મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 341347

___અથ ખલુ તેષાં માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતિકાનાં એતદ્ અભૂષિ ॥ યતો કિલ ભો રૂપમ્ અનાત્મા વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનમ્ અનાત્મા અથ કો તર્હિ કારકો વા કારાપકો વા ઉત્થાપકો વા સમુત્થાપકો વા નિક્ષેપકો વા યો ઇમાં સંસ્કારાં આદીયતિ વા નિક્ષિપતિ વા યસ્યિમે સંસ્કારા શૂન્યા અનાત્મનીયા આત્મેન વા આત્મનીયેન વા ॥ અથ ખલુ ભગવાં તેષાં માગધકાનાં બ્રાહ્મણગૃહપતિકાનાં ઇમમ્ એવરૂપં ચેતસો પરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ॥ પ્રજ્ઞપેતિ ભિક્ષવો બાલો અભ્યુપગતો અનાત્મા વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનો મે આત્મા ન ચ પુનર્ અહં એવં વદેમિ । અહં સો અત્ર કારકો વા કારાપકો વા ઉત્થાપકો વા આદીયકો વા નિક્ષેપકો વા યો ઇમાં ચ સંસ્કારાન્ નિક્ષિપતિ અન્યાં ચ ઉપાદીયતિ અન્યત્ર ॥ અથ ખલુ સંસ્કારા એવ ઉત્પદ્યન્તિ સંસ્કારા એવ નિરુધ્યન્તિ તે ચ સહેતુકા ઉત્પદ્યન્તિ સહેતુકા એવ નિરુધ્યન્તિ ॥ સહેતુકા સંસ્કારપ્રતિસંધિર્ ભિક્ષવસ્ તથાગતો આત્મા તિ
[_મ્વુ_3.448_] આદીયકો તિ ॥ સત્વાનાં ચ્યુતોપપાદં પ્રજ્ઞપયામિ ॥ પશ્યામ્ય્ અહં ભિક્ષવઃ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેન સત્વાં ચ્યવન્તાં ઉપપદ્યન્તાં સુવર્ણાં દુર્વવર્ણાં સુગતાં દુર્ગતાં હીનાં પ્રણીતાં યથાકર્મોપગાં સત્વાં પ્રજાનામિ ન ચ પુનઃ અહં એવં વદામિ । અહં સો અત્ર કારકો વા કારાપકો વા ઉત્થાપકો વા સમુત્થાપકો વા આદીયકો વા નિક્ષેપકો વા યો ઇમાં ચ સંસ્કારા નિક્ષિપતિ અન્યાં ચ ઉપાદીયતિ અન્યત્ર । અથ ખલુ સંસ્કારા એવ ઉત્પદ્યન્તિ સંસ્કારા એવ નિરુધ્યન્તિ ॥ તે ચ સહેતુપ્રત્યયા ઉત્પદ્યન્તિ સહેતુપ્રત્યયા નિરુધ્યન્તિ ॥ સહેતુદૃષ્ટી ભવાભવદૃષ્ટી ॥ સહેતુસંસ્કારસમુદયં ભિક્ષવો યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પશ્યતો યા ભવદૃષ્ટિ શાશ્વતદૃષ્ટિ સા ન ભવતિ । સહેતુસંસ્કારનિરોધં ચ ભિક્ષવઃ યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પશ્યતો યા વિભવદૃષ્ટિ ઉચ્છેદદૃષ્ટિ સાપિ ન ભવતિ । તેન ભિક્ષવો ઉભૌ અન્તૌ અનુગમ્ય મધ્યેન તથાગતો ધર્મં દેશયતિ ॥
___અવિદ્યાપ્રત્યયા સંસ્કારા સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપં નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનં ષડાયતનપ્રત્યયં સ્પર્શઃ સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનં ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવો ભવપ્રત્યયા જાતિર્ જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપયાસા । એવમ્ અસ્ય મહતો દુઃખસ્કંધસ્ય સમુદયો ભવતિ ॥ ઇતિ પિ અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધો વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધો નામરૂપનિરોધાત્* ષડાયતનનિરોધઃ ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધો વેદનાનિરોધાત્
[_મ્વુ_3.449_] તૃષ્ણાનિરોધઃ તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ ઉપાદાનનિરોધઃ ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધો જાતિનિરોધાજ્ જરામરણનિરોધો જરામરણનિરોધા શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપયાસા નિરોધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવદિ ॥
___ઇદમ્ અવોચદ્ ભ્ગવાન્ રાજગૃહે વિહરન્તો અન્તગિરિસ્મિં યષ્ટીવને ઇમસ્મિંશ્ ચ પુનર્ વ્યાકરણે ભાષ્યમાણે રાજ્ઞો શ્રેણ્યસ્ય બિમ્બિસારસ્ય તત્રૈવાસને નિષણ્ણસ્ય વિરજં વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્વિશુદ્ધં એકાદશાનાં ચ નયુતાનાં વિરજં વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષું વિશુદ્ધં ॥ યે પિ તે દ્વાદશનયુતા યુગ્યપાલા યાનપાલા તે પિ તતો પશ્ચાદ્ બુદ્ધં શરણં ગતા ધર્મં શરણં ગતાઃ સંઘં શરણં ગતા ॥ આત્તમના તે ભિક્ષૂ રાજા શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો માગધકા ચ બ્રાહ્મણગૃહપતિકા ભગવતો ભાષિતમ્ અભિનન્દે ॥
___ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કિસ્ય ભગવં કથં ઇમેન રાજ્ઞા શ્રેણિયેન બિમ્બિસારેણ ઇમસ્ય પુરોહિતસ્ય સકાશાતો ભગવતો શ્રવણગતેન વિપુલો આચ્છાયો દિન્નો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિમ્ એવ એતેન રાજ્ઞા શ્રેણ્યેન બિંબિસારેણ પુરોહિતસ્ય સકાશાતો મમ શ્રવણગતેન વિપુલો આચ્છાયો દિન્નો અન્યદાપિ દિન્નો ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વ ભિક્ષવઃ અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે મિથિલાયાં વિદેહજનપદે મહારાજધાન્યાં રાજા અરિન્દમો રાજ્યં કારેસિ ધાર્મિકો ધર્મરાજા સુસંગૃહીતપરિજનો દાનસંવિભાગશીલો મહાબલો મહાવાહનો । તસ્ય ષષ્ટિં નાગસહસ્રાણિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ ષષ્ટિં અશ્વસહસ્રાણિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ ષષ્ટિં રથસહસ્રાણિ દ્વીપિચર્મપરિવારાણિ સિંહચર્મપરિવારાણિ સવૈજયન્તિકાનિ સનન્દિઘોષાણિ
[_મ્વુ_3.450_] મહાપ્રવારાણિ ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકાનિ ષષ્ટિં ધેનુસહસ્રાણિ વત્સદોહિની । તસ્ય ષષ્ટિં કન્યાસહસ્રાણિ ષષ્ટિં પર્યંકસહસ્રાણિ સૌવર્ણમયાનિ રૂપ્યમયાનિ દન્તમયાનિ ॥ અરિન્દમસ્ય ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો રાજ્ઞો ષષ્ટિં સુવર્ણપારિસહસ્રાણિ ષષ્ટિં રૂપ્યપારિસહસ્રાણિ અભૂન્સુઃ ॥ અરિંદમસ્ય ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો રાજ્ઞો પિતૃપિતામહાનિ ષષ્ટિં નિધિસહસ્રાણિ ષષ્ટિં નગરસહસ્રાણિ ઋદ્ધિસ્ફીતાનિ અકણ્ટકાનિ ॥ અરિંદમસ્ય રાજ્ઞો શ્રોણો નામ પુરોહિતપુત્રો અભૂષિ ત્રયાણાં વેદાનાં પારગો અક્ષરપ્રભેદાનાં ઇતિહાસપંચમાનાં સનિઘણ્ટુકૈટભાનાં અનુપદકવ્યાકરણકુશલો બ્રાહ્મણવેદેષુ દશ કુશલાં કર્મપથાં સમાદાયવર્તી કામેષુ આદીનવં દૃષ્ટ્વા અનુહિમવન્તં ગત્વા ઋષિપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતો ॥ તેન દાનિ બાહિરકેણ માર્ગેણ યુજ્યન્તેન ઘટન્તેન વ્યાયમન્તેન ચત્વારિ ધ્યાનાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ પંચાભિજ્ઞા ચ સાક્ષીકૃતા મહર્દ્ધિકો મહાનુભાવો ઋષી સંવૃત્તો ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો શ્રોણસ્ય ઋષિસ્ય દીર્ઘસ્યાધ્વનો ત્યયેન એતદ્ અભૂષિ ॥ રાજા અરિન્દમો મમ દારકવયસ્યો સહપાંશુક્રીડિતો તસ્ય ચાદ્ય ચતુરાશીતિ વર્ષસહસ્રાણિ મહારાજ્યં કારયન્તસ્ય સમયો ખલુ રાજ્ઞો અરિન્દમસ્ય પ્રવ્રજ્યાયે યં નૂનમ્ અસ્યાહં સંચોદયેયં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો શ્રોણકો ઋષિસ્ તદ્યથાપિ નામ બલવાં પુરુષો સંમિઞ્જિતાં વા બાહાં પ્રસારયે પ્રસારિતાં વા બાહાં સંમિંજયે એત્તકેન ક્ષણવીતિહારેણાનુહિમવંતાતો આશ્રમાતો વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય મહાદેવામ્રવને પ્રત્યસ્થાસિ ॥ અદ્રાક્ષીદ્ ભિક્ષવો અરિન્દમસ્ય બ્રાહ્મણપુરોહિતો રાજાચાર્યઃ શ્રોણકં ઋષિં મહાદેવામ્રવને અન્યતમસ્મિં આમ્રમૂલે નિષણ્ણં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન શ્રોણકો ઋષી તેનોપસંક્રમિત્વા શ્રોણકમ્ ઋષિં સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ પ્રતિસંમોદિત્વા શ્રોણકં ઋષિં અભિવાદેત્વા યેન
[_મ્વુ_3.451_] મિથિલા તેન પ્રક્રમે રાજ્ઞો અરિન્દમસ્ય વેદનાય ॥ તદહો એવ ચ ભિક્ષવઃ રાજ્ઞો અરિન્દમસ્ય કામેષુ વ્યાકુત્સના ઉત્પદ્યે યોનિશો મનસિકારો શ્રોણકસ્ય ઋષિસ્ય દર્શનકામતા ઉદપાસિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો રાજા અરિન્દમસ્ તાયે વેલાયે ઇમાં ગાથામ્ અધ્યભાષેત્* ॥
તસ્ય ગ્રામવરં દેમિ નારિયો ચ અલંકૃતા ।
યો મે શ્રોણકમ્ આખ્યાસિ સહાયં પાન્સુક્રીડકં ॥
તસ્ય ચ બ્રાહ્મણો આસિ કુલીનો અધ્યાપકો ।
સુદુઃખિદુર્મનં દૃષ્ટ્વા ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
મહ્યં ગ્રામવરં દેહિ નારીયો ચ સ્વલંકૃતા ।

અહં શ્રોણકમ્ આખ્યાસ્યં સહાયં પાન્સુક્રીડકં ॥
તુહ્યં હિ તાવ વિજિતે તુહ્યં ઉદ્યાનભૂમિયે ।
પુષ્પિતા ફલિતા આમ્રા તત્ર સો આસતે ઋષી ॥
તતો સ રાજા ત્વરમાનો અમાત્યમ્ અધ્યભાષતિ ॥
ક્ષિપ્રમ્ અસ્માકં યોજય કૃત્સ્ના નાગાં અલંકૃતા ।
ભેરીપટહા વાદ્યન્તુ એકો શંખો ચ મધ્યમઃ ॥
વયસ્યં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ શ્રોણકં પર્યુપાસિતું ।
નાનાવૃક્ષફલોપેતં પ્રયાસિ . . . વનં ॥
રાજા . . . . . . . . . . . . . . ।
. . . . . . . . શ્રોણકો યત્ર ધ્યાયતે ॥
તં ચ સો ઋષિં અદ્દર્શિ સહાયં પાન્સુક્રીડકં ।
દૃષ્ટ્વા ચ શ્રોણકં તસ્મિં ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
[_મ્વુ_3.452_] કૃપણો વ કથં ભિક્ષો મુણ્ડસંઘાટિકો ધનો ।
સમાતાપિતૃકો ધ્યાયં વૃક્ષમૂલે પિ તિષ્ઠસિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો શ્રોણકો ઋષિ રાજાનમ્ અરિન્દમં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
ન રાજ કૃપણો ભવતિ ધર્મકાયસ્ય શ્રિયાપિ ચ ।
યો ચ ધર્મં સમુપક્રમ્ય તદ્ધર્મે ન રતો નરો ।
સ રાજ કૃપણો ભવતિ જ્યોતિષ્ટોમપરાયણો ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો રાજા અરિન્દમો શ્રોણકં ઋષિં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
કથં ભવાં સુખં શયતિ વનપ્રાન્તસ્મિં શ્રોણક ।
કથં અરણ્યે વિહરન્તો એકાકી રમસે કથં ॥
કથં ભગવં કાયસ્ય પરિતાપો ન વિદ્યતે ।
રક્ષાં વ તે સંવિધેમિ અથ નગરં નયામિ તે ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ શ્રોણકો ઋષિ રાજાનમ્ અરિન્દમં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
એકસ્ય ચરતો રાજ કિં મે રાષ્ટ્રં કરિષ્યતિ ।

પ્રથમં ખુ ભદ્રમ્ અધનસ્ય અનાગારસ્ય ભિક્ષુણો ॥
યો હં ગ્રામાતો પ્રક્રમામિ રાષ્ટ્રાણિ નિગમા તથા ।
અનપેક્ષો વ પ્રક્રમામિ ન કોચિદ્ ઉપરુધ્યતિ ।
દ્વિતીયં ખુ ભદ્રમ્ અધનસ્ય અનાગારસ્ય ભિક્ષુણો ॥
પન્થેન ગચ્છમાનસ્ય યે ભોન્તિ પરિપન્થકા ।
પાત્રચીવરમ્ આદાય સુખં ગચ્છતિ સર્વતો ।
તૃતીયં ખુ ભદ્રમ્ અધનસ્ય અનાગારસ્ય ભિક્ષુણો ॥
[_મ્વુ_3.453_] મિથિલાયાં દહ્યમાનાયાં નાસ્ય દહ્યતિ કિંચન ।
ચતુર્થં ખુ ભદ્રમ્ અધનસ્ય અનાગારસ્ય ભિક્ષુણો ॥
નતે કોષ્ઠસ્મિં ઓસરન્તિ ન કુંભેન કુલોપકં ।
પરિતિષ્ઠતિ એષાણો તેન યાયન્તિ સુવ્રતા ।
પંચમં ભદ્રમ્ અધનસ્ય અનાગારસ્ય ભિક્ષુણો ॥
નાનાકુલે પ્રવ્રજિતા નાનાજનપદાશ્રિતા ।
અન્યમન્યં પ્રિયાયન્તિ પશ્ય ધર્મસ્ય ધર્મતાં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ રાજા અરિન્દમો શ્રોણકં ઋષિં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
નિત્યં ખલુ તેષાં ભદ્રં યેષાં કીર્તેસિ શ્રોણક ।
વયન્ તુ ગૃદ્ધા કામેષુ કિં કરિષ્યામિ શ્રોણક ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ શ્રોણકો ઋષી રાજાનં અરિન્દમં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
ઉપમાન્ તે મહારાજ કરિષ્યન્ તં શૃણોહિ મે ।
ઉપમાયે ઇહૈકત્યા અર્થં જાનન્તિ પણ્ડિતા ॥
ભૂતપૂર્વં મહારાજ કુંજરો ષષ્ટિહાયનો ।
પતિતો ગિરિદુર્ગેષુ ગંગાવેગેન વુહ્યતે ॥
તત્ર કાલો વિચિન્તેતિ અલ્પપ્રજ્ઞો અચેતસો ।
યાનં ઇમં લબ્ધં ભદ્રં ભદ્રો વ્યાયામ અલ્પકો ॥
તસ્ય રાત્રિં દિવં વાપિ તત્રાસિ નિયતો મનો ।
ખાદન્તો નાગમાન્સાનિ પિબન્તો ભાગીરથીજલં ।
પશ્યન્તો વરચિત્રાણિ ઉપયાતિ વિહંગમો ।
[_મ્વુ_3.454_] સા તં ભાગીરથી ગંગા પ્રમત્તં કુણપાશ્રિતં ।
સમુદ્રં અભિસારેતિ અગતી યત્ર પક્ષિણાં ॥
મકરા (તિમિ)તિમિંગિલા બાલં નં વધિત્વાન ખાદતિ ।
કામાપેક્ષા એવમ્ એવ રાજ પ્રપદ્યન્તિ પુદ્ગલા ॥
તં તે રાજ અહં બ્રૂમિ મા રાજ ધર્મે પ્રમાદય ।
અથ ઘોરરૂપં નરકં પ્રપતિષ્યે અવાક્શિરો ॥
સંજીવં કાલસૂત્રં ચ સંઘાતં દ્વૌ ચ રૌરવૌ ।
અથાપરં મહાવીચિં તપનં સંપ્રતાપનં ॥
ઇત્ય્ એતે અષ્ટ મહાનરકા આખ્યાતા દુરતિક્રમા ।
આકીર્ણા રૌદ્રસત્વેહિ પ્રત્યેકં ષોડશોત્સદા ॥
ચતુકર્ણા ચતુર્દ્વારા વિભક્તા ભાગશો મિતા ।
ઉદ્ગતા યોજનશતં સમન્તા યોજનશતં ॥
અથ યે નરકપ્રક્ષિપ્તા અયસા પ્રતિકુબ્જિતા ।

તેષામ્ અયોમયા ભૂમિ પ્રજ્વલિતા તેજસંયુતા ॥
કદર્યતપના ઘોરા અર્ચિમન્તો દુરાસદા ।
રોમહર્ષણરૂપા ચ ભીષ્મપ્રતિભયા દુઃખા ॥
મહદ્ભયંકરા સર્વે અર્ચિશતસમાકુલા ।
એકૈકં યોજનશતં આભાયે સંપ્રભાસતિ ॥
યત્ર સત્વા બહૂ રૌદ્રા મહાકિલ્વિષકારકા ।
ચિરં કાલં પ્રતપ્યંતિ અપિ વર્ષશતાન્ય્ અપિ ॥
અયોમયેહિ દણ્ડેહિ સ્થૂલેહિ નરકપાલકા ।
હનન્તિ પ્રત્યમિત્રાણિ યે ભોન્તિ કતકિલ્વિષા ॥
[_મ્વુ_3.455_] તન્ તે હં કીર્તયિષ્યામિ ગાથાયે અનુપૂર્વશઃ ।
શ્રોત્રં મો દત્ત્વા સક્તૃત્યં શૃણોહિ મમ ભાષતો ॥
સંજીવસ્મિં ચ નિરયે ઊર્ધપાદાં અધોશિરાં ।
પ્રલંબયિત્વા તક્ષન્તિ વાસીહિ પરશૂહિ ચ ॥
તતો નખેહિ તીક્ષ્ણેહિ આયસેહિ સ્વયંભુહિ ।
અન્યમન્યં પિ પાટેન્તિ ક્રુદ્ધા ક્રોધવસાનુગા ॥
અસિનો ચાયસા તેષાં તીક્ષ્ણા હસ્તેષુ જાયિથા ।
યેહિ ચ્છિન્દન્તિ અન્યોન્યં પ્રદુષ્ટમાનસા નરાઃ ॥
તેષાં સંછિન્નગાત્રાણાં શીતો વાયુઃ પ્રવાયતિ ।
સર્વાઙ્ગજનિતો તેષાં પૂર્વકર્મવિપાકશઃ ॥
એવં તેષામ્ અભિજ્ઞાય શ્રોણકો તસ્ય રાજિનો ।
સંજીવકન્ તિ આખ્યાસિ આવાસં પાપકર્મણાં ॥
સંજીવતશ્ ચ નિર્મુક્તા કુક્કુલમ્ અવગાહથ ।
અન્યમન્યં સમાગમ્ય દીર્ઘાયતનવિસ્તરા ॥
સર્વે તે ખુ પ્રધાવન્તિ યોજનાનિ અનેકશઃ ।
દહ્યમાના કુક્કુલેષુ દુઃખાં વેદન્તિ વેદનાં ॥
કુક્કુલાતો ચ નિર્મુક્તા કુણપં અવગાહિથ ।
દીર્ઘં મહન્તં વિસ્તીર્ણં ઉદ્વિદ્ધં શતપૌરુષં ॥
તમ્ એનં કૃપયા તત્ર તીક્ષ્ણશક્તિમુખા ખરા ।
છવિં ભિત્ત્વાન ખાદન્તિ માન્સશોણિતભોજના ॥
કુણપાતો સમુત્તીર્ણા દ્રુમાં પશ્યન્તિ શોભનાં ।
હરિતપત્રસંછન્નાન્ તે ઉપેન્તિ સુખાર્થિનઃ ॥
[_મ્વુ_3.456_] તમ્ એનં કુલલા ગૃદ્ધા કાકોલૂકા અયોમુખા ।
ઊર્ધવૃક્ષે વ નાં દૃષ્ટ્વા ખાદન્તિ રુધિરમ્રક્ષિતા ॥
યદા ચ ખાદિતા ભોન્તિ અસ્થીનિ અવશેષિતા ।
અથ તેષાં છવિમાન્સં રુધિરં ચોપજાયતે ॥
તે ચ ભીત્વા ઉત્પત્તિત્વાન અલેના લેનસંજ્ઞિનો ।
અસિપત્રવનં ઘોરં ક્ષણ્યમાના ઉપાગમિ ॥
તતો ક્ષતા ચ આર્ત્તા ચ બહુરુધિરમ્રક્ષિતા ।
અસિપત્રવના મુક્તા યાન્તિ વૈતરણીં નદીં ॥
તે તાં ચ અવગાહન્તિ તત્ર ક્ષારોદકાં નદીં ।

તેષાં ચ અઙ્ગમઙ્ગાનિ વર્ધિતા પ્રતિવિધ્યતિ ॥
તતો અંકુશેહિ વિજ્ઝિત્વા આયસેહિ યમપૌરુષા ।
ઉત્ક્ષિપિત્વા નદીતીરે ભુંજાવેન્તિ અયોગુડાં ॥
તામ્રલોહં ચ સંતપ્તં પાયાયન્તિ વિલીનકં ।
તન્ તેષાં અન્ત્રમ્ આદાય અધોભાગેન ગચ્છતિ ॥
એવં પાપીયકર્માન્તા નિરયં પ્રતિપદ્યથ ।
અકૃત્વા કુશલં કર્મ કામમાર્ગાનુસારિણઃ ॥
યે ચ પાપાનિ કર્માણિ પરિવર્જેન્તિ માનુષાઃ ।
એકાન્તકુશલાકારા ન તે ગચ્છન્તિ દુર્ગતિં ॥
તસ્મા દુરૂપમ્ આગમ્ય કર્મ કલ્યાણપાપકં ।
પાપાનિ પરિવર્જેત્વા કલ્યાણં આચરે શુભં ॥
અથ વા પુનર્ ભાવેય આર્યં અષ્ટાંગિકં શુભં ।
સર્વદુઃખપ્રહાણાય જ્ઞાત્વા ધર્મં નિરોપધિં ॥
[_મ્વુ_3.457_] એવંરૂપાં મહારાજ સત્વા વેદન્તિ વેદનાં ।
નરકેષુ પાપકર્માન્તા પ્રમત્તા બાલબુદ્ધિનો ॥
તન્ તે રાજ અહં બ્રૂમિ મા રાજ ધર્મે પ્રમાદય ।
મા ઘોરરૂપં નરકં પ્રપતિષ્યે અવાક્શરો ॥
સંવિગ્નમનસો રાજા શ્રોણકસ્ય સુભાષિતં ।
શ્રુત્વા સંવેગમ્ આપદ્યે અદ્ભુતરોમહર્ષણં ॥
તતો રાજા ત્વરમાણો અમાત્યં અધ્યભાષત ।
ક્ષિપ્રં કુમારમ્ આનેથ દીર્ઘાયું રાષ્ટ્રવર્ધનં ॥
અસ્તિ મે દહરઃ પુત્રો દીર્ઘાયુ રાષ્ટ્રવર્ધનઃ ।
તં રાજ્યે સ્થાપયિષ્યામિ સો વો રાજા ભવિષ્યતિ ॥
તતો ચ રાજદૂતા ચ અમાત્યા ચાનુકંપકા ।
ક્ષિપ્રં કુમારમ્ આનેન્તિ દીર્ઘાયું રાષ્ટ્રવર્ધનં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો રાજા અરિન્દમો દીર્ઘાયું કુમારં ગાથાયે ધ્યભાષે ॥
આમન્ત્રેમિ ભવન્ તવ પ્રવ્રજ્યા મમ રોચતિ ।
અહં કાકો વ દુર્મેધો મા કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિં નગરસહસ્રાણિ સ્ફીતં રાજ્યમ્ અકણ્ટકં ।
તત્ પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
ન હિ ન સંગમન્ તેન મહાસૈન્યેન મૃત્યુના ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિ નાગસહસ્રાણિ અત્ર સર્વે સ્વલંકૃતા ।
[_મ્વુ_3.458_] દન્તિનો બલસંપન્ના હેમકલ્પિતવાસસો ॥
આરૂઢા પ્રાસશૂલયષ્ટીતોમરનિગડાયુધા ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યસ્વ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
ન હિ ન સંગતં તેન મહાસૈન્યેન મૃત્યુના ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગાત્* ॥

ષષ્ટિમ્ અશ્વસહસ્રાણિ સૈન્ધવા શીઘ્રવાહિનો ।
સર્વાલંકારભૂષિતાનિ શૂરારૂઢા ચ સર્વશો ॥
. . . . . . . . . . . . . . . . .
માહં કાકો વા સુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિં ધેનુસહસ્રાણિ સર્વે વત્સોપદોહિની ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિ કન્યાસહસ્રાણિ આમુક્તમણિકુણ્ડલા ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિં પર્યંકસહસ્રાણિ સૌવર્ણરૂપ્યમયાનિ ચ ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
[_મ્વુ_3.459_] ન હિ ન સંગતં તેન મહાસૈન્યેન મૃત્યુના ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વસમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિ પારિસહસ્રાણિ સૌવર્ણરૂપ્યમયાનિ ચ ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
ન હિ ન સંગતં તેન મહાસૈન્યેન મૃત્યુના ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિ નિધાનસહસ્રાણિ જાતરૂપમનલ્પકં ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
ન હિ ન સંગતં તેન મહાસૈન્યેન મૃત્યુના ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ॥
ષષ્ટિં નિધિસહસ્રાણિ સપ્તરત્નમ્ અનલ્પકં ।
તાં પુત્ર પ્રતિપદ્યાહિ રાજ્યં નિર્યાતયામિ તે ॥
અદ્યૈવ પ્રવ્રજિષ્યામિ કો જાને મરણં શુવે ।
ન હિ ન સંગતં તેન મહાસૈન્યેન મૃત્યુના ।
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વસમ્ અન્વગા ॥
અથ ખલુ દીર્ઘાયુ કુમારો રાજાનં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
પુરે શ્રુતં મયા એતં માતા કાલગતા મમ ।
નૈવાહં શક્તો ભેષ્યામિ દેવેન વિના જીવિતું ॥
યથા આરણ્યકં નાગં પૃષ્ઠતો ન્વેતિ પાયકો ।
એવં તે અન્વયિષ્યામિ આદાય તવ સુંભકં ॥
[_મ્વુ_3.460_] અથ ખલુ ભિક્ષવો રાજા અરિન્દમો અમાત્યપારિષદ્યાં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
યથા સામુદ્રિકાં નાવાં વાણિજાન ધનાર્થિનાં ।
મકરો તત્ર પાટેય વાણિજા વ્યસનં ગતા ॥

મા વયં અન્તરાયં કરોમ . . . . . . મમ ।
. . . . . . . . . . . . . . . . . ॥
ઇમં કુમારં ગૃહ્ણીત્વા દીર્ઘાયું રાષ્ટ્રવર્ધનં ।
ક્ષિપ્રમ્ અન્તઃપુરં નેથ પ્રાસાદં રતિવર્ધનં ।
તત્ર તં ચ રમેષ્યન્તિ દેવકન્યોપમા શુભા ॥
તતો કુમારં ગૃહ્ણિત્વા મહામાત્રા યશસ્વિનઃ ।
મહતા રાજાનુભાવેન પ્રવિશેન્સુ મિથિલાં પુરીં ॥
તતો ખુ એકા ઉત્થાય રાજકન્યા અલંકૃતા ।
આમુક્તમાલ્યાભરણા રાજાનમ્ એતમ્ અબ્રવીત્* ॥
તં નો બ્રવીહિ ગન્ધર્વો શક્રો વાસિ પુરંદરઃ ।
રાજાણત્તીં તે પૃચ્છામિ . . . . . . . . ॥
કથં ત્વમ્ અસ્માઞ્ જહાસિ રાજ્યં સ્ફીતમ્ અકણ્ટકં ।
દીર્ઘાયું કુમારં તથા સામાત્યં સધનધાન્યકં ॥
અથ રાજા તાં રાજકન્યાં આહ ॥
દેવો ન નાગો ન ગન્ધર્વો ન શક્રો ન પુરન્દરઃ ।
માનુષો હં ઉત્રસ્તો કામેષુ શ્રુત્વા ઋષેર્ અનુશાસનીં ॥
માહં કાકો વ દુર્મેધો કામાનાં વશમ્ અન્વગા ।
[_મ્વુ_3.461_] અદ્યૈવ ચ કુર્યાદ્ ઇષ્તં કો જાને મરણં શુવે ।
ન હિ ન સંગતં તેન બહુસૈન્યેન મૃત્યુના ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ ચ રાજા તસ્યૈવ શ્રોણકસ્ય ઋષેર્ અન્તિકાત્ પ્રવ્રજિતઃ ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ તત્ કિં મન્યધ્વં ભિક્ષવો અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન શ્રોણકો નામ ઋષિર્ અભૂષિ ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન શ્રોણકો નામ ર્ષિ અભુષિ । નાન્યો રાજા અરિન્દમો દ્રષ્ટવ્યો । અયં સો રાજા શ્રેણિયો બિમ્બિસારો ॥ તદાપિ એષો યો અસ્ય શ્રોણકં કથેસિ તસ્ય વિપુલો દાયો દિન્નો । ઇદાનીં પિ એતેન પુરોહિતપુત્રસ્ય વિપુલો દાયો દિન્નો મમ બુદ્ધસ્ય વર્ણં કથેસિ ઇતિ ॥
_____અરિન્દમરાજજાતકં સમાપ્તં ॥
___ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ આત્તમના ચ દેવાસુરગરુડકિન્નરમહોરગા સા ચ સર્વાવતી વર્ષત્ તે ચ ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ ॥
___ઇતિ આર્યમહાસાંઘિકાનાં લોકોત્તરવાદિનાં પાઠેન ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાનં સમાપ્તં ॥
યે ધર્મા હેતુપ્રભાવા હેતુન્ તેષાં તથાગતો ।
હ્ય્ અવદત્ તેષાં ચ યો નિરોધો એવંવાદી મહાશ્રમણઃ ॥
___[_મ્વુ_3.462_] (લેસ્ મનુસ્ચ્રિત્સ્ અજોઉતેન્ત્ લે ચોલોફોન સુઇવન્ત્:)
યઃ શૃણોતિ મુનેર્ ધર્મં શ્રુત્વા ચાભિનિવેશતિ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો સ ગચ્છતિ સુખાવતીં ॥
શ્રદ્ધયા શ્રોતવ્યં તસ્માત્ સુગત્સ્યાયં સુભાષિતઃ ।
નાનાવિદર્શનૈઃ તૈસ્ તૈઃ જિનેન ભાષિતઃ પુરા ॥
સો યં સુભાષિતં ભક્ત્યા સુગતસ્યાનુભાવતઃ ।
મયા સંપૂર્ણલિખિતં કૈવલ્યવર્ત્મદેશકઃ ॥
અતો યં મમ પુણ્યં સ્યાત્ સર્વકિલ્વિષનાશનં ।
અપાયદ્વારનાશાર્હં બોધિમાર્ગોપદેશકં ॥
તેન પુણ્યાનુભાવેન સર્વભૂતાનિ સર્વશઃ ।
સર્વક્લેશવિનિર્મુક્તા પ્રયાન્તુ હિ સુખાવતીં ॥
યે સત્વાઃ અન્ધા કાણા ચ તથા કુબ્જા વિચિત્રકા ।
અન્યે પિપાસિતાઃ ક્ષુદ્ધાઃ સર્વદુઃખનિપીડિતાઃ ॥
તેન પુણ્યેન તે સર્વે સર્વસુખસમન્વિતા ।

વિવિધા ભોગા સંભુક્તા લભન્તુ મોક્ષમ્ અવ્યયં ॥
ષટ્સુ ગતીષુ યે સત્વાઃ મગ્નાઃ જાતિજરાકુલા ।
તે સર્વે મમ પુણ્યેન ભવન્તુ બોધિમાર્ગગાઃ ॥
યે સત્વાઃ બાલજાતીયાઃ સદ્ધર્મેણ વિવર્જિતાઃ ।
પાપેષુ સતતં સક્તાઃ રાગદોષેણ મોહિતાઃ ॥
તે સર્વે મમ પુણ્યેન ભૂયો જાતિસ્મરાસ્ તદા ।
દાનશીલાદિસંયુક્તા ચરન્તુ બોધિચારિકાં ॥
રાજા ભવતુ ક્ષેમાવાન્* ચરન્તુ મન્ત્રિણો નયે ।
વીરા ભવન્તુ સતતં સંગ્રામે જિતશત્રવઃ ॥
[_મ્વુ_3.463_] કાલે વર્ષન્તુ મેઘાશ્ ચ શસ્યપૂર્ણા મહી સદા ।
એતન્ મે પ્રણિધાનેન યત્ પુણ્યં જાયતે શુભં ॥
તેન પુણ્યાનુભાવેન ભવેયં બોધિપારગઃ ।
સંસારાર્ણવતીર્ણાય દેહિનાં કુશલાય ચ ॥
__શુભમસ્તુ સર્વદા ॥
શ્રીમન્ નૈપાલિકે વર્ષે વિન્દુસ્ તનગ્રહગતે ।
માસે આષાઢે શુક્લપક્ષે પૂર્ણિમાતિથિસંગમે ॥
ઉત્તરાષાઢસંયુક્તે યોગે ઇન્દ્રસમાગમે ।
રવે વાસરસંયોગે તસ્મિં એવ શુભે દિને ॥
શ્રીનન્દાચાર્યેણ સ્વાર્થં લિખિતો યં સુભાષિતઃ ।
શ્રીમત્ મહામુને ભક્ત્યા સંપૂર્ણમ્ અગમચ્ છુભં ॥
_____ગ્રન્થપ્રમાણં શ્લોક 25000 ॥
સંવત્* 842 આષાઢમાસે શુક્લપક્ષે પૂર્ણમાસ્યાં તિથૌ ઉત્તરાષાઢાનક્ષત્રે ઇન્દ્રયોગે આદિત્યવાસરેઃ થ્વકુહ્નુસિધયકાજુરો ॥ લલિતપત્તનમહાનગરેઃ જશોધરમહાવિહારાવાસિતવજ્રાચાર્યકુલિસશ્રીનન્દવેદેન સ્વહસ્તેન લિખિતં શુભં ॥ સકોયાવજાચાર્ય શ્રીગજેન્દ્રવજ્રયાત ચોસ્યંવિયા ॥
__શુભમ્ અસ્તુ સર્વદા ॥
યાદૃશી પુસ્તકં દૃષ્ટ્વા તાદૃશી લિખિતં મયા ।
યદિ શુદ્ધમ્ અશુદ્ધં વા શોધનીયં મહદ્બુધૈઃ ॥
_____શુભમ્ અસ્તુ સર્વદાકાલં ॥