ॥
ભગવાન્ આહ ॥ નાન્યો ભિક્ષવસ્ તદા સ કાશિરાજ્ઞો અસ્થિસેનો નામ પુરોહિતપુત્રો પરિવ્રાજકો વયસ્યો અભૂષિ । અહં સ તદા અસ્થિસેનો પરિવ્રાજકો અભૂષિ ॥
_____અસ્થિસેનસ્ય જાતકં સમાપ્તં ॥
___ભગવાન્ આહ ॥
ન વૈ યાચતિ સપ્રજ્ઞો નાર્યો વેદયિતુમ્ અર્હતિ ।
ઉદ્દેશે આર્યાસ્ તિષ્ઠન્તે એષા આર્યાણ યાચના ॥
એવં ભિક્ષવઃ પિણ્ડચારં ચરિતવ્યં ॥ તે દાનિ ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કિમ્ અસ્માભિર્ ભગવં ભિક્ષાયે લબ્ધાયે વક્તવ્યં સ્વસ્તિ સ્વસ્તીતિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો યુષ્માભિર્ આદિશિતવ્યં ભિક્ષાયાં લબ્ધાયાં ॥
સર્વપાપસ્યાકરણં કુશલસ્યોપસંપદા ।
સ્વચિત્તપર્યાદાપનં એતદ્ બુદ્ધાનુશાસનં ॥
તે દાનિ ભિક્ષૂ ઋષિવદને મૃગદાવે વર્ષોષિતા દિશોદિશં ચારિકાં પ્રક્રાન્તા ॥ ઋષિવદને દેવતા તેષાં ભિક્ષૂણાં સ્થાનાનિ ચંક્રમાણિ નિષદ્યાનિ શય્યાનિ શૂન્યાનિ નિરભિરમ્યાણિ દૃષ્ટ્વા રતિં અવિન્દન્તી યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવન્તં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
અરતિ મે વિષયે દ્ય ખ્યાયતિ
શૂન્યં દૃષ્ટ્વ વિવિક્તમાનુષં ।

[_મ્વુ_3.421_] તે ચિત્રકથા બહુશ્રુતા
કહિં તે ગૌતમ શ્રાવકા ગતા ॥
ભગવાન્ આહ ॥
મગધાં ગતા કોશલાં ગતા
વજ્જિભૂમિં ચ અથાપરે ગતા ।
મૃગકા વ અસંગચારિણો
પ્રવિવિક્તા વિહરન્તિ ભિક્ષવઃ ॥
ભગવાં પ્રસ્થિતો । નાવિકેન ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા ગંગાતીરમ્ ઉપસંક્રમન્તં નાવા અલ્લીપિતા ॥ ભગવાં નાવમ્ આરુહ્ય નાવિકમ્ આહ ॥
સિંચ ભિક્ષુ ઇમાં નાવાં મૈત્રાયે સિક્તા તે લઘુ ભેષ્યતિ ।
છિત્ત્વા રાગં ચ દોષં ચ તતો નિર્વાણમ્ એષ્યસિ ॥
સિંચ ભિક્ષુ ઇમાં નાવાં કરુણાય સિક્તા તે લઘુ ભેષ્યતિ ।
છિત્ત્વા રાગં ચ દોષં ચ તતો નિર્વાણમ્ એષ્યસિ ॥
સિંચ ભિક્ષુ ઇમાં નાવાં મુદિતાય સિક્તા તે લઘુ ભેષ્યતિ ।
છિત્ત્વા રાગં ચ દોષં ચ તતો નિર્વાણમ્ એષ્યસિ ॥
સિંચ ભિક્ષુ ઇમાં નાવાં ઉપેક્ષાયે સિક્તા તે લઘુ ભેષ્યતિ ।
છિત્ત્વા રાગં ચ દોષં ચ તતો નિર્વાણમ્ એષ્યસિ ॥
મૈત્રાવિહારી યો ભિક્ષુઃ પ્રસન્નો બુદ્ધશાસને ।
અધિગચ્છતિ પદં શાન્તં અસેચનં ચ મોચનં ॥
કરુણાવિહારી યો ભિક્ષુ પ્રસન્નો બુદ્ધશાસને ।
અધિગચ્છતિ પદં શાન્તં અપૃથગ્જનસેવિતં ॥
મુદિતાવિહારી યો ભિક્ષુ પ્રસન્નો બુદ્ધશાસને ।
[_મ્વુ_3.422_] અધિગચ્છતિ પદં શાન્તં અકાપુરુષસેવિતં ॥
ઉપેક્ષાવિહારી યો ભિક્ષુ પ્રસન્નો બુદ્ધશસને ।
અધિગચ્છતિ પદં શાન્તં નિર્વાણં પદમ્ અચ્યુતં ॥
ધર્મારામો ધર્મરતો ધર્મમ્ અનુવિચિન્તયં ।
ધર્મં સમનુસ્મરં ભિક્ષુ સદ્ધર્માન્ ન પરિહાયતિ ॥
ઉદગ્રચિત્તો સુમના અભિભૂય પ્રિયાપ્રિયં ।
તતો પ્રામોદ્યબહુલો ભિક્ષુ નિર્વાણસન્તિકે ॥
ન શીલવ્રતમાત્રેણ બાહુશ્રુત્યેન વા પુનઃ ।
અથ વા સમાધિલાભેન પ્રાન્તશય્યાસનેન ચ ॥
સ્પૃહયં નૈષ્ક્રમ્યસુખં અપૃથગ્જનસેવિતં ।
ભિક્ષુ વિશ્વાસમ્ આપદ્યે અપ્રાપ્તે આશ્રવક્ષયે ॥
ભિક્ષુ ન તાવતા ભવતિ યાવતા ભિક્ષતે પરાં ।
વિષમાં ધર્માં સમાદાય ભિક્ષુ ભોતિ ન તાવતા ॥
યો ચ કામાં ચ પાપાં ચાધિકૃત્વા બ્રહ્મચર્યવાં ।
નિઃશ્રેણીભૂતો સપ્રજ્ઞો સ વૈ ભિક્ષૂતિ વુચ્ચતિ ॥
યતો ચરે યતો તિષ્ઠે યતો આસે યતો શયે ।
યતો સંમિંજયે કાયં યતો કાયં પ્રસારયે ॥
યતયાયી યતસેય્યો અસ્યા
યતસંકલ્પ ધ્યાયિ અપ્રમત્તો ।

[_મ્વુ_3.423_] અધ્યાયરતો સમાહિતો
એકો સંતુષિતો તમ્ આહુ ભિક્ષું ॥
ચક્ષુષા સંવરો સાધુ સાધુ શ્રોત્રેણ સંવરઃ ।
ઘ્રાણેન સંવરો સાધુ સાધુ જિહ્વાય સંવરો ॥
કાયેન સંવરો સાધુ મનસા સાધુ સંવરઃ ।
સર્વત્ર સંવૃતો ભિક્ષુઃ સર્વદુઃખા પ્રમુચ્યતે ॥
સો દાનિ ભગવતા વશીભાવેન વિનીતો । સિંચ ભિક્ષુ ઇમાં નાવાં તિ આભાષ્ટસ્ય યત્ કિંચિદ્ ગૃહિલિંગં ગૃહિગુપ્તં ગૃહિધ્વજં ગૃહિકલ્પં સર્વં સમન્તર્હિતં ત્રિચીવરં ચાસ્ય પ્રાદુર્ભવેત્ સુંભકં ચ પાત્રં પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા ચ કેશા ઈર્યાપથં ચાસ્ય સંસ્થિહે તદ્યથાપિ નામ વર્ષશતોપસંપન્નસ્ય ભિક્ષુસ્ય ॥ એવં આયુષ્મતો ગંગેયકસ્ય નાવિકસ્ય પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
___તં તહિં ભગવાં વિસર્જયતિ ॥ સો દાનિ ભગવન્તં આહ ॥ યદિ ભગવં કેનચિત્ પૃચ્છિયેયં કો ત્વં તિ કિં મયા ભગવં વક્તવ્યં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ શ્રમણો પિ ત્વં બ્રાહ્મણો પિ ત્વં વેદકો પિ ત્વં તારકો પિ ત્વં પારગો પિ ત્વં ॥
___શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો માણવકવર્ણમ્ આત્માનં ઋદ્ધીયે અભિનિર્મિણિત્વા પ્રાસાદિકો દર્શનીયો શોભનેહિ જટેહિ નીલેહિ નીલમયૂરગ્રીવસંનિકાશેહિ સૌવર્ણેન યષ્ટિકમણ્ડલુના ભગવતો પાત્રચીવરકુણ્ડિકમ્ આદાય પૃષ્ઠતો ગચ્છતિ ॥ જનો આહ ॥ કો સ્વાયં માણવકો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો ॥ સો દાનિ આહ ॥
યો વીરો ધૃતિસંપન્નો ધ્યાયી અપ્રતિપુદ્ગલો ।
અર્હન્તો સુગતો લોકે તસ્યાહં પરિચારકો ॥
[_મ્વુ_3.424_] યો વુહ્યમાનં તારેતિ ધર્મનાવાય ગૌતમો ।
ઉત્તીર્ણો પારગો બુદ્ધો તસ્યાહં પરિચારકો ॥
ભગવાં પિ શક્રં દેવાનામ્ ઇન્દ્રં વિસર્જયતિ ॥
અથ ખલુ ભગવતો એતદ્ અભૂષિ ॥ કિમ્ અધિમુક્તા જટિલા જટિલા ખલુ જટિલાધિમુક્તા તિ ભગવાં જટિલસહસ્રં અભિનિર્મિણિત્વા પ્રાસાદિકાં પ્રસાદનીયાં મહેશાખ્યાં તેહિ સંપરિવારિતો વૈહાયસેન ઋદ્ધીયે ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય ઉપસંક્રાન્તો ॥ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપઃ સપરિવારો સાર્ધં પંચહિ જટિલશતેહિ જટિલસહસ્રં દૃષ્ટ્વા પ્રાસાદિકાં ચ દર્શનીયાં ચ સંકોચમ્ આપન્નો । ઇમં વાસ્માકમ્ આશ્રમં સર્વો ઉપસ્થિતો મહાજનકાયો આગમિષ્યતિ તે ચાસ્માકં અભિપ્રસન્ના ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય ઋષિસ્ય સપરિવારસ્ય લોકે સમસમો નાસ્તિ અયં ચ ઋષિ જટિલસહસ્રપરિવારો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો અદ્યૈવમ્ ઇહાશ્રમં પ્રાપ્તો સર્વજનકાયો એતસ્ય ઋષિસ્ય સહસ્રપરિવારસ્ય મહર્દ્ધિકસ્ય મહાનુભાવસ્યાભિપ્રસીદિષ્યતિ । અભિપ્રસન્ના ચ પ્રસન્નાધિકારં કરિષ્યન્તિ સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ માનયિષ્યન્તિ પૂજયિષ્યન્તિ અપચાયિષ્યન્તિ મમ સપરિવારસ્ય ન તથા સમન્વાહરિષ્યન્તિ ॥ અથ ખલુ ભગવાં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય ઋષિસ્ય ઇમમ્ એવરૂપં ચેતસો પરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય સ્વયં જટિલવેશમ્ અન્તરહાયિતં ચ નિર્મિતં ચ જટિલસહસ્રં ॥ અથ ખલુ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો જટિલો તસ્મિં જટિલસહસ્રે અન્તર્હિતે સ્વકેન રૂપેણ ચ ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં વિદ્યાચરણસંપન્નં સુગતં લોકવિદં અનુત્તરં પુરુષદમ્યસારથિં
[_મ્વુ_3.425_] શાસ્તારં દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતં અશીતિહ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરં અષ્ટાદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતં દશહિ તથાગતબલેહિ બલવન્તં ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ વિશારદં પ્રાસાદિકં પ્રસાદનીયં ચ શાન્તેન્દ્રિયં શાન્તમાનસં ઉત્તમદમસમથપ્રાપ્તં પરમદમશમથપ્રાપ્તં નાગો વિય કારિતકારણો અવહિર્ગતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ અવહિર્ગતેન માનસેન સ્થિતેન ધર્મતાપ્રાપ્તેન ગુપ્તો નાગો જિતેન્દ્રિયો હ્રદમ્ ઇવાચ્છો અનાવિલો વિપ્રસન્નો રતનયૂપં વ અભ્યુદ્ગતં સુવર્ણબિમ્બમ્ ઇવ પ્રભાસયન્તં તેજોરાશિં શિરીયે દીપ્યમાનં દ્વિતીયમ્ ઇવ આદિત્યં ઉદયન્તં અસેચનકં અપ્રતિકૂલં દર્શનાય । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો સપરિવારો વિસ્મિતો અભૂષિ । મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો ઽયં અહં પુનર્ મહર્દ્ધિકતરો ॥
___અથ ખલુ સો જનકાયો આગતાગતો ભગવન્તમ્ ઉપસંક્રમેન્સુઃ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તમ્ એવ પુરસ્કરેન્સુઃ ભગવતો દર્શનેન ન તૃપ્યેન્સુઃ ॥ અથ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય ઋષિસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ અહો પુનર્ મે આશ્રમાતો શ્રમણો ગૌતમો અન્યેન પ્રક્રમેયા ॥ અથ ભગવાન્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય ઋષિસ્ય ઇમમ્ એવરૂપં ચેતસો પરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય તદ્યથાપિ નામ બલવાં પુરુષો સંમિંજિતાં વા બાહાં પ્રસારયે પ્રસારિતાં વા બાહાં સંમિંજયે એત્તકેન ક્ષણવીતિહારેણ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય ઋષિસ્યાશ્રમાતો વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ઉરુવિલ્વાયાં સેનાપતિગ્રામકે પ્રત્યસ્થાસિ નદ્યા નૈરંજનાયાસ્ તીરે અજપાલસ્ય ન્યગ્રોધમૂલે ॥ અથ ખલુ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલવૃત્તેઃ અપગતેન જનકાયેન એતદ્ અભૂષિ ॥ અહો પુનઃ શ્રમણો ગૌતમો ઇહાગચ્છે ઇહાગતો ખાદનીયં ભોજનીયં પરિભુંજેયા ॥ અથ ખલુ ભગવાં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય ઇમં એવરૂપં ચેતસઃ પરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય તદ્યથાપિ નામ બલવાં પુરુષો સમ્મિંજિતાં વા બાહાં પ્રસારયે પ્રસારિતાં વા બાહાં સંમિંજયે એત્તકેન ક્ષણવીતિહારેણ અજપાલસ્ય ન્યગ્રોધમૂલાતો વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય
[_મ્વુ_3.426_] જટિલસ્યાશ્રમે પ્રત્યસ્થાસિ ॥ અથ ખલુ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય જટિલસ્ય સપરિવારસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો પરસત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં ચિત્તેન ચિત્તં જાનાતિ મહર્દ્ધિકતરા ચ વયં ॥ અથ ખલુ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો જટિલો ભગવન્તં સ્વહસ્તેન પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સન્તર્પયતિ ॥ અથ ખલુ ભગવાં ભુક્તાવી ધૌતપાત્ર અપનીતપાણિર્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય ઋષિસ્ય જટિલસ્ય તં દેયધર્મં ઇમાયાનુમોદનાયાનુમોદયે ॥
અગ્નિહોત્રમુખા યજ્ઞા સાવિત્રી છન્દસાં મુખં ।
રાજા મુખં મનુષ્યાણાં નદીનાં સાગરો મુખં ॥
નક્ષત્રાણાં ચન્દ્રો મુખં . . . . . . . . . ।
આદિત્યો તપસાં ઊર્ધ્વં તિર્યગ્ અધસ્ તપસ્વતાં ।
સદેવકસ્ય લોકસ્ય સંબુદ્ધો વદતાં વરો ॥
અથ ખલુ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો સપરિવારો વૈહાયસમ્ અન્તરીક્ષે સ્થિતો અગ્નિં જુહ્વતિ તેષાં તમ્ અગ્નિં ન જ્વલતિ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો યેનાગ્નિર્ ન પ્રજ્વલતિ । નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાવેન ॥ સો દાનિ અગ્નિઃ પ્રજ્વલિતો તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો વયં પુનઃ મહર્દ્ધિકતરા ॥ તહિં અગ્નિસ્મિં આહુતિં પ્રક્ષિપતિ ન ચ પતતિ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો યેનાગ્નિસ્મિં આહુની ન પતતિ । નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાવેન । યતો સાનં એવં ભવતિ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાવો તિ તતઃ સા આહુતિર્ અગ્નિહોત્રસ્મિં પતતિ ॥ અગ્નિં જુહુત્વાન્તરીક્ષાતો

[_મ્વુ_3.427_] ઓતરિષ્યામો તિ ન શક્નોન્તિ ઓતરિતું ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો યેનાન્તરીક્ષાતો ન શક્નોમ આશ્રમં ઓતરિતું । નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાવેન ॥ યતઃ સાનં એતદ્ અભૂષિ શ્રમણસ્યાયં ગૌતમસ્યાનુભાવો તિ અથ તતો અન્તરીક્ષાતો આશ્રમે પ્રતિષ્ઠિતા શિવિકેષુ સ્વકસ્વકેષુ નિષીદિષ્યામો તિ ન ચ તાનિ શિવિકાનિ અદ્દશેન્સુઃ ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો યેન વયં શિવિકાં ન દૃશેમ । નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાવેન ॥ યતો સાનં એવં ભવતિ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાવો તિ અથ તાનિ સિવિકાનિ અદ્દસેન્સુઃ ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો વયં પુનર્ મહર્દ્ધિકતરા । પાનિયકરકાનિ આદાય ઉદકહારા ગમિષ્યામો તિ ન ચ તાનિ કરકાનિ અદ્દેન્સુઃ ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય । યતો સાનં એવં ભવતિ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાનુભાઓ તિ અથ તાનિ સ્વકસ્વકાનિ કરકાનિ અદ્દશેન્સુઃ ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો વયં પુનર્ મહર્દ્ધિકતરા ॥ કરકાનિ આદાય નૈરંજનાં નદીં ઉદકહારિં ગતા ન ચ શક્નોન્તિ તાનિ કરકાનિ ભરયિતું ॥ તેષાં એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય ॥ યતો સાનં એવં ભવતિ શ્રમણસ્યાયં ગૌતમસ્યાનુભાવો તિ અથ તાનિ કરકાનિ ઉદકેન ભરેન્સુઃ ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો યં શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો વયં પુનર્ મહર્દ્ધિકતરા ॥ આહારં કરિષ્યન્તિ ન ચ શક્નોન્તિ આહારં કર્તું ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥
[_મ્વુ_3.428_] કસ્યાયમ્ અનુભાવો નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય ॥ યતો સાનં એવં ભવતિ શ્રમણસ્યાયં ગૌતમસ્યાનુભાવો ત્તિ તતઃ શક્નોન્તિ આહારં કર્તું ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમઃ મહાનુભાવો વયં પુનર્ મહર્દ્ધિકતરા ॥ કૃતાહારા કાષ્ઠાનિ પાતયિષ્યામો તિ ઉત્ક્ષિપિતાનિ કુઠારાણિ ન શક્નોન્તિ નિક્ષિપિતું ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કસ્યાયમ્ અનુભાવો નૂનં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય ॥ યતો સાનં એવં ભવતિ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાયમ્ અનુભાવો તિ અથ તાનિ કુઠારાણિ ઉત્ક્ષિપ્તાનિ નિક્ષેપેન્સુઃ તાનિ ચ કાષ્ઠાનિ પાતયેન્સુઃ ॥ તેષાં એતદ્ અભૂષિ ॥ મહર્દ્ધિકો યં શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો વયં પુનર્ મહર્દ્ધિકતરાઃ ॥
___એવં ભગવાં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય સંમુખા ત્રયો ભ્રાતરાં સપરિવારાં પંચહિ પ્રાતિહાર્યશતેહિ વિનયેસિ । પશ્ચિમં પ્રાતિહાર્યં ॥ ભગવાં પ્રતિસંલીયિતુકામો ઉરુવિલ્વાકાશ્યપમ્ આહ ॥ કાશ્યપ અત્ર અગ્નિશરણમ્હિ તે સંલયિષ્યામીતિ ॥ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો આહ ॥ સો ગૌતમ અગ્નિશરણો અપ્રવેશ્યો કેનચિત્* મનુષ્યેણ વા અમનુષ્યેણ વા અત્ર સરણે દુષ્ટનાગો પ્રતિવસતિ । વયં પિ તાવદ્ એતં અગ્નિશરણં દૂરે પરિવર્જેમ તસ્ય દુષ્ટનાગસ્ય ભયેન ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અનુજાનાહિ ત્વં કાશ્યપ પ્રતિસંલયિષ્યામિ અહમ્ અત્રાગ્નિશરણે ॥ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો આહ ॥ ન તે ભો ગૌઅતમ અગ્નિશરણં અનુજાનામિ । અત્ર દોષ એવ આખ્યાયતિ એતં અગ્નિશરણં ઇમાનિ ચ બહૂનિ તૃણકુટિકાપર્ણકુટિકાશતાનિ યત્ર ભવાં ગૌતમો નન્દતિ તત્ર પ્રતિલીયતુ ॥ અથ ખલુ ભગવાં ઉત્થાયાસનાતો ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્યાગ્નિશરણં
[_મ્વુ_3.429_] પ્રવિશિત્વા નિષીદે પ્રતિસંલયનાય ॥ ભગવાન્ દાનિ અગ્નિશરણે તેજોધાતું સમાપન્નો । સો દાનિ ભગવતઃ તેજં અસહન્તો યતો ભગવતો પાત્રં ચતુર્હિ મહારાજેહિ દિન્નં તત્ર ઓકસ્તો । ભગવતા ચ મૈત્ર્યા સ્ફુટો દમિતો ચ નિર્વિષો સંવૃત્તો ન ચ ભૂયો ક્રોધં વ્યાવહતિ ॥ અગ્નિશરણો ભગવતો તેજેન એકજ્વાલીભૂતો દૃશ્યતિ ॥ તેષાં જટિલાનામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ દુષ્ટનાગેન ગૌતમો શ્રમણો દગ્ધો અગ્નિશરણો ચ સર્વં આદીપ્તં ॥ તે દાનિ ઉદકમ્ આદાય પ્રધાવિતા અગ્નિશરણં નિર્વાપયિષ્યામો ત્તિ શ્રમણં ચ ગૌતમં પરિમોચયિષ્યામો ત્તિ ॥ ભગવાં તં નાગં દમેત્વા નિર્વિષં કૃત્વા પાત્રેણાદાય ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્યોપનામયતિ ॥ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ભગવતો પાત્રગતં તન્ નાગં સપરિવારો વિસ્મિતો । મહર્દ્ધિકો શ્રમણો ગૌતમો મહાનુભાવો યત્ર હિ નામ પશ્ય ભગવન્ મનુષ્યેણ વા અમનુષ્યેણ વા ન શક્યં પ્રવેષ્ટું તિ સો શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય તેજેન પર્યાદિન્નો ॥ અથ ખલુ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય સંમુખા તે ત્રયો ભ્રાતરો સપરિવારા ભગવતા ઇમેન પશ્ચિમેન પ્રાતિહાર્યેણ સર્વે અભિપ્રસાદિતા ॥
દમયિત્વા ઉરગરાજં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપ-અગ્નિશરણસ્મિં ।
પાત્રેણ નીહરિત્વા કાશ્યપશિરિણો ઉપનયાસિ ॥
એષો સ્ય પશ્ય કાશ્યપ પર્યાદિન્નો સ્વતેજસા તેજો ।
યસ્ય ભવનં ન શક્યં પ્રવેષ્ટુમ્ ઇહ કેનચિલ્ લોકે ॥
સંહૃષ્ટરોમકૂપો ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો સપરિવારો ।
નરનાગેન હિ નાગો દાન્તો ઉપશમયિતો દૃષ્ટો ॥
સો નાગો યસ્યાર્થં મહર્ષિભવનં આસીદ્ દુઃપ્રવેશો ।
સો દાન્તો નિર્વિષશ્ ચ કૃતો યં બુદ્ધાનુભાવેન ॥
[_મ્વુ_3.430_] ભગવાન્ આહ ॥
મયા વિનીતે ન સન્તિ દોષા અત્રાનિયતો કાશ્યપ ન વિદ્યતે ।
નભં પતેય પૃથિવી ફલેય ચ ન બુદ્ધદાન્તો સવિષો ચરેત્* ॥
વિસર્જિતો ભગવતા સ સંવર્તનાગ તિ પન્નગો ભણિતો ।

માનુષકાયો ભૂત્વા પ્રણિપતે ચરણેષુ સુગતસ્ય ॥
શરણં ભવાહિ નરવર અયં ન મે અત્યયો મહાપ્રજ્ઞ ।
યસ્ય મમ આસિ ચિત્તં પ્રદુષ્ટમ્ અપવિદ્ધં પ્રત્યક્ષં ॥
બાહ્યં કૃતં નરોત્તમ અપરાધો મમ અનત્યયો યમ્ અહં ।
તં ખલુ વિનાયકવર પુન તે શરણં અહં ગચ્છે ॥
વંદિત્વ વન્દનીયં બહુશો ચ પ્રદક્ષિણીકરિત્વાન ।
ગુરુગારવેણ મહતા નમસ્ય નાગો અપક્રાન્તો ॥
ભગવતા ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો પંચશતપરિવારો નદીકાશ્યપો ચ ત્રિશતપરિવારો ગયાકાશ્યપો ચ દ્વિશતપરિવારો સર્વે ત્રયો ભ્રાતરો પંચહિ પ્રાતિહાર્યશતેહિ બલવશીભાવે વિનીતા એહિભિક્ષુકાયે સર્વે પ્રવ્રાજિતા ઉપસંપાદિતા । એથ ભિક્ષવશ્ ચરથ તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥ તેષાં દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટાનાં યત્ કિંચિદ્ ઋષિલિંગં ઋષિગુપ્તિ ઋષિધ્વજં ઋષિકલ્પં સર્વં સમન્તરહિતં ત્રિચીવરા ચ સાનં પ્રાદુર્ભવેન્સુઃ સુમ્ભકા ચ પાત્રા પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા ચ કેશા ઈર્યાપથો સાનં સંસ્થિહે તદ્યથા વર્ષશતોપસંપન્નાનાં ભિક્ષૂણાં । એવમ્ આયુષ્મન્તાનામ્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપનદીકાશ્યપગયાકાશ્યપાનાં ત્રયાણાં ભ્રાતૄણાં સપરિવારાણાં ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
[_મ્વુ_3.431_]___તેષાં દાનિ ઉપસેનો નામ ભાગિનેયો તસ્યૈવ નદ્યા નૈરંજનાયાસ્ તીરે આશ્રમં માપયિત્વા પત્રોપેતં પુષ્પોપેતં ફલોપેતં તત્રાસૌ પ્રતિવસતિ ત્રિશતપરિવારો ચતુર્ધ્યાનલાભી પંચાભિજ્ઞો મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો ॥ તેહિ દાનિ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપપ્રમુખેહિ ભિક્ષૂહિ સર્વન્તં ઋષિભાણ્ડં અજિનોપાનહચીવરા ચ કઠીનકા ચ કમણ્ડલું ચ નદ્યાં નૈરંજનાયાં પ્રવાહિતા । સો અસ્માકં ભાગિનેયો ઉપસેનો એતેન ઋષિભાણ્ડેન સપરિવારો કાર્યં કરિષ્યતિ ॥ તેહિ તં ભાણ્ડં નૈરંજનાયાં વુહ્યન્તં દૃષ્ટ્વા તેહિ તં ભાણ્ડં સર્વં ઉત્કડ્ઢિતં ॥ તસ્ય દાનિ ઉપસેનસ્ય ઋષિસ્ય એતદ્ અભૂષિ । મા હૈવ મે માતુલકા કેનચિદ્ વિહેઠિતા ભવિષ્યન્તિ ॥ સો દાનિ શીઘ્રશીઘ્રં ત્વરમાણરૂપો સપરિવારો ઉરુવિલ્વાકાશ્યપનદીકાશ્યપગયાકાશ્યપાનાં આશ્રમં આગતો ભગવાં ચ સપરિવારો કૃતભક્તકૃત્યો । ભિક્ષુસંઘો નદ્યાં નૈરંજનાયાં પાત્રાણિ નિમજ્જેત્વા શોધેન્તિ પરિમાર્જન્તિ ॥
___અથ ખલુ ઉપસેનો ઋષિર્ યેન ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો તેનોપસંક્રમિત્વા આયુષ્મન્તં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
મોહં તે જુહિતો અગ્નિ મોહન્ તે સો તપો કૃતો ।
યં જહે પશ્ચિમે કાલે જીર્ણાં વ ઉરગો ત્વચં ॥
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ઉપસેનં ઋષિં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
મોહં મે જુહિતો અગ્નિ મોહં મે સો તપો કૃતો ।
યં જહે પશ્ચિમે કાલે જીર્ણાં વ ઉરગો ત્વચં ॥
સો પિ ચ ભગવતા સપરિવારો બલવશીભાવે વિનીતો એહિભિક્ષુકાયે પ્રવ્રાજિતો
[_મ્વુ_3.432_] ઉપસંપાદિતો । એથ ભિક્ષવો ચરથ તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥ તેષાં ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટાનાં યત્ કિંચિદ્ ઋષિલિંગં ઋષિગુપ્તિ ઋષિધ્વજં ઋષિકલ્પં સર્વં સમન્તરહિતં ત્રિચીવરં સાનં ચ પ્રાદુર્ભૂતં સુમ્ભકં ચ પાત્રં પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા ચ કેશા ઈર્યા ચ સંસ્થિહે તદ્યથાપિ નામ વર્ષશતોપસંપન્નાનાં ભિક્ષૂણાં । એષો આયુષ્મતો ઉપસેનસ્ય અર્ધત્રિશતપરિવારસ્ય પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥ ઇદં ભગવતો પ્રથમં શ્રાવકસંનિપાતં અર્ધત્રયોદશ ભિક્ષુશતાનિ ॥
___ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કસ્ય ભગવં કર્મસ્ય વિપાકેન આયુષ્મન્તા ઉરુવિલ્વાકાશ્યપનદીકાશ્યપગયાકાશ્યપા ત્રયો ભ્રાતરો મહર્દ્ધિકા મહાનુભાવા ક્ષિપ્રાધિગમા ચ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ એતેષામ્ એવ ભિક્ષવઃ પૂર્વપ્રણિધાનં બુદ્ધે ઓરુપ્તસ્ય કુશલમૂલસ્ય વિપાકો યત્ તે મહર્દ્ધિકા ચ મહાનુભાવાશ્ ચ ક્ષિપ્રાધિગમાશ્ ચ ॥ ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો તીતમધ્વાને હસ્તિનાપુરે રાજા મહેન્દ્રો નામાભૂષિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો ધાર્મિકો ધર્મરાજા સુસંગૃહીતપરિવારો દાનસંવિભાગશીલો । તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો પુષ્પો નામ તથાગતો ર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો સશ્રાવકસંઘો હસ્તિનાપુરે યાચિતકો વસતિ ॥ કલિંગેષુ સિંહપુરં નામ નગરં તત્ર ત્રયો ભ્રાતરો એકમાતૃકા રાજ્યં કારયંતિ । તેષાં દાનિ તત્ર રાજ્યે રતનં ઉત્પન્નં તે તં રતનમ્ આદાય તતઃ સિંહપુરાતો હસ્તિનાપુરમ્ આગતા । તેહિ તં રતનં રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય ઉપનામિતં ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો તેન પ્રાભૃતેન તેષાં ભ્રાતૄણાં પ્રીતો સંજાતો ॥ સો આહ ॥ કિં વો કરિષ્યામિ ॥ તે દાનિ આહન્સુઃ ॥ ઇચ્છામો ભગવાં પુષ્પો અસ્માકં નગરે વર્ષાવાસં વસેથ અસ્માકમ્ અનુકમ્પાય । અદ્યૈવ તેન પ્રાપ્તેન મહન્તમ્ આપૂર્તં કર્તુકામા ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો આહ ॥ પુનો પિ ભગવાં પુષ્પો અસ્માકં નગરે વસિષ્યતિ ॥
[_મ્વુ_3.433_] યૂયમ્ અપીમેન પુણ્યેન સંગૃહીતા ભવથ ॥ તેહિ દાનિ ભ્રાતૄહિ ભગવાં પુષ્પો સશ્રાવકસંઘો તહિં સ્વકે નગરે યાચિતો । ભગવાં તત્રૈવ વસ્સં વુસ્તો પરિનિર્વૃતો । તેહિ ભગવતો પુષ્પસ્ય નિર્વૃતસ્ય શરીરપૂજા ચ સ્તૂપો ચ કારિતો ॥
રાજ્ઞો મહેન્દ્રસ્ય મહિં પ્રશાસતો
ધર્મેણ જ્ઞાનં ચ સમાદાયવર્તિનો ।
ત્રયો ભ્રાતરો આસિ સમાનચારિણો
પુત્રા ચ દારા ચ તદાનુવર્તકા ॥
તે એકદા સુસમાનચારિણો
ધર્મેણ વૈ ઐશ્વરિયં અકાસિ ।
પ્રભૂતભોગા રતનાનુબદ્ધા
તાવ બહૂનિ વર્ષાણિ તોષયે ॥
તે એકરાજ્યસમાનભોજના
બુદ્ધં અદ્દશેન્સુ દ્વિપદાનમ્ ઉત્તમં ।
નક્ષત્રનામો . . . પારમીં ગતો
સ્વશક્તિતો દેવમનુષ્યપૂજિતો ॥
પરિનિર્વૃતે કારુણિકસ્મિં શાસ્તુનિ
સ્તૂપં અકરિમ્હ વયં સપ્રજ્ઞા ।
સપુત્રદારા સહ જ્ઞાતિબાન્ધવૈઃ
આર્યા ચ શ્રેષ્ઠા નગરસ્મિં આત્મનો ॥
હસ્તીહિ અશ્વેહિ રથેહિ પત્તિહિ
નૃત્યેન ગીતેન ચ વાદિતેન ચ ।
[_મ્વુ_3.434_] ગન્ધેન માલ્યેન વિલેપનેન ચ
પૂજાં અકરિમ્હ વયં મહર્ષિણો ॥
તે સ્તૂપપૂજાય ફલેન સંપ્રતિ

કલ્પાં ન એમ દ્વાનવતિ દુર્ગા ।
તેનૈવ કર્મેણ મહામુને . . . .
સર્વે સ્મ દાન્તા તવ ધીર શાસને ॥
_____સમાપ્તં આયુષ્મન્તાનાં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપનદીકાશ્યપગયાકાશ્યપાનાં જાતકં ॥
___ભગવાં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપસ્ય આશ્રમાતો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં અર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈર્ મહર્ષિણામ્ આશ્રમપદં ધર્મારણ્યં ગતો ॥ તહિં દાનિ સપ્ત જટિલશતાનિ પ્રતિવસન્તિ સર્વાણિ ચતુર્ધ્યાનલાભીનિ પંચાભિજ્ઞાનિ સવિંશશતવર્ષિકાનિ જાતીયે સર્વાણિ ચ પરિપક્વકુશલમૂલાનિ ચરમભવિકાનિ । ભગવાન્ તેષાં અનુગ્રહાર્થં તહિં આશ્રમપદં ગતો । તેષાં ભગવાં જટિલાનાં ધર્મપદેષુ સહસ્રવર્ગં ભાષતિ ॥
સહસ્રમ્ અપિ વાચાનાં અનર્થપદસંહિતા ।
એકા અર્થવતી શ્રેયા યાં શ્રુત્વા ઉપશામ્યતિ ॥
સહસ્રમ્ અપિ ગાથાનામ્ અનર્થપદસંહિતા ।
એકા અર્થવતી શ્રેયા યાં શ્રુત્વા ઉપશામ્યતિ ॥
યો શતાનિ સહસ્રાણાં સંગ્રામે મનુજા જયે ।
યો ચૈકં જયે આત્માનં સ વૈ સંગ્રામજિત્* વરઃ ॥
યો જયેત સહસ્રાણાં માસે માસે શતં શતં ।
ન સો બુદ્ધે પ્રસાદસ્ય કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
[_મ્વુ_3.435_] યો જયેત સહસ્રાણાં માસે માસે શતં શતં ।
ન સો ધર્મે પ્રસાદસ્ય કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
યો જયેત સહસ્રાણાં માસે માસે શતં શતં ।
ન સો સંઘે પ્રસાદસ્ય કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
યો જયેત સહસ્રાણાં માસે માસે શતં શતં ।
સો વ સંપન્નશીલાનાં કલાં નાર્ઘતિ ષોડશીં ॥
યો જયેત સહસ્રાણાં માસે માસે શતં શતં ।
ન સો સ્વાખ્યાતધર્માણાં કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
માસે માસે કુશાગ્રેણ બાલો ભુંજેય ભોજનં ।
ન સો બુદ્ધે પ્રસાદસ્ય કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
માસે માસે કુશાગ્રેણ બાલો ભુંજેય ભોજનં ।
ન સો ધર્મે પ્રસાદસ્ય કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
માસે માસે કુશાગ્રેણ બાલો ભુંજેય ભોજનં ।
ન સો સંઘે પ્રસાદસ્ય કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
માસે માસે કુશાગ્રેણ બાલો ભૂમ્જેય ભોજનં ।
ન સો ધ્યાનપ્રસાદાનાં કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
માસે માસે કુશાગ્રેણ બાલો ભુંજેય ભોજનં ।
ન સો સમ્પન્નશીલાનાં કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
માસે માસે કુશાગ્રેણ બાલો ભુંજેય ભોજનં ।
ન સો સ્વાખ્યાતધર્માણાં કલામ્ અર્ઘતિ ષોડશીં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે અગ્નિપરિચરં ચરેત્* ।
પત્રાહારો છવાવાસી કરોન્તો વિવિધં તપં ॥
યો ચૈકં ભાવિતાત્માનં મુહૂર્તમ્ અપિ પૂજયેત્ ।
સા એકપૂજના શ્રેયો ન ચ વર્ષશતં હુતં ॥
યત્ કિંચિદ્ ઇષ્ટં ચ હુતં ચ લોકે
[_મ્વુ_3.436_] સંવત્સરં યજતિ પુણ્યપ્રેક્ષી ।
સર્વં પિ તં ન ચતુર્ભાગમ્ એતિ

અભિવાદનં ઉજ્જુગતેષુ શ્રેયં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે દુઃશીલો અસમાહિતઃ ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયં શીલવન્તસ્ય ધ્યાયતો ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે કુશિદો હીનવીર્યવાન્* ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયો વીર્યમ્ આરંભતો દૃઢં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે અપશ્યં બુદ્ધશાસનં ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયો પશ્યતો બુદ્ધશાસનં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે અપશ્યં ધર્મમ્ ઉત્તમં ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયો પશ્યતો ધર્મમ્ ઉત્તમં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે અપશ્યં ઉદયવ્યયં ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયો પશ્યતો ઉદયવ્યયં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે અપશ્યં અચ્યુતં પદં ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયો પશ્યતો અચ્યુતં પદં ॥
યો ચ વર્ષશતં જીવે અપશ્યં અમૃતં પદં ।
એકાહં જીવિતં શ્રેયં પશ્યતો અમૃતં પદં ॥
તે ચ દાનિ ભગવતા બલવશીભાવે વિનીતા સર્વે ચ તે પરિનિર્વૃતા । તેષાં ભગવાં શરીરપૂજાં ચ કૃત્વા સ્તૂપાં ચ ધર્મારણ્યાતો અજપાલસ્ય ન્યગ્રોધમાગતો ॥
___ભગવાં સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તદ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા ઉરુવિલ્વાયાં વિહરતિ નદ્યા નૈરંજનાયાસ્ તીરે અજપાલસ્ય ન્યગ્રોધમૂલે અચિરાભિસંબુદ્ધો ॥ તેન
[_મ્વુ_3.437_] ખલુ પુનઃ સમયેન રાજ્ઞો શ્રેણિયસ્ય બિમ્બિસારસ્ય બ્રાહ્મણો પુરોહિતો રાજાચાર્યો ઉપરિપ્રાસાદવરગતો રાત્ર્યા પ્રત્યૂષકાલસમયે દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાનાં વાચાવિસ્તરેણ સ્વાધ્યાયં કરોતિ ॥ અશ્રોષીત્ ખલુ રાજા શ્રેણિયો બિંબિસારો બ્રાહ્મણસ્ય પુરોહિતસ્ય રાજાચાર્યસ્ય ઉપરિપ્રાસાદવરગતસ્ય રાત્ર્યા પ્રત્યૂષકાલસમયે દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાનાં વાચાવિસ્તરેણ સ્વાધ્યાયં કરોન્તસ્ય શ્રુત્વા ચ પુનર્ અસ્ય ભગવતો સ્મૃતિ ઉદપાસિ ॥ અહો પુનર્ મે વિજિતે બુદ્ધો ભગવાં ઉત્પદ્યે તં ચાહં ભગવન્તં પશ્યેયં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મે પ્રવૃત્તે પ્રસીદેય પ્રસન્નચિત્તો ચ નં પર્યુપાસેયં સો ચ માં ભગવાં ધર્મં દેશેય તસ્ય ચાહં ધર્મં શ્રુત્વા આજાનેયં ॥
___અથ ખલુ રાજા શ્રેણ્યો બિંબિસારો તસ્યૈવ રાત્ર્યાત્યયેન અન્યતરં પુરુષમ્ આમંત્રયતિ ॥ એહિ ત્વં પુરુષ ક્ષિપ્રમ્ એવ ભદ્રાણિ યાનાનિ યોજાપેહિ યુક્તાનિ ચ મે પ્રતિવેદેહિ ॥ સાધુ મહારાજ ત્તિ સ પુરુષો રાજ્ઞો શ્રેણિયસ્ય બિંબિસારસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા ક્ષિપ્રમ્ એવ ભદ્રાણિ યાનાનિ યોજયતિ યુક્તાનિ ચ તં પ્રતિવેદયતિ । યુક્તાનિ તે મહારાજ ભદ્રાણિ યાનાનિ યસ્યેદાનિં કાલં મન્યસે ॥ અથ ખલુ રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો અન્યતરં ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહિત્વા મહતા રાજર્દ્ધ્યા મહતા રાજાનુભાવેન મહતો જનકાયસ્ય હક્કારહિક્કારભેરીમૃદંગપણવશંખસન્નિનાદેન રાજગૃહાતો નગરાતો નિર્યાત્વા યેનાન્યતરા ઉદ્યાનભૂમી પ્રાયાસિ ॥ અથ ખલુ રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો યાવતિકા યાનસ્ય ભૂમિ તાવતકં યાનેન યાત્વા યાનાતો પ્રત્યોરુહ્ય પદસા યેવ તાં ઉદ્યાનભૂમિં અનુચંક્રમન્તો અનુવિચરન્તો નિષીદે સુવર્ણમયે પર્યંકે પ્રાચીનાભિમુખો સ્ત્ર્યાગારપરિવૃતો અમાત્યપારિષદ્યપુરસ્કૃતો ॥ અથ ખલુ રાજ્ઞો
[_મ્વુ_3.438_] બિમ્બિસારસ્ય રાજગૃહં નગરમ્ અભિવિલોકયન્તસ્ય રાજગૃહેયકાનિ ચ પર્વતાનિ પુષ્કિરિણીં ચ પૌરાણાં ચાર્યકાં મૃતાં પ્રેતાં સમનુસ્મરન્તસ્ય કામેષુ જુગુત્સુનો ઉત્પદ્યે યોનિસો મનસિકારો ॥
ઉદ્યાનભૂમિતો નિર્યાત્વા અઙ્ગાનાં રાષ્ટ્રવર્ધનો ।
પર્યંકસ્મિં નિષીદેસિ અવદાતસુવર્ણમણ્ડલે ॥
તંત્રિઘોષાભિનાદિતા સમ્યક્કાલપ્રબોધના ।
પુષ્પિતા સાલા તસ્મિં કાલે સંપન્નકુસુમિતા વરા ॥
વ્યાલમૃગાનુવિચીર્ણાં ગોલાંગુલનિષેવિતાં ।
પર્વતાં સ સંવીક્ષન્તો પૃથુસિંહનિષેવિતાં ॥
નિષીદેત્ પ્રાઙ્મુખો રાજા પૌઅરાણાનિ અનુસ્મરન્* ।
અશ્રુપૂર્ણેહિ નેત્રેહિ ઇમાં ગાથામ્ અભાષિથ ॥
તિષ્ઠે યં પાણ્ડરો ગિરિ કૈલાસવત્ તથૈવ વિપુલો ।
અથ મે પિતરો પિતામહા પ્રેતા કાલગતા અવીતતૃષ્ણા ॥
વરા રમ્યા વના વિચિત્રા પુષ્કિરિણ્યો શિલોચ્ચયો ।
યાનીમાનિ ગમાપેન્સુઃ કાં નુ તે દિશતાં ગતા ॥
તથૈવેમાનિ રાષ્ટ્રાણિ ઇમા પૃથુસ્રવન્તિયો ।
યાનીમાનિ ગમાપેન્સુઃ કાં નુ તે દિશતામ્ ગતા ॥
તથૈવેમાનિ વસ્ત્રાણિ ઇમા નિષ્કા સકુણ્ડલા ।
યાનીમાનિ ગમાપેન્સુઃ કાં નુ તે દિશતાં ગતાઃ ॥
ઇમા પુષ્કિરિણી રમ્યા નાનાદ્વિજનિકૂજિતા ।
[_મ્વુ_3.439_] પુણ્ડરીકેહિ સંછન્ના કુમુદસૌગન્ધિકેહિ ચ ।
યે ચ તે અત્ર સ્નાયેન્સુઃ કાં નુ તે દિશતાં ગતાઃ ॥
તથૈવમ્ આસના રમ્યા દિવ્યા હરિતશાદ્વલા ।

આસન્નોદકસંછન્ના શીતચ્છાયા મનોરમાઃ ।
યાનિ તે ચાત્ર ગમાપેન્સુઃ કાં નુ તે દિશતાં ગતાઃ ॥
તાન્ય્ એવ પ્રાણિશતાનાં નિવેશનાનિ પર્વતા ।
ઇમે ચ મે પ્રચારિતા અદ્ય જન્મમ્ અપશ્યતો ॥
શૂન્યતા વ મે આખ્યાયન્તિ દિશા પિ મે નુચારિતા ।
એવં મર્ત્યજીવિતં કિંસ્ય પરીત્તં ચ દુઃખસંયુતં ॥
અનન્તરં જીવિતસ્ય મરણં મરનં ધ્રુવં ।
જાતસ્યામરણં નાસ્તિ એતદ્ ધર્મા હિ પ્રાણિનો ॥
ગચ્છતિ ખેદેન પ્રાણી પ્રતિપન્નો ક્વચિજ્ જનો ।
રાત્રિંદિવં ચ યાન્તીહ યમદૂતા શસનાહરા ॥
અથ ખલુ અન્યતરસ્ય રાજામાત્યસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ રાજ્ઞો કિલ શ્રેણ્યસ્ય બિંબિસારસ્ય દૌર્મનસ્યમ્ ઉત્પન્નં કો નુ ખલ્વ્ અસ્યાત્ પર્યાયો યેનાહં રાજ્ઞો શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય દૌર્મનસ્યં પ્રતિવિનોદયેયં ॥ અથ ખલુ તસ્ય રાજામાત્યસ્યૈતદ્ અભૂષિ ॥ રાજ્ઞો કિલ શ્રેણ્યસ્ય બિંબિસારસ્ય રાજગૃહં નગરં પ્રિયં ચ મનાપં ચ ॥
[_મ્વુ_3.440_] યન્નૂનં અસ્યાહં પુરતો રાજગૃહસ્ય નગરસ્ય વર્ણં ભાષેયં ॥ અથ ખલુ સો રાજામાત્યો રાજં શ્રેણ્યં બિંબિસારં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
પર્વતા ઇમે સલીલા ઇમે રમ્યા શિલોચ્ચયા ।
યે ઇમે રાજગૃહસ્મિં સિક્તા દિવિજેન વારિણા ॥
ભિન્નકટકા ચ શ્રવન્તિ . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
અથ ખલુ રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો તં રાજામાત્યં અપસાદયે ॥ અસ્તિ નામ ત્વં મોહપુરુષો યં યદ્ એવ વયં વિગર્હામ તદ્ એવ ત્વં પ્રશંસિતવ્યં મન્યસિ ॥ અથ ખલુ રાજ્ઞો શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા કામેષુ વ્યાકુત્સના ઉત્પદ્યે ચિત્તસ્ય દુઃખદૌર્મનસ્યં યોનિસો મનસિકારો ॥ અથ ખલુ બ્રાહ્મણસ્ય પુરોહિતસ્ય રાજાચાર્યસ્યૈતદ્ અભૂષિ ॥ રાજ્ઞો શ્રેણ્યસ્ય બિંબિસારસ્ય દુઃખદૌર્મનસ્યમ્ ઉત્પન્નં કો નુ ખલ્વ્ અસ્યાત્ પર્યાયો યેનાહં રાજ્ઞો શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય દુઃખદૌર્મનસ્યં પ્રતિવિનોદયેયં ॥ અથ ખલુ બ્રાહ્મણસ્ય પુરોહિતસ્ય રાજાચાર્યસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ રાજ્ઞો ખલુ શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય બુદ્ધો ભગવાન્ પ્રિયો મનાપો ચ યં નૂનાહં તસ્ય પુરતો બુદ્ધસ્ય વર્ણં ભાષેયં ॥ અથ ખલુ બ્રાહ્મણો પુરોહિતો રાજાચાર્યો રાજાનં શ્રેણિયં બિમ્બિસારં ગાથાયે અધ્યભાષ ॥
લાભો સ્તિ રાષ્ટ્રાધિપતે શિરીમતો
આંગસ્ય રાજ્ઞો મગધાધિપસ્ય ।
યસ્યોદપાસિ વિજિતે તથાગતો
વિઘુષ્ટશબ્દો હિમવાં વ પર્વતો ॥
[_મ્વુ_3.441_] શીલેન ક્ષાન્ત્યા તપસા ઉપેતો
લોકાન્તકો ઉષિતબ્રહ્મચર્યો ॥
સમાગમ્ય સહસ્રાણિ શતાનિ નયુતાનિ ચ ।
સંપ્રાપ્નોતિ અમૃતં શાન્તં યોગક્ષેમમ્ અનુત્તરં ॥
___અથ ખલુ રાજા શ્રેણિયો બિમ્બિસારો બ્રાહ્મણં પુરોહિતં રાજાચાર્યં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
પ્રિયં મે કીર્તયે રાજ્યે પ્રિયં મે કીર્તયે પ્રિય ।
પ્રિયસ્ય બુદ્ધસ્ય લોક-અર્થચરસ્ય બ્રાહ્મણ ॥
દદામિ તે ગ્રામવરાણિ ષોડશ
યુક્તાનિ આજાન્યરથાનિ ચ દશ ।
દાસીશતં ચ ગવાં શતં ચ
પ્રિયસ્ય બુદ્ધસ્ય યશો પ્રકીર્તયે ॥
___અથ ખલુ ભગવાં મગધેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમ્ અર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ યેન મગધાનાં રાજગૃહં નગરં તદ્ અનુસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તો તત્રૈવ વિહરતિ અન્તગિરિસ્મિં યષ્ટીવને ઉદ્યાને ॥ અશ્રોષીદ્ રાજા શ્રેણિયો બિમ્બિસારો બ્રાહ્મણસ્ય પુરોહિતસ્ય રાજાચાર્યસ્ય । ભગવાં કિલ મગધેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં ત્રયોદશભિક્ષુશતૈર્ યેન મગધાનાં રાજગૃહં નગરં તદ્ અનુસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તસ્ તત્રૈવ વિહરતિ અન્તગિરિસ્મિં ઉદ્યાને યષ્ટીવને । શ્રુત્વા પુનઃ અન્યતરં રાજામાત્યમ્ આમન્ત્રયસિ । ભો ભણે અમાત્ય ભગવતો બુદ્ધસ્ય પ્રત્યુદ્ગમનં ગમિષ્યામિ રાજગૃહં અલંકારાપેહિ ભદ્રાણિ ચ યાનાનિ યોજાપેહિ સર્વેહિ ચ રાજગૃહકેહિ બ્રાહ્મણગૃહપતિકેહિ સર્વેહિ ચ શિલ્પાયતનેહિ સર્વેહિ ચ શ્રેણીહિ મયા સહ ભગવતો
[_મ્વુ_3.442_] બુદ્ધસ્ય પ્રત્યુદ્ગમનં ગન્તવ્યન્ તિ ॥ સાધુ મહારાજ ત્તિ સ રાજામાત્યો શ્રેણ્યસ્ય બિંબિસારસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા ક્ષિપ્રમ્ એવ ભદ્રાણિ યાનાનિ યોજાપેસિ રાજગૃહે ઘોષણાં કારાપેસિ ચત્વરશૃંગાટક-અન્તરાપણમુખેષુ ॥ બુદ્ધો ભગવાં રાજગૃહે અન્તગિરિસ્મિં યષ્ટીવનં ઉદ્યાનં સમનુપ્રાપ્તો તત્ર સર્વેહિ ભવન્તેહિ રાજ્ઞા શ્રેણ્યેન બિમ્બિસારેણ સાર્ધં ભગવતો પ્રત્યુદ્ગમનં ગન્તવ્યં ॥
___તે દાનિ ઘોષણાં શ્રુત્વા ક્ષિપ્રમેવ રાજકુલદ્વારે સન્નિપતિતા કુમારામાત્યપારિષદ્યાઃ પુરોહિતપ્રમુખા બ્રાહ્મણાઃ શ્રેષ્ઠિપ્રમુખો નિગમો સાર્થવાહપ્રમુખો વણિજગ્રામો સર્વા ચ રાજગૃહકા અષ્ટાદશ શ્રેણીયો । તદ્યથા ચક્રિકતાલિકગન્ધર્વિકા નટનર્તક-ઋલ્લમલ્લપાણિસ્વરિકા શોભિકા લંઘકા કુંભતૂણિકા વેલંબકા દ્વિસ્ત્વલભાણકા પંચવટુકા ગાયનકા ગુણવર્તા તાણ્ડવિકા ચેતયિકા ગણિકા હાસ્યકારકા ભેરિશંખમૃદંગપાટહિકા તૂણપણવવીણાવલ્લકી-એકાદશાયેલ્લવાદ્યકા અન્યે ચ બહુવાદ્યકરા રાજકુલદ્વારે સન્નિપતેન્સુઃ સર્વાયો ચ શ્રેણ્યો । તદ્યથા સૌવર્ણિકહૈરણ્યિકપ્રાવારિકા મણિપ્રસ્તારકા ગન્ધિકા કોશાવિકા તૈલિકા ઘૃતકુણ્ડિકા ગોલિકા દધ્યિકા કાર્પાસિકા ખણ્ડકારકા મોદકકારકા કંડુકા સમિતકારકા શક્તુકારકા ફલવાણિજા મૂલવાણિજા ચૂર્ણકુટ્ટા ગન્ધતૈલકા અટ્ટવાણિજા આવિદ્ધકા ગુડપાચકા મધુકારકા શર્કરવાણિજા યે ચ અન્યે પિ વ્યવહારિકા સર્વા ચ શિલ્પાયતના । તદ્યથા લોહકારકા તામ્રકુટ્ટા સુવર્ણકારા તદ્ધુકારા પ્રચ્ચોપકા
[_મ્વુ_3.443_] રોષ્યણા ત્રપુકારકા સીસપિચ્ચટકારા યન્ત્રકારકા માલાકારા પુરિમકારકા કુંભકારકા ચર્મકારા કન્દુકારકા વરૂથતન્ત્રવાયકા રક્તજકા સૂચકા તૂલવાયા ચિત્રકારા વર્ધકિરૂપકારકા કાલપાત્રિકા પેશલકા પુસ્તકકારકા નાપિતા કલ્પિકા છેદકા લેપકા સ્થપતિસૂત્રધારકા ઉત્તકોષ્ઠકારકા કૂપખાનકા મૃત્તિકાવાહકા કાષ્ઠવાહકા વલ્કલવાણિજા સ્તંબવાણિજા વંશવાણિજા નાવિકા ઓડુમ્પિકા સુવર્ણધોવકા મોટ્ટિકા એતે ચાન્યે ચ ઉચ્ચાવચા જનતા હીનોત્કૃષ્ટમધ્યમા સર્વે રાજકુલે સંનિપતેન્સુઃ ॥
___અથ ખલુ સ રાજામાત્યો સંનિપતિતં જનકાયં વિદિત્વા ભદ્રાણિ યાનાનિ યોજાપયિત્વા યેન રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા રાજાનં શ્રેણિયં બિમ્બિસારમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ યુક્તાનિ મહારાજ ભદ્રાણિ યાનાનિ મહાજનકાયં ચ સન્નિપતિતં । યસ્યેદાનિ દેવ કાલં મન્યસિ ॥ અથ ખલુ રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહિત્વા માગધકેહિ બ્રાહ્મણગૃહપતિકેહિ સાર્ધં દ્વાદશેહિ નયુતેહિ સંપરિવૃતો મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતો જનકાયસ્ય હક્કારહિક્કારભેરીમૃદંગમરુપટહશંખસંનિનાદેન રાજગૃહાતો નગરાતો નિર્યાત્વા યેન અન્તગિરિસ્મિં યષ્ટીવનમ્ ઉદ્યાનં તેન પ્રયાસિ ॥

___અથ ખલુ રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો યાવદ્ એવ યાનભૂમિસ્ તાવદ્ એવ યાનેન યાત્વા યાનાતો પ્રત્યોરુહ્ય પદસા યેવ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષીદેત્* ॥ અપ્ય્ એકત્યા ભગવતા સાર્ધં સંમોદનીયાં કથાં સંમોદયિત્વા સારાયણીયાં કથાં વ્યતિસારયિત્વા એકાન્તે નિષીદેન્સુઃ । અપ્ય્ એકત્યા ભગવતો સ્વકસ્વકાનિ માતાપિતૃકાનિ નામગોત્રાણિ અનુશ્રાવયિત્વા એકમન્તે નિષીદેન્સુઃ । અપ્ય્ એકત્યા યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણામયિત્વા
[_મ્વુ_3.444_] એકાન્તે નિષીદેન્સુઃ । અપ્ય્ એકત્યા માગધકા બ્રાહ્મણગૃહપતિકા તૂષ્ણીભૂતા એકાન્તે નિષીદેન્સુઃ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ભગવતો અવિદૂરે સંનિષણ્ણો અભૂષિ ॥ અથ ખલુ તેષાં માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતિકાનામ્ એતદ્ અભૂષિ । કિં નુ ખલૂરુવિલ્વાકાશ્યપો શ્રમણે ગૌતમે બ્રહ્મચર્યં ચરતિ ઉતાહો મહાશ્રમણો ગૌતમો ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો બ્રહ્મચર્યં ચરતિ ॥ અથ ખલુ ભગવાન્ તેષાં બ્રાહ્મણગૃહપતિકાનામ્ ઇદમ્ એવરૂપં ચેતસઃ પરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય આયુષ્મન્તં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
કિમ્ એવ દૃષ્ટ્વા ઉરુવિલ્વવાસિ

પ્રહાય અગ્નિં કૃશકો વદાનો ।
પૃચ્છામિ તે કાશ્યપ એતમ્ અર્થં
કથં પ્રહીનં તવ અગ્નિહોત્રં ॥
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ભગવન્તં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
અન્નાનિ પાનાનિ અથો રસાનિ
કામાં સ્ત્રિયો ચાભિવદંતિ યજ્ઞે ।
એતં મલન્ તિ ઉપધીષુ જ્ઞાત્વા
તસ્માન્ ન યજ્ઞે ન હુતે રમામિ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
એતેષુ ત્વં ન મનો અકાસિ
અન્નેષુ પાનેષુ તથા રસેષુ ।
અપરં નુ તં દેવમનુષ્યશ્રેષ્ઠં
યહિં રતં કાશ્યપ તુહ્ય ચિત્તં ॥
[_મ્વુ_3.445_] અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ભગવન્તં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
દૃષ્ટ્વા મુનિં શાન્તમ્ અનુપધીકં
અકિંચનં સર્વભવેષ્વ્ અસક્તં ।
અનન્યથાભાવમ્ અનન્યનેયં
તસ્માન્ ન યષ્ટે ન હુતે રમામિ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
મોહન્ તે જુહિતો અગ્નિ મોહન્ તે સો તપો કૃતો ॥
યં જહે પશ્ચિમે કાલે જીર્ણાં વ ઉરગો ત્વચં ।
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ભગવન્તં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
મોહં નો જુહિતો અગ્નિ મોહં મે સો તપો કૃતો ।
યં જહે પશ્ચિમે કાલે જીર્ણાં વ ઉરગો ત્વચં ॥
અગ્નીહિ યજ્ઞેષુ ચ વિપ્રમુચ્ચતિ
ઇતિ સ્મ મે આસિ પુરે અજાનતો ।
અન્ધસ્ય જાતીમરણાનુસારિણો
અપશ્યતો ઉત્તમમ્ અચ્યુતં પદં ॥
સો દાનિ પશ્યામિ અનાવિલં પદં
સુદેશિતં નાગવરેણ તાયિના ।
અત્યન્તનિષ્ઠાપદમ્ આસ્પૃશે અહં
સંસારજાતીમરણં પ્રહાય ॥
બહૂ સત્વા વિહન્યન્તિ કરોન્તા વિવિધાં તપાં ।
નિષ્ઠાં અનધિગચ્છન્તા અવિતીર્ણકથંકથા ॥
[_મ્વુ_3.446_] દીર્ઘરાત્રં કિલિષ્ટો સ્મિ દૃષ્ટિસંદાનસંદિતો ।
સર્વગ્રન્થેષુ મે ભગવાં પરિમોચેસિ ચક્ષુમાં ॥
શાસ્તા મે ભગવાં શ્રાવકો હં અસ્મિ સુગતે ॥
___અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ઉત્થાયાસનાતો એકાંશમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિખુત્તં પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ભગવતો પૃષ્ઠતો અસ્થાસિ ભગવન્તં મોરહસ્તેન વીજયમાનો ॥ અથ ખલુ તેષાં માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતિકાનાં એતદ્ અભૂષિ । ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો શ્રમણે ગૌતમે બ્રહ્મચર્યં ચરતિ ॥
___અથ ખલુ ભગવાં તેષાં માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતિકાનાં ધાર્મ્યાં કથાં પ્રણામયે ॥ રૂપં બ્રાહ્મણગૃહપતયે ઉત્પદ્યતિ પિ નિરુધ્યતિ પિ વેદના ઉત્પદ્યતિ પિ નિરુધ્યતિ પિ સંજ્ઞા ઉત્પદ્યતિ પિ નિરુધ્યતિ પિ સંસ્કારા ઉત્પદ્યન્તિ પિ નિરુધ્યન્તિ પિ વિજ્ઞાનં ઉત્પદ્યતિ પિ નિરુધ્યતિ પિ ॥ આર્યશ્રાવકો ચ બ્રાહ્મણગૃહપતયો રૂપં ઉત્પાદવ્યયધર્મો તિ સમનુપશ્યન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનમ્ અનિત્યન્ તિ સમનુપશ્યતિ । રૂપમ્ અનિત્યન્તિ સમનુપશ્યન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનમ્ અનિત્યન્ તિ સમનુપશ્યન્તો રૂપં દુઃખં તિ સમનુપશ્યન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં દુઃખં તિ સમનુપશ્યન્તો રૂપમ્ અનાત્મેતિ સમનુપશ્યતિ વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં અનાત્મેતિ સમનુપશ્યતિ । સો રૂપં અનાત્મેતિ સમનુપશ્યન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં અનાત્મેતિ સમનુપશ્યન્તો
[_મ્વુ_3.447_] રૂપમ્ ઉદયવ્યયં તિ પ્રજાનાતિ । રૂપમ્ ઉદયવ્યયં પ્રજાનન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનમ્ ઉદયવ્યયન્ તિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો રૂપમ્ અનિત્યન્ તિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનમ્ અનિત્યન્ તિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો રૂપં દુઃખન્ તિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં દુઃખં તિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો રૂપમ્ અનાત્મેતિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં અનાત્મેતિ પ્રજાનાતિ । પ્રજાનન્તો કિંચિલ્ લોકે ન ઉપાદીયતિ । અનુપાદીયન્તો પ્રત્યાત્મમ્ એવ પરિનિર્વાયતિ । ક્ષીણા મે જાતિર્ ઉષિતં બ્રહ્મચર્યં કૃતં કરણીયં નોપરિમ્ ઇત્થત્વમ્ ઇતિ પ્રજાનાતિ ॥