મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 241260

વારિપૂર્ણેહિ નેત્રેહિ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
સચેત્* મામ્ અમ્બ ઘાતેન્સુઃ ક્ષત્રિયા દૂરગામિનો ।
અસ્થીનિ મે સમાનેત્વા એકમન્તે દહાપયે ॥
એકમન્તે દહાપેત્વા એલૂકં મમ કારયે ।
એલૂકં મે કરિત્વાન કર્ણિકારમ્ આરોપયે ॥
તતો ચ પુષ્પિતે સન્તે વસન્તસ્મિં હિમાન્તકે ।
તતો મે અમ્બે સ્મરેયાસિ એવંવર્ણા મમાત્મજા ॥
તતો ચ સો રાજપુત્રો યુદ્ધસ્મિ કોવિદો કુશો ।
સંરૂઢપ્રજ્ઞાનો અસ્તિ સમાદાપ્ય ઇતિ સ્થિતા ॥
ઇમાં બન્ધિત્વાન ભાગભાગં કરિત્વાન ક્ષત્રિયા ।
સંગ્રામં ચ દદિત્વાન તતઃ ક્ષેમં ભવિષ્યતિ ॥
[_મ્વુ_3.21_] તતઃ ચ (સા રાજપુત્રં) ક્ષત્રિયાણી યશસ્વિની ।
વેપમાનેહિ ગાત્રેહિ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
સત્યન્ તે પ્રતિજાનામિ રાજપુત્ર મહાબલ ।
યદિ તે કોચિદ્ અપરાધ્યે આચરે વ નરાધિપઃ ॥
કુશો આહ ॥
અહં પિ તે પ્રજાનામિ શુદ્ધદન્તિ પ્રજાપતિ ॥
યદિ તે કદાચિદ્ ભૂયો પિ આચરેયં ઇતો પરં ॥
તતો પ્રજાપતીમાતા અશ્રુકણ્ઠી રુદન્મુખી ।
વારિપૂર્ણેહિ નેત્રેહિ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
કો નુ વેણો વા પાણો વા અથ વા પુનર્ પુક્કસો ।
કિસ્ય રાજકુલે જાતો કિં સ્ય કુર્વન્તતો મુખં ॥
સુદર્શના માતરમ્ આહ ॥
ન એષ વેણો ન ચણ્ડાલો અથ ન પુનઃ પુક્કસો ।
પુત્રો ઇક્ષ્વાકુરાજસ્ય તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
મયૂરક્રોંચાભિરુતં વાદિત્રધ્વનિનિષેવિતં ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
શંખપાણ્ડરસંકાશં નારીસંઘનિષેવિતં ।
ક્ષ્ત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
સુવર્ણભાજનપ્રત્યુપ્તં નારીસંઘસમાકુલં ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
[_મ્વુ_3.22_] ષષ્ટિ નગરસહસ્રાણિ સ્ફીતં રાજ્યમ્ અકણ્ઠકં ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
ષષ્ટિ નાગસહસ્રાણિ સુવર્ણાલંકારભૂષિતા ।
સુવર્ણચ્છદમાતંગા ઇષાદન્તા સમુદ્ગતાઃ ॥
આરૂઢા ગ્રામણીયેહિ ખડ્ગતોમરપાણિભિઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
ષષ્ટિ રથસહસ્રાણી સનન્દિઘોષાલંકૃતા ।
અયોસુબદ્ધનેમિકા દ્વીપિચર્મપરિચ્છદા ॥
આરૂઢા ગ્રામણીયેહિ ચાપહસ્તેહિ વર્મિહિ ।

ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
ષષ્ટિ અશ્વસહસ્રાણિ આજાનેયા હયોત્તમાઃ ।
સુવર્ણમેખલાધરા ખલીનરતનામયા ॥
આરૂઢા ગ્રામણીયેહિ કશાહસ્તેહિ વર્મિભિઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
વિંશ બ્રાહ્મણસહસ્રાણી રાજ્ઞો ભુંજન્તિ નિત્યકં ।
દિવા વા યદિ વા રાત્રૌ સદા સત્કૃતપૂજિતા ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
કુમારાણાં શતા પંચ ઉપેતા માતૃપિતૃતો ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં તં ત્વં દાસો તિ મન્યસિ ॥
રાજા દાનિ શૃણોતિ દેવીયે જામાતા આગતો ત્તિ ઇહૈવ અન્તઃપુરે તિ ॥ સો દાનિ ભીતો ચ યં વાહિરે રાજેહિ ભયં ભવેયા ઇમં અભ્યન્તરે ભયં જાતં । કુશો કિં કરિષ્યતિ ॥
[_મ્વુ_3.23_] કિં ત્વમ્ ઉન્મત્તરૂપા વ વિક્ષિપ્તચિત્તા ચ ભાષસિ ।
કીદૃશો સો કુશો કસ્માદ્ અનુપશ્યેમથ વયં ॥
દેવી આહ ॥
એષ દેવ અભ્યન્તરતો વેશ્મ-અન્તરે તિષ્ઠતિ ।
આગચ્છતિ રાજપુત્રઃ અભિનિષ્ક્રમ્ય તિષ્ઠતિ ॥
તસ્યાસૌ વચનં શ્રુત્વા ભીતો સંવિગ્નમાનસો ।
પ્રિય-અનુમતૈકાંસો કૃત્વા અંજલિં તિષ્ઠતિ ॥
ત્વં ક્ષમાહિ મહારાજ ત્વં ક્ષમાહિ નરર્ષભ ।
ન વયમ્ એવં જાનામ સિંહસ્વર ઇહાગતઃ ॥
ત્વં ક્ષમાહિ મહારાજ ત્વં ક્ષમાહિ નરર્ષભ ।
ન વયમ્ એવં જાનામ મહાસ્વર ઇહાગતો ॥
ત્વં ક્ષમાહિ મહારાજ ત્વં ક્ષમાહિ મહારથ ।
ન વયમ્ એવં જાનામ મંજુસ્વર ઇહાગતો ॥
રાજા દાનિ પુનર્ ધીતરં પરિભાષતિ ॥ એત્તકો કાલો મમ જામાતુ આગતસ્ય ન ચ ત્વં મમ નિવેદેસિ ॥ સો દાનિ તત્ ક્ષણં શતપાકેહિ સહસ્રપાકેહિ ચ તૈલેહિ અભ્યઞ્ચિત્વા સ્નાપિતો મહારહેહિ વિલેપનેહિ વિલિપ્તો મહારહેહિ આચ્છાદનેહિ આચ્છાદિતો આમુક્તમકુટો પંચાઙ્ગિકેન તૂર્યેણોપસ્થિહીયતિ ॥ કુશો શ્વશુરં આહ ॥
યત્તકા તે હસ્તી અશ્વા ચ સર્વેષાં કર્ણા પિધીયન્તુ ।
મા મમ સિંહનાદેન સ્વકં સૈન્યં ભજિષ્યતિ ॥
ક્ષિપ્રં ચ અશ્વા યોજેથ સુવર્ણ-ઉચ્છ્રિતધ્વજાં ।
[_મ્વુ_3.24_] અન્તેપુરાતો નિર્યાસિ રાજ્ઞો મહેન્દ્રસ્ય પશ્ચતો ॥
સો સિંહનાદં નનદે શૂરો યુદ્ધસ્મિં ઈશ્વરો ।
સિંહનાદં નદિત્વાન પરિગૃહ્ણતિ ક્ષત્રિયા ॥
તે દાનિ સપ્ત ક્ષત્રિયા જીવગ્રાહં ગૃહ્ય શ્વશુરસ્ય અલ્લીપિતા ॥ તે રાજા આહન્સુઃ ॥ કિં કરોમીતિ ॥ કુશો આહ ॥ પાદેહિ મમ શ્વશુરં અલ્લીયથ વૃદ્ધિં ચ કરોથ ॥ તે દાનિ પાદેહિ ચ મહેન્દ્રકસ્ય રાજ્ઞો અભિગતા જયવુદ્ધિ ચ સે કૃતા ॥ મદ્રકરાજા આહ ॥ કિં કરોમિ ત્તિ ॥ કુશો આહ ॥ કરિષ્યસિ મમ વચનં ॥ શ્વશુરો આહ ॥ કરિષ્યન્ તિ ॥ અસ્તિ તે ધીતરો સુવર્ણસહસ્રમણ્ડિતાં કૃત્વા એકમેકસ્ય રાજ્ઞો એકમેકાં ધીતરં દેહિ જામાતરો ભોન્તુ । સુખં અનુદ્વિગ્નં વસિષ્યસીતિ ॥ રાજ્ઞા મહેન્દ્રકેન તેષાં ક્ષત્રિયાણાં સર્વેષામ્ એકમેકા સુવર્ણસહસ્રપ્રતિમણ્ડિતા ધીતા દિન્ના સુવર્ણસન્ધીવ પુત્રપૌત્રા ॥ તે દાનિ સ્વકાનિ રાજ્યાનિ વિસર્જિતા ॥
___ગતેષુ સપ્તરાજાનેષુ શ્વશુરં કુશો આમન્ત્રયતિ ॥ અહમ્ અપિ ગમિષ્યામીતિ ॥ મદ્રકરાજા આહ ॥ પુત્રિ સુદર્શને ત્વં એવં પરાક્રમયુક્તં રાજાનં શુરં દીર્ઘદર્શિનં ઇક્ષ્વાકુપુત્રં મહાબલં મહાકુલીનં અરહસે પ્રેમ્નેન ચ ગૌરવેન ચ ઉપસ્થિહિતું । યં નૂનાહં સપરિવારો સર્વો ચ અધિસ્થાનો સંશયાનો મોક્ષિતો ॥ સાધૂ તિ ધીતા પિતુઃ વચનમ્ અશ્રોષીત્* ॥ રાજા દાનિ મહેન્દ્રકો મહતા સત્કારેણ પ્રભૂતં રત્નદાનં દત્ત્વા જામાતુકસ્ય સુદર્શનાયે ચ ચતુરંગબલકાયં સંનાહયિત્વા વિસર્જિતા ॥
___સો દાનિ યર્થેછિતે જનપદે આવાસિતો । તત્ર પદ્મસરે સ્નાનાય ઓકસ્તો ॥
[_મ્વુ_3.25_] તત્ર સ્નાપયન્તેન આત્મનો પ્રતિબિમ્બં દૃષ્ટઃ । સ તં દુર્વર્ણં દુર્દૃશં આત્મનો પ્રતિબિમ્બં દૃષ્ટ્વા દુર્મનો આસિ । તેન હિ મે મહેન્દ્રકરાજધીતા પરિભવતિ । આત્માનં ઉપક્રમિષ્યામિ ॥ સો દાનિ શક્રેણ દેવેન્દ્રેણ સમન્વાહૃતો ॥ અયં કુશો બોધિસત્વો દુર્વર્ણતાયે આત્માનમ્ ઉપક્રમિતુકામઃ તેન તસ્ય જ્યોતીરસ-એકાવલિકા મણિરત્નં દિન્નં । ઇમમ્ આબન્ધાહિ તતઃ તે રૂપેણ સર્વજમ્બુદ્વીપે સમસમો ન ભવિષ્યતિ । યત્ર કાલે પૌરાણિકં રૂપં અભિકાંક્ષસિ તદ્ એતં મણિં પાણિના પિધિયયાસિ ॥ સો દાનિ તેન મણિરત્નેન આબદ્ધેન રાજકુલં પ્રવિશતિ દિવ્યેન રૂપેણ પ્રતિહારરક્ષેણ ચ વારિ મા પ્રવિશાહીતિ ॥ સો દાનિ આહ ॥ અહં કુશો તિ ॥ પ્રતિહારરક્ષો આહ ॥ ભદ્રં કુશો રાજા એદૃશો રૂપેણ ભવેયા તિ ॥ રાજ્ઞા કુશેન તં મણિરત્નકં હસ્તેનાપિહિતં । તસ્ય યથાપૌરાણં વર્ણરૂપં સંવૃત્તં ॥ પ્રતિહારરક્ષો દૃષ્ટ્વા મૂર્ધેન પ્રણિપતિતો ॥ સો દાનિ પ્રવિષ્ટો દેવીય મૂલે ॥ દેવી આહ ॥ મા રાજકુલં અવમર્દાહીતિ । કિસ્ય ત્વં રાજકુલં પ્રવિષ્ટો ॥ સો આહ ॥ અહં કુશો ॥ દેવી આહ ॥ કુશો રાજા એદૃશેન રૂપેણ ભવેયા ॥ રાજ્ઞા તં મણિં હસ્તેન અપિહિતં । સો દાનિ યથાપૌરાણો સંવૃત્તો ॥ દેવી આહ ॥ અતો મણિતો હસ્તમ્ અપનેહિ ॥ રાજ્ઞા મણિતો હસ્તો અપનીતો દિવ્યં ચાસ્ય પુનઃ રૂપં સંવૃત્તં ॥ આત્માનમ્ એવ ઉપસંક્રમિતુકામો । તતો મે ઇમં જ્યોતીરસં નામ મણિરત્નં શક્રેણ દિન્નં ॥ કુશો રાજા આગચ્છતીતિ શ્રુત્વા એકૂના પંચ કુમારશતાનિ અમાત્યા ચ ભટબલાગ્રં ચ સર્વે પ્રત્યુદ્ગતા । પશ્યન્તિ કુશં રાજં હસ્તિસ્કંધવરગતં દિવ્યેન રૂપેણ આદિત્યમ્ ઇવ પ્રતપન્તં ચતુરંગેન બલકાયેન સંપરિવૃતં આગચ્છન્તં । તે દાનિ ન પ્રત્યભિજાનન્તિ ।
[_મ્વુ_3.26_] તેન દાનિ રાજ્ઞા મણિ હસ્તેન પિહિતો યથાપૌરાણં ચ રૂપં સંવૃત્તં તતઃ ચ સર્વે પ્રણિપતિતા ॥ એવં મહતા સમુદયેન કુશો રાજા દેવીયે સુદર્શનાય સાર્ધમ્ અન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટો ॥
એવં પુણ્યવતો અર્થા સર્વે ભોન્તિ પ્રદક્ષિણાઃ ।
યથા નામ કુશો ભાર્યાય જ્ઞાતીહિ ચ સમાગતો ॥
પૂર્વેનિવાસં ભગવાન્ પૂર્વેજાતિમ્ અનુસ્મરન્* ।
જાતકમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ શાસ્તા ભિક્ષૂણમ્ અન્તિકે ॥

તે ચ સ્કન્ધા તે ધાતવઃ તાનિ આયતનાનિ ચ ।
આત્મનો ર્થં ચ ભગવાન્ એતમ્ અર્થં વિયાકરે ॥
અનવરાગ્રસ્મિં સંસારે યત્ર મે ઉષિતં પુરા ।
કુશો અહં તદા આસિ સુદર્શના યશોધરા ॥
માયા માતા તદા આસિ મહાનામો મહેન્દ્રકો ।
મારો અન્યતરો રાજા એવં ધારેથ જાતકં ॥
એવમ્ ઇદમ્ અપરિમિતં બહુદુઃખં
ઉચ્ચનીચચરિતં પુરાણં ।
વિગતજ્વરો વિગતભયો અશોકો
સ્વજાતકં ભાષતિ ભિક્ષુસંઘમધ્યે ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ તસ્ય ભગવન્ કર્મસ્ય વિપાકેન કુશો રાજા દુર્વઋણો દુર્દૃશો પ્રતિકૂલદર્શનો અભૂષિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અતીતમધ્વાનં નગરે કમ્પિલ્લે પંચાલજનપદે દુવે જાયપતિકા તરુણાભિરૂપા પરસ્પરાનુરક્તા ભવેન્સુઃ । તાયે ઇસ્ત્રિયે સાદૃશં તત્ર ગૃહં નિઃશલ્યકં
[_મ્વુ_3.27_] સિદ્ધં ॥ બુદ્ધાનામ્ અનુત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તિ તૂષ્ણીકશોભના ખડ્ગવિષાણકલ્પા । એકમ્ આત્માનં દમેન્તિ શમેન્તિ પરિનિર્વાયન્તિ ॥ તાયે સ્ત્રિયાયે તત્રાહારં સિદ્ધં ॥ પ્રત્યેકબુદ્ધો ચ તં ગૃહં પર્વિષ્ટો પિણ્ડાય તરુણાભિરૂપો પ્રાસાદિકેન ઈર્યાપથેન ॥ પ્રાસાદિકાભિપ્રસન્ના દેવમનુષ્યાઃ ॥ તસ્યા સ્ત્રિયાયે પ્રત્યેકબુદ્ધં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદમ્ ઉત્પન્નં ॥ તાયે તસ્ય પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય પિણ્ડપાત્રો ચ દિન્નો ॥ સો ચાસ્યા કુટુમ્બિકો પ્રવિષ્ટો પશ્યતિ તં ચ પ્રત્યેકબુદ્ધં ગૃહે ભાર્યાં ચ ॥ તસ્ય દાનિ શંકા ઉત્પન્ના । તરુણો યં પ્રવ્રજિતો મા હૈવ મે કલત્રા ઓલોકિતા ભવિષ્યતિ ॥ સો તાયે ભાર્યાયે પરુષવાચાયે આહ ॥ ભુક્તપૂર્વો તે એષો યથા ત્વમ્ એતસ્ય ભોજનં દેસિ ॥ સા આહ ॥ શાન્તં પાપં પ્રવ્રજિતો એષો મહાભાગઃ અપૂર્વો એષો અદ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ પ્રસાદેન મે એતસ્ય ભિક્ષા દિન્ના ॥ તતો સો પ્રત્યેકબુદ્ધો તસ્ય પુરુષસ્ય અકુશલં ચિત્તોત્પાદં જ્ઞાત્વા અનુગ્રહાર્થં તતો યેવ ગૃહાતો હંસરાજા વિય વૈહાયસં ક્રાન્તો ॥ તસ્ય દાનિ પુરુષસ્ય તં પ્રત્યેકબુદ્ધં વૈહાયસગતં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદમ્ ઉત્પન્નં મહાભાગો અયં ઋષિ ઇતિ ॥ તેન સા ભાર્યા અનુક્ષમાપિતા પ્રણિધાનં ચ ઉત્પાદિતં । અન્યે પિ મે જાતિ ત્વં ભાર્યા ભવેસીતિ અન્યરાષ્ટ્રં પિ ગતા નાન્યસ્ય વશે વર્તેસિ નાન્યસ્ય મમ યેવ ત્તિ ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન કંપિલ્લે નગરે પુરુષો અભૂષિ યેન ભાર્યાયે ઈર્ષ્યાપ્રકૃતેન દુષ્ટચિત્તેન પ્રત્યેકબુદ્ધો અભ્યાચિક્ષિતો । કુશો રાજા તેન કાલેન તેન સમયેન કંપિલ્લનગરે સો પુરુષો અભૂષિ ॥ અન્યા સા ભાર્યા અભૂષિ । સા સુદર્શના મહેન્દ્રનાથધીતા ॥ તસ્ય ભિક્ષવઃ કર્મણો વિપાકેન કુશો રાજા વિરૂપો અભૂષિ ॥
_____કુશજાતકં સમાપ્તં ॥
[_મ્વુ_3.28_] ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કથં ભગવં મારો પાપીમાં ભગવતો દુષ્કરં ચરન્તસ્ય પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધો અવતારાર્થી અવતારં ગવેષી અલભમાનો નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ મમ એષો પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધો અવતારાર્થી અવતારં ગવેષી અલભન્તો અવતારં નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો ॥ ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥ ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અતીતમ્ અધ્વાનં ઋષભો ગવાંપતિઃ ગોગણસમનુબદ્ધો ॥ તસ્ય દાનિ વૃષભસ્ય વૃષણા લંબા શિથિલા ચ સો વૃષભો લંબિતેહિ વૃષણેહિ ગોગણસ્ય પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં અણ્વતિ ॥ તહિં ચ અરણ્યાયતને ગિરિકો નામ શૃગાલઃ પ્રતિવસતિ ॥ તેન સો વૃષભો દૃષ્ટો ગોગણેન સાર્ધં અણ્વન્તો લમ્બેહિ વૃષણેહિ ॥ સો તસ્ય પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં બહૂનિ વર્ષાણિ સમનુબદ્ધો ॥ તસ્ય અપરો શૃગાલો વયસ્યો । તેન સો ગિરિકો દૃષ્ટો તસ્ય વૃષભસ્ય પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધો દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્ તં ગિરિકં ગાથાયે અધ્યભાષતિ ॥
કતિ વર્ષાણિ ગિરિક અનુબદ્ધો સિ ગવાંપતિં ।
મુહુર્ મુહુશ્ ચ ત્રસસિ ભીતભીતં ચ પશ્યસિ ॥
ઇમે સ્થૂલા ચ લમ્બા ચ સુનિબદ્ધા શિથિલા ચિમે ।
ઇમા ન પિ પતિષ્યન્તિ તતો ઽભક્ષો ભવિષ્યસિ ॥
મયાપિ સમનુબદ્ધો દશ વર્ષાણિ પંચ ચ ।
શિથિલા વ સુબદ્ધા ચ નાસ્તિ સાનં પતતાં ભયં ॥
[_મ્વુ_3.29_] ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન વૃષભો અભૂત્* ॥ સો હં વૃષભો ઽભૂષી ॥ યઃ ગિરિકો નામ શૃગાલો ઽયમ્ એવ મારો અભૂષિ ॥ તદાપિ અવતારાર્થી અવતારમ્ અલભન્તો નિર્વિદ્યાપક્રાન્તઃ ॥
_____સમાપ્તં વૃષભજાતકં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કથં ભગવન્ મારો પાપીમાં ન શક્નોતિ ભગવતો વતારમ્ અધિગન્તું ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતર્હિ એવ મારો પાપીમાં ન શક્નોતિ મમાવતારં અધિગન્તું । અન્યદાપિ એષો મમ ન શક્નોતિ અવતારમ્ અધિગન્તું ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥ ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં અનુહિમવન્તે પ્રત્યુદ્દેશે વાનરો મહાન્તં વાનરયૂથં પરિહરતિ । તહિં ચ અનુહિમવન્તપ્રત્યુદ્દેશે મહન્તો ઉદકહ્રદો યત્ર વાનરયૂથં અભીક્ષ્ણં પાનીયં પાયકો ઓતરતિ । તત્ર ચ ઉદકહ્રદે ઉદકરાક્ષસો પ્રતિવસતિ ॥ યો તત્રોદકહ્રદે ઓતરતિ પાનીયપાયો મૃગો વા પક્ષી વા વાનરો વા મનુષ્યો વા તં તત્રોદકરાક્ષસો ઓકડ્ઢતિ ॥ સો પિ વાનરયૂથો તમ્ ઉદહ્રદં પાનીયપાયો ઓતરતિ ॥ સો દકરાક્ષસો દકગતો તાનિ વાનરાણિ નિધ્યાયિત્વા અદૃષ્ટો તેહિ વાનરેહિ તતો વાનરમ્ એકમ્ આકડ્ઢતિ ॥ એવં સો દકરાક્ષસો પુનપુનઃ યં વેલં તે વાનરા ઉદકપાયા ઓકસ્તા ભવન્તિ તતો નિધ્યાયિત્વા અદૃષ્ટો ઓકડ્ઢતિ ॥ સો દાનિ વાનરાધિપતિઃ યાનિ વાનરાણિ તત્રોદકહ્રદે ઓકડ્ઢિતાનિ તાનિ ન પશ્યતિ । તસ્યૈવં ભવતિ । કહિં તે વાનરાણિ મા અન્યહિં ગતા ભવેન્સુ તિ । સમન્તતોલોકેતિ ન ચ પશ્યતિ ॥ સો પણ્ડિતો યૂથપતિઃ તેષાં વાનરાણાં [ઉદકહ્રદમ્ ઓતરન્તાનાં]
[_મ્વુ_3.30_] યેન દેશેન તં ઉદકહ્રદં પાનીયપાયા ઓતરન્તિ તત્ર ઓતરન્તાનાં ઉત્તરન્તાનાં પાદાનિ પ્રત્યવેક્ષતિ ઓતરન્તાનાં વર્ધન્તિ ઉત્તરન્તાનાં પરિહીયન્તિ । તસ્ય બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના । અત્ર એતે ઓકડ્ઢિયન્તિ દકરાક્ષસેન તતો ન પશ્યામિ એતેષાં । અલં મુખેન સ્વયમ્ ઉદકં પિબિતું ॥ યં ચ તેન દૃષ્ટા ઓકડ્ઢિયન્તિ તત્રોદકે દકરાક્ષસેન વાનરા આણત્તા ॥ ગચ્છથ અતો નલવનાતો નલપ્રાન્તાનિ ગૃહ્ણથ યેનોદકં પાસ્યથ । તતઃ દકરાક્ષસો ન શક્યતિ અવકડ્ઢિતું ॥ તેહિ ગચ્છિય નલવનાતો સ્વકસ્વકા નલપ્રાન્તા ગૃહીતા દીર્ઘદીર્ઘા યથા દૂરતો સ્થિતકા ઉદકં પિબમાના ચ ન દકરાક્ષસઃ ઓકડ્ઢેયા તિ ॥ યં વેલં ઉદકપાયા ગચ્છન્તિ તતો સ્વકસ્વકાનિ નલાન્ય્ આદાય ઓતરન્તિ તતઃ દૂરતો ભોન્તા તેન નલેન ઉદકં પિબન્તિ । ન શક્નોતિ દકરાક્ષસો ભૂયો વાનરમ્ ઓકડ્ઢિતું ॥
ઓતરન્તસ્ય દૃશ્યન્તિ પાદાનિ ઉત્તરંતસ્ય ન ।
નલેન પાનં પાતવ્યં નાસ્તિ જાગરતો ભયં ॥

ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન યો વાનરાધિપતિઃ । અહમ્ એવ તદા અભૂત્* ॥ યો દકરાક્ષસો અભૂદ્ અયમ્ એવ મારો ઽભૂત્* ॥ તદાપિ ન શક્નોતિ સ્માવતારમ્ અધિગન્તું ॥
_____સમાપ્તં વાનરજાતકં ॥
[_મ્વુ_3.31_] ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કથં ભગવાન્ અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધિયે પ્રજ્ઞાવિશેષેણ મારસ્ય વિષયાતો અતિક્રાન્તો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિમ્ એવાહં પ્રજ્ઞાવિશેષેણ સ્વસ્તિના મારસ્ય વિષયાતો અતિક્રાન્તો અન્યદાપિ અહં વાનરભૂતો સન્તો પ્રજ્ઞાવિશેષેણ એતસ્ય મારસ્ય વિષયાતો મૂર્ધે પાદાં કૃત્વા સ્વસ્તિના અતિક્રાન્તો ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં અનુહિમવન્તે વાનરો મહાન્તં વાનરયૂથં પરિહરતિ ॥ સો દાનિ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે તેન વાનરયૂથેન સાર્ધં તતો હિમવન્તાતો નાનાપ્રકારાણિ ફલાનિ પરિભુંજિત્વા તૃષિતો ઉદકહ્રદં પાનીયપાયો આગતો ॥ સો ચ ઉદકહ્રદો શ્વભ્રિતકૂલો નાસ્તિ ઓકાશો ઓતરિતું નત્થિતું ॥ સો યૂથપતિઃ તસ્ય ઉદકહ્રદસ્ય સમન્તેન વિકાશં માર્ગન્તો અનુક્રમન્તો પાનીયતૃષાયે તતઃ ઉપલાનાં પટાં છિત્ત્વા તહિં ઉદકહ્રદે પતિતો ॥ તસ્ય ચ ઉદકસ્ય અભ્યન્તરે અજગરસ્ય બિલં । તત્ર બિલે મહાન્તો અજગરો પ્રતિવસતિ ॥ તત્ર તસ્ય પ્રતિવસન્તસ્ય અલ્પકિસરેણ આહારો ઉત્પદ્યતિ । યો તત્ર ઉદકપાયો આગચ્છતિ મૃગો વા પક્ષી વા વાનરો વા તં સો ભક્ષયતિ ॥ તેન સો વાનરાધિપો તહિં ઉદકે પતન્તો દૃષ્ટો । તેન તતો બિલાતો ગ્રીવા નિક્કાલિતા એતં વાનરં ગ્રહીષ્યામીતિ । તં વાનરં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
ઉત્પન્નો પુનર્ અયં ભક્ષ્યો વાનરો વનગોચરો ।
યો યં બિલાન્તે કૂલસ્મિં પાનીયં પાતુમ્ ઇચ્છતિ ॥
સો દાનિ વાનરાધિપો તહિં ઉદકે ન કિંચિત્ પ્રતિષ્ઠાં લભતિ યત્ર પાદં પ્રતિષ્ઠાપેત્વા
[_મ્વુ_3.32_] ઉદકાતો સ્થલં ક્રમેય । તસ્યૈવં ભવતિ । યદ્ય્ એષ અજગરો ગ્રીવાં પરાઙ્મુખાં પરિવર્તેય એતસ્ય એવાજગરસ્ય મૂર્ધ્ને પાદં કૃત્વા થલં ક્રમેયં ॥ સો દાનિ અજગરં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
અહમ્ એવ ન તે ભક્ષ્યો ઇમા ન પશ્યસે પૃથૂ ।
યો મામ્ અભિમુખં તર્જે યં ભાષસિ ગિરામ્ ઇમાં ॥
તેન દાનિ અજગરેણ યેન તે વાનરા યૂથપતિના ઉપદર્શિતા તતઃમુખં સે ગ્રીવા પરિવર્તિતા તાનિ વાનરાણિ દ્રષ્ટું । સમન્તરં તેનાજગરેણ પરાઙ્મુખી ગ્રીવા પરિવર્તિતા સો ચ વાનરાધિપો તસ્ય અજગરસ્ય પરાઙ્મુખસ્ય મૂર્ધ્ને પાદં કૃત્વા તતઃ ઉદકાતો સ્વસ્તિના સ્થલં પ્રક્રાન્તો ॥ સો દાનિ અજગરો તસ્ય વાનરસ્ય બુદ્ધિવિશેષેણ વિસ્મિતો ॥ એતસ્ય વાનરસ્ય ઇહ ઉદકહ્રદે પાદસ્ય પ્રતિષ્ઠાનં નાસ્તિ યત્ર પાદં પ્રતિષ્ઠાપેત્વા ઇતો ઉદકાતો થલં પ્રક્રમેય । તતો તેન મમ એતે વાનરા ઉપદર્શિતા । તથા એષ અતો મુખં પરિવર્તેતિ મમ ચ ગ્રીવા યેન એતે વાનરા તેન પરિવૃત્તા । એષો ચ બુદ્ધિવિશેષેણ મમ એવ મૂર્ધ્ને પાદાં કૃત્વા સ્થલે પ્રક્રાન્તો ॥ સો તં વાનરાધિપતિં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
લહું ચ ત્વયે ક્ષિપ્રં ચ નિરુદ્ધં પુનર્* ચિન્તતં ।

યો માં પરાઙ્મુખં જ્ઞાત્વા શૂરો વીરો અજાયિથા ॥
યસ્યેમે ચતુરો ધર્મા વાનરેન્દ્ર યથા તવ ।
વીર્યં બુદ્ધિં સ્મૃતિઃ પ્રજ્ઞા સો દુઃખમ્ અપવર્તતિ ॥
સ્યાત્ ખલુ પુનઃ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન અનુહિમવન્તે
[_મ્વુ_3.33_] વાનરાધિપો અભૂષિ । સો હં તેન કાલેન તેન સમયેન વાનરાધિપો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તત્ર ઉદકહ્રદે અજગરો અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવઃ પાપીમાં મારો તેન કાલેન તેન સમયેન તહિં ઉદકહ્રદે અજગરો નૈવાસિકો અભૂષિ ॥ તદાપિ અહં એતસ્ય ઉદકહ્રદાતો બુદ્ધિવિશેષેણ મૂર્ધ્ને પાદં કૃત્વા સ્થલમ્ અતિક્રાન્તઃ । એતરહિ પિ અહં એતસ્ય મારસ્ય વિષયાતો બુદ્ધિવિશેષેણાતિક્રાન્તઃ ॥
_____વાનરજાતકં સમાપ્તં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ પશ્ય ભગવાન્ કથં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન હિ ભિક્ષવઃ એતરહિમ્ એવાહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી । અન્યદાપ્ય્ અહં ભિક્ષવો પુણ્યાનાં વર્ણવાદી ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥ ભૂતપૂર્વં ભિક્ષ્વઓ અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે અંજનકો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો સુસંગૃહીતપરિજનો દાનસંવિભાગશીલો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો । તસ્ય રાજ્યં ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણજનમનુષ્યં ચ સુખિતજનમનુષ્યં ચ ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો અંજનસ્ય પુત્રો પુણ્યવન્તો નામ કુમારો સર્વકાલં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી । તસ્ય દાનિ કુમારસ્ય ચત્વાર અમાત્યપુત્રા વયસ્યા ॥ એકો અમાત્યપુત્રો વીર્યવન્તો નામ સર્વકાલં વીર્યસ્ય વ વર્ણવાદી વીર્યં લોકે અનુત્તરં તિ ॥ દ્વિતીયો અમાત્યપુત્રો શિલ્પવન્તો નામ સર્વકાલં શિલ્પસ્ય વ વર્ણવાદી શિલ્પં લોકે અનુત્તરં ॥ તૃતીયો અમાત્યપુત્રો રૂપવન્તો નામ રૂપસ્ય વર્ણવાદી રૂપં વ લોકે અનુત્તરં ॥ ચતુર્થો અમાત્યપુત્રો પ્રજ્ઞાવન્તો નામ સર્વકાલં પ્રજ્ઞાયે વર્ણવાદી પ્રજ્ઞા વ લોકે અનુત્તરં ॥ તે દાનિ તેન કુમારેણ પુણ્યવન્તેન ઉચ્યન્તિ ॥ નાસ્તિ પુણ્યેહિ સમં પુણ્યં લોકે અનુત્તરં
[_મ્વુ_3.34_] તિ । યદિ વો જાનિતું ન શક્યથ પરરાષ્ટ્રં ગચ્છામ તત્ર જ્ઞાસ્યામઃ કો વિશેષ્યતિ પુણ્યવાં વીર્યવાં શિલ્પવાં રૂપવાં પ્રજ્ઞાવાન્ ઇતિ ॥ તે દાનિ વારાણસીતો કમ્પિલ્લં નગરં ગતા યાવત્* જ્ઞાસ્યામ કો લોકે વિશિષ્યતિ પુણ્યવાં વીર્યવાં શિલ્પવાં રૂપવાં પ્રજ્ઞાવાં ॥
___તે દાનિ કં॥પિલ્લતો નિર્ગમ્ય ગંગાયાં સ્નાપનાય ગતા પશ્યન્તિ ચ નદીયે ગંગાયે સ્રોતેન મહાન્તં દારુસ્કન્ધં ઓરુહ્યન્તં ॥ તે દાનિ અમાત્યપુત્રાઃ સો ચ પુણ્યવન્તો રાજપુત્રો તં વીર્યવન્તમ્ અમાત્યપુત્રમ્ આહન્સુઃ ॥ વીર્યવન્ત અત્ર ત્વયા દારુસ્કંધે વીર્યં દર્શયિતવ્યં યં શક્નોસિ ઇદં દારુસ્કન્ધં નદીયે ગંગાયે ઓરુહ્યન્તં ઓકડ્ઢિતું ॥ તતઃ સો વીર્યવન્તો તેન દાનિ મહાબલસ્થામ સંજનિત્વા તં દારુસ્કન્ધં નદીયે ગંગાયે ઓરુહ્યન્તં સ્થલે ઓકડ્ઢિતં ॥ તે દાનિ તં પ્રત્યવેક્ષન્તિ પશ્યન્તિ ચ મહારહં ચન્દનદ્રુમં ॥ સો દાનિ તેન વીર્યવન્તેન અમાત્યપુત્રેણ ગન્ધિકાનાં હસ્તે પુરાણાનાં શતસહસ્રેણ વિક્રીતો ॥ તેન તં પુરાણાનાં શતસહસ્રમ્ આનેત્વા તેષાં વયસ્યકાનાં દત્તં । તાં વયસ્યકાં ગાથાય અધ્યભાષે ॥
વીર્યં લોકે પ્રશંસન્તિ વીર્યં લોકે અનુત્તરં ।
પશ્ય વીર્યપ્રભાવેન ધનસ્કન્ધો મે આહૃતો ॥
તે દાનિ આહન્સુઃ ॥ દૃષ્ટં વીર્યસ્ય ફલં । શિલ્પવન્તસ્ય શિલ્પફલં પશ્યામઃ ॥ સો દાનિ શિલ્પવન્તો વીણામ્ આદાય વયસ્યકાનાં મૂલાતો નિર્ધાવિત્વા અમાત્યપુત્રેહિ ચ શ્રેષ્ઠિપુત્રેહિ ચ સાર્ધં વીણાયે કુશલેહિ વીણાં પ્રવાદિતો ॥ તત્ર મહાજનકાયો સન્નિપતિતઃ યત્તકા પિ કંપિલ્લે નગરે વીણાવાદ્યેષુ શિક્ષિતા તે પિ સર્વે
[_મ્વુ_3.35_] શ્રુત્વા સન્નિપતિતા ॥ તેનામાત્યપુત્રેણ સાર્ધં પરસ્પરસ્ય વિસ્પર્ધં વીણાં વાદયન્તિ । ન ચ કોચિશ્ શક્નોતિ તસ્ય અમાત્યપુત્રસ્ય વીણાયે અભિભવિતું ॥ અથ ખલુ અમાત્યપુત્રો સો શિલ્પવન્તો સર્વેષાં વીણાવાદ્યેન વિશિષ્યતિ ॥ તેન દાનિ શિલ્પવન્તેન તાં વીણાં વાદયન્તેન તસ્ય વીણાયે એકા તન્ત્રી છિન્ના તાદૃશો એવં ચ તાયે વીણાયે સ્વરો નિશ્ચરતિ । તસ્ય દ્વિતીયા તન્ત્રી છિન્ના તાદૃશો એવં ચ વીણાયે સ્વરો નિશ્ચરતિ । તસ્ય તૃતીયા તન્ત્રી છિન્ના તાદૃશો એવં ચ તાયે વીણાયે સ્વરો નિશ્ચરતિ । એવમ્ એકમેકા ષટ્ટન્ત્રીયો છિન્ના એકા તન્ત્રી અવશિષ્ટા । તતસ્ તાયે એકાયે તન્ત્રીયે તાદૃશો એવ સ્વરો નિશ્ચરતિ ॥ સર્વા પરિષા તસ્ય શિલ્પવન્તસ્ય અમાત્યપુત્રસ્ય વીણાવાદ્યેન વિસ્મયમ્ આપન્ના ॥ તેન દાનિ પ્રભૂતં હિરણ્યસુવર્ણં આચ્છાદો ચ લબ્ધો । તેન તં હિરણ્યસુવર્ણં આહરિત્વા તેષાં વયસ્યકાનાં દિન્નં । અયં પિ મમ શિલ્પસ્ય ફલં ॥ સો દાનિ તાં વયસ્યકાં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
શિલ્પં લોકે પ્રશંસન્તિ શિલ્પં લોકે અનુત્તરં ।
સુશિક્ષિતેન વીણાયાં ધનસ્કન્ધો મે આહૃતો ॥
તે દાનિ આહન્સુઃ ॥ દૃષ્ટં ઇમસ્ય શિલ્પવન્તસ્યાપિ અમાત્યપુત્રસ્ય શિલ્પસ્ય ફલં । રૂપવન્તસ્ય પિ રૂપસ્ય ફલં પશ્યામઃ ॥
___સો દાનિ રૂપવન્તો અમાત્યપુત્રો તતો વયસ્યાનાં મૂલાતો નિર્ધાવિત્વા અન્તરાપણવીથીમ્ ઓકસ્તો ॥ સો દાનિ અન્તરાપણે વીથીયં અણ્વન્તો અગ્રગણિકાયે દૃષ્ટો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો અક્ષુદ્રાવકાશો પરમાયે શુભાયે વર્ણપુષ્કલતાયે
[_મ્વુ_3.36_] સમન્વાગતો । તસ્યા તત્ર દુષ્ટમાત્રે અત્યર્થં પ્રેમ્નં સંજાતં । તાયે ચેટી પ્રેષિતા ॥ ગચ્છાહિ એતં પુરુષં મમ વચનેન શબ્દાપેહિ ॥ સો દાનિ તાયે ચેટીયે શબ્દાવિતો આર્યધીતા તવ આર્યપુત્ર પશ્યિતુકામા ॥ સો દાનિ તાયે ચેટીયે સાર્ધં તસ્યા અગ્રગણિકાયે ગૃહં પ્રવિષ્ટો । અગ્રગણિકાયે અમાત્યપુત્રો અભિનન્દિતો । સ્વાગતમ્ આર્યપુત્રસ્ય ઇમન્ તે ગૃહમ્ અનુત્તરવ્યસનં તં કલ્યાણં મયા સાર્ધં પંચહિ કામગુણેહિ સમર્પિતો ક્રીડાહિ રમાહિ પરિચારેહિ ॥ સો તાયે અગ્રગણિકાયે એકપર્યંકેન ઉપવિશાપિતો બહુપ્રકારં ચ અર્થેન લોભિતો । તસ્ય સ્નાનગૃહં પ્રવેશિત્વા ગંધતૈલેન અભ્યંગો દિન્નો ઉદારેહિ સ્નાનચૂર્ણેહિ સ્નાપિતો ઉદારેહિ ચ આલેપનેહિ અનુલેપિતો મહારહાણિ ચ કાશિકવસ્ત્રાણિ પરિધાપિતો ॥ તાયે અગ્રગણિકાયે સાર્ધમ્ ઉપવિષ્ટસ્ય મહારહં ભોજનમ્ ઉપનામિતં ॥ સો દાનિ તાયે સાર્ધં આસન્તો આહ ॥ અમુકત્ર મે ગૃહે મમ ચત્વારો વયસ્ય આસન્તિ તેષાં શબ્દાવિત્વા અર્થમાત્રા દાતવ્યા યથા તે ન વિહન્યેન્સુ ॥ અગ્રગણિકાયે વચનમાત્રેણ શતસહસ્રં પુરતો થપિતો ઇમન્ તેષાં વયસ્યાનાં દેહિ ॥ તેન દાનિ તે વયસ્યા શબ્દાવિતા । તે દાનિ તાયે અગ્રગણિકાયે ગૃહમ્ આગતાઃ પશ્યન્તિ રૂપવન્તં અમાત્યપુત્રં મહતીયે શ્રિયાયે અગ્રગણિકાયે અંકગતમ્ આસન્તં ॥ સો દાનિ રૂપવન્તો તાં વયસ્યાં દૃષ્ટ્વા ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
રૂપં લોકે પ્રશંસન્તિ રૂપં લોકે અનુત્તરં ।
ગણિકાય ચ અંકગતો ધનસ્કંધો મે આહૃતો ॥
ઇમં શતસહસ્રં ગૃહ્ણથ વ્યયં કરોથ ॥ તે દાનિ શતસહસ્રં ગૃહ્ય સ્વકમ્ ઓહારં ગતા ॥

___[_મ્વુ_3.37_]___તે દાનિ આહન્સુઃ ॥ દૃષ્ટં રૂપવન્તસ્યાપિ અમાત્યપુત્રસ્ય રૂપફલં । પ્રજ્ઞાવન્તસ્યાપિ પ્રજ્ઞાયે ફલં દ્રષ્ટવ્યં ॥
___પ્રજ્ઞાવન્તો પિ તતો ઓહારાતો નિર્ગમ્ય અન્તરાપણવીથિમ્ ઓકસ્તો । તત્ર પશ્યતિ શ્રેષ્ઠિપુત્રં અગ્રગણિકાયે સાર્ધં વિવદન્તં મહતો જનકાયસ્ય મધ્યે । શ્રેષ્ઠિપુત્રેણ સા અગ્રગણિકા ઉક્તા । આગચ્છ મમ અદ્ય રાત્રિમ્ ઉપસ્થાપનકારિ । અહન્ તે શતસહસ્રં દાસ્યામિ ॥ અગ્રગણિકા આહ ॥ આર્યપુત્ર નાસ્તિ મમ અદ્ય રાત્રીં ક્ષણો અન્યસ્યાહમ્ અદ્ય રાત્રીયે ગૃહીતવેતના । અદ્ય તં ઉપસ્થિહિષ્યામઃ શુવે આર્યપુત્ર આર્યપુત્રસ્ય સકાશમ્ આગમિષ્યં ॥ સા દાનિ તસ્ય પુરુષસ્ય તાં રાત્રિમ્ ઉપસ્થાપનકારિ ગતા ॥ શ્રેષ્ઠિપુત્રો પિ તામ્ એવ અગ્રગણિકાં સંકીયન્તો શયિતો ॥ તેન દાનિ તાયે અગ્રગણિકાયે સાર્ધં સ્વપ્નાન્તરે સર્વરાત્રીં યથાભિપ્રાયં ક્રીડિતં રમિતં પ્રવિચારિતં ॥ સા દાનિ અગ્રગણિકા તાં રાત્રીં તેન પુરુષેણ ક્રીડિત્વા રમિત્વા પ્રવિચારિત્વા પ્રભાતાયે રાત્રીયે તસ્ય શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય સકાશં ગતા । એષાહમ્ આગતા આર્યપુત્રસ્ય ઉપસ્થાપનકારિકા ॥ શ્રેષ્ઠિપુત્રો આહ ॥ અદ્યાહં સ્વપ્નાન્તરે ત્વયા સાર્ધં સર્વાં રાત્રિં યથાભિપ્રાયં ક્રીડિતો રમિતો પરિચારિતો ગચ્છ ન મે ત્વયા કાર્યં ॥ યદિ આર્યપુત્રો મયા સાર્ધં સ્વપ્નાન્તરે સર્વરાત્રિં યથાભિપ્રાયં ક્રીદિતો રમિતો પ્રવિચારિતો દેહિ મે શતસહસ્રં ॥ શ્રેષ્ઠી આહ ॥ યા દાનિ ત્વમ્ અન્યેન પુરુષેણ સાર્ધં સર્વરાત્રિમ્ આશ્રિતા કિસ્ય તવાહં શતસહસ્રં દાસ્યામિ ॥ સા આહ ॥ આર્યપુત્ર સ્વયં જલ્પસિ યથા સર્વરાત્રિં એવ ત્વયા સાર્ધં સ્વપ્નાન્તરે યથાભિપ્રાયં ક્રીડિતં રમિતં પ્રવિચારિતં દાતવ્યં આર્યપુત્રેણ શતસહસ્રં ભાટકં ॥ તત્ર તેષાં તં વિવાદં ॥ મહાજનકાયો
[_મ્વુ_3.38_] સમાગતો ન ચ તં કોચિત્ તેષાં વિવાદં વિચ્છિન્દિતું સમર્થો ॥ સો તત્ર સ્થિતકો પ્રજ્ઞાવન્તો અમાત્યપુત્રો । એતેહિ કંપિલ્લેહિ નૈગમેહિ વુચ્ચતિ ॥ જલ્પ કુમાર ત્વં પિ યન્ તે અત્ર પ્રતિભાયતિ કિં દાતવ્યં એતેન શ્રેષ્ઠિપુત્રેણ એતસ્યા અગ્રગણિકાયે શતસહસ્રં અથ ન દાતવ્યમ્ ઇતિ ॥ પ્રજ્ઞાવન્તો આહ ॥ યથાપિ શ્રેષ્ઠિપુત્રસ્ય એતાયે ગણિકાયે સમાગમઃ આસિ તથાપિ શ્રેષ્ઠિપુત્રેણ એતાયે ગણિકાયે ભાટકં દાતવ્યં ॥ તે આહન્સુ ॥ નિર્દિશતુ કુમારો યથા દાતવ્યં ॥ તેન પ્રજ્ઞાવન્તેન મહન્તો આદર્શમણ્ડલો આનાપિતો શતસહસ્રં ચ । શ્રેષ્ઠિપુત્રો વુચ્ચતિ । ગૃહ્ણ એતં શતસહસ્રકં કરણ્ડકં એતસ્ય આદર્શમણ્ડલસ્ય અભિમુખં ધારેહિ ॥ શ્રેષ્ઠિપુત્રેણ તં શતસહસ્રિકં કરણ્ડકં ઉત્ક્ષિપિત્વા એતસ્ય આદર્શમણ્ડલસ્ય અભિમુખં સ્થાપિતં । આગચ્છ ભદ્રે યો ઇમસ્ય શતસાહસ્રિકસ્ય કરણ્ડકસ્ય અત્ર આદર્શમણ્ડલે પ્રતિબિમ્બં એતં ગૃહ્ણાહિ । એષો તે ભાટકો ॥ એવં તસ્ય પ્રજ્ઞાવન્તસ્ય અમાત્યપુત્રસ્ય નિર્દિશિતે મહાજનકાયેન હક્કારો દિન્નો પ્રભૂતં ચ હિરણ્યસુવર્ણમ્ આચ્છાદયન્તિ ॥ તેન તં હિરણ્યસુવર્ણં તેષાં વયસ્યાનાં દિન્નો ॥ સો તાં વયસ્યાં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
પ્રજ્ઞાં લોકે પ્રશંસન્તિ પ્રજ્ઞા લોકે અનુત્તરા ।
સુચિન્તિતાયે પ્રજ્ઞાયે ધનસ્કન્ધો મે આહૃતો ॥
તે દાનિ અમાત્યપુત્રા આહન્સુઃ ॥ દૃષ્ટં વીર્યવન્તસ્ય અમાત્યપુત્રસ્ય વીર્યપ્રભાવો શિલ્પવન્તસ્ય શિલ્પપ્રભાવો રૂપવન્તસ્ય રૂપપ્રભાવો પ્રજ્ઞાવન્તસ્ય પ્રજ્ઞાપ્રભાવો । અધુના કુમારસ્ય પુણ્યવન્તસ્ય પુણ્યપ્રભાવં પશ્યેમઃ ॥
___સો દાનિ પુણ્યવન્તો રાજપુત્રો તેષાં વયસ્યાનાં મૂલાતો નિર્ધાવિત્વા યેન રાજકુલં
[_મ્વુ_3.39_] તેન પ્રણતો । સો તત્ર રાજકુલસમીપે આસતિ ચ ॥ અપરેણ અમાત્યપુત્રેણ દૃષ્ટો । સહ દર્શનેન તસ્ય અમાત્યપુત્રસ્ય પુણ્યવન્તસ્ય રાજપુત્રસ્ય મૂલે પ્રેમ્નં નિપતિતં । સો તેન ભક્તેન નિમન્ત્રિતો સ્વકં ગૃહં નીતો વ્યાયામશાલે પ્રવેશિતો ॥ વ્યાયામં કૃત્વા સ્નાનોપલિપ્તો ભક્તખજ્જમ્ ઉપવિષ્ટો ॥ તત્ર સો રાજપુત્રો તેનામાત્યપુત્રેણ સાર્ધં તં દિવસમ્ ઉપસ્થિતો પ્રણીતેન રાજાર્હેણ અન્નપાનેન ॥ સો ચ અમાત્યપુત્રો રાજક્યાં યાનશાલામ્ અભિરુહાપયિત્વા શયાયિતો । તાયે ચ રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય ધીતાયે દૃષ્ટો ॥ તસ્યા એવં ભવતિ । એષો અમાત્યપુત્રો આગતઃ ॥ સા દાનિ વિકાલે રાજકુલાતો નિર્ધાવિત્વા નિર્ગમ્ય યાનશાલાં પ્રવિશિત્વા તત્ર એવ યાનમ્ અભિરુહિત્વા યત્ર સો પુણ્યવન્તો રાજપુત્રો શયિતો । જાનાતિ ઇદાનીં મુહૂર્તં પિ વિબુદ્ધિષ્યતિ । તતો મયા સાર્ધં રમિષ્યતિ ॥ કુમારો પિ ખાદિતપીતો સુખં શયિતો । સાપિ રાજધીતા કામવિતર્કેહિ વિદ્યમાના ઇદાનિં વિબુદ્ધિષ્યતિ મુહૂર્તં પિ વિબુદ્ધિષ્યતિ ઇતિ બહુકેન રાત્રીવિભવાક્રાન્તા ઓસુપ્તા ॥ સા દાનિ સૂર્યે ઉદ્ગતે તતો યાનાતો ઓતરિત્વા રાજકુલં પ્રવિષ્ટા અમાત્યેહિ ચ દૃષ્ટા ॥ તેષામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ ઇયં રાજધીતા યાનશાલાતો ઓતરિત્વા વિનિદ્રા રાજકુલં પ્રવિષ્ટા મા અત્ર યાને કેનચિત્ પુરુષેણ સાર્ધં આસિતં ભવેયા ॥ તે ચ તથા વિચિનન્તિ પુણ્યવન્તો ચ કુમારો તતઃ યાનાતો ઓકસ્તો ॥ તેષામ્ અમાત્યાનાં એવં ભવતિ । કુતો અયં પુરુષો તિ રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય ધીતરેણ સાર્ધં અત્ર યાનશાલાયામ્ આસિતો ॥ સો તેહિ અમાત્યેહિ ગૃહીતો ગૃહ્ણિય રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય ઉપનામિતો । અયં મહારાજ પુરુષો રાજધીતાયે સાર્ધં યાનશાલાયાં શયિતો ॥ સો પૃચ્છિયતિ ॥ કથમ્ ઇદં તિ ॥ સો આહ ॥ મહારાજ અમુકેન અમાત્યપુત્રેણ ગૃહે નિમન્ત્રિતો હં ખાદિતપીતો
[_મ્વુ_3.40_] વિકાલે નિક્કાસિત્વા ઓહારં પ્રસ્થિતો । સો તેન વિકાલદોષેણ અત્ર યાનશાલાયામ્ અભિરુહિત્વા શયાયિતો ખાદિતપીતો નાપ્ય્ એવ તત્ર અન્યો કો ચિ દ્વિતીયો વિદિતો ॥ રાજ્ઞાપિ ધીતા પૃચ્છિતા । કથમ્ એતન્ તિ ॥ તાયે પિ તુ બ્રહ્મદત્તસ્ય યથાભૂતં આચિક્ષિતં । યથૈવ જલ્પતિ પુરુષો તથા એવ નાન્યથા જલ્પતિ ॥ રાજા બ્રહ્મદત્તો પુણ્યવન્તસ્ય રાજકુમારસ્ય પ્રીતો સંવૃત્તો પશ્યતિ ચ તં કુમારં પ્રાસાદિકં દર્શનીયં બુદ્ધિમન્તં ચ સુસ્થિતં ચ । તસ્ય એતદ્ અભૂષિ । ન એતેન પ્રાકૃતપુરુષેણ ભવિતવ્યં મહાકુલીનેન એતેન કુમારેણ ભવિતવ્યં ॥ સો દાનિ તં કુમારં પૃચ્છતિ ॥ કુમાર કુતઃ ત્વન્ તિ ॥ કુમારો આહ ॥ વારાણસીતો અંજનસ્ય કાશિરાજ્ઞો પુત્રો ॥ તસ્યાપિ કંપિલ્લસ્ય રાજ્ઞો બ્રહ્મદત્તસ્ય સહ દર્શનેન પુણ્યવન્તસ્ય કુમારસ્ય પુત્રપ્રેમં નિપતિતં તસ્ય ચ રાજ્ઞો પુત્રો નાસ્તિ । તેન સા ધીતા સુવર્ણસહસ્રમણ્ડિતાં કૃત્વા મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજર્દ્ધીયે સર્વસ્ય અધિષ્ઠાનસ્ય પુરતો પુણ્યવન્તસ્ય કુમારસ્ય દિન્ના રાજ્યે ચ પ્રતિષ્ઠાપિતો અમાત્યાનાં ચ નૈગમજાનપદાનાં ચ રાજાહ ॥ એષો મે પુત્રો જાતો તાવ એષો ભવે રાઅજા અહં વૃદ્ધો ॥ તેન દાનિ પુણ્યવન્તેન રાજ્યપ્રાપ્તેન તે વયસ્યા શબ્દાવિતા ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
પુણ્યં લોકે પ્રશંસન્તિ પુણ્યં લોકે અનુત્તરં ।
રાજ્યં ચ રાજકન્યા ચ પુણ્યેહિ મમ આગતા ॥

ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન વીર્યવન્તો નામ અમાત્યપુત્રો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો શ્રોણકોટિવિંશો તેન કાલેન તેન સમયેન વીર્યવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન શિલ્પવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ ।
[_મ્વુ_3.41_] નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવઃ રાષ્ટ્રપાલો કુલપુત્રઃ તેન કાલેન તેન સમયેન શિલ્પવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન રૂપવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષઃ સ ભિક્ષવઃ સુન્દરનન્દઃ સ્થવિરો તેન કાલેન તેન સમયેન રૂપવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન પ્રજ્ઞાવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ સ ભિક્ષવો શારિપુત્રો સ્થવિરઃ તેન કાલેન તેન સમયેન પ્રજ્નાવન્તો અમાત્યપુત્રો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન અંજનસ્ય કાશિરાજ્ઞો પુણ્યવન્તો નામ કાશિરાજપુત્રો આભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ અહં સ ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન અંજનસ્ય કાશિરાજ્ઞો પુણ્યવન્તો નામ રાજપુત્રો અભૂષિ ॥ તદાપિ અહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી ॥ એતરહિં પિ અહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી ॥
_____સમાપ્તં પુણ્યવન્તજાતકં ॥
અપિ ચ ભિક્ષવઃ ન એતરહિં એવાહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી । અન્યદાપિ અહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥ ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં મિથિલાયાં રાજા વિજિતાવી નામ રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો સુસંગૃહીતપરિજનો દાનસંવિભાગશીલો ॥ તસ્ય ન કિંચિદ્ અપરિત્યક્તં શ્રમણેહિ બ્રાહ્મણેહિ કૃપણેહિ વનીપકેહિ । યસ્ય હસ્તિના અર્થો તસ્ય હસ્તિં દેતિ । યસ્યાશ્વેનાર્થો તસ્યાશ્વં દેતિ । યસ્ય રથેનાર્થો તસ્ય રથં દેતિ । યસ્ય યાદૃશેહિ યાનેહિ અર્થો તસ્ય તાદૃશાનિ યાનાનિ દેતિ । યસ્ય નારીહિ અર્થો તસ્ય સર્વાલંકારવિભૂષિતાં નારિં દેતિ । યસ્ય દાસીહિ અર્થો તસ્ય
[_મ્વુ_3.42_] દાસીયો દેતિ । યસ્ય દાસેહિ અર્થો તસ્ય દાસાનિ દેતિ । યસ્ય વસ્ત્રેહિ અર્થો તસ્ય વસ્ત્રાણિ દેતિ । યસ્ય યાદૃશેહિ ભાજનેહિ અર્થો તસ્ય તાદૃશાનિ ભાજનાનિ દેતિ । યસ્ય ધેનુહિ અર્થો તસ્ય ધેનુયો દેતિ । યસ્ય બલિવર્દેહિ અર્થો તસ્ય બલિવર્દં દેતિ । યસ્ય હિરણ્યેનાર્થો તસ્ય હિરણ્યં દેતિ । યસ્ય સુવર્ણાર્થો તસ્ય સુવર્ણં દેતિ । યસ્ય રૂપ્યેણ કાર્યં તસ્ય રૂપ્યં દેતિ । યસ્ય યસ્ય યેન યેનાર્થો તસ્ય તસ્ય તં તં દેતિ । ન ચ સ કિંચિદ્ અપરિત્યજ્યં ન ચાસ્ય અન્યથાભાવો ભવતિ ॥ અથ ખલુ દદન્તો પરિત્યજન્તો આત્તમનો ભવતિ ન ચ દત્ત્વા પશ્ચાદ્ અનુતપ્યતિ । અથ ખલુ પ્રીતિપ્રામોદ્યબહુલો ભવતિ ॥
___સો દાનિ અતિદાનં દદાતિ કોશાનિ ક્ષીયન્તીતિ । ગણકેહિ ચ મહાપાત્રેહિ ચ કુમારામાત્યેહિ ચ નૈગમજાનપદેહિ ચ મહાજનકાયેન ચ સંનિપતિત્વાન તતો રાજ્યતો વિપ્રવાસિતો સમાનો અનુહિમવન્તે મહાવનષણ્ડે ॥ તત્ર ગતો તત્ર વનષણ્ડે આશ્રમં માપેત્વા તૃણકુટિપર્ણકુટીનિ કૃત્વા વાસં કલ્પેસિ ॥ તત્રાપિ આશ્રમે પ્રતિવસન્તો મૂલાનિ ચ પત્ત્રાણિ ચ પુષ્પાણિ ચ નાનાપ્રકારાણિ ચ ફલાનિ સંહરિત્વા પ્રથમં ઋષીણિ ભોજેતિ પશ્ચાદ્ આત્મનાહારં કરોતિ સર્વકાલં ધર્મકામઃ ॥ અથ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો રાજ્ઞો જિજ્ઞાસનાર્થં વનષણ્ડમ્ ઉપસંક્રાન્તો દિવ્યેન વર્ણેન અન્તરીક્ષે સ્થિહિત્વા વૈદેહરાજં દાનાતો વિવેચેતિ ॥ મહારાજ ન એતં દાનં પણ્ડિતેહિ વર્ણિતં સર્વકાલં દાનં પણ્ડિતેહિ વિગર્હિતં ॥ યો દાનં દદાતિ સો દૃષ્ટ એવ ધર્મે દુઃખિતો ભવતિ । મનુષ્યેષુ ચવિત્વા નરકેષૂપપદ્યતિ । યથા મહારાજો એતેન દાનેન રાજ્યતો વિપ્રવાસિતો દૃષ્ટધર્મેષુ રાજ્યહીનો દુઃખેન સંયુક્તો પરત્ર પિ એતેન દાનપ્રભાવેન નરકેષૂપપદ્યિષ્યતિ ॥ યદિ મે મહારાજ મમ શ્રદ્દધાસિ યથા
[_મ્વુ_3.43_] ઇહ દાનં દત્ત્વા પરલોકે નરકેષૂપપદ્યિષ્યસિ તમ્ અહં મહારાજસ્ય પ્રત્યક્ષં ઉપદર્શયિષ્યં યત્ર દાયકદાનપતિયો ઉપપદ્યન્તિ ॥ શક્રેણ આદીપ્તો સંપ્રજ્વલિતો સજોતીભૂતો મહાનરકો નિર્મિતો । તત્ર બહૂનિ પ્રાણસહસ્રાણિ સંપચ્ચમાના સંદર્શિતા ભીષ્મસ્વરં ક્રન્દમાનાઃ ॥ સો દાનિ રાજ્ઞો આહ ॥ મહારાજ ગચ્છ એતાન્ નરકે સત્વાન્ ઉપપન્નાં ક્રન્દન્તાં પૃચ્છાહિ કેન કર્મેણ અત્ર નરકે ઉપપન્ના તિ ॥ રાજા તાનિ નૈરયિકાનિ પૃચ્છતિ ॥ કિં યુષ્માભિર્ મનુષ્યભૂતેહિ પાપકર્મ કૃતં યેન ભીષ્મસ્વરં ક્રન્દમાના એદૃશાનિ નરકે દુઃખાનિ અનુભવથ ॥ તે દાનિ નિર્મિતા આહન્સુઃ ॥ મહારાજ વયં મનુષ્યલોકે દાયકદાનપતિયો આસી અસ્માભિઃ શ્રમણબ્રાહ્મણેષુ કૃપણવનીપકેષુ ચ ઉદારાણિ દાનાનિ દિન્નાનિ વિપુલાનિ વિસ્તીર્ણાનિ । તે વયં તસ્ય પ્રભાવેન મનુષ્યેષુ ચવિત્વા ઇહ નરકેષૂપપન્ના ॥ રાજા આહ ॥ ન માર્ષ એવં એતં યથા યૂયં જલ્પથ । ન હેતુ ન પ્રત્યયો યં દાયકદાનપતિર્ દાનં દત્ત્વા નરકેષૂપપદ્યેય ॥ અથ ખલુ દાયકદાનપતિ દાનં દત્ત્વા દાનપ્રભાવેન કાયસ્ય ભેદાત્ સ્વર્ગેષૂપપદ્યન્તિ । તે તત્ર નાનાપ્રકારાણિ દિવ્યાનિ સુખાનિ અનુભવન્તિ । તે દેવેષુ સુખાનિ દિવ્યાનિ અનુભવિત્વા આયુક્ષયા દેવેષુ ચવિત્વા મનુષ્યેષુ આઢ્યેષુ કુલેષૂપપદ્યન્તિ । અપિ ચ કૌશિક યદા તે ચ યાચનકા મમ સકાશાતો લબ્ધલાભા પરિપૂર્ણસંકલ્પા પ્રતિગચ્છન્તિ તેન મમ ઉદારો પ્રીતિપ્રામોદ્યો ભવતિ તે ચ પ્રીતા ભવન્તિ । અહં યદિ નરકેષૂપપદ્યામિ તતઃ ઉત્સહામિ દાનં દાતું ॥ એવં શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો તં વૈદેહરાજં વિજ્ઞાસિત્વા સંરાધિતો ॥ શોભના મહારાજ ઉદારા તે ચેતના જિજ્ઞાસનાર્થં
[_મ્વુ_3.44_] મહારાજસ્ય ઇહાગતો ॥ એવમ્ ઉક્ત્વા શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો તતઃ વનષણ્ડાતો ન્તર્હિતો ત્રયસ્ત્રિંશભવને પ્રત્યસ્થાસિ ॥

___તસ્ય દાનિં તહિં રાજ્યે મિથિલાયાં યદ્ ઉપાદાય રાજા વિપ્રવાસિતો તદ્ ઉપાદાય દેવો ન વર્ષતિ દુર્ભિક્ષં સંવૃત્તં ચૌરેહિ ચ પ્રતિરાજાનેહિ ચ ઉપદ્રુતં ॥ તેહિ દાનિ કુમારામાત્યેહિ ગણકમહામાત્રેહિ ચ નૈગમજાનપદેહિ ચ તં વનષણ્ડં ગત્વા તં વૈદેહરાજં અનુક્ષમાપેત્વા મહતા રાજર્દ્ધીયે મહતા રાજાનુભાવેન પુનઃ મિથિલાયાં પ્રતિષ્ઠાપિતો તદા સુભિક્ષમ્ આસિ ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ સ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન મિથિલાયાં વિજિતાવી નામ વૈદેહરાજા અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સ ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન મિથિલાયાં વિજિતાવી નામ વૈદેહરાજા અભૂષિ ॥ તદાપિ અહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી એતરહિં પિ અહં પુણ્યાનાં વર્ણવાદી ॥
અભૂષિ રાજા વિજિતાવી વૈદેહો મિથિલાધિપઃ ।
દિશાસુ વિશ્રુતો દાને મુક્તત્યાગો અમત્સરી ॥
હસ્ત્યશ્વરથયાનં નારીયો ચ અલંકૃતા ।
જાતરૂપં હિરણ્યં ચ ન કિંચિદ્ ન પરિત્યજેત્* ॥
પ્રીતિપ્રામોદ્યબહુલો જનેય સૌમનસ્યતાં ।
દત્ત્વા આત્તમનો ભોતિ દત્ત્વા ચ નાનુતપ્યતિ ॥
શ્રમણં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા કૃપણમ્ અથ વનીપકં ।
તર્પિતો અન્નપાનેન વસ્ત્રશય્યાસનેન ચ ॥
ગણકા મહામાત્રા ચ કુમારામાત્યા ચ નૈગમા ।
જનકાયો સમાગત્વા રાજ્યાતો વિપ્રવાસયેત્* ॥
[_મ્વુ_3.45_] સો ચ વિપ્રવાસિતો સન્તો વનષણ્ડમ્ ઉપાગમે ।
આશ્રમં માપયિત્વાન તત્ર વાસં પ્રકલ્પયે ॥
તસ્મિં ચ વનષણ્ડસ્મિં સંહરિત્વા ફલાફલં ।
સન્તર્પયિત્વા ઋષયો પશ્ચાદ્ ભુંજતિ આત્મના ॥
શક્રો દિવ્યેન વર્ણેન રાજાનમ્ ઉપસંક્રમે ।
અન્તરીક્ષે સ્થિહિત્વાન ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
ન પણ્ડિતા પ્રશંસન્તિ દાનં વિગર્હિતં સદા ।
એતેન અતિદાનેન રાજ્યાતો સિ પ્રવાસિતો ॥
દૃષ્ટધર્મે સિ દુઃખિતો રાજ્યહીનો સિ ક્ષત્રિય ।
પરલોકં ગતો સન્તો નરકં ગન્સિ પાર્થિવ ॥
સચે મમ ન શ્રદ્દધાસિ યત્ર ગચ્છતિ દાયકો ।
સંદર્શયિષ્યં તાન્તુહ્યં દાયકાનાન્તુ યા ગતિઃ ॥
સજ્યોતીભૂતં જ્વલિતં નિરયં શક્રો ચ નિર્મિણિ ।
બહુપ્રાણસહસ્રાણિ પચ્ચમાનાનિ દર્શયે ॥
સ્વયં પૃચ્છ મહારાજ દહ્યમાનાં ઇમાં પ્રજાં ।
કેન તે વ્યસનં પ્રાપ્તા દુઃખાં વેદથ વેદનાં ॥
ભીષ્મસ્વરા ક્રન્દમાના દુઃખાં વેદથ વેદનાં ।
એતમ્ અર્થં હિ પૃચ્છાહિ કિં પાપં અકરે પુરા ॥
તે કથયન્તિ ॥
વયં દાનપતી આસિ મનુષ્યેષુ જનાધિપ ।
બહુ દાનં દદિત્વાન અનુભોમ ઇદં દુઃખં ॥
[_મ્વુ_3.46_] રાજા કથયતિ ॥
ન એષો અસ્તિ પ્રત્યયો ન એતં સ્થાનં વિદ્યતિ ।
યત્ર દાનપતિ સન્તો ચ્યુતો ગચ્છેય દુર્ગતિં ॥
મનુષ્યેષુ ચ્યવિત્વાન સ્વર્ગં ગચ્છન્તિ દાયકા ।
તત્ર અમાનુષાં ઋદ્ધિં અનુભોન્તિ સ્વયંકૃતાં ॥
કામં પિ દુઃખં નરકેષુ . .
અનલ્પરૂપમ્ ઈદૃશં . . . ।

. . . . . . નરેન્દ્ર
દૃષ્ટ્વા ન તં યાચનકં પ્રભોમિ ॥
કથં ગિરાં વિયાહરન્તો દાસ્યં
સંપૂર્ણસંકલ્પમનોરથો સ ।
માં પ્રાપ્ય પ્રીતો કથં પ્રતિક્રમે તિ
સા મે રતિર્ ભવતુ સહસ્રનેત્ર ॥
ન તં ભવે યં ન દદેહ દાનં
અહરહં વ પૂરયે તર્પયે હં ।
પરાયણં અહં સ કલ્પવૃક્ષો
. . . . પર્ણફલોપપેતો ॥
ન મે મનો કુપ્યતિ યાચિતસ્ય
દત્ત્વા ન સોચામિ નાનુતપ્યામિ ।
ન તં ઉપશ્રુતં યન્ ન પ્રયચ્છે
યં ચ શ્રુતં ક્ષિપ્રમ્ ઉપાનયામિ ॥
. . . . . . . . . . .
[_મ્વુ_3.47_] એકક્ષણે સર્વમનોરથા મે
પૂર્ણા મહ્યં સંજિતો ચ સ તત્ત્વં ।
સપ્તાહં પર્યંકે સુખોપવિષ્ટો
સ્થિતઃ મુનિ શૈલ ઇવાપ્રકંપ્યો ॥
સપ્તમે દિવસે નાથો નિર્ગતો વ્યાહરે ગિરાં ।
લોકધાતુસહસ્રાણિ વિજ્ઞપેન્તો મહામુનિઃ ॥
સુખો વિપાકો પુણ્યાનાં અભિપ્રાયશ્ ચ ઋધ્યતિ
ક્ષિપ્રં ચ પરમાં શાન્તિં નિર્વૃત્તિં ચાધિગચ્છતિ ॥
_____સમાપ્તં વિજિતાવિસ્ય વૈદેહરાજ્ઞો જાતકં ॥
એવં મયા શ્રુતમ્ એકસ્મિં સમયે ભગવતો શિષ્યો આયુષ્માન્ આનન્દો મગધેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં પંચહિ ભિક્ષુશતેહિ યેન મગધાનાં રાજગૃહં નગરં તદ્ અવસારિ તદ્ અનુપ્રાપ્તઃ તત્રૈવ વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન આયુષ્મતો આનન્દસ્ય ત્રિંશ સાર્ધંવિહારિકા શિક્ષાં પ્રત્યાખ્યાય દૌર્બલ્યમ્ આવિષ્કૃત્વા હીનાયાવર્તન્તિ કામેહિ ॥ અશ્રોષી આયુષ્માં મહાકાશ્યપો આયુષ્મતો આનન્દસ્ય ત્રિંશ સાર્ધવિહારિકા શિક્ષાં પ્રત્યાખ્યાય દૌર્બલ્યમ્ આવિષ્કૃત્વા હીનાયાવર્તપ્રવૃત્તા કામેહિ ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો યેનાયુષ્માન્ આનન્દસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા આયુષ્મતા આનન્દેન સાર્ધં સંમોદનીયાં કથાં સંમોદયિત્વા સારાયણીયાં કથાં વીતિસારયિત્વા એકાન્તે નિષીદિ । એકાન્તનિષણ્ણો આયુષ્માં મહાકાશ્યપો આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ પૃચ્છેમ વયમ્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં કિંચિદ્ એવ પ્રદેશં
[_મ્વુ_3.48_] સચેત્ મો આયુષ્માન્ આનન્દો વકાશં કરોતિ પ્રશ્નવ્યાકરણાયે ॥ એવમ્ ઉક્ત આયુષ્માન્ આનન્દો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપં એતદ્ અવોચત્* ॥ પૃચ્છાયુષ્મં કાશ્યપ યદાકાંક્ષસિ શ્રુત્વા પ્રવેદયિષ્યામિ ॥
___એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપઃ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ સચેદ્ મન્યસિ આયુષ્મન્ આનન્દ કતિ અર્થવશાં સંપશ્યમાનેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન શ્રાવકાણાં ગણભોજનં પ્રતિક્ષિપ્તં ત્રિકભોજનં ચ અનુજ્ઞાતં ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ આનન્દો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ દૂરતો ખલુ વયં આયુષ્મન્ મહાકાશ્યપ આગચ્છેમ આયુષ્મન્તો યેન મહાકાશ્યપ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છનાય ॥ સાધુ પુનર્ આયુષ્મતો એવ મહાકાશ્યપસ્ય એષો અર્થો પ્રતિભાયતુ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ દ્વે આયુષ્મન્ આનન્દ અર્થવશાં સંપશ્યમાનેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન શ્રાવકાણાં ગણભોજનં ચ પ્રતિક્ષિપ્તં ત્રિકભોજનં ચ અનુજ્ઞાતં ॥ કતમે દ્વે । યાવદ્ એવ કુલાનાં ચ રક્ષાયે ગુપ્તીયે ફાસુવિહારાયે પાપાનાં ચ પક્ષપરિચ્છેદાયે મા પાપા આમિષેણ ગણં બન્ધિત્વા સંઘે કલહભણ્ડનવિગ્રહવિવાદં અધિકરણં કૌકૃત્યં ઉત્પાદેન્સુઃ ॥ ઇમે ખલ્વ્ આયુષ્મન્ આનન્દ દ્વે અર્થવશાં સંપશ્યમાનેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન શ્રાવકાણાં ગણભોજનં ચ પ્રતિક્ષિપ્તં ત્રિકભોજનં ચ અનુજ્ઞાતં ॥ સો ત્વં આયુષ્મન્ આનન્દ ઇમાયે પર્ષાયે નવાયે દહરાયે તરુણાયે ઇન્દ્રિયેષ્વ્ અગુપ્તદ્વારાયે ભોજને અમાત્રજ્ઞાતાયે પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનનુયુક્તાયે અગૌરવાયે સબ્રહ્મચારિષુ સ્થવિરેષુ નવકેષુ મધ્યમેષુ કુલેષુ ચારિકાં ચરસિ શસ્યઘાતં વિય મન્યે કરોન્તો નાયં કુમારકો માત્રમ્ આજ્ઞાસિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ આનન્દો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અપિ હિ મે આયુષ્મન્
[_મ્વુ_3.49_] મહાકાશ્યપ શિરસિ પિ પલિતાનિ જાતાનિ અથ ચ મે પુનઃ આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો કુમારવાદેન સમુદાચરિતવ્યં મન્યતિ ॥ દ્વિતીયકં તૃતીયકં પિ આયુષ્માં મહાકાશ્યપો આયુષ્મન્તં આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ તથા ત્વમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ઇમાયે પરિષાયે ઇન્દ્રિયેષ્વ્ અગુપ્તદ્વારાયે ભોજને અમાત્રજ્ઞાતાયે પૂર્વરાત્રાપરરાત્રં જાગરિકાયોગમ્ અનનુયુક્તાયે અગૌરવાયે સબ્રહ્મચારીહિ સ્થવિરેહિ નવકેહિ મધ્યમેહિ કુલેહિ ચારિકાં ચરસિ શસ્યઘાતં વિય મન્યે કરોન્તો ન ચાહં કુમારકો માત્રમ્ આજ્ઞાસીત્* ॥ દ્વિતીયકં તૃતીયકં પિ આયુષ્માન્ આનન્દો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અપિ હિ મે આયુષ્મન્ મહાકાશ્યપ શિરસિ પલિતાનિ જાતાનિ અથ ચ પુનર્ મે મહાકાશ્યપો યાવત્ તૃતીયકં પિ કુમારકવાદેન સમુદાચરિતવ્યં મન્યતિ ॥
___તેન ખલુ પુનઃ સમયેન સ્થૂલનન્દા ભિક્ષુણી આયુષ્મતઃ આનન્દસ્ય અનતિદૂરે સ્થિતા અભૂષિ ॥ અથ ખલુ સ્થૂલનન્દા ભિક્ષૂણી આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કિં પુનર્ આર્યમહાકાશ્યપો અન્યતીર્થિકપૂર્વો સમાનો આર્યમ્ આનન્દં વૈદેહમુનિં ભગવતો ઉપસ્થાયકં ભગવતઃ સન્તિકાવચરં ભગવતો સંમુખં ધર્માણાં પ્રતિગ્રહેતારં યાવતૃતીયકં પિ કુમારવાદેન સમુદાચરિતવ્યં મન્યતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો આયુષ્મન્તં આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ સા હિ નૂનાયં આયુષ્મન્ આનન્દ ભગિની અસ્મરમાણરૂપા ભાષતિ । કિં પુનઃ આર્યો મહાકાશ્યપો અન્યતીર્થિકપૂર્વો સમાનો આર્યાનન્દં વૈદેહકમુનિં ભગવતો ઉપસ્થાયકં ભગવતો સન્તિકાવચરં ભગવતો સંમુખં ધર્માણાં પ્રતિગ્રહેતારં યાવતૃતીયકં પિ કુમારકવાદેન સમુદાચરિતવ્યં મન્યતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ આનન્દો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ક્ષમ આયુષ્મન્ત મહાકાશ્યપ બાલો માતૃગ્રામો અવ્યક્તો અકુશલો અક્ષેત્રજ્ઞો ॥ એવં યાવત્ તૃતીયં પિ આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ સા હિ નૂનાયમ્
[_મ્વુ_3.50_] આયુષ્મન્ આનન્દ ભગિની અસ્મરમાણરૂપા એવમ્ આહ । કિં પુનર્ આર્યો મહાકાશ્યપો આર્યાનન્દં વૈદેહમુનિં ભગવતો ઉપસ્થાયકં ભગવતો સન્તિકાવચરં ભગવતો સંમુખં ધર્માણાં પ્રતિગ્રહેતારં સંમુખા યેવ યાવતૃતીયં પિ કુમારકવાદેન સમુદાચરિતવ્યં મન્યતિ ॥ તૃતીયકં પિ આયુષ્માન્ આનન્દો આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ ક્ષમ આયુષ્મન્ મહાકાશ્યપ બાલો માતૃગ્રામો અવ્યક્તો અકુશલો અક્ષેત્રજ્ઞો ॥

___એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ન ખલુ પુઅન્ર્ અહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ અભિજાનામિ પૂર્વં પ્રવ્રજ્યાયાં પ્રવ્રજિતો ઇતિ વહિર્ધા અન્યં શાસ્તારં વ્યવદિશિતુમ્ અન્યત્રૈવ તેન ભગવતા તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન । મહ્યં ખલ્વ્ આયુષ્મન્ આનન્દ પૂર્વં પ્રવ્રજ્યાયામ્ અપ્રવ્રજિતસ્ય એતદ્ અભૂષિ । સંબાધો પુનર્ અયં ગૃહાવાસો રજસામાવાસો અભ્યવકાશં પ્રવ્રજ્યા । તં ન લભ્યં અગારમ્ અધ્યાવસન્તેન એકાન્તસંલિખિતમ્ એકાન્તમ્ અનવદ્યં પરિશુદ્ધં એકાન્તપર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં ચરિતું । યન્ નૂનાહં અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહમ્ આયુષ્મં આનન્દ અલૂખં ગૃહાવાસં પ્રહાય અશીતિં હિરણ્યસુવર્ણસ્ય શકટવાહાનવહાય પંચ ચ દાસશતાનિ પંચ ચ દાસીશતાનિ પંચ ચ પશુશતાનિ પંચ ચ ગ્રામક્ષેત્રશતાનિ એકૂનં ચ હલસહસ્રં ભદ્રાં કાપિલેયાં સુવર્ણસીરકાં અવહાય એકં કર્પાસિકં પટપિલોતિકમ્ આદાય યે લોકે અરહંતો તેષામ્ ઉદ્દિશ્ય અનુપ્રવ્રજેહં ॥ તેન ખલુ આયુષ્મન્ આનન્દ સમયેન ન કોચિદ્ અન્યો લોકે અર્હન્તો અભૂષિ અન્યત્રૈવ તેન ભગવતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન ॥ સ ચાહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ તથા પ્રવ્રજિતો સમાનો સંવત્સરપરમાયે રાત્રીયે અદ્રાક્ષીદ્ ભગવન્તમ્ અન્તરાય રાજગૃહસ્ય બહુપુત્રકે ચેતિયે । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ મે અદ્વયસંજ્ઞા ઉદપાસિ સમ્યક્સંબુદ્ધં પશ્યેયં ભગવન્તમ્ એવ પશ્યેયં સર્વજ્ઞં ચ પશ્યેયં ભગવન્તમ્ એવ પશ્યેયં સર્વદર્શિં ચ પશ્યેયં ભગવન્તમ્ એવ પશ્યેયં અપરિશેષજ્ઞાનદર્શનં ચ પશ્યેયં ભગવન્તમ્ એવ પશ્યેયં ॥
[_મ્વુ_3.51_]___સ ખલ્વ્ અહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ એકાન્તે સ્થિતો હમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ શાસ્તા મે ભગવાં શ્રાવકો ઽહમ્ અસ્મિ સુગતે ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવાં મમ એતદ્ ઉવાચ ॥ એવમ્ એવ કાશ્યપ અહં કાશ્યપ શાસ્તા ત્વં ચ મે શ્રાવકો । યો હિ કોચિત્ કાશ્યપ એવં સર્વચેતોસમન્વાગતં શ્રાવકં લભિત્વાસમ્યક્સંબુદ્ધો એવ સમાનો સમ્યક્સંબુદ્ધો તિ પ્રતિજાનેય અસર્વજ્ઞો યેવ સમાનો સર્વજ્ઞો તિ પ્રતિજાનેય અસર્વદર્શાવી યેવ સમાનો સર્વદર્શાવીતિ પરિશેષજ્ઞાનદર્શનો યેવ સમાનો અપરિશેષજ્ઞાનદર્શનો તિ પ્રતિજાનેય સપ્તધા વાસ્ય મૂર્ધા ભવેયા ॥ અહં ખલુ પુનઃ કાશ્યપ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઇતિ યેવ સમાનો સમ્યક્સંબુદ્ધો તિ પ્રતિજાનામિ સર્વજ્ઞો યેવ સમાનો સર્વજ્ઞો તિ પ્રતિજાનામિ સર્વદર્શાવી યેવ સમાનો સર્વદર્શાવીતિ પ્રતિજાનામિ અપરિશેષજ્ઞાનદર્શનો યેવ સમાનો અપરિશેષજ્ઞાનદર્શનો તિ પ્રતિજાનામિ ॥ અભિજ્ઞાય અહં કાશ્યપ શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયામિ ન અનભિજ્ઞાય । સનિદાનં અહં કાશ્યપ શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયામિ ન અનિદાનં । સપ્રાતિહાર્યં અહં કાશ્યપ શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયામિ ન અપ્રાતિહાર્યં ॥ તસ્ય મે કાશ્યપ અભિજ્ઞાય શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયતો ન અનભિજ્ઞાય સનિદાનં શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયતો ન અનિદાનં સપ્રાતિહાર્યં શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયતો નાપ્રાતિહાર્યં કરણીયો ઓવાદો કરણીયા અનુશાસનીતિ વદેમિ ॥ તસ્માદ્ ઇહ તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ કિં ત્વ્ અહં પ્રાતિમોક્ષસંવરસંવૃત્તો
[_મ્વુ_3.52_] વિહરિષ્યં આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમાત્રેષ્વ્ આવદ્યેષુ ભયદર્શાવી સમાદાય શિક્ષિષ્યં તિ શિક્ષાપદેષુ કાયકર્મવાચાકર્મમનોકર્મેણ સમન્વાગતઃ પરિશુદ્ધેન પરિશુદ્ધાજીવો ॥ એવં તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ તસ્માદ્ ઇહ તે કાશ્યપ એવં શિક્ષિતવ્યં ॥ કિં ત્વ્ અહં ષટ્સુ ઇન્દ્રિયેષુ ગુપ્તદ્વારો વિહરિષ્યામીતિ આરક્ષાસ્મૃતિ નિધ્યાપનસ્મૃતિઃ સમવસ્થાવિહારી આદીનવદર્શાવી નિઃશરણઃ પ્રાજ્ઞો અરક્તેન ચેતસા સમન્વાગતઃ । સો ચક્ષુષા રૂપં દૃષ્ટ્વા ન ચ નિમિત્તગ્રાહી ભવિષ્યન્ ન ચાનુવ્યંજનગ્રાહી । યતો અધિકરણં ચ મે ચક્ષ્વિન્દ્રિયેણ અસંવૃતસ્ય વિહરન્તસ્ય અભિધ્યા દૌર્મનસ્યમ્ અનેકે પાપકાઃ અકુશલા ધર્માઃ ચિત્તં અનુપ્રાવેન્સુઃ તેષાં સંવરાય પ્રતિપદિષ્યામિ રક્ષિષ્યામિ ચક્ષ્વિન્દ્રિયેણ સંવરમ્ આપદિષ્યામિ ઇતિ ॥ એવન્ તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ શ્રોત્રેણ શબ્દાં શ્રુત્વા ઘ્રાણેન ગન્ધાં ઘ્રાયિત્વા જિહ્વયા રસા સ્વાદયિત્વા કાયેન પ્રષ્ટવ્યાં સ્પૃશિત્વા મનસા ધર્માં વિજ્ઞાય ન ચ નિમિત્તગ્રાહી વિહરિષ્યામિ ન ચાનુવ્યંજનગ્રાહી વિહરિષ્યામિ । યતો અધિકરણં ચ મે ભવેન્દ્રિયેણ અસંવૃતસ્ય વિહરતો અભિધ્યા દૌર્મનસ્ય અનેકે પાપકાઃ અકુશલા ધર્મા ચિત્તમ્ અનુપ્રાવેન્સુઃ તેષાં સંવરાય પ્રતિપદિષ્યામીતિ રક્ષિષ્યામિ મનિન્દ્રિયં મનિન્દ્રિયેણ સંવરમ્ આપદ્યિષ્યામીતિ ॥ એવન્ તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ તસ્માદ્ ઇહ કાશ્યપ એવં શિક્ષિતવ્યં ॥ કિન્ તિ મે કાયગતા સ્મૃતિઃ સુખસહગતા સતતસમિતં કાયં ન જહિષ્યામીતિ ॥ એવં તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ તસ્માદ્ ઇહ તે કાશ્યપ એવં શિક્ષિતવ્યં ॥ કિન્ તિ અહં યે કેચિત્ કુશલા ધર્મા પર્યાપુણિષ્યન્તિ સર્વન્તં આત્મદમથશમથપરિનિર્વાણાર્થં તિ । એવં તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ તસ્માદ્ ઇહ તે કાશ્યપ એવં શિક્ષિતવ્યં । કિન્ તિ મે
[_મ્વુ_3.53_] ચતુહિ પરિષાહિ ભવિષ્યતિ અધિમાત્રં પ્રેમ્નં ચ ગૌરવં ચ હ્રી ચાપત્રપ્યં ચ ભાવના ચ પ્રત્યુપસ્થિતા તિ ॥ એવન્ તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ તસ્માદ્ ઇહ તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ કિન્ ત્વ્ અહં પંચસુ ઉપાદાનસ્કન્ધેષુ સમુદયાસ્તંગમાન્ પશ્યી વિહરિષ્યં । ઇતિ રૂપં ઇતિ રૂપસમુદયો ઇતિ રૂપસ્યાસ્તંગમો ઇતિ વેદના ઇતિ વેદનાસમુદયો ઇતિ વેદનાસ્તંગમો ઇતિ સંજ્ઞા ઇતિ સંજ્ઞાસમુદયો ઇતિ સંજ્ઞાસ્તંગમો ઇતિ સંસ્કારા ઇતિ સંસ્કારસમુદયો ઇતિ સંસ્કારાણામ્ અસ્તંગમો ઇતિ વિજ્ઞાનં ઇતિ વિજ્ઞાનસમુદયો ઇતિ વિજ્ઞાનાસ્તંગમો ઇતિ ॥ એવન્ તે કાશ્યપ શિક્ષિતવ્યં ॥ સ ખલ્વ્ અહમ્ આયુષ્મન્ન્ આનન્દ ભગવતા ઇમિના ઓવાદેન ઓવાદિતો અષ્ટાહમ્ એવાભૂષિ શૈક્ષો સકરણીયો નવમે યેવાજ્ઞામ્ આરાગયે ॥
___તસ્ય મે આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવાં ઇમિના ઓવાદેન ઓવાદિત્વા ઉત્થાયાસનાતો પ્રક્રામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવન્તં ગચ્છન્તં પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધો હં ॥ તસ્ય મે આયુષ્મન્ન્ આનન્દ ભગવન્તં પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધસ્ય એતદ્ અભૂષિ । અહો ભગવાં પુનર્ માર્ગાદ્ અપક્રમ્યાન્યતરં વૃક્ષમૂલં નિશ્રાય તિષ્ઠે । પ્રજ્ઞાપયેયં અહં ભગવતો કર્પાસિકપટપિલોતિકસંઘાટીં ॥ તસ્ય મે આયુષ્મન્ન્ આનન્દ ભગવાન્ ઇદમ્ એવરૂપં ચેતસો પરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય માર્ગાદ્ અપક્રમ્યાન્યતરં વૃક્ષમૂલં નિશ્રાય અધિષ્ઠાસિ ॥ પ્રજ્ઞાપયેદ્ અહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવતો કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટીં નિષીદે ભગવાં પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ॥ નિષદ્ય ખલ્વ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવાં એતદ્ ઉવાચ ॥ સખિલા

[_મ્વુ_3.54_] ખુદયં કાશ્યપ કર્પાસાનં પટપિલોતિકસંઘાટી મૃદુકાદયં કાસ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી મસિનાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોકસંઘાટી સુખમ્ આદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી તનુકાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી લહુકાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી સુકૃતિકાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી શ્લક્ષ્ણાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી શોભનાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી સ્પર્શવન્તાદયં કાશ્યપ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી ॥ સ ખલ્વ્ અહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ લાભા મે ભગવન્ સુલબ્ધા ભવેત્* યન્ મે ભગવાન્ કર્પાસાનાં પટપિલોતિકસંઘાટી પ્રતિગૃહ્ણેય ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવાન્ મમ એતદ્ ઉવાચ ॥ ઇચ્છસિ પુનઃ ત્વં કાશ્યપ તથાગતસ્ય સન્તિકે શાણાનાં પાંશુકૂલાનાં સંઘાટીં ધારયિતું ॥ એવમ્ ઉક્તે હં આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ લભા મે ભગવન્ સુલબ્ધા ભવેત્* યન્ મે ભગવાં શાણાનાં પાંશુકૂલાનાં સંઘાટીં દદેય ॥ અદાસિ ખલુ મે આયુષ્મન્ન્ આનન્દ ભગવાં શાણાનાં પાંશુકૂલાનાં સંઘાટીં પ્રતિગૃહ્ણે અહમ્ આયુષ્મન્ન્ આનન્દ ભગવતો શાણાનાં પાંશુકૂલાનાં સંઘાટીં ॥ સચે ખલ્વ્ આયુષ્મન્ન્ આનન્દ સમ્યગ્વદમાના વદેન્સુઃ ભગવતો શ્રાવકો શાસ્તુ સંમુખં શાણં પાંશુકૂલં પ્રતિગ્રહે એવમ્ એવ તે સમ્યગ્વદમાના વદેન્સુઃ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહમ્ આયુષ્મન્ન્ આનન્દ શાસ્તુ સંમુખં શાણપાંશુકૂલાનાં પ્રતિગ્રહેતારો શ્રાવકો ॥ યત્ તદ્ આનન્દ સમ્યગ્વદમાના વદેન્સુઃ ભગવતો પુત્રો
[_મ્વુ_3.55_] ઓરસો મુખતો જાતો ધર્મજો ધર્મનિર્મિતો ધર્મદાયાદો ન આમિષદાયાદો એવમ્ એવ તે સમ્યગ્વદમાના વદેન્સુઃ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહમ્ આયુષ્મન્ આનન્દ ભગવતો પુત્રો ઓરસો મુખતો જાતો ધર્મજો ધર્મનિર્મિતો ધર્મદાયાદો ન આમિષદાયાદો ॥ કુંજરં પિ સો આયુષ્મન્ આનન્દ ષષ્ટિહાયનં બલશક્તિકાયે છાદિતવ્યં મન્યેય યો મે તિસ્રો વિદ્યાં ષડ્વાભિજ્ઞા બલવશીભાવં છાદયિતવ્યં મન્યેયા । નદીયો પિ સો આયુષ્મન્ ગંગાયે સ્રોતં રજમુષ્ટિના આવરિતવ્યં મન્યે યો મે તિસ્રો વિદ્યાં ષડ્વાભિજ્ઞાં બલવશીભાવં છાદયિતવ્યં મન્યે । વાતં પિ સો આયુષ્મન્ન્ આનન્દ જાલેન બન્ધિતવ્યં મન્યે યો મે તિસ્રો વિદ્યાં ષડ્વાભિજ્ઞાં બલવશીભાવં છાદયિતવ્યં મન્યે । આકાશં પિ સો આયુષ્મન્ આનન્દ પંચાંગુલં કર્તવ્યં મન્યે યો મે તિસ્રો વિદ્યા ષડ્વાભિજ્ઞા બલવશીભાવં છાદયિતવ્યં મન્યે ॥ યસ્ય પુનઃ ખલુ આયુષ્મન્ન્ આનન્દ ઇમેષાં પંચાનાં ભિક્ષુશતાનાં સ્યાત્ મયિ કાંક્ષા વિચિકિત્સા વા સો પ્રશ્નં પૃચ્છતુ અહં પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણેન એવમ્ એતં સમ્યક્સિંહનાદં નદામિ ॥ એવમ્ ઉક્તે તે ભિક્ષૂ આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ યસ્ય ખલુ પુનર્ આયુષ્મન્ મહાકાશ્યપ સ્યાત્ કાંક્ષા વા વિચિકિત્સા વા સો આયુષ્મન્ મહાકાશ્યપ પ્રશ્નં પૃચ્છેયા સંભાવેમ ચ વયમ્ આયુષ્મન્ મહાકાશ્યપ એવં ચ અનુવૃત્તા અતો ચ ઉત્તરિ ભૂયો અતો ચ શ્રેયો ॥ અથ ખલુ આયુષ્માં મહાકાશ્યપસ્ તાં ભિક્ષૂં ધર્મ્યા કથયા સંદર્શયિત્વા સમાદાપયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વા ઉત્થાયાસનાતો પ્રક્રમે ॥
___અચિરપ્રક્રાન્તો ચ આયુષ્માન્ મહાકાશ્યપો સર્વાવન્તેન કાલેન નાગાવલોકિતેન સ્થૂલનન્દાં ભિક્ષુણીં અવલોકેતિ અપિ નામ ચિત્તં પ્રસાદેય તસ્ય ચેદં શકટચક્રમાત્રા
[_મ્વુ_3.56_] પૃથિવી અનુપરિવર્ત્તે ન ચ સા સ્થૂલનન્દા ભિક્ષૂણી ચિત્તં પ્રસાદેસિ । પ્રદુષ્ટચિત્તા સ્થૂલનન્દા ભિક્ષૂણી આયુષ્મતો મહાકાશ્યપસ્ય સન્તિકે વિવરમ્ અદાસિ સમનન્તરં કાલગતા ચ પુનર્ આયુષ્મન્તે મહાકાશ્યપે ચિત્તમ્ આઘાતેત્વા અન્યતરસ્મિં મહાનરકે ઉપપન્ના એવમ્ એતં શ્રુયતિ ॥
_____સમાપ્તં મહાકાશ્યપસ્ય વસ્તુપ્રવ્રજ્યાસૂત્રં ॥

રાજગૃહસ્ય અર્ધયોજને નાલન્દગ્રામકં નામ ગ્રામં ઋદ્ધો ચ સ્ફીતો ચ સમૃદ્ધો ચ । તત્ર બ્રાહ્મણો મહાશાલો આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતચિત્રસ્વાપતેયો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વગજગવેડકો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો ॥ તસ્ય દાનિ બ્રાહ્મણમહાશાલસ્ય શારી નામ બ્રાહ્મણી ભાર્યા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા । તસ્ય દાનિ શારીયે બ્રાહ્મણીયે પુત્રા ધર્મો ઉપધર્મો શતધર્મો સહસ્રધર્મો તિષ્યો ઉપતિષ્યો એતે સપ્ત પુત્રાઃ ષટ્* નિવિષ્ટાઃ સપ્તમો ઉપતિષ્યો કનીયસો અનિવિષ્ટકો ગુરુકુલે વેદમન્ત્રાન્ અધીયતિ ॥ રાજગૃહસ્ય અર્ધયોજનેન કોલિતગ્રામકં નામ ઋદ્ધો વ સ્ફીતો ચ સમૃદ્ધો ચ બહુજનાકીર્ણો ચ । તત્રાપિ બ્રાહ્મણમહાશાલો આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારો પ્રભૂતજાતરૂપરજતવિત્તોપકરણો પ્રભૂતહસ્ત્યશ્વગજગવેડકો પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયો મૌદ્ગલ્યાયનગોત્રેણ ॥ તસ્ય કોલિતો નામ પુત્રો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો પણ્ડિતો નિપુણો મેધાવી । તત્રૈવ ગુરુકુલે વેદમન્ત્રાન્ અધીયતિ । તત્રૈવ ઉપતિષ્યો અન્યાનિ ચ પંચમાત્રાણિ માણવકશતાનિ ॥ સર્વપ્રથમં
[_મ્વુ_3.57_] કોલિતેન ઉપતિષ્યેણ ચ વેદમન્ત્રા અધીતા અનુયોગો ચ દિન્નો આચાર્યસ્ય ચ આચાર્યશુશ્રૂષા કૃતાચાર્યધનો ચ નિર્યાતિતો છત્ત્રં ઉપાનહા યષ્ટિ કમણ્ડલૂખા શાણશાટં ॥
___તે દાનિ ઉભયે સંમોદિકા પ્રિયમાણા અભીષ્ટચિત્તા । ઉપતિષ્યો પિ નાલન્દગ્રામાતો કોલિતગ્રામકં ગચ્છતિ કોલિતસ્ય દર્શનાયે । કોલિતગ્રામાતો પિ કોલિતો નાલન્દગ્રામકં ગચ્છતિ ઉપતિષ્યસ્ય દર્શનાયે ॥ રાજગૃહે સમસમં ગિરિયગ્રસમાજં નામ પર્વં વર્તતિ પંચાનાં તપોશતાનાં ॥ તત્ર દાનિ પંચહિ તપોશતેહિ પંચ ઉદ્યાનશતાનિ । સર્વાણિ પંચ ઉદ્યાનશતાનિ અનેકેહિ જનસહસ્રેહિ ભરિતાનિ ભવન્તિ દર્શનશતાનિ વર્તન્તિ સંગીતિશતાનિ વર્તન્તિ અપરાણિ ચ નટનર્તક-ઋલ્લમલ્લપાણિસ્વરકાનિ ડિમ્બરવલઞ્જકકુમ્ભથૂનિકશતાનિ ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણમહાશાલપુત્રા ઉપતિષ્યો ચ કોલિતો ચ ચતુર્ઘોટેહિ અશ્વરથેહિ યુક્તેહિ ચેટસહસ્રેહિ સંપરિવારિતા ગિરિયગ્રસમાજં પ્રેક્ષકા ગતા ॥ તે દાનિ સત્વા સકુશલમૂલપુણ્યા વરપરીત્તગૃહા કૃતાધિકારા પુરિમકેષુ સમ્યક્સંબુદ્ધેષુ પ્રત્યેકબુદ્ધશ્રાવકમહેશાખ્યેષુ ચ ઉપ્તસત્યાધિકારા છિન્નબન્ધના ભવ્યોત્પત્તિકા આર્યધર્માણાં આરાધનાયે ચરમભવિકાયે હેતુપ્રત્યયચારિકા સત્વા ॥ તેષામ્ ઉભયેષાં તત્ર ગિરિયગ્રસમાજં પ્રેક્ષન્તાનાં પૌરાણેન કુશલમૂલેન હેતુમ્ ઉપદર્શિતં ॥ શારિપુત્રસ્ય તં જનકાયં દૃષ્ટ્વા અનિત્યસંજ્ઞા ઉત્પન્ના ઇમં એત્તકં જનકાયમ્ અભ્યન્તરા વર્ષશતસ્ય અનિત્યતાય સર્વં ન ભવિષ્યતિ ॥ મૌદ્ગલ્યાયનસ્યાપિ જનકાયસ્ય તસ્ય હસન્તાનાં હક્કારં ચ ક્ષિપન્તાનાં દન્તમાલાનિ
[_મ્વુ_3.58_] દૃષ્ટ્વા અસ્થિસંજ્ઞા ઉત્પન્ના । સો દાનિ મૌદ્ગલ્યાયનો શારિપુત્રં પરિદીનમુખવણ દૃષ્ટ્વા આહ ॥
મનોજ્ઞ તન્ત્રીસ્વરગીતઘોષા
ત્રિપુષ્કરસ્ફોટિકસાર્યમાણાઃ ।
શ્રુયન્તિ શબ્દા મધુરા મનોજ્ઞા
રંગે ભવાં કિં પરિદીનવક્ત્રો ॥
હૃષ્ટસ્ય કાલો ન હિ શોચિતસ્ય
રમિતસ્ય કાલો અરતિં જહાહિ ।
શૃણોહિ સંગીતિમ્ ઇવાપ્સરાણાં
હૃષ્ટાનનો અસ્મિં મનુષ્યનન્દને ॥
અથ ખલુ શારિપુત્રો માણવો મૌદ્ગલ્યાયનં માણવમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
એતે વિષયસંરક્તા વિષયાશ્ ચ ચલાચલા ।
ભવેષુ ચ દ્રવ્યેષુ ચ કા રતિર્ બાલબુદ્ધિનાં ॥
અચિરં મુનિસા સર્વે અતૃપ્તા કામલોલુપાઃ ।
વ્યસ્તગાત્રા ગમિષ્યન્તિ મૃતા ભસ્મપરાયણાઃ ॥
તન્ મે સંજ્ઞા ન રમેતિ મૌદ્ગલ્યાયન ન મે રતી ।
વિપુલા પ્રતિમા ચૈવ ભાવિતા મતિયા રતિઃ ॥
સમયો ખુ ધર્મં ચરિતું નરકિન્નરા સુરાસુરસુચરા પિ ।
કામરતીભિર્ લોલિતા અતૃપ્તમનસા ગતા વિલયં ॥
યો વને કાયવિવેકં રતો અધિગચ્છે મદકાલોપગતો ।
[_મ્વુ_3.59_] સ્પૃહયન્તિ તસ્ય દેવા પિ મરુચીર્ણં હિ દુષ્કરં ચરિતં ॥
સમાનં સુખદુઃખેષુ રતીષુ અરતીષુ ચ ।
યં નૈમિત્તા પ્રશંસન્તિ સો હં શારિસુતો ભવે ॥
સો દાનિ શારિપુત્રમાણવકો તં મૌદ્ગલ્યાયનમાણવકમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ પ્રવ્રજ્યા મે અભિપ્રેતા પ્રવ્રજિષ્યામિ ॥ મૌદ્ગલ્યાયનો આહ ॥ યં ભવતો ઇષ્ટં તન્ મમાપિ ઇષ્ટં અહમ્ અપિ પ્રવ્રજિષ્યામિ ॥ મૌદ્ગલ્યાયનો આહ ॥
યા ગતી ભવતો ઇષ્ટા અસ્માકમ્ અપિ રોચતિ ।
ત્વયા સાર્ધં મૃતં શ્રેયં ન ચ જીવિતં ત્વયા વિના ॥
તેન ખલુ પુન સમયેન રાજગૃહે નગરે સંજયી નામ વૈરટીપુત્રો પરિવ્રાજકો પંચાશપરિવારો પરિવ્રાજકારામે પ્રતિવસતિ ॥ તે દાનિ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનમાણવકા પરિવ્રાજકારામં ગત્વા સંજયિસ્ય વૈરટિકાપુત્રસ્ય પરિવ્રાજકસ્ય સકાશે પરિવ્રાજકપ્રવ્રજ્યાં પ્રવ્રજિતા ॥ શારિપુત્રેણ સપ્તાહપ્રવ્રજિતેન સર્વાણિ પરિવ્રાજકશાસ્ત્રાણિ અધીતાનિ મૌદ્ગલ્યાયનેનાપ્ય્ અર્ધમાસેન સર્વાણિ પરિવ્રાજકશાસ્ત્રાણિ અધીતાનિ ॥ તે દાનિ આહન્સુઃ ॥ નાયં ધર્મો નૈર્યાણિકો તત્કરસ્ય સુઃખક્ષયાય સંવર્તતિ ગચ્છામ પૃથક્પૃથક્સ્વાખ્યાતં ધર્મવિનયં પર્યેષ્યામઃ યત્ર દુઃખસ્ય અન્તક્રિયા પ્રવર્તતિ । યો મં પ્રથમતરં સ્વાખ્યાતં ધર્મવિનયં . . . . . તેન અપરસ્ય આખ્યાતવ્યં । તતઃ સહિતા આર્યધર્મવિનયે પ્રવ્રજિષ્યામઃ ॥ તે દાનિ તાનિ પરિવ્રાજકશાસ્ત્રાણિ સંગીતીકૃત્વા રાજગૃહં પ્રવિષ્ટા અન્યેન શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો અન્યેન મૌદ્ગલ્યાયનો ॥

[_મ્વુ_3.60_]___તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ભગવાન્ અન્તરાગિરિસ્મિં યષ્ટીવને ઉદ્યાને યથાભિરમ્યં વિહરિત્વા વેણુવનમ્ અનુપ્રાપ્તો તત્રૈવ વિહરતિ વેણુવને કલન્દકનિવાપે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમ્ અર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ ॥ અથ ખલ્વ્ આયુષ્માન્ ઉપસેનો કલ્યસ્યૈવ નિવાસયિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહનગરે પિણ્ડાય પ્રક્રમે ॥ અદ્રાક્ષીત્* શારિપુત્રઃ પરિવ્રાજકો આયુષ્મન્તં ઉપસેનં દૂરત એવાગચ્છન્તં પ્રાસાદિકેન અભિક્રાન્તપ્રતિક્રાન્તેન આલોકિતવિલોકિતેન સંમિઞ્જિતપ્રસારિતેન સંઘાટીપાત્રચીવરધારણેન નાગો વિય કારિતકારણો અન્તર્ગતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ અવહિર્ગતેન માનસેન સ્થિતેન ધર્મતાપ્રાપ્તેન યુગમાત્રં પ્રેક્ષમાણો દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ અતિરિવ માનસં પ્રસીદે ॥ કલ્યાણા પુનર્ ઇયં પ્રવ્રજિતસ્ય ઈર્યા । યન્ નૂનાહં તસ્ય ઉપસંક્રમેયં ॥ અથ ખલુ શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો યેનાયુષ્માન્ ઉપસેનસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા આયુષ્મતા ઉપસેનેન સાર્ધં સંમોદનીયાં કથાં સંમોદયિત્વા સારાયણીયાં કથાં વ્યતિસારેત્વા એકાન્તે અસ્થાસિ । એકાન્તસ્થિતઃ શારિપુત્રઃ પરિવ્રાજકો આયુષ્મન્તમ્ ઉપસેનમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ શાસ્તા ભગવાન્ ઉત શ્રાવકો ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ ઉપસેનો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ શ્રાવકો હં આયુષ્મં ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો આયુષ્મન્તમ્ ઉપસેનમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ કિંવાદી ભવતો શાસ્તા કિમાખ્યાયી કથં પુનઃ શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયતિ કેવરૂપા ચાસ્ય શ્રાવકેષુ ઓવાદાનુશાસની બહુલં પ્રવર્તનીયં ભવતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ ઉપસેનો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ અલ્પશ્રુતો ઇમસ્મિ આયુષ્મન્તં અર્થમાત્રં કલ્પેયં ॥ એવમ્ ઉક્તે શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો આયુષ્મન્તમ્ ઉપસેનમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥
અર્થેન મહ્યં કારિયં કિં ભોતિ વ્યંજનં બહુ ।
અર્થગુરુકો હ્ય્ અર્થવિજ્ઞો અર્થેનાર્થં ચિકીર્ષતિ ॥
[_મ્વુ_3.61_] વયમ્ અપિ એત્તસંભાર ં વાચાગ્રન્થં નિરર્થકં ।
આગૃહ્ય બહુભિર્ દિવસૈઃ વઞ્ચિતાઃ પૂર્વં વઞ્ચિતા ॥
એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ ઉપસેનો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ પ્રતીત્યસમુત્પન્નાં ધર્માં ખલ્વ્ આયુષ્મન્ શાસ્તા ઉપાદાય પ્રતિનિઃસર્ગં વિજ્ઞપેતિ ॥ અથ ખલુ શારિપુત્રસ્ય પરિવ્રાજકસ્ય તત્રૈવ પૃથિવીપ્રદેશે સ્થિતસ્ય વિરજં વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્વિશુદ્ધં ॥
___અથ ખલુ શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો પ્રાપ્તધર્મો પ્રહીણદૃષ્ટિઃ તીર્ણકાંક્ષો વિગતકથંકથો ઋજુચિત્તો મૃદુચિત્તો કર્મણીયચિત્તો નિર્વાણપ્રવણો નિર્વાણપ્રાગ્ભારો આયુષ્મન્તમ્ ઉપસેનમ્ એતમ્ ઉવાચ ॥ કહિં આયુષ્મં ઉપસેન શાસ્તા વિહરતિ । એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માન્ ઉપસેનો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ શાસ્તા વેણુવને કલન્દકનિવાપે ॥ ઇત્થં વદિત્વાન આયુષ્માન્ ઉપસેનો રાજગૃહે નગરે પિણ્ડાય પ્રવિચરે ॥
___શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો યેન મૌદ્ગલ્યાયનઃ પરિવ્રાજકસ્ તેનોપસંક્રમે । અદ્રાક્ષીત્* મૌદ્ગલ્યાયનો પરિવ્રાજકો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકં દૂરતો એવાગચ્છન્તં પરિશુદ્ધેન મુખવર્ણેન પદ્મવર્ણેન વિપ્રસન્નેહિ ચ ઇન્દ્રિયેહિ દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ શરિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ પરિશુદ્ધો ભવતો શારિપુત્રસ્ય મુખવર્ણો પર્યવદાતો વિપ્રસન્નાનિ ચ ઇન્દ્રિયાણિ । અથ ખલુ તે આયુષ્મં શારિપુત્ર અમૃતમ્ અધિગતં અમૃતગામી ચ માર્ગો વિકસિતમ્ ઇવ પદ્મં શુદ્ધં પ્રાવૃતસ્ય વક્ત્રં પ્રસન્નમ્ ઉપશાન્તાનિ ઇન્દ્રિયાણિ અમૃતં સમાપ્તં ક્વચિત્ તે યેન તે તં દ્વિગુણશુભચિત્રરશ્મિજાલં વિસ્તીર્ણં ॥
[_મ્વુ_3.62_] એવમ્ ઉક્તે શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો મૌદ્ગલ્યાયનમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ અમૃતં મે આયુષ્મન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન અધિગતં અમૃતગામી ચ માર્ગો ।
યો સો શ્રુય્યતિ શાસ્ત્રે પુષ્પમ્ ઇવ ઉદુમ્બરં વને બુદ્ધા ।
ઉત્પદ્યન્તિ શિરિઘના ઉત્પન્નો લોકપ્રદ્યોતો ॥

એવમ્ ઉક્તે મૌદ્ગલ્યાયનો પરિવ્રાજકો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કિંવાદી આયુષ્મં શારિપુત્ર શાસ્તા કિમાખ્યાયી ॥ એવમ્ ઉક્તે શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો મૌદ્ગલ્યાયનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥
યે ધર્મા હેતુપ્રભાવા હેતુન્ તેષાં તથાગતો આહ ॥
તેષાં ચ યો નિરોધ એવંવાદી મહાશ્રમણઃ ॥
અથ ખલુ મૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પરિવ્રાજકસ્ય તત્રૈવ પૃથિવીપ્રદેશે સ્થિતસ્ય વિરજં વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુ વિશુદ્ધં ॥ અથ ખલુ મૌદ્ગલ્યાયનો પરિવ્રાજકો પ્રાપ્તધર્મો પ્રહીણદૃષ્ટિઃ તીર્ણકાંક્ષો વિગતકથંકથો ઉદગ્રમાનસચિત્તો મૃદુચિત્તો કર્મણીયચિત્તો નિર્વાણનિમ્નો નિર્વાણપ્રવણો નિર્વાણપ્રગ્ભારો ॥
___અથ ખલુ મૌદ્ગલ્યાયનો પરિવ્રાજકો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કહિં આયુષ્મં શારિપુત્ર શાસ્તા વિહરતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે શારિપુત્રો પ્રિવ્રાજકો મૌદ્ગલ્યાયનં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એષ આયુષ્મં શાસ્તા વેણુવને વિહરતિ કલન્દકનિવાપે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમ્ અર્ધત્રયોદશભિર્ ભિક્ષુશતૈઃ ગચ્છામ સંજયિમ્ આમન્ત્રેત્વા શાસ્તારં વેણુવને ભગવતો સન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યામઃ ॥ એવમ્ ઉક્તે મૌદ્ગલ્યાયનો
[_મ્વુ_3.63_] પરિવ્રાજકો શારિપુત્રં પરિવ્રાજકમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ગચ્છ આયુષ્મં શારિપુત્ર ઇતો વેણુવનં કિં મં સંજયિના કુદૃષ્ટિના દૃષ્ટેન ॥ શારિપુત્રો તમ્ આહ ॥ ન હિ આયુષ્મં મૌદ્ગલ્યાયન સો પિ અસ્માકં સંજયી બહૂપકરો યં આગમ્ય વયં ગૃહાતો ભિનિષ્ક્રાન્તા ॥
___તે દાનિ પરિવ્રાજકારામં ગત્વા સંજયિં આમન્ત્રેન્તિ ॥ ગચ્છામ ભગવતિ મહાશ્રમણે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યામઃ ॥ એવમ્ ઉક્તે સંજયી પરિવ્રાજકો શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનાં પરિવ્રાજકાન્ એતદ્ ઉવાચ ॥ મા ભવન્તો શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય બ્રહ્મચર્યં ચરથ । ઇમાનિ મમ પંચ પરિવ્રાજકશતાનિ તેષાં ભવન્તો અર્ધપરિહારા ॥ તે આહન્સુઃ ॥ ન હિ ગચ્છામ વયં ભગવતિ મહાશ્રમણે બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યામઃ । સ્વાખ્યાતો ભગવતા ધર્મવિનયો વિવૃતોદયો છિન્ના પિલોતિકા અલમ્ અર્થિકસ્ય અપ્રમાદેન ॥ તે દાનિ સંજયિમ્ આમન્ત્રેત્વા પરિવ્રાજકારામાતો યેન વેણુવનન્ તેન પ્રણતા તાનિ પિ પંચ પરિવ્રાજકશતાનિ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનેહિ પરિવ્રાજકેહિ સાર્ધં ગચ્છન્તિ ॥ સંજયી શરિપુત્રમ્ આહ ॥ એકં ન દાનિ તેહિ દુવે વા ત્રીણિ વા અથ વા ચત્વારિ અથ સર્વે પંચશતા ઉપતિષ્યો આદાય પ્રક્રમતિ ॥
___ભગવાં વેણુવને ભિક્ષુણામ્ આમન્ત્રયતિ ॥ પ્રજ્ઞપેથ ભિક્ષવઃ આસનાનિ એતે શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયના પરિવ્રાજકા પંચશતપરિવારા આગચ્છન્તિ તથાગતસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિતું યો મે ભવિષ્યતિ શ્રાવકાણામ્ અગ્રયુગો ભદ્રયુગો એકો અગ્રો મહાપ્રજ્ઞાનાં અપરો અગ્રો મહર્દ્ધિકાનાં ॥ અદ્રાક્ષીચ્ છારિપુત્રો પરિવ્રાજકો ભગવન્તં
[_મ્વુ_3.64_] દૂરતો એવાગચ્છન્તં વેણુવને મહતીયે પરિષાયે પુરસ્કૃતઃ પરિવૃતો ધર્મન્ દેશયન્તં આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાણે સ્વર્થં સુવ્યંજનં કેવલપરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં સંપ્રકાશયન્તં દ્વાત્રિંશતીહિ મહાપુરુષલક્ષણેહિ સમન્વાગતં આશીતીહિ અનુવ્યંજનેહિ ઉપશોભિતશરીરં અષ્ટાદશેહિ આવેણિકેહિ બુદ્ધધર્મેહિ સમન્વાગતં દશહિ તથાગતબલેહિ બલવાઞ્ ચતુર્હિ વૈશારદ્યેહિ વિશારદો શાન્તેન્દ્રિયો શાન્તમાનસો ઉત્તમદમથશમથપારમિતાપ્રાપ્તો નાગો યથા કારિતકારણો અન્તર્ગતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ અવહિર્ગતેન માનસેન સુસ્થિતેન ધર્મતાપ્રાપ્તેન ઋજુના યુગમાત્રં પ્રેક્ષમાણઃ ગુપ્તો નાગો જિતેન્દ્રિયો હ્રદમ્ ઇવ અચ્છો અનાવિલો વિપ્રસન્નો રતનયૂપમ્ ઇવ અભ્યુદ્ગતો સુવર્ણબિમ્બમ્ ઇવ ભાસમાનં તેજરાશિમ્ ઇવ શ્રિયા જ્વલમાનં દ્વિતીયં આદિત્યમ્ ઇવ ઉદયન્તં અસેચનકં અપ્રતિકૂલં દર્શનાયે મુક્તો મુક્તપરિવારો દાન્તો દાન્તપરિવારો તીર્ણો તીર્ણપરિવારો પારગતો પારગતપરિવારો સ્થલગતો સ્થલગતપરિવારો ક્ષેમપ્રાપ્તો ક્ષેમપ્રાપ્તપરિવારઃ શ્રમણો શ્રમણપરિવારઃ બાહિતપાપો બાહિતપાપપરિવારો બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણપરિવારઃ શ્રોત્રિયો શ્રોત્રિયપરિવારઃ સ્નાતકો સ્નાતકપરિવારઃ બાહિતપાપધર્મો બાહિતપાપધર્મપરિવારઃ ॥
___અથ ખલુ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયના પરિવ્રાજકા પંચશતપરિવારા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાન્સુઃ ॥ એકમન્તે સ્થિતો શારિપુત્રો પરિવ્રાજકો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥
ઉષિતં સાગરસલિલે ઉષિતં ગિરિગહનકાનનવનેષુ ।
અદર્શનાત્ તુહ્યં મુને ઉષિતા સ્મ ચિરં કુતીર્થેષુ ॥
કુમાર્ગા નિવૃત્તા પથે તે પ્રસન્ના મહાસાર્થવાહ પ્રતીર્ણા ।
તં સંસારકાન્તારમ્ ઉત્તીર્ય ધીરાઃ વિરક્તા ન રજ્યન્તિ ભૂયઃ ॥
અથ ખલુ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયના પરિવ્રાજકા ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ પ્રવ્રાજેતુ
[_મ્વુ_3.65_] માં ભગવાન્ ઉપસંપાદેતુ માં સુગતો ॥ અથ ખલુ ભગવાં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનપ્રમુખાં પંચ પરિવ્રાજકશતાં એહિભિક્ષુકાયે આભાષે ॥ એથ ભિક્ષવશ્ ચરથ તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥ તેષાં દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટાનાં યં કિંચિ પરિવ્રાજકલિંગં પરિવ્રાજકગુપ્તં પરિવ્રાજકધ્વજં પરિવ્રાજકકલ્પં સર્વેષાં સમન્તરહિતં ત્રિચીવરા સાનં પ્રાદુર્ભવેન્સુઃ સુમ્ભકા ચ પાત્રા પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતકા ચ કેશા ઈર્યાપથો સાનં સંસ્થિહે સય્યથાપિ નામ વર્ષશતોપસંપન્નાનાં ભિક્ષૂણાં । એષ આયુષ્મન્તાનાં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનપ્રમુખાનાં પઞ્ચશતાનાં પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
___અથ ખલ્વ્ આયુષ્માં શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ કિં ભગવં પ્રજ્ઞપેન્તો પ્રજ્ઞપેતિ કિં તિષ્ઠમાનં તિષ્ઠતિ કિં વિભજ્યમાનં ભજ્જતિ કિં પટિસંધેન્તં પટિસંધેતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ચત્વારો શારિપુત્ર ધાતવઃ પ્રજ્ઞપેન્તા પ્રજ્ઞપેન્તિ ચત્વારો ધાતવઃ તિષ્ઠમાનાવો તિષ્ઠન્તિ ચત્વારિ ધાતવો ભજ્યમાનીયો ભજ્યન્તિ ચત્વારો પટિસંધેન્તા પટિસંધેન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માં શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કિંપ્રત્યયા ભગવં તિષ્ઠતિ કિંપ્રત્યયા ભજ્યતિ કિંપ્રત્યયા સન્ધેતિ કિંપ્રત્યયા ન પ્રતિસંધેતિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ કિંપ્રત્યયા શારિપુત્ર જાયતીતિ અવદ્યાપ્રત્યયા તૃષ્ણાપ્રત્યયા કર્મપ્રત્યયા ઇદંપ્રત્યયા શારિપુત્ર જાયતિ ॥ કિંપ્રત્યયા શરિપુત્ર તિષ્ઠતિ ॥ આયુઃકર્મપ્રત્યયા આહારપ્રત્યયા શારિપુત્ર તિષ્ઠતિ ॥ કિંપ્રત્યયા શારિપુત્ર ભજ્યતીતિ ॥ આયુષ્ક્ષયા કર્મક્ષયા આહારોપચ્છેદા ઇદંપ્રત્યયા શારિપુત્ર ભજ્યતિ ॥ કિંપ્રત્યયા શારિપુત્ર પ્રતિસંધેતિ ॥ અવિદ્યાયે અપ્રહીણત્વાત્ તૃષ્ણાયે વશીકૃતત્વાત્ કર્મં ચાસ્ય ભવતિ

[_મ્વુ_3.66_] પક્વં અસ્તિ ઇદંપ્રત્યયા શારિપુત્ર પ્રતિસંધેતિ ॥ કિંપ્રત્યયા શારિપુત્ર ન પ્રતિસંધેતીતિ । અવિદ્યાયે પ્રહીણત્વાત્ તૃષ્ણાયે વ્યન્તીકૃતત્વાત્ કર્મં નાસ્ય ભવતિ પક્વં નાસ્તિ ઇદંપ્રત્યયા શારિપુત્ર ન પ્રતિસંધેતિ ॥ ચક્ષુશ્ ચ શારિપુત્ર આધ્યાત્મિકમ્ આયતનં અપરિભિન્નં ભવતિ રૂપો ચ બાહિરં આયતનં ચક્ષુષઃ આભાસમાગતં ભવતિ । મનાપાસેચનસમુત્થાનકં તસ્ય નિદાનં ઉત્પદ્યતિ પ્રીતિસુખસૌમનસ્યં ઇન્દ્રિયાણિ ચ પ્રીણયતિ । યે પિ શારિપુત્ર ધર્મા પ્રતીત્ય ઉત્પાદયંતે પ્રીતિસુખસૌમનસ્યં ઇન્દ્રિયાણિ ચ પ્રીણયન્તિ તે પિ શારિપુત્ર ધર્મા જાતા ભૂતા સંસ્કૃતા વેદયિતા પ્રતીત્ય સમુત્પન્ના નૈવાત્મા નૈવાત્મનીયા શૂન્યા આત્મેન વા આત્મનીયેન વા ॥ અથ એવમ્ અન્યત્ર કર્મ ચૈવ કર્મવિપાકં ચ હેતું ચૈવ હેતુસમુત્પન્ના ચ ધર્મા ॥ એવં શ્રોત્રં ઘ્રાણં જિહ્વા કાયો મનશ્ ચ શારિપુત્ર આધ્યાત્મિકમ્ આયતનં અપરિભિન્નં ભવતિ ધર્મા ચ બાહિરમ્ આયતનં મનસ્ય આભાસમ્ આગતા ભવન્તિ । મનાપાસેચનસમુત્થાનં તસ્ય તતોનિદાનમ્ ઉત્પદ્યતિ પ્રીતિસૌમનસ્યં ઇન્દ્રિયાણિ ચ પ્રીણયતિ ॥ યે શારિપુત્ર ધર્મા પ્રતીત્ય ઉત્પાદયન્તિ પ્રીતિસુખસૌમનસ્યં ઇન્દ્રિયાણિ ચ પ્રીણયન્તિ તે શારિપુત્ર ધર્મા જાતા ભૂતા સંસ્કૃતા વેદયિતા પ્રતીત્ય સમુત્પન્ના નૈવાત્મા નૈવાત્મનીયા શૂન્યા આત્મેન વા આત્મનીયેન વા । અથ એવં અન્યત્ર કર્મં ચૈવં કર્મવિપાકં ચ હેતુશ્ ચૈવ હેતુસમુત્પન્ના ચ ધર્માઃ ॥
___ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ ઇમસ્મિં પુનર્ વ્યાકરણે ભાષ્યમાણે સર્વેષાં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનપ્રમુખાનાં
[_મ્વુ_3.67_] ભિક્ષુશતાનાં અનુપાદાયાશ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ । આયુષ્માંશ્ ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનો સપ્તાહોપસમ્પન્નો ઋદ્ધિબલતાં ઋદ્ધિવશિતં ચ અનુપ્રાપુણે ચત્વારિ ચ પ્રતિસંવિદાનિ સાક્ષીકરે । આયુષ્માં ચ શારિપુત્રો અર્ધમાસં પ્રવ્રજિતો અર્ધમાસોપસંપન્નો અભિજ્ઞાવશિતાં પ્રજ્ઞાપારમિતાં ચ અનુપ્રાપુણે ચત્વારિ ચ પ્રતિસંવિદાનિ સાક્ષીકરે । આયુષ્માં ચ મૌદ્ગલ્યાયનો અચિરપ્રવ્રજિતો અચિરોપસંપન્નો તિસ્રો વિદ્યા સાક્ષીકરે દિવ્યં ચક્ષુઃ પૂર્વનિવાસં આશ્રવક્ષયં ॥ ઇત્થમ્ એતં શ્રુયતિ ॥ દીર્ઘનખસ્ય પરિવ્રાજકસ્ય સૂત્રં કર્તવ્યં ॥
___ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ પશ્ય ભગવં કથં ભગવતા આયુષ્મત્શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનપ્રમુખાનિ પઞ્ચ ભિક્ષુશતાનિ સંજયિપરિવ્રાજકસ્ય દારુણેષુ દૃષ્ટિગતેષુ વિનિવર્તયિત્વા અનવરાગ્રાતો જાતિજરામરણસંસારગહનકાન્તારાતો તારિતા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિં એવ મમ એતે શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનપ્રમુખા પંચ ભિક્ષુશતા સંજયિસ્ય પરિવ્રાજકસ્ય દારુણેષુ દૃષ્ટિગતેષુ વિનિવર્તયિત્વા અનવરાગ્રાતો જાતીજરામરણસંસારગહનકાન્તારાતો તારિતા ॥ અન્યદાપિ એતે મયા દારુણાતો રાક્ષસીદ્વીપાતો રાક્ષસીનાં હસ્તગતા વિનિવર્તયિત્વા ક્ષેમેણ મહાસમુદ્રાતો ઉત્તારયિત્વા જંબુદ્વીપે પ્રતિષ્ઠાપિતા ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવ અતીતમ્ અધ્વાનં જંબુદ્વીપાતો પંચ વાણિજશતાનિ સમુદ્રનાવાયે મહન્તં સમુદ્રમ્ અવગાઢા ધનસ્ય અર્થં । તેષાં તં યાનપાત્રં સમુદ્રમધ્યે ગતં મકરેણ
[_મ્વુ_3.68_] મત્સ્યજાતેન ભિન્નં ॥ તે દાનિ તેન યાનપાત્રેણ વિપન્નેન દેવદેવાં નમસ્યન્તિ યો યહિં દેવે અભિપ્રસન્નો । કેચિચ્ છિવં નમસ્યન્તિ કેચિદ્ વૈશ્રવણં નમસ્યન્તિ કેચિત્ સ્કન્દં કેચિદ્ વરુણં કેચિદ્ યમં કેચિત્ કુવેરં કેચિચ્ છક્રં કેચિદ્ બ્રહ્મં કેચિદ્ દશ દિશાં નમસ્યન્તિ યથા ઇતો મહાસમુદ્રાતો જીવન્તા ઉત્તરેમ ॥ તે દાનિ તેન યાનપાત્રેણ વિપન્નેન નાનાપ્રકારાણિ પ્લવાનિ આદાય સમુદ્રમધ્યે પતિતા કેચિદ્ ઘટિમ્ આદાય કેચિત્ ફલકં કેચિદ્ અલાબુશ્રેણિયં । કેચિત્ પરસ્પરસ્ય જીવિતાદ્ વ્યપરોપેત્વા તં કુણપં આલમ્બન્તિ ન મહાસમુદ્રો મૃતકુણપેન સાર્ધં સંવસતિ અથ ખલુ તં કુણપં ક્ષિપ્રમ્ એવ સ્થલં વા દ્વીપં વા ક્ષિપતિ તતઃ વયં પિ એતેન કુણપેન સાર્ધં દ્વીપં વા સ્થલં વા ઉત્તરિષ્યામઃ ॥ તે દાનિ વાણિજકા તત્ર મહાસમુદ્રે પ્લવન્તા વાતેન રાક્ષસીદ્વીપં ક્ષિપ્તા ॥ તે તહિં રાક્ષસીદ્વીપે નાનાપ્રકારાણિ નાનાદ્રુમસહસ્રાણિ પશ્યન્તિ । યથા યથા ચ વાતેન તન્ તીરમ્ અલ્લીપિયન્તિ તતો તતો પ્રમદાશતાનિ પશ્યન્તિ માનાપિકાનિ દર્શનીયાનિ નાનારંગરક્તવસનાનિ સાલંકારભૂષિતાનિ આમુક્તમણિકુણ્ડલાનિ વિચરન્ત્યો કાચિન્ નવવધુકાકારા કાચિદ્ એવપ્રસૂતિકાકારા કાચિદ્ મધ્યમસ્ત્રીકાકારા બહૂનિ રાક્ષસીશતાનિ માનુષીરૂપાણિ અભિનિર્મિણિત્વા । સમુદ્રં ઓતરિત્વા એકમેકો વાણિજકો ગૃહીતો ॥ સ્વાગતમ્ આર્યપુત્રાણાં આર્યપુત્રા અસ્માકમ્ અપતિકાનાં પતિકા ભવિષ્યથ અનાથાનાં નાથા ભવિષ્યથ અબન્ધૂનાં બન્ધૂ ભવિષ્યથ । અસ્માકં પિ સ્વામિકા મહાસમુદ્રે વિપન્નયાનપાત્રા સર્વે અનયાતો વ્યસનમ્ આપન્નાઃ । ધ્રુવમ્ અસ્માકં જલધરો પ્રસન્નો યેન યૂયં ઇમં દ્વીપમ્ આનીતા ॥ તાહિ તે વાણિજા અંશેહિ આરૂપિતા સમુદ્રાતો ઉત્તારિતા સ્થલે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા તેષાં
[_મ્વુ_3.69_] વાણિજકાનાં સમાશ્વાસયન્તિ ॥ મા આર્યપુત્રા ઉત્કણ્ઠથ મા પરિતષ્યથ મહારતનદ્વીપં આર્યપુત્રા અનુપ્રાપ્તાઃ બહુરત્નમ્ અનન્તરત્નં બહુ-અન્નપાનં બહુપુષ્પફલં બહુગન્ધમાલ્યવિપેપનં બહુવસ્ત્રં બહ્વાસ્તરણપ્રાવરણં । ઇહ આર્યપુત્રા અસ્માભિઃ ક્રીડન્તા રમન્તા પ્રવિચારયન્તા મધુવાસવં ચ પિબન્તા આદીનવપરાઙ્મુખા સુખાનિ અનુભવથ ॥ તે દાનિ વાણિજા આહન્સુઃ ॥ મર્ષથ મુહૂર્તં યાવ શોકં વિનોદેમઃ ॥
___તે દાનિ સર્વે પંચ વાણિજકશતા તાસાં સ્ત્રીણાં મૂલાતો એકાન્તં પ્રત્યુત્ક્રાન્તા એકાન્તં પ્રત્યુત્ક્રમિત્વા રોદેન્સુઃ શોચેન્સુઃ પરિદેવેન્સુઃ ॥ હા અમ્બે હા તાત હા પુત્ર હા ભ્રાતા હા ભગિની હા ચિત્રજમ્બૂદ્વીપિકાહો ઉદ્યાનવરાહો ॥ રોદિત્વા શોચિત્વા પરિદેવિત્વા પરસ્પરસ્ય સમાશ્વાસેત્વા સ્વકસ્વકાનિ સ્ત્રીયો અલ્લીના । તાભિઃ સ્ત્રીભિઃ સાર્ધં મહારહેણ માર્ગેણ હરિતશાદ્વલિતેન અપગતતૃણકણ્ટકખણ્ડકેન અપગતશર્કરકઠલ્યેન નીરજેન સમેન અવિસમેન મહાવનષણ્ડમ્ અનુપ્રાપ્તા સર્વપુષ્પફલોપેતં । સર્વોતુકાનિ સર્વકાલિકાનિ સર્વકાલિકાનિ તત્ર વનખણ્ડે પુષ્પાણિ નાનાપ્રકારાણિ સુરભીણિ સુગન્ધાનિ સર્વોતુકાનિ સર્વકાલિકાન્ તત્ર વનખણ્ડે નાનાપ્રકારાણિ પત્રચૂર્ણાનિ ગન્ધરસોપેતાનિ ક્ષુદ્રમધુસદૃશાનિ વાપીયો ચ પુષ્કરિણીયો ચ સુખસલિલાનિ હંસકારણ્ડવરુતાનિ ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્નાનિ ॥ તતો વનાતો નિર્ગમ્ય તાસાં રાક્ષસીનાં ભવનાનિ અદ્દશેન્સુઃ ઉદ્વીક્ષ્યાણિ મહેશાખ્યાનિ શ્વેતાનિ પાણ્ડરાણિ તુષારસન્નિભાનિ નિર્યૂહસિંહપંજરગવાક્ષતારાચન્દ્રસુવિચિત્રાણિ રાક્ષસીનગરં ચ વૈશ્રવણભવનસંનિભં પશ્યન્તિ ॥ તે દાનિ વાણિજકા તાહિ રાક્ષસીહિ દ્વીપે પ્રવેશિતા સ્વકસ્વકાનિ ભવનાનિ દિવ્યવિમાનસન્નિભાનિ ॥ તે દાનિ વાણિજકા

[_મ્વુ_3.70_] તેષુ રાક્ષસીભવનેષુ પશ્યન્તિ પર્યંકાનિ સુપ્રજ્ઞપ્તાનિ લોમશગોનિકાસ્તરણાનિ અવદાતપટપ્રત્યાસ્તરણાનિ ઉભયતોલોહિતબિમ્બોહનાનિ સુવર્ણમયાનિ રૂપ્યમયાનિ દન્તમયાનિ અશોકવનિકાદેશરમણીયાનિ સર્વપુષ્પફલોપેતાનિ વ્યાયામશાલાનિ સુરમણીયાનિ અન્નપાનભોજનવિધાનાનિ સુપ્રણીતાનિ ॥
___તેષાં દાનિ રતનામયેષુ ભદ્રપીઠેષુ નિષીદાપયિત્વા કલ્પકેહિ કેશશ્મશ્રૂણિ કારિતાનિ વ્યાયામશાલેષુ વ્યાયામકારાપિતાનિ સ્નાનશાલેષુ ચ સ્નાપયિત્વા ધૌતમૃષ્ટાનિ ગાત્રાણિ પ્રાઞ્જયિત્વા લોહિતચન્દનકાલાનુસારેહિ વિલિપ્તાનિ કૃત્વા મહારહાણિ ચ પરિવારયિત્વા વરમાલ્યદામેહિ ચાલંકૃતાનિ મહારહાણિ ચ ભક્તોપધાનાનિ ઉપનામિતાનિ પ્રત્યગ્રાણિ ચ પ્રણીતાનિ ખાદનીયભોજનાનિ ઉપનામિતાનિ નાનાપ્રકારાણિ ચ વ્યંજનપ્રકારાણિ ઉપનામિતાનિ ખણ્ડાગ્રાણિ લવણાગ્રાણિ મધુરાગ્રાણિ તિક્તાગ્રાણિ કટુકાગ્રાણિ કાષાયાણિ નાનાપ્રકારાણિ માન્સપ્રકારાણિ ઉપનામિતાનિ તદ્યથા વરાહમાન્સાનિ મત્સ્યમાન્સાનિ તિત્તિરમાન્સાનિ વર્તકમાન્સાનિ લાબકમાન્સાનિ કપિંજલમાન્સાનિ એણેયમાન્સાનિ ॥ વિવિધેષુ ચ સાનં નૃત્યગીતવાદ્યપ્રકારેષુ અભિરમાપેન્તિ મૃદંગવાદ્યેષુ આલિંગવાદ્યેષુ સિન્ધવવાદ્યેષુ પણવવાદ્યેષુ એકાદશિકાવાદ્યેષુ વીણાવાદ્યેષુ નકુલકવાદ્યેષુ સુઘોષવાદ્યેષુ ભાણ્ડકવાદ્યેષુ ચ વેણુકવાદ્યેષુ અપરા પ્રણેન્સુઃ । અપરા તુ મધુરં પ્રગાયેન્સુઃ ॥ યદા જાનેન્સુઃ તા રાક્ષસીયો સંવિશ્વસ્તા ઇમે વાણિજકા અસ્માભિર્ ઇતિ તતો સાનં સંવૃદ્ધાનિ રત્નકોશાનિ સંપ્રદર્શેન્સુઃ । આર્યપુત્રાણાં વયં ચ પ્રણીતં ચ સારં । મધુરં ચ આસનં પ્રજ્ઞાપેન્સુઃ । અભિરમન્તુ આર્યપુત્રાઃ ઇહ રતનસ્વીપે
[_મ્વ્_3.71_] નન્દનગતા વા મરુપુત્રા અપિ તુ પ્રમત્તેહિ પિ આર્યપુત્રેહિ નગરસ્ય દક્ષિણેન માર્ગેણ ન ગન્તવ્યં ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો યસ્ તેષાં પંચાનાં વાણિજકશતાનાં સાર્થવાહો પણ્ડિતો સપ્રજ્ઞજાતિકો તસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ કિં નુ ખલુ ઇમા સ્ત્રિયો અસ્માકં નગરસ્ય દક્ષિણાતો માર્ગાતો વારેન્તિ । યન્ નૂનાહં જાનેયં નગરસ્ય દક્ષિણેન કિં ચાત્ર કથં વા તિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સાર્થવાહો સ્ત્રિયઃ શયિતા વા મત્તપ્રમત્તા વા વિદિત્વાન અસિપટ્ટમ્ આદાય નગરાતો નિર્ગમ્ય તં દક્ષિણં માર્ગમ્ અનુગચ્છે । યથા યથા વ ગચ્છતિ કથા પશ્યતિ આકાશે શરણં ચ પ્રતિભયં બહૂનાં ચ પુરુષાણાં રવન્તાનાં શબ્દં શૃણોતિ ॥ સો દાનિ પુરુષાણાં તં શબ્દમ્ અનુસરન્તો પશ્યતિ અયોમયં નગરં તામ્રપ્રાકારપરિક્ષિપ્તં ॥ સો દાનિ તસ્ય નગરસ્ય દ્વારં માર્ગન્તો સમન્તેન પ્રદક્ષિણીકરોતિ ન ચ તં દ્વારં પશ્યતિ બહૂનાં ચ પુરુષાણાં રવન્તાનાં શબ્દં શૃણોતિ ॥ હા અમ્બેતિ ક્રન્દન્તિ હા તાતા તિ ક્રન્દન્તિ હા પુત્રેતિ ક્રન્દન્તિ હા ભ્રાતેતિ ક્રન્દન્તિ હા સ્વસેતિ ક્રન્દન્તિ જમ્બૂદ્વીપકાહો ઉદ્યાનવરાહો તિ ક્રન્દન્તિ ॥ સો તં શબ્દં શ્રુણન્તો તં નગરં પર્યાગચ્છન્તો નગરસ્ય ઉત્તરે પાર્શ્વે પ્રાકારસ્ય અનુશ્લિષ્ટં ઉચ્ચં શિરીષવૃક્ષં પશ્યતિ । સો દાનિ શિરીષવૃક્ષમ્ અભિરુહિત્વા નગરે પુરુષશતાનિ પશ્યતિ સોપવાસિકાનાં દીર્ઘકેશનખશ્મશ્રૂણાં પૂતિખણ્ડવસનાનાં વાતાપદગ્ધત્વચમાન્સાનાં કૃષ્ણાનાં મલિનાનાં મલિનકેશાનાં ક્ષુત્પિપાસાસમર્પિતાનાં । નખલીહિ પાનીયાર્થં ભૂમિં ખનન્તિ પૃથિવીતો ઉત્કૃષ્યન્તિ દૌર્બલ્યેન પુનર્ધરણ્યાં પતન્તિ ॥ તે દાનિ તસ્ય શિરીષસ્ય શાખાપત્રપલાશશબ્દં શ્રુત્વા સર્વે અંજલિં કૃત્વા ઉત્થિતા ॥ કો આર્યપુત્રો દેવો વા નાગો વા કિન્નરો વા ગન્ધર્વો વા યક્ષો વા કુમ્ભાણ્ડો વા તે વયં શરણં ગતાઃ । ઇતો સંબન્ધનાતો દુઃખિતાનિ મોચેહિ યથા મં પુનઃ સ્વદેશવાસો
[_મ્વુ_3.72_] ભવેય મિત્રજ્ઞાતિસમાગમો ચ ભવેય ॥ અથ ખલુ સ સાર્થવાહો શિરીષગતો અશ્રુપૂર્ણનયનો તાં વાણિજકાન્ એતદ્ ઉવાચ ॥ નાહં દેવો ન યક્ષો ન કિન્નરો ન ગન્ધર્વો ન શક્રો ન બ્રહ્મા ન વિરૂઢકો મહારાજો વયં પિ જમ્બુદ્વીપાતો ધનાર્થાય યાનપાત્રેણ સમુદ્રમ્ અવગાઢા વિપન્નયાનપાત્રાઃ । એતાહિ સ્ત્રીહિ ઉદ્ધૃતા વાણિજકશતાનિ । તતઃ અસ્માભિઃ સાર્ધં ક્રીડન્તિ રમન્તિ પ્રવિચારેન્તિ અપિ સાનં ચ યં અપ્રિયં ન કરોમ તા ચાસ્માકં વિપ્રિયં નેચ્છન્તિ ॥ તે દાનિ અભ્યન્તરવાણિજકા આહન્સુઃ ॥ વયં પિ મારિષ જમ્બૂદ્વીપાતો ધનાર્થાય યાનપાત્રેણ સમુદ્રમ્ અવગાઢા અસ્માકં પિ સાગરમધ્યે ગતાનાં યાનપાત્રં વિપન્નં । તતઃ મં એતાહિ સ્ત્રીહિ ઉદ્ધૃતા પંચ વાણિજકશતાનિ અસ્માકં પિ સાર્ધં કૃઈડન્તિ રમન્તિ પ્રવિચારયન્તિ યથા એતરહિ યુષ્માભિઃ સાર્ધં । યદા યુષ્માકં યાનપાત્રો વિપન્નો વાતેન ચ યેન રાક્ષસીદ્વીપં તેન ક્ષિપ્તો તતઃ એતાહિ રાક્ષસીહિ યૂયં દૃષ્ટ્વા અસ્માકં પંચાનાં વાણિજકશતાનાં અડ્ઢાતિયા વાણિજકશતા આખાયિતા યે પ્ય્ અસ્માકં મૂલાતો દારકા જાતા તે પિ સાનં ખાયિતા વયં અડ્ઢાતિયા વાણિજશતા ઇહ તામ્રનગરે પ્રક્ષિપ્તા । ન એતા મારિષ માનુષિકા રાક્ષસીયો એતાયો ॥
___સો દાનિ સાર્થવાહો શિરીષગતો તેષામ્ અભ્યન્તરિમકાનાં વાણિજકાનાં તામ્રનગરપ્રક્ષિપ્તાનાં તં વચનં શ્રુત્વા ભીતો ત્રસ્તો સંવિગ્નો અંજલિં કૃત્વા પૃચ્છતિ ॥ આચિક્ષથ કિં ઉપાયં યથાહં તાસાં રાક્ષસીનાં મૂલાતો સ્વસ્તિના મુંચ્યેય ॥ તે દાનિ આહન્સુઃ ॥ કાર્તિકપૂર્ણમાસ્યાં કેશી નામાશ્વરાજા ઉત્તરકુરુદ્વીપાતો અકૃષ્ટોપ્તં શાલિં અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં પરિભુંજિત્વા ઇમં રાક્ષસીદ્વીપમ્ આગચ્છતિ । સો ઇહાગત્વા ત્રીણિ વારાં માનુષિકાય વાચાય શબ્દં કરોતિ । કો ઇહ મહાસમુદ્રસ્ય પારં ગન્તુમ્ ઇચ્છતિ અહં સ્વસ્તિના ઉત્તારયિષ્યામિ । તં હયરાજં શરણં

[_મ્વુ_3.73_] પ્રપદ્યથ । સો યુષ્માકં ઇતો રાક્ષસીદ્વીપાતો સમુદ્રસ્ય પારં પ્રાપયિષ્યતિ ॥ તેષાં પંચાનાં વાણિજકશતાનાં યો વા તસ્ય હયરાજસ્ય બાલેષ્વ્ અવલંબિષ્યતિ અન્યતરાન્યતરે વા અંગજાતે તેષાં પિ ચ પુરુષાણાં પરસ્પરસ્ય અવલંબિષ્યતિ મહાકારપૃષ્ઠિસ્મિન્ તસ્ય અનુલગ્નિષ્યતિ શતં વા સહસ્રં વા અનુપૂર્વેણ જમ્બુદ્વીપં પ્રાપયિષ્યતિ । એષો વ ઉપાયો ઇતો રાક્ષસીદ્વીપાતો સ્વસ્તિના જંબુદ્વીપં ગમનાય નાસ્તિ અન્યો ॥ સો દાનિ સાર્થવાહો તેષામ્ અવરુદ્ધાનાં વાણિજકાનામ્ આહ ॥ આગચ્છથ યૂયમ્ અપિ સર્વે જમ્બુદ્વીપં ગમિષ્યામઃ । એવં તાવત્* નગરપ્રાકારં લંઘયથ હેષ્ઠતો વા ખનથ ॥ તે તં આહન્સુઃ ॥ ન ત્વં જાનાસિ કીદૃશો રાક્ષસીનગરં નાતો વયં શક્ષ્યામઃ લંઘયિતું । તુમ્હે પુનઃ યદિ ઇચ્છથ પલાયથ એવં વો મોક્ષો ભવિષ્યતિ । અથ દાનિ તામ્રનગરે પ્રક્ષિપ્યથ નાસ્તિ વો મોક્ષો ॥ ગચ્છથ યૂયં ક્ષેમેણ સ્વકં દેશં અમુકે ચ નગરે અસ્માકં પિતુજ્ઞાતયો તેષાં અસ્માકં વચનેન પૃચ્છિત્વા વક્તવ્યં દેથ દાનાનિ કરોથ પુણ્યાનિ । અપિ ખણ્ડકપાલેન કુલેકુલેષુ ભિક્ષેન્તા જંબૂદ્વીપે વસથ મા ચ પુનઃ સમુદ્રં ઓતરિષ્યથ યત્રેમાન્ય્ એદૃશાનિ દુઃખાનિ પરસ્ય વા પ્રેષ્યકર્મં કૃત્વા જીવિકાં કલ્પેષ્યથ મા ચ સમુદ્રમ્ અવતરણાય ચિત્તં કરોથ યત્ર ઇમાનિ એવંરૂપાણિ દુઃખાનિ ॥ સો દાનિ આહ ॥ મારિષ આત્મના ગમિષ્યામિ પુરા મે રાક્ષસી શયિતા વિબુધ્યેત મા મે જાનેયા ઇહ આગમનં ॥ સો દાનિ સાર્થવાહો તતો શિરીષાતો ઓતરતિ ઇમેહિ ચ અભ્યન્તરિમકેહિ વાણિજકેહિ ખાદિતા વયં રાક્ષસીહિ અવિધાવિધા તિ વિક્રુષ્ટં ઇદમ્ અસ્માકં પશ્ચિમં જ્ઞાતીનાં દર્શનમ્ ઇતિ ॥
___સો દાનિ સાર્થવાહો તતો શિરીષાતો ઓતરિત્વા યથાગતેન માર્ગેણ ગત્વા તત્ર રાક્ષસીયે શયને શયિતો ॥ સો તત્ર શયનગતો ચિન્તયતિ ॥ કથમ્ એતેષાં
[_મ્વુ_3.74_] વાણિજકાનાં એતત્ કાર્યં સંબોધેયં યથા મે સ્વયં દૃષ્ટો ચ શ્રુતો ચ ન ચ ઇમે રાક્ષસી બુધ્યેન્સુઃ એષો ચ તુજ્યો કાર્યો ॥ યદિ એતેષાં વાણિજકાનાં ઇદાનીં એવ અસંપ્રાપ્તેન હયરાજેન એતં કાર્યં આચિક્ષિષ્યામિ તતો એતેષાં પંચાનાં વાણિજકશતાનાં અન્યતરાન્યતરો વાણિજકો મત્તો વા પ્રમત્તો વા રાક્ષસીનામાચિક્ષેયા તતો અનુતપ્યનીયં ભવેત્ સર્વે ચ અનયાતો વ્યસનમ્ આપદિયેમ ॥ તત્ર પણ્ડિતા પ્રશંસન્તિ । યસ્ય કસ્યચિ ગુહ્યં સમાખ્યાતં દુર્લભા તે સત્પુરુષા યે શક્નોન્તિ ગુહ્યં ધારયિતું ॥ યં નૂનાહં સ્વયમ્ એવ એતં ગુહ્યં ધારયેયં યાવત્ કૌમુદી ચાતુર્માસી તતઃ સામં હયરાજેન ઇમં રાક્ષસીદ્વીપમ્ અનુપ્રાપ્તેન એતમ્ આદીનવં આચિક્ષિષ્યામિ ॥ સો દાનિ તં ગુહ્યં સ્વકહૃદયેન ધારયતિ ન કસ્ય ચિ આચિક્ષતિ યાવત્ કૌમુદી ચાતુર્માસી ॥ કૌમુદી ચ ઉપસ્થિતા હયરાજો રાક્ષસીદ્વીપમ્ અનુપ્રાપ્તો । તતો સાર્થવાહેન તેષાં પંચાનાં વાણિજકશતાનામ્ આરોચિતં ॥ મા અદ્ય પ્રમાદં કરોથ સ્ત્રીષુ વા અન્નપાનેન વા ગીતવાદ્યેન વા અસ્તિ કિઞ્ચિદ્ અર્થમાત્રો યો ભવન્તેહિ મમ સકાશાતો શ્રોતવ્યો । અમુકો પ્રદેશો પ્રતિગુપ્તો તત્ર સર્વે સમાગચ્છથ તાહિ સ્ત્રીહિ શયિતાહિ ॥
___તે દાનિ સર્વે વાણિજકશતા તાહિ સ્ત્રીહિ શયિતાહિ તત્ર પ્રતિગુપ્તપ્રદેશે સર્વે સમાગતા સમાગચ્છિત્વા તં સાર્થવાહં પૃચ્છન્તિ ॥ જલ્પથ સાર્થવાહ યં તે કિંચિદ્ દૃષ્ટં વા શ્રુતં વા ॥ સાર્થવાહો તેષાં વાણિજકાનાં વર્તમાનીં સર્વામ્ આચિક્ષતિ ॥ એતં મમ એવં ચિત્તમ્ ઉત્પન્નં કિસ્ય એતા સ્ત્રિયો અસ્માકં નગરસ્ય દક્ષિણપંથાતો નિવારેન્તિ । તતઃ કૌતૂહલેન મહતા સહસોપિનીયે શયિતાયે અસિપત્રં ગૃહ્ય નગરસ્ય દક્ષિણેન પન્થેન ગતો ॥ તત્ર મે તામ્રમયં નગરં દૃષ્ટં અદ્વારં ન ચાસ્ય દ્વારં પશ્યામિ બહુજનસ્ય ચ ક્રન્દનશબ્દં શૃણોમિ ॥ સો હન્ તં નગરં અનુપ્રદક્ષિણીકરોન્તો
[_મ્વુ_3.75_] તસ્ય નગરસ્ય ઉત્તરે પાર્શ્વે ઉચ્ચશિરીષમ્ અદ્રાક્ષીત્* ॥ સો હં તં શિરીષં અભિરુહિત્વા તન્ નગરમ્ અવલોકેમિ ॥ તત્ર ચ મે બહૂનિ વાણિજકશતાનિ ઉપરુદ્ધાનિ દૃષ્ટાનિ શુષ્કાનિ ધમનીસન્તતવાતાતપદગ્ધત્વચમાન્સાનિ કૃષ્ણાનિ મલિનકેશાનિ પાનીયાર્થં નખલીહિ ભૂમિં ખનન્તિ ક્ષુત્પિપાસાસમર્પિતાનિ । અપરાણિ કંકાલશતાનિ વિક્ષિપ્તાનિ દશદિશો વિકીર્ણાનિ । તત્ર ચ અમુકાતો અમુકાતો નગરાતો અમુકો ચ અમુકો ચ વાણિજો તે ચ વાનિજા સર્વે વ આગતા । તેષાં વાણિજકાનામ્ આચિક્ષિતો ॥ યે તત્ર જીવન્તિ રાક્ષસીહિ ખાદિતાવશેષા અપરે પિ અડ્ઢતિયમાત્રાણિ વાણિજકશતાનિ યે એતાહિ રાક્ષસીહિ ખાદિતા ॥ તતો એતા ન માનુષિકા સર્વાઃ એતા રાક્ષસીયો ॥ યદિ વયં યત્નં ન કરોમિ સ્વદેશગમનાય એવમ્ એવ સર્વે અનયાતો વ્યસનમ્ આપદ્યિષ્યામ એતેન રાક્ષસીગણેન ॥ યદિ ઇચ્છથ રાક્ષસીનાં હસ્તાતો મોક્ષં ક્ષેમેણ ચ જમ્બુદ્વીપં ગમનાય કેશી અશ્વરાજા ઉત્તરકુરુદ્વીપાતો અકૃષ્ટોપ્તં શાલિં ભુંજિત્વા અકણં અતુષં સુરભિતણ્ડુલફલં કાર્તિકપૂર્ણમાસ્યાં ઇહ રાક્ષસીદ્વીપમ્ આગચ્છતિ ઇમસ્ય રાક્ષસીદ્વીપસ્ય ઉત્તરપાર્શ્વેણ સમુદ્રતીરે સ્થિહિત્વા કો પારગામીતિ ઘોષેતિ । તતસ્ તત્ર હયરાજસ્ય સમીપં ગચ્છામઃ । સો સ્માકં ક્ષેમેણ સ્વદેશં પ્રાપયિષ્યતિ ॥
___તે દાનિ પ્ંચ વાણિજકશતા સાર્થવાહેન સાર્ધં રાક્ષસીનગરસ્ય ઉત્તરપાર્શ્વે ગતા । તેહિ કેશી અશ્વરાજા સમુદ્રતીરે તિષ્ઠન્તો દૃષ્ટો ગ્રીવમ્ ઉન્નામેત્વા કો પારગામીતિ ઘોષન્તો ॥ તે દાનિ સર્વે પંચ વાણિજકશતા કૃતાંજલિપુટા તં કેશિમ્ અશ્વરાજમ્ ઉપસંક્રાન્તા ॥ મહાકારુણિક તવ શરણાગતા સ્મ વયં પારગામી ગતો અસ્માકં તારેહિ ॥
[_મ્વુ_3.76_] સો દાનિ અશ્વરાજા તેષાં વાણિજકાનાં સમનુશાસતિ ॥ યં વેલં અહં ઇતો રાક્ષસીદ્વીપાતો યુષ્માકં ગૃહીત્વા ત્રિષ્કૃત્યં હીષિત્વા ખગપથેન પ્રક્રમિષ્યં તતો રાક્ષસીયો યે યુષ્માકં ભવન્તિ દારકા વા દારિકા વા તાનિ આદાય આગમિષ્યન્તિ બહૂનિ કરુણકરુણાનિ પ્રલપિષ્યન્તિ મા આર્યપુત્રા પરવચનેનાસ્માકં પરિત્યજથ મા ચ ઇમં રમણીયં રત્નદ્વીપં બહુરત્નમ્ અનન્તરત્નં પરિત્યજથ ॥ તતઃ યુષ્માભિઃ તેષાં રાક્ષસીનાં વચનં નાભિશ્રદ્દધિતવ્યં યો ચ તેષાં વચનં અભિશ્રદ્દધિષ્યતિ સાપેક્ષો ભવિષ્યતિ એષો મે ભાર્યા એષો મે પુત્રો એષો મે ધીતા તિ ભૂયો રાક્ષસીનાં વશમ્ આગતા ભવિષ્યન્તિ મમ પૃષ્ઠતો ધરણ્યાં પ્રપતિષ્યન્તિ । યે ચ તેષાં રાક્ષસીનાં વચનં નાભિશ્રદ્દધિષ્યન્તિ ન મે એષા ભાર્યા ન મે એષો પુત્રો ન મે એષા ધીતા તિ યે ચ નિરપેક્ષા ભવિષ્યન્તિ તે બાલમ્ અપિશ્લિષ્ટા મે સ્વસ્તિના જંબુદ્વીપં ગમિષ્યન્તિ ॥

___એવં ભિક્ષવઃ સ કેશી અશ્વરાજા તેષાં વાણિજકશતાનાં સમનુશાસિત્વા ત્રિષ્કૃત્વો હીષિત્વા સર્વં વાણિજગણં આદાય ખગપથેન પ્રક્રાન્તો ॥ તા રાક્ષસીયો તસ્ય કેશિસ્ય અશ્વરાજસ્ય હીષણશબ્દં શ્રુત્વા સ્વકસ્વકાનિ દારકદારિકાનિ આદાય આગતા । મા આર્યપુત્રા પરવચનેન અસ્માકં પરિત્યજથ મા ચ ઇમં રમણીયં રતનદ્વીપં બહુરત્નં અનન્તરત્નં પરિત્યજથ ॥ યે ખલુ ભિક્ષવઃ તેષાં વાણિજાનાં રાક્ષસીનાં મૂલે સાપેક્ષા અભૂન્સુઃ તે દાનિ પૃષ્ઠતો મહિં પતિતા યે નિરપેક્ષા અભૂન્સુઃ તે સ્વસ્તિના રાક્ષસીદ્વીપાતો જંબુદ્વીપમ્ અનુપ્રાપ્તા ॥
___સ્યાત્ ખલુ પુનઃ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન કેશી અશ્વરાજા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ અહં સ ભિક્ષવઃ તેન

[_મ્વુ_3.77_] કાલેન તેન સમયેન કેશી અશ્વરાજા અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનઃ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સામયેન પંચ વાણિજકશતાનિ અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એતે તે ભિક્ષવસ્ તેન કાલેન તેન સામયેન પંચ વાણિજકશતાનિ અભૂષિ ॥ તદાપિ એતે મયા દારુણાતો રાક્ષસીદ્વીપાતો ઉદ્ધરિત્વા ક્ષેમેણ મહાસમુદ્રં તારયિત્વા જંબુદ્વીપે પ્રતિષ્ઠાપિતા । એતરહિં પિ એતે મયા દારુણેષુ દૃષ્ટીગતેષુ નિવર્તયિત્વા અનવરાગ્રાતો જાતિજરામરણસન્સારગહનકાન્તારાતો તારિતા ॥
સંવેગં જનયિત્વાન ઉદ્વેજેત્વાન માનસં ।
શૃણોથ એકાગ્રમના સુપ્રસન્નેન ચેતસા ॥
ધર્માર્થયુક્તં શ્રાદ્ધાનાં રોમહર્ષણસંજનં ।
પૂર્વં ચરિતં ભગવતો શૃણોથ ચિત્તં પ્રસાદેત્વા ॥
અથ તસ્મિં કાલે અશ્વરાજા બભૂવ અહં કરુણલાભી ।
તારેસિ વાણિજગણાં રાક્ષસિદ્વીપાલ્ લવણતોયાત્ ॥
તેન ખુ પન સમયેન સમુદ્રમ્ ઉપયાતો વાણિજકગણો ।
ઊર્મીતરઙ્ગમાલં બહુરત્નવન્તં ધનાર્થાય ॥
અથ મકરમત્સ્યેન ભિજ્જે તં યાનપાત્રં લવણતોયે ।
અભિદ્રવતિ વેગતૂર્ણો ગરુડો ચ પક્ષવાતેન ॥
તસ્મિં વિકીર્યમાણે રવન્તિ આર્ત્તસ્વરા ઉદધિમધ્યે ।
દેવાં ચ નમસ્યન્તિ યો યાદૃશ અસ્તિ અધિમુક્તો ॥
કેચિચ્ છિવં કેચિદ્ વૈશ્રવણં સ્કન્દં યમં કુવેરં ચ ।
અપરે સહસ્રનયનં વિરૂઢકં ચ દિશાં ચ પરે ॥
[_મ્વુ_3.78_] તેષાં ચ પરાર્થાયે ઉપકરણાનિ અભૂન્સુઃ પાત્રસ્મિં ।
તે તાનિ ગ્રહેત્વાન લવણજલધરં સમવગાઢા ॥
કેચિદ્ અલાબુશ્રેણિયો અપરે પુનઃ સિમ્બલીમયાં ફલકાં ।
અપરે વૃતિં ગ્રહેત્વા તૂલસ્ય ચ રાશિયો અપરે ॥
અપરો પરં વધિત્વા આલંબતિ જીવિતસ્ય અર્થેન ।
ન હિ મૃતકુણપેન સહ લવણજલધરો વસતિ રાત્રિં ॥
તે તહિં પરિપ્લવન્તા તાં રાત્રિં જલધરે લવણતોયે ।
અથ સંદર્શેન્સુ તીરે તીરરુહાં પાદપપ્રવરાં ॥
યથાયથમ્ ઉપેન્તિ તીરં અથ પશ્યન્તિ શતાનિ પ્રમદાનાં ।
દિવ્યવધૂસદૃશાનાં રક્તામ્બરવસ્ત્રવસાનાં ॥
કાચિત્ કન્યાસદૃશા અપરા પુન નવવધૂ વ શોભન્તિ ।
વરમાલ્યદામશિરજા જામ્બુનદજ્વલિતકુણ્ડલમુખીયો ।
હરિપિંગલસદૃશનયના શોભન્તિ તા સરિપતિતીરે ॥
તા ચ અવગાહ્ય સલિલં સકરુણમધુર્ં ગિરામ્ ઉદીરેન્સુઃ ।
યથાર્યપુત્રા ચપલં ભવથા નાથા અનાથાનાં ॥
અસ્માકં અપતિકાનાં અબાન્ધવાનાં વને વસન્તીનાં ।
ધ્રુવં જલધરો પ્રસન્નો યેન વો તીરમ્ આનીતા ॥
અંસેહિ તાં ગ્રહેત્વા પરસ્પરમ્ ઉદ્ધરેન્સુઃ સલિલાતો ।
[_મ્વુ_3.79_] આશ્વાસેન્તિ ચ બહુશો આર્ય વિષાદં કર્તવ્યં ॥
અસ્મેહિ સહ પ્રમદાહિ આર્યપુત્રા વસથ મા વિષીદેથ ।
પ્રિયબાન્ધવં વા ત્યજિત્વા મિત્રાં પિતરં ચ પુત્રાણિ ॥
અસ્મેહિ દાનિ પુરુષા અભિરમથ નન્દનવને મરુસંઘાઃ ।
મધુ આસવં પિબન્તા દ્વીપવરસુખાનિ અનુભોથ ॥
તે અશ્રુપૂર્ણનયના તાં પ્રમદાં અવચુ સાગરોઘસ્મિં ।
ઈષત્ક્ષણં પ્રતીક્ષથ યાવત્ શોકં વિનોદેમ ॥

તે ગત્વા નાતિદૂરં સમાગતા વાણિજા સમાશ્વસ્તા ।
રોદન્તિ ચ ક્રન્દન્તિ ચ દુઃખિતા વિય વિપ્રયોગેન ॥
હા અમ્બા હા તાતા હા પુત્રા હા સ્વદેશ રમણીય ।
હા જમ્બુદ્વીપકાહો ઉદ્યાનવરાહો રમ્યાહો ॥
સુખિતા ખો યે કદાચિ સમાગતા જ્ઞાતિબાન્ધવજનેન ।
એકાં રજનીં વસિત્વા શરીરનાશં કરિષ્યન્તિ ॥
કિં શક્ય નિરાલમ્બે મધ્યે સમુદ્રસ્ય લવણતોયસ્ય ।
કર્મં મનસીકરેન્તા અશોચમાનેહિ વસ્તવ્યં ॥
રોદિત્વા ચ ક્રન્દિત્વા આશ્વાસેત્વા ચ અન્યમન્યસ્ય ।
અગમાસુ યેન તાસાં નિવેશનાનિ રમણીયાનિ ॥
હરિણતૃણસંપ્રરૂઢં અપગતપાષાણસર્કરકઠલ્લં ।
અરજં સમં અવિષમં આક્રમ્ય મહિં ઉપેન્તિ વનં ॥
નાનાદ્રુમં અશોકાતિમુક્તચમ્પકપ્રિયંગુશાલાનિ ।
[_મ્વુ_3.80_] તિલકવકુલાં કુલવકાં પુંનાગતાલીસગહનાનિ ॥
કરીર ચાત્ર કુસુમિતા કુલત્થ કરમર્દ જીવકલતા ચ ।
નવમાલિકા મૃદુલતા પાટલકકરેણુકાવારા ॥
વર્ષકધાતુઃ કારી નવમાલિકમલ્લિકાનિ પ્રિયંગુ વા ।
કુપ્યકવાર્ષિકમલ્લિકમદગન્ધિકગુલ્મ સુવિચિત્રા ॥
સારેહિ ચ તારેહિ ચ અલંકૃતં ચમ્પકેહિ ચ ઉપેતં ।
રક્તેહિ પીતકેહિ ચ સંપ્રજ્વલિતં અશોકેહિ ॥
આમ્રકર્ણિકારકુરવકતિલકવકુલશોભિતં સુરમણીયં ।
અભ્યધિકં સ્વશરીરૈઃ વનં વરં શોભેન્તિ સુયામા ॥
પુષ્પા ચ નાગવૃક્ષા ભવ્યા પાલેવતપિપ્પલકપિત્થા ।
મ્રોતક સસપ્તપર્ણા મુચિલિન્દવનાનિ ચ શુભાનિ ॥
ચમ્પકદ્રુમાન્તફુલ્લા સહકારવનાનિ સંકુસુમિતાનિ ।
નાનાદ્રુમા કુસુમિતા મધુકરિભ્રમરેષુ પરિગીતા ॥
વિલ્વારનારિકેરા મોચા પનસા ચ તાલખર્જૂરા ।
જંબીરા ચ માતુલુંગા ન કંચિ કાલં ન દૃશ્યન્તિ ॥
અક્ષોડા ચ તમાલા ચ મોચા કિંશુકા મૃદ્વીકા ચ ।
ભવ્યા ચ દાડિમા ચ ન કઞ્ચિ કાલં ન દૃશ્યન્તિ ॥
કેચિદ્ ભુગ્નકુસુમાગ્રા અપરે પુનર્ પક્વા મ્લાપિતા પરે ।
[_મ્વુ_3.81_] અપરે કલાપશાખા ન કંચિત્ કાલં ન દૃશ્યન્તિ ॥
એતાનિ ચ અન્યાનિ પુષ્પાણિ ફુલ્લિતા પાદપવરેષુ ।
સર્વોતુકકાલિકાનિ ન કંચિ કાલં ન દૃશ્યન્તિ ॥
પુષ્કરિણીયો વનવરે સુખસલિલા હંસસારસાભિરુતા ।
પદ્મોત્પલસંછન્ના અન્યે ચ ચક્ષુરમનીયા ॥
અથ કેચિ કાલપટકોપશોભિતા નીલકંચુકમનોજ્ઞા ।
સલિલસ્મિં સમુદ્વૃત્તા નાશેન્તિ ચિરાગતં શોકં ॥
તાહિ ચ વનરાજીભિઃ પદ્મસરા કુસુમિતા ઉપશોભેન્તિ ।
અધિકતરાં નાશયન્તિ શોકાં યાનસ્ય ચ વિનાશં ॥

નિર્ગમ્ય વનવરાતો અથ પશ્યન્તિ તુષારસદૃશાનિ ।
ભવનાનિ રાક્ષસીનાં સાપ્સરભવના યથ સુરાણાં ॥
ઘટ્ટપરિમૃષ્ટક અન્તો મરુભવને વાસવસ્ય વા ભવનં ।
ભવનાનિ રાક્ષસીનાં નભાગ્રસંસ્થાનિ તિષ્ઠન્તિ ॥
નિર્યૂહસિંહપંજરગવાક્ષતારાર્ધચન્દ્રસુવિચિત્રં ।
અધિકતરં તં પુરવરમ્ આલોક્યતિ રાક્ષસીનગરં ॥
અથ તત્ર પ્રવિષ્ટાનાં મહતિ મહા-આસને નિષણ્ણાનાં ।
સ્નાનં ઉપનામેન્તિ કલ્પિતનખકેશશ્મશ્રૂણાં ॥
સ્નાનસમાદાનાનાં અલંકૃતાનાં વરદામધારિણાં ।
ભોજનમ્ ઉપનામેન્તિ અનેકરસવ્યંજનમ્ ઉપેતં ॥
[_મ્વુ_3.82_] વરાહમત્સ્યા મહિષા અજેડકશાવકકુક્કુટમયૂરા ।
તિત્તિરવર્તકલાબક કપિંજલસારસ પિ પ્રભૂતા ॥
યા તત્ર પ્રજાનન્તિ મૃદઙ્ગમાલિંગસૈન્ધવાં પણવાં ।
એકાદશીં ચ વીણાં વાદેન્તિ વલ્લકિગુણકાં ચ ॥
વલ્લકિતૂલાં નકુલકાં પરિવાદિનીગોમુખીં અથ પિ વેણું ।
અપરે ચ પ્રવાદયન્તિ મધુરં ચ પ્રગાયન્તિ અપરે ॥
વિશ્વસ્તા ચ તાં જ્ઞાત્વા ઉદ્યાનવરાણિ સંપ્રદર્શેન્તિ ।
રત્નાં ચ સુપ્રભૂતાં શય્યાસનભોજનવિધાનં ॥
એતં ચ વો વયં ચ અભિરમથ નન્દને વ મરુત્સંઘાઃ ।
અપિ તુ પ્રમત્તકેહિ દક્ષિણમાર્ગં ન ગન્તવ્યં ॥
યો તેષાં સાર્થવાહો સપ્રજ્ઞો સકુશલો સબુદ્ધીકો ।
એકો રહો નિષણ્ણો કિં નુ ખુ પંથાતો વારેન્તિ ॥
યં નૂનાહં સુપ્તાયે સહસોપિનીયે અસિં ગૃહીત્વાન ।
નગરસ્ય દક્ષિણેન તં પન્થલિકં ઉપનયેહં ॥
સો તાયે પ્રસુપ્તાયે સહસોપિનીયે અસિં ગ્રહેત્વાન ।
નગરસ્ય દક્ષિણેન તં પન્થલિકં ઉપગમાસિ ॥
યથ યથ ઉપેતિ પન્થં અથ શૃણ્વતિ દૂરતો વ ઉત્ક્રોશં ।
સો શબ્દમ્ અનુસરન્તો અથ સંપશ્યતિ નગરં તામ્રમયં ॥
સંપ્રાપ્તો ચ સમન્તતો માર્ગતિ દ્વારં ન ચ કંચિ પશ્યતિ ।
[_મ્વુ_3.83_] નિષ્ક્રમન્તં શૃણ્વતિ ચ શબ્દં બહૂનાં મનુષ્યાણાં ॥
હા અમ્બે હા તાતા હા પુત્રા હા સ્વદેશ રમણીય ।
હા જમ્બુદ્વીપકાહો ઉદ્યાનવરાહો . . . . . ॥
સુખિતા ખુ યે . . . . સમાગતા જ્ઞાતિબાન્ધવજનેન ।
એકરજનીં વસિત્વા શરીરનાશં કરિષ્યન્તિ ॥
કિં શક્યં નિરાલંબે મધ્યે સમુદ્રસ્ય લવણતોયસ્ય ।
કર્મ મનસીકરોન્તા શરીરનાશં કરિષ્યામઃ ॥
સો દાનિ પ્રલપિતાનિ શ્રુણમાનો સુપ્રજ્ઞો સુબુદ્ધિકો ।
નગરસ્ય ઉત્તરેણ ઉચ્ચં આલોકયે શિરીષં ॥
અભિરુહ્ય તં શિરીષં પશ્યતિ નગરે શતાનિ મનુજાનાં ।
માસોપવાસિકાનાં વિરૂઢનખકેશશ્મશ્રૂણાં ॥

ધમનિસન્તતગાત્રા વાતાતપદગ્ધત્વચમાન્સાનાં ।
પૂતિકખણ્ડવસનાનાં તૃષ્ણાર્ત્તા મલિનકેશાનાં ॥
કેચિત્ પાનીયાર્થં . . . . ભૂભિં નખેહિ વિલિખન્તિ ।
ઉત્થેહિષ્યન્તિ પતન્તિ પતિતા મહીયં વિવેષ્ટન્તિ ॥
અપરાણિ કરંકાનિ વિક્ષિપ્તાનિ દિશો વિકીર્ણાનિ ।
પશ્યિત્વ સો દ્રુમગતો રૂઢો નિષણ્ણો વ સમાહિતો ॥
તસ્ય શિરીષસ્ય પત્રા જવેન અવલમ્બિતાં વિદિત્વાન ।
પશ્યિત્વાન દ્રુમવરં પ્રાંજલિકા . . . . . સર્વે ॥
કો ત્વં આર્યપુત્ર દેવો નાગો ગરુડો ગુહ્યકો સુવર્ણો વા ।
[_મ્વુ_3.84_] અથ વા સહસ્રનયનો વિરૂઢકો અન્યો વા યક્ષો ॥
મોચેહિ મો સુદુઃખિતાં ભવતુ તે કારુણ્યં નરર્ષભ ।
ઇમેષાં પુનર્ભવન્તુ સ્વદેશપ્રિયબન્ધુ પ્રાણીનાં ॥
સો અશ્રુપૂર્ણનયનો પ્રતિભણતિ વાણિજો શિરીષગતો ।
નાહં આર્યપુત્ર દેવો નાગો ગરુડો ગુહ્યકો સુવર્ણો વા ॥
ન ચાહં સહસ્રનયનો વિરૂઢકો નૈવ યક્ષો વા ।
વયમ્ આર્યા ધનાર્થાય ઓગાઢા સલિલપતિં ।
ભિન્નયાના સ્મ સંજાતા તે સ્મ ઇસ્ત્રીહિ ઉદ્ધૃતા ॥
તા મં સમ્યક્પ્રતિવર્તન્તિ શુશ્રૂષૂન્ પુત્રાન્ વ માતરો ।
. . . . . . . . . . . . . . . . .
યં પ્રિયં મો માનુષીયો ન તા ઇચ્છન્તિ વિપ્રિયં ॥
શ્રુત્વા ભયંકરિં વાચાં ઇદમ્ આહન્સુ વાણિજા ।
વયં પિ જંબુદ્વીપાતો ઓગાઢા સલિલપતિં ॥
ભિન્નયાના સ્મ સંજાતાઃ તે સ્મ ઇસ્ત્રીહિ ઉદ્ધૃતા ।
તા મો સમ્યક્ પ્રતિવર્તેન્સુ યથા યુષ્માકં મારિષ ॥
વાણિજાનાં શતા પંચ યે સ્મ એતાહિ ઉદ્ધૃતા ।
તતો અડ્ઢાતિયા એત્થ અવશેષા તુ ખાયિતા ॥
યે પિ મં પુત્રકા આસિ બાલકા મંજુભાણિનો ।
તે પિ ખાયિતા એતાહિ રસગૃદ્ધાહિ મારિષ ॥
નૈતા મારિષ માનુષીયો રાક્ષસીયો ભયાનિકા ।
અસિપટ્ટધરાહૃદયા રાક્ષસિયો માનુષીરૂપા ॥
[_મ્વુ_3.85_] તતઃ ભૂયસ્યા માત્રાય સંવિગ્નો આસિ વાણિજો ।
સો તાં પૃચ્છીય મેધાવી રાક્ષસીદ્વીપાતો નિઃસરં ॥
હન્ત મારિષ આખ્યાથ કથં મોક્ષો ભવિષ્યતિ ।
જીવિતાન્તકરા ઘોરા કથં ગચ્છેમ સ્વસ્તિના ॥
તે ચ તસ્ય સમાખ્યેન્સુ હિતેષી અનુકમ્પકા ।
યથા દૃષ્ટં શ્રુતં ચૈવ રાક્ષસીદ્વીપાતો નિઃસરં ॥
કાર્તિકે માસે કૌમુદીપૂર્ણમાસ્યાં આગમિષ્યતિ ।
વલાહો તુરગો શીઘ્રો મંજુકેશો હયોત્તમો ॥
અનુપૂર્વં સુરુચિરાંગો વિશુદ્ધકાયો સુગન્ધો ધુતબાલો ।
બલવા જવેન્ ઉપેતો વાતજવસમો અનિલયાયી ॥

કાકશિરો પદ્મનેત્રો વાલાહકુલેન અભિનિર્વૃત્તો ।
હિમવન્તશિખરસદૃશો મેઘસ્વનિતદુંદુભિનિનાદો ॥
સો ભુક્ત્વા અતુષમ્ અકણં સ્વકેરુહં તણ્ડુલફલં શાલિં ।
સ્થિતો સાગરસ્ય તીરે રાક્ષસિનગરોત્તરે ભાગે ॥
ઉન્નામિત-ઉત્તમાંગો ભાષતિ વાચાં ઇમાં તુરગરાજા ।
કો વો ગન્સતિ પારં સમુદ્રસ્ય લવણતોયસ્ય ॥
કં સ્વસ્તિના નયામિ કસ્ય મમ ઋધ્યતુ વચનં નામ ।
તં વો ઉપેથ શરણં સો નેષ્યતિ સ્વસ્તિના પારં ॥
એથ મારિષ યુષ્મે પિ ઉપેથ હયસાહ્વયં ।
આયસં નગરં તામ્રં લંઘેથ રાક્ષસીપુરં ।
[_મ્વુ_3.86_] અથ ખનથ હેષ્ઠાતો તતો ગંસથ સ્વસ્તિના ॥
હન્ત માર્ષ ન જાનાસિ લંઘયન્તે પિ વર્દ્ધતિ ।
આસીયતિ ખનન્તે પિ દૃઢં તામ્રમયં પુરં ॥
નાસ્તિ મોક્ષો ઇતો સ્માકં કર્મબદ્ધાન મારિષ ।
સ્વયંકૃતેહિ કર્મેહિ જંબુદ્વીપાપકર્ષિતા ॥
સ્વચિત્તયમદૂતેહિ પ્રેષિતા યમશાસનં ।
યુષ્મે ખુ દાનિ ગચ્છેથ અપ્રમાદેન સ્વં ગૃહં ॥
જ્ઞાતયો ચ મો વદેથ દેથ દાનાનિ મારિષ ।
મા ચ વો ચિત્તમ્ ઉત્પદ્યે સમુદ્રમ્ અવગાહિતું ॥
અપિ ખણ્ડકપાલેન ભિક્ષયતો કુલાત્કુલં ।
સ્વજનેન સહવાસો ન તુ એતાદૃશં દુઃખં ॥
યાચિતં ન ઘટેન્તસ્ય વચનં પ્રેષણાનિ ચ ।
સ્વજનેન સહવાસો ન તુ એતાદૃશં દુઃખં ॥
હન્ત મારિષ ગંસામિ સુપ્તા યાવ ન બુધ્યતિ ।
યોગં મા ધૂર્તા જાનાતિ પૌરુષેયં ઇહાગતા ॥
તસ્ય ચ ઓરુહંતસ્ય વિક્રુષ્ટા અવિધાવિધા ।
સ્વદેશં મનસીકૃત્વા પુનઃ શલ્યેન વેધિતા ॥
સાર્થકો ઓરુહિત્વાન ગત્વા માર્ગં યથાગતં ।
સહસોપિની-આસનસ્મિં શયન્તો અભિસંવિશે ॥
સો ચ તત્ર વિચિન્તેતિ કથં બોધેય વાણિજાં ।
[_મ્વુ_3.87_] એતમ્ અર્થં યથાભૂતં ન ચ જાનેન્સુ ધૂર્તકા ॥
ન ચ ગુહ્યં પ્રશંસન્તિ પ્રકાશિયન્તં પણ્ડિતા ।
મત્તા પ્રમત્તા લપેન્સુઃ કથા ચ અનુતાપિકા ॥
તૈલસ્ય વિય બિન્દુ ચ વિકશતિ પ્રકાશિતા ।
તં મન્ત્રં ગુહ્યં . . . . . . . . . . . . ॥
અર્થાનર્થનિયંતારો દુર્લભા સન્તિ તે નરા ।
યં નૂનાહં સ્વયં ગુહ્યં ધારેયં યાવકૌમુદિ ॥
તતો સાનં આખ્યામિ પશ્ચા સંપ્રાપ્તે હયસાહ્વયે ।
તસ્મિં ચ સમયે પ્રાપ્તે જ્ઞાતમાસે ઉપસ્થિતે ॥
સહાયા વાણિજા આહ પ્રમાદો વો ન કારિયો ।

સ્ત્રીષુ ભોજનપાનેષુ અર્થમાત્રો ભવિષ્યતિ ॥
તસ્ય દિવસસ્યત્યયેન સહસોપિનીભિઃ તદા ઓસુપ્તાભિઃ ।
અગમેન્સુઃ તં પ્રદેશં પ્રતિગુપ્તં વાણિજા સર્વે ॥
તે ચ તત્ર સમાગમ્ય . . . . પૃચ્છન્તિ વાણિજા ।
ભણતુ આર્યો એતમ્ અર્થં યથા દૃષ્ટં શ્રુતં ચ તે ॥
સો ચ તેષાં સમાખ્યાસિ હિતેષી અનુકમ્પકો ।
યથા દૃષ્ટં શ્રુતં ચૈવ રાક્ષસીદ્વીપાતો નિઃસરં ॥
અથ વાણિજા ભણન્તિ તા સર્વા રાક્ષસીગણં એતં ।
અસિપટ્ટહૃદયં . . . . . . . . . . . . ॥
. . . . . રાક્ષસિનગરોત્તરે ભાગે ॥
સ્થિતો સાગરસ્ય તીરે ભાષતિ વાચાં ઇમાં તુરગરાજા ।
[_મ્વુ_3.88_] કો ગંસતિ વો પારં સમુદ્રસ્ય લવણતોયસ્ય ॥
કં સ્વસ્તિના નયામિ કસ્ય મમ ઋધ્યતુ વચનં ।
તં વયમ્ ઉપેમ શરણં સો નેષ્યતિ સ્વસ્તિના પારં ॥
તસ્ય તે વચનં શ્રુત્વા સાર્થવાહસ્ય વાણિજા ।
સમગ્રા સહિતા સર્વે અગમુ ઉત્તરાં દિશં ॥
તે ગમ્ય નાતિદૂરં પશ્યન્તિ તં વાણિજા તુરગરાજં ।
સ્થિતં સાગરસ્ય તીરે રાક્ષસિનગરોત્તરે ભાગે ॥
ઉન્નામિત-ઉત્તમાંગો ભાષતિ વાચાં ઇમાં તુરગરાજા ।
કો ગંસતિ વો પારં સમુદ્રસ્ય લવણતોયસ્ય ।
કં સ્વસ્તિના નયામિ કસ્ય મમ ઋધ્યતુ વચનં ॥
તસ્ય તે વચનં શ્રુત્વા હયરાજસ્ય વાણિજા ।
અંજલિં પ્રગૃહીત્વાન ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
શરણં તે પ્રપદ્યામ સર્વે લોકે હિતાવહ ।
અસ્માકં ચ નેહિ પારં તવ વચનં ઋધ્યતુ ॥
આહ ચ તુરંગરાજા ઇદાનિં બાલાગ્રાં ગ્રાહેત્વાન ।
તૂર્ણં પ્રપલાયિષ્યં એતં વો મનસિ કર્તવ્યં ॥
યદિ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાત્* મમૈષ ભાર્યા મમૈષ પુત્રો વા ।
મમૈષ ધીતરો વા અવશાવશમ્ એષ્યથ ભૂયો ॥
અથ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાત્* ન મમૈષ ભાર્યા ન મમૈષ પુત્રો વા ।
ન મમૈષ ધીતરો વા તં ગંસથ સ્વસ્તિના પારં ॥
[_મ્વુ_3.89_] એવં સમનુશાસિત્વા વાણિજાનાં હયોત્તમો ।
અનુકમ્પયા કારુણિકો ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
એહિ મારિષ ભદ્રં વઃ વાણિજા ભદ્રમ્ અસ્તુ વો ।
અહં વોત્તારયિષ્યામિ દારુણાદ્ ભયભૈરવાત્* ॥
સો વાણિજાં ગ્રહેત્વા પ્રક્રાન્તો મેદિનીયં ખગપથેન ।
આકાશે નિરાલમ્બે મરુપક્ષવિહંગવાયુપથે ॥
દેવગણા દાનવગણા ભુજગગણા યક્ષરાક્ષસા ભવને ।
વસ્ત્રાણિ ભ્રામયેન્સુઃ સાધુ સાધુ મહાસત્વ ॥
નિઃસંશયં ભવિષ્યસિ શાસ્તા નચિરેણ લોકપ્રદ્યોતો ।

તારેષ્યસિ જગદ્ ઇદં જરામરણસાગરાત્ પારં ॥
યેષાં ચ એવમ્ આસી મમૈષ ભાર્યા મમૈષ પુત્રો વા ।
ધીતા વા હયપૃષ્ઠાદ્ ભ્રાન્તાઃ મહિં અભિતો નુદિતાઃ ॥
યેષાં ચ તત્ર આસી ન મમૈષ ભાર્યા ન મમૈષ પુત્રો વા ।
ન મમૈષ ધીતરો વા તે સ્વસ્તિના પારમ્ ઉત્તીર્ણા ॥
. . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . એવમ્ એવ ઇહ જમ્બુદ્વીપે સમાગતા ॥
યે નૈવ શ્રદ્દધિષ્યન્તિ વચનં ધર્મરાજિનો ।
વ્યસનં તે નિગંસ્યન્તિ રાક્ષસીહિ વ વણિજા ॥
યે તુ પુનઃ શ્રદ્દધિષ્યન્તિ વચનં ધર્મરાજિનો ।
સ્વસ્તિના તે ગમિષ્યંતિ વાલાહેન ઇવ વાણિજા ॥
પૂર્વેનિવાસં ભગવાન્ પૂર્વેજાતિમ્ અનુસ્મરન્* ।
જાતકમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ શાસ્તા ભિક્ષૂણમ્ અન્તિકે ॥
તે સ્કન્ધાઃ તે ચ ધાતવઃ તાનિ આયતનાનિ ચ ।
[_મ્વુ_3.90_] આત્માનમ્ અધિકૃત્ય ભગવાન્ એતમ્ અર્થં તુ વ્યાકરે ॥
અનવરાગ્રસ્મિં સંસારે યત્ર મે ઉષિતં પુરા ।
વાલાહો હં તદા આસી મંજુકેશો હયોત્તમો ।
વાણિજાનાં શતા પંચ આસિ સંજયિતો તદા ॥
એવમ્ ઇદં અપરિમિતં બહુદુઃખં
ઉચ્ચનીચચરિતમ્ ઇદં પુરાણં ।
વિગતજ્વરો વિગતભયો અશોકો
સ્વજાતકં ભાષતિ ભિક્ષુસંઘમધ્યે ॥
_____સમાપ્તં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનપ્રમુખાનાં પંચાનાં ભિક્ષુશતાનાં રાક્ષસીદ્વીપક્ષિપ્તાનાં જાતકં ॥
અથ ખલુ સંજયી વૈરટિપુત્રો પરિવ્રાજકો રાજગૃહે નગરે ચત્વરશૃંગાટકે શ્રવણામુખેષુ આહ ॥
આગતો શ્રમણો ગૌતમો મગધાનાં ગિરિવ્રજં ।
(સર્વે સંજયે) નેત્વાન કં સુ નામ નયિષ્યતિ ॥
એતં પ્રકરણં ભિક્ષૂ ભગવતો આરોચયન્તિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥
નયન્તિ વે મહાવીરા સદ્ધર્મેણ તથાગતા ।
ધર્મેણ નયમાનાનાં કા અસૂયા વિજાનતો ॥
ભગવાન્ મ્સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા રાજગૃહે વિહરતિ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ અશ્રોષીત્ ખલુ કપિલવાસ્તવ્યા શાક્યશાક્યાયાનીયઃ । ભગવાં કિલ પ્રવૃત્તપ્રવરધર્મચક્રઃ રાજગૃહે વિહરતિ દેવમનુષ્યાણાં
[_મ્વુ_3.91_] અર્થચર્યા ચરમાણો ॥ અથ ખલુ કપિલવાસ્તવ્યા શાક્યા યેન રાજા શુદ્ધોદનો તેનોપસંક્રમિત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ભગવાન્ મહારાજ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો પ્રવૃત્તપ્રવરધર્મચક્રઃ દેવમનુષ્યાણાં અર્થચર્યાં ચરન્તો રાજગૃહે વિહરતિ । સાધુ મહારાજા ભગવતો દૂતં પ્રેષયતુ । અનુકમ્પિતા ભગવતા દેવમનુષ્યા । સાધુ ભગવાં જ્ઞાતીં પિ અનુકંપતુ ॥ રાજા શુદ્ધોદનો આહ ॥ એવમ્ અસ્તુ વિસર્જિયતુ ॥ તેષાં શાક્યાનાં ભવતિ । કો પ્રતિરૂપો ભગવતો દૂતો યોગ્યો ચ ॥ શાક્યા આહન્સુઃ ॥ મહારાજ અયં તાવ છન્દકો સ યેવ ભગવતો કુમારભૂતસ્ય ઉપસ્થાયકો એતેન સાધુ કુમારો અભિનિષ્ક્રાન્તો અયં પિ ઉદાયી પુરોહિતપુત્રો ભગવતો કુમારભૂતસ્ય દારકવયસ્યો અભૂષિ સહપાંશુક્રીડનકો । એતે પ્રેષિયન્તુ ॥ તે દાનિ વુચ્ચન્તિ । છન્દકકાલોદાયિ ગચ્છથ રાજગૃહં ભગવતો સકાશમ્ ઉપસંક્રમેથ ભગવતો વન્દનાં વદેથ ચ વદથ । અનુકમ્પિતા ભગવતા દેવમનુષ્યાઃ સાધુ ભ્ગવાં જ્ઞાતીં પિ અનુકંપયે । યં ચ વઃ ભગવાં જલ્પેય તં કુર્યાથ ॥
___તે દાનિ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા કપિલવાસ્તુતો નગરાતો નિર્ગમ્ય અનુપૂર્વેણ રાજગૃહં અનુપ્રાપ્તા વેણુવનં કલન્દકનિવાપં ॥ અથ ખલુ છન્દકકાલોદાયિ યેન ભગવાન્સ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે અસ્થાન્સુ ॥ ભગવાન્ સાનં આહ ॥ છન્દકકાલોદાયિ કિં વો આગતા ॥ તે આહન્સુઃ ॥ ભગવન્તં કપિલવસ્તું નયિષ્યામઃ ॥ ભગવાન્ એતસ્મિં વસ્તુસ્મિં એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પ્રકરણે તાયે વેલાયે ઇમાં ધર્મપદાં ભાષતિ ॥
યસ્ય જિતં નાથ જીવતિ જિતં અસ્ય ન જિનાતિ અન્તકો ।
તં બુદ્ધમ્ અનન્તગોચરં અપદં કેન પદેન નેષ્યથ ॥
[_મ્વુ_3.92_] યસ્ય જાલિની સમૂહતા તૃષ્ણા નાસ્ય કહિં પિ નેત્રિકા ।
તં બુદ્ધમ્ અનન્તવિક્રમં અપદં કેન પદેન નેષ્યથ ॥
તે દાનિ ભગવતા વુચ્યન્તિ ॥ છન્દક-ઉદાયિ કિં પ્રવ્રજિષ્યથ ॥ તે દાનિ ન પ્રવ્રજિતુકામાઃ યં ચ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન સન્દિષ્ટા યં વો ભગવાં જલ્પેય તં કુર્યાથ પશ્યન્તિ ચ નાપ્ય્ અત્ર કાષાયાણિ નાપ્ય્ અત્ર કલ્પકો યો કેશશ્મશ્રુમ્ અવતારયેય તે દાનિ ભગવતઃ ગૌરવેણ અકામકા આહન્સુઃ ॥ ભગવં પ્રવ્રજિષ્યામીતિ ॥ તે દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાય આભાષ્ટા । એથ ભિક્ષવશ્ છન્દકકાલોદાયિ ચરથ તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥ તે દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટા યત્ કિંચિદ્ ગૃહિલિંગં ગૃહિગુપ્તં ગૃહિધ્વજં ગૃહિકલ્પન્તં સર્વં સમન્તરહિતં ત્રિવીચરવસનં પ્રાદુર્ભૂતં સમ્ભકં ચ પાત્રં પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા ચ કેશા ઈર્યા ચ સાનં સંસ્થિહે સય્યથાપિ નામ વર્ષશતોપસંપન્નાનાં ભિક્ષૂણાં ॥ એષ આયુષ્મન્તાનાં છન્દકકાલોદાયીનાં પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ભિક્ષુભાવો ॥
___ભગવાં દાનિ યતો અભિનિષ્ક્રાન્તો યતઃ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો નાપિ જાનાતિ ભગવાં સપ્તહિ વર્ષેહિ જાતિભૂમિં તતઃમુખનિષણ્ણપૂર્વો અન્તમસતો શ્વાસપ્રશ્વાસધર્મો પિ ॥ સપ્તાનાં વર્ષાણામ્ અત્યયેન કપિલવાસ્તવ્યાનાં શાક્યાનાં પૂર્વે જ્ઞાતિસાલોહિતા મનુષ્યેષુ ચ્યવિત્વા કુશલસ્ય કર્મસ્ય વિપાકેન દેવેષૂપપન્નાઃ દેવભૂતા ભગવન્તં યાચન્તિ । અનુકમ્પિતા ભગવતા દેવમનુષ્યાઃ સાધુ ભગવાં જ્ઞાતીં પિ અનુકમ્પતુ । સમયો ભગવતઃ જ્ઞાતીનામ્ અનુકમ્પાય ॥ અધિવાસેતિ ભગવાન્ તાસાં દેવતાનાં તૂષ્ણીભાવેન ॥ અથ ખલુ દેવતા ભગવતો તૂષ્ણીભાવેન
[_મ્વુ_3.93_] અધિવાસનાં વિદિત્વા તુષ્ટા આત્તમના ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તત્રૈવાન્તરહાયેન્સુઃ ॥ ભગવતા દાનિ જાતિભૂમિય અભિમુખં આસનં પ્રજ્ઞાપયિતં ॥ આયુષ્માં દાનિ ઉદાયી ભગવતો નિમિત્તજ્ઞો । તસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ યથા ભગવતા કપિલવસ્તુ-અભિમુખં આસનં પ્રજ્ઞાપયિતં જ્ઞાતીં ભગવાં અનુકમ્પિતુકામો ॥ સો ભગવન્તં યાચતિ ॥
ઇદં અવિક્ષિપ્તમના શૃણોથ

યથા જિનં અપ્રતિમં અનેયં ।
નિપાત્ય જાનૂ શિરસાપિ વન્દ્ય
કાલોદાયી યાચતિ અપ્રમેયં ॥
અંગારિણો દાનિ (દ્રુમા) ભદન્ત
ફલેસિનો . . . . . . ।
તે અર્ચિમન્તો વ પ્રભાસયન્તિ
સમયો મહાવીર ભગી રસાનાં ॥
વનાનિ ફુલ્લાનિ મનોરમાણિ
સમન્તતો સર્વદિશા પ્રવાન્તિ ।
પુષ્પં ત્યજિત્વા ફલમ્ આદિયન્તે
સમયો ઇતો પ્રક્રમિતું તે શાસ્તુ ॥
ન ચાતિશીતં ન ચ અતિ-ઉષ્ણં
ઋતુસુખં અધ્વનિ તે ભવેય ।
પશ્યન્તુ તે કોલિયા શકિયા ચ
મુખં રોહિણીમ્ ઇવ તારકાણિ ॥
[_મ્વુ_3.94_] અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મતો શારિપુત્રસ્ય ભગવતો શિખિસ્ય ચારિકાં વર્ણયતિ ॥
ઉદારં પુનર્ અભૂષિ શારિપુત્ર ઇતઃ પુરા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
યં સો ગ્રામં વા નિગમં વા ઉપસંક્રમતિ નાયકો ।
તહિં તહિં સોપાનીયં ભોતિ અષ્ટાંગસમ્મિતં ॥
યં સો ગ્રામં વા નિગમં વા ઉપસંક્રમતિ નાયકો ।
તહિં તહિં સુમનોદ્યાનં પ્રત્યુદ્ગચ્છે ચતુર્દિશં ॥
યં સો ગ્રામં વા નિગમં વા ઉપસંક્રમતિ નાયકો ।
સ્થાણુષ્વાપુષ્પિતા વૃક્ષા સંપ્રવાન્તિ ચતુર્દિશં ॥
યસ્ય યસ્યૈવ વૃક્ષસ્ય મૂલે તિષ્ઠતિ નાયકો ।
સો સો મુંચતિ પુષ્પાણિ ઓભાસિત્વા દ્રુમોત્તમો ॥
યસ્ય યસ્યૈવ વૃક્ષસ્ય મૂલે તિષ્ઠતિ નાયકો ।
સો સો મુંચતિ ફલાનિ પ્રતિપૂર્ણાનિ સર્વશો ॥
માનુષ્યકા ચ યે વૃક્ષા પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
ચારિકાયતનાનિ દૃશ્યેન્સુઃ શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
અમાનુષ્યા ચ યે વૃક્ષા પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
ચારિકાયતનાનિ દૃશ્યેન્સુઃ શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
તત્રેયં પૃથિવી કમ્પે સમુદ્રાશ્ ચ સપર્વતા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મન્દારવાણિ પુષ્પાણિ દેવા સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મહામન્દારવાણિ પુષ્પાણિ દેવા સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
કર્કારવાણિ પુષ્પાણિ દેવા સંપ્રકિરે તદા ।
[_મ્વુ_3.95_] ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥

મહાકર્કારવાણિ પુષ્પાણિ દેવા સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
રોચમાનાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મહારોચમાનાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મંજૂષકાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મહામંજૂષપુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
ભીષ્માણિ ચાપિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મહાભીષ્માણિ ચ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
સમન્તગન્ધાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
મહાસમન્તગંધાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
પારિજાતાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
સુવર્ણકાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
રૂપ્યમયાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
[_મ્વુ_3.96_] રત્નામયાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
ચન્દનસ્ય ચ ચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાઞ્ ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
અગુરુસ્ય ચ ચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
કેશરસ્ય ચ ચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
તમાલપત્રચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
દિવ્યરતનચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
તૂર્યકોટીસહસ્રાણિ સંપ્રવાદ્યેન્સુ અમ્બરે ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
અન્તરીક્ષસ્મિં ભેરીયો સંપ્રવાદ્યેન્સુ અઘટ્ટિતાઃ ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥

ચૈલક્ષેપાણિ અકરેન્સુ અન્તરીક્ષે સ્થિતા મરૂ ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
નાગરાજા સુપર્ણા ચ અભિક્રાન્તા ચ માનુષાઃ ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
ઇમે પિ બહવો યક્ષા વર્ણવન્તો યશસ્વિનઃ ।
ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
ષડાશીતિ સહસ્રાણિ ગૃહપતીનાં સમાગતાઃ ।
[_મ્વુ_3.97_] ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ન તત્ર ક્ષુધા પિપાસા વા નાપિ ચ હાનિ વર્ણિતા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
ન તત્ર શીતમ્ ઉષ્ણં વા દંશા વા મશકા પિ વા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય શિખિસ્ય લોકનાયકે ॥
સો ચારિકાં ચરિત્વાન વિનયિત્વા બહૂં જનાં ।
સંબુદ્ધો પરિનિર્વાયે ઋષી ક્ષીણપુનર્ભવો ॥
અથ ખલ્વ્ આયુષ્માં શારિપુત્રો ઉત્થાયાસનાતો એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણામયિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ભગવાન્ અપિ ભગવતો શિખિસ્ય સમશીલો સમપ્રજ્ઞો બલેહિ વૈશારદ્યેહિ બુદ્ધધર્મેહિ । ભગવતો પિ એદૃશા યેવ ચારિકા ભવિષ્યતિ યથાપિ ભગવતો શિખિસ્ય ॥ ભગવાં ચારિકાં ચરે બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકંપાયે મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥
તતો કરિત્વા એકાંસં પ્રણામેત્વાન અંજલિં ।
ચારિકાન્ તત્ર યાચેસિ શરિપુત્રો તથાગતં ॥
એતસ્ય દાનિ સમયો યં દાનિ ભગવાં પિ હિ ।
ચારિકાં પ્રક્રમે શાસ્તા અનુકંપાય પ્રાણિનાં ॥
યાચિતા ભાવિતધર્મા શરીરાન્તિમચારિણો ।
પ્રકરેયુ અવકાશં અનુકંપાય પ્રાણિનાં ॥
ઇતો હમ્ અર્ધમાસેન કરિત્વાન ઉપોષધં ।
[_મ્વુ_3.98_] ચારિકાં પ્રક્રમિષ્યામિ અનુકંપાય પ્રાણિનાં ॥
તતો ચ અર્ધમાસેન તં કૃત્વાન ઉપોષધં ।
ચારિકાં પ્રક્રમે શાસ્તા અનુકંપાય પ્રાણિનાં ॥
યં સો ગ્રામં વા નિગમં વા ઉપસંક્રમતિ ગૌતમઃ ।
તહિં તહિં સમરુજા પ્રત્યુપેન્તિ ચતુર્દિશં ॥
યં સો ગ્રામં વા નિગમં ઉપસંક્રમતિ ગૌતમઃ ।
સ્થાનસ્ય પુષ્પિતા વૃક્ષા સંપ્રવાન્તિ ચતુર્દિશં ॥
યસ્ય યસ્યૈવ વૃક્ષસ્ય મૂલે તિષ્ઠતિ ગૌતમો ।
સો સો મુંચતિ પુષ્પાણિ ઓનમિત્વા દ્રુમોત્તમો ॥
યસ્ય યસ્યૈવ વૃક્ષસ્ય મૂલે તિષ્ઠતિ ગૌતમો ।
સો સો મુંચતિ ફલાનિ પ્રતિપૂર્ણાનિ સર્વશો ॥
માનુષકા ચ યે વૃક્ષા પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
ચારિકાન્ તાનિ દૃશ્યેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
અમાનુષા ચ યે વૃક્ષા પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
ચારિકાં તાનિ દૃશ્યેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
તતો યં પૃથિવી કમ્પે સસમુદ્રા સપર્વતા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મન્દારવાણિ પુષ્પાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।

ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મહામન્દારવાં પુષ્પાં દેવાસ્ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
કર્કારવાણિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
[_મ્વુ_3.99_] મહાકર્કારવાં પુષ્પાં દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
રોચમાનાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મહારોચમાનાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મંજૂષકાણિ પુષ્પાણિ દેવાસ્ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મહામંજૂષપુષ્પાણિ દેવા સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં પ્રતિપન્નસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ભીષ્માણિ ચ પુષ્પાણિ દેવાસ્ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મહાભીષ્માણિ ચ પુષ્પાણિ દેવાસ્ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાઞ્ ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
સમન્તગંધાનિ પુષ્પાણિ દેવસ્ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
મહાસમન્તગંધાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
પરિજાતાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
સુવર્ણમયાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
રૂપ્યયાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
[_મ્વુ_3.100_] ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
રત્નમયાનિ પુષ્પાણિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ચન્દનસ્ય ચ ચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
અગુરુસ્ય ચ ચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
કેશરસ્ય ચ ચૂર્ણાનિ દેવાઃ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
તમાલપત્રચૂર્ણાનિ દેવાસ્ સંપ્રકિરે તદા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
દિવ્યા ચ રત્નચૂર્ણાનિ દેવાસ્ સંપ્રકિરે તદા ।

ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
તૂર્યકોટિસહસ્રાણિ સંપ્રવાદ્યેન્સુ અમ્બરે ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
અન્તરીક્ષસ્મિં ભેરીયો સંપ્રવાદ્યેન્સુ અઘટ્ટિતા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ચૈલક્ષેપાણિ કરેન્સુ અન્તરીક્ષે સ્થિતા મરૂ ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
નાગરાજા સુપર્ણા ચ અભિક્રાન્તા ચ માનુષાઃ ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ઇમે પિ બહુવો યક્ષા વર્ણવન્તો યશસ્વિનઃ ।
ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ઇમે પિ બહવો દેવાઃ વર્ણવન્તો યશસ્વિનઃ ।
[_મ્વુ_3.101_] ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ત્રિસાહસ્રા વિભૂ દેવા વર્ણવન્તો યશસ્વિનઃ ।
ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ષડાશીતિ સહસ્રાણિ બ્રાહ્મણાનાં સમાગતા ।
ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ષડાશીતિ સહસ્રાણિ ગૃહપતિનાં સમાગતા ।
ચારિકામ્ અનુબન્ધેન્સુ ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ન તત્ર ક્ષુધા પિપાસા નાપિ ચ હાનિ વર્ણિતા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
ન તત્ર શીતમ્ ઉષ્ણં વા દંશા વા મસકાનિ વા ।
ચારિકાં ચરમાણસ્ય ચરન્તે લોકનાયકે ॥
સો ચારિકાં ચરિત્વાન વિનેત્વા ચ બહૂં જનાં ।
ઉપાગમે લોકનાથો શાક્યાનાં કપિલાહ્વયં ॥
___અથ ભગવાં ન્યગ્રોધારામે વિહરતિ મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં અષ્ટાદશભિર્ ભિક્ષુશતેહિ ॥ અશ્રોષી રાજા શુદ્ધોદનો ભગવાન્ કોશલેષુ ચારિકાં ચરમાણો મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમ્ અષ્ટાદશભિર્ ભિક્ષુશતેહિ યેન કોશલાનાં નગરં તદ્ અનુસારે તદ્ અનુપ્રાપ્તો તત્રૈવ વિહરતિ ન્યગ્રોધારામે ॥ તે દાનિ સર્વે કપિલવાસ્તવ્યાઃ શાક્યા શાક્યયિન્યશ્ ચ ભગવતો દર્શનકામાઃ સ્વકસ્વકાનિ યુગ્યયાનાનિ યોજયન્તિ । ભગવતો દર્શનાય ગમિષ્યામઃ ॥ અશ્રોષીત્ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનો કપિલવાસ્તવ્યાઃ શાક્યા શાક્યયિન્યશ્ ચ સ્વકસ્વકાનિ યુગ્યયાનાનિ યોજાપયન્તિ । ન્યગ્રોધારામં
[_મ્વુ_3.102_] ગમિષ્યામઃ ભગવન્તં દર્શનાય ॥ તેન દાનિ કપિલવસ્તુસ્મિં ઘોષણા કારાપિતા ॥ ન કેનચિત્ પ્રથમં ભગવતો ઉપસંક્રમિતવ્યં । સર્વેહિ મયા સાર્ધં ન્યગ્રોધારામં ગન્તવ્યં ભગવન્તં દર્શનાય ॥
___અથ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનો સાર્ધં સર્વકેનાન્તઃપુરેણ યશોધરાપ્રમુખેન સાર્ધં કુમારામાત્યેહિ ચ સાર્ધં શાક્યેહિ સપરિવારેહિ સાર્ધં ધનુગ્રહરથાશ્વારોહેહિ સાર્ધં વણિજસાર્થવાહેહિ સાર્ધં શ્રેષ્ઠિપ્રમુખેહિ નિગમેહિ મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજર્દ્ધીયે કપિલવસ્તુતો નગરાતો નિર્યાસિ ભગવન્તં દર્શનાય ॥ રાજા શુદ્ધોદનો કપિલવસ્તુતો ચતુર્ઘોટેન અશ્વરથેન નિર્ધાવતિ શાકિયમણ્ડલપરિવૃતો ન્યગ્રોધારામં ભગવન્તં દર્શનાય । ભિક્ષુસંઘો ચ કપિલવસ્તુનગરં પિણ્ડાય પ્રવિશતિ । રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન ભિક્ષુસંઘો દૃષ્ટો ॥ સો દાનિ અમાત્યાનાં પૃચ્છતિ ॥ ભો ભણે અમાત્યા કિં ઇમાન્ એદૃશા પરિવ્રાજકા ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ દેવ કુમારસ્ય એષો પરિવારો ॥ સો દાનિ તાં કૃશશરીરાં ભિક્ષૂ ઋષિપ્રવ્રજિતાં ઉરુવિલ્વાકાશ્યપનદીકાશ્યપગયાકાશ્યપશારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયના ચ સપરિવારા તપતપિતશરીરાં મુણ્ડા પાત્રપાણીં દૃષ્ટ્વા પરિદીનમુખવર્ણો સંવૃત્તો ॥ મમ પુત્રો યદિ ન પ્રવ્રજિષ્યતિ રાજા ભવિષ્યતિ ચક્રવર્તી ચાતુર્દ્વીપો વિજિતાવી ધાર્મિકો ધર્મરાજા સપ્તરત્નસમન્વાગતો રાજસહસ્રપરિવૃતો મેદિનીમ્ અધ્યાવસિષ્યત્* ॥ ઇમમ્ એદૃશં પરિવારં નિવર્તેથ અહં ન તં ઇચ્છામિ દ્રષ્ટું ॥ તે દાનિ ભિક્ષૂ અમાત્યેહિ વુચ્ચન્તિ ॥ રાજા વો ન દ્રષ્ટુકામો નિવર્તેથ ॥ તે દાનિ નિવર્તિત્વા ન્યગ્રોધારામં ગતાઃ ॥ ન મો ભગવન્ રાજા શુદ્ધોદનો ઇચ્છતિ દ્રષ્ટું । અસ્માકં ચ દૃષ્ટ્વા પ્રતિનિવર્તિતો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ઇમહિં એવ સર્વસ્ય ભિક્ષુસંઘસ્ય આહારં ભવિષ્યતિ ॥ ઉરુવિલ્વાકાશ્યપો ભગવન્તમ્
[_મ્વુ_3.103_] આમન્ત્રયતિ ॥ ગચ્છામિ ભગવન્ રાજાનં શુદ્ધોદનં નિવર્તેમિ ॥ ભગવાન્ નાધિવાસેતિ ॥ નદીકાશ્યપો પિ ગયાકાશ્યપો પિ ઉપસેનો પિ સર્વે તે મહર્દ્ધિકા ભિક્ષૂ ભગવન્તં યાચેન્તિ ॥ ગચ્છામ ભગવન્ રાજાનં શુદ્ધોદનં પ્રસાદેમઃ યથા ભગવન્તમ્ ઉપસંક્રમેય ॥ ભગવાન્ તેષાં પિ નાધિવાસેતિ ॥
___અથ ખલ્વ્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ કં ભગવાન્ આકાંક્ષતિ ભિક્ષું યો રાજાનં શુદ્ધોદનમ્ અભિપ્રસાદેયા ॥ અન્દ્રાક્ષીત્* મહામૌદ્ગલ્યાયનો દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેન ભગવતો ચિત્તં કાલોદાયિસ્મિં ભિક્ષુસ્મિં પ્રતિષ્ઠિતં । કાલોદાયી ભિક્ષુ રાજાનં શુદ્ધોદનમ્ અભિપ્રસાદયિષ્યતિ ॥ દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ યેનાયુષ્માં કાલોદાયી તેનોપસંક્રમિત્વા આયુષ્મતો કાલોદાયિસ્ય એતદ્ ઉવાચ ॥ લાભા તે આયુષ્મં ઉદાયિ સુલબ્ધા લાભા યસ્ય તે શાસ્તા આકાંક્ષતિ ઉદાયી ભિક્ષુ રાજાનં શુદ્ધોદનં અભિપ્રસાદયિષ્યતિ । અસ્તિ અન્યે સ્થવિરસ્થવિરા ભિક્ષૂ યાચન્તે ન લભન્તિ । ત્વં ગચ્છ આયુષ્મન્* ઉદાયિ રાજાનં શુદ્ધોદનં અભિપ્રસાદેહિ ॥ એવમ્ ઉક્તે આયુષ્માં કાલોદાયી આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ દુરાસદા આયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજાનઃ ક્ષત્રિયા મૂર્ધ્નાભિષિક્તા જનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તા ॥ સય્યથાપિ નામાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન સમિદ્ધો મહાગ્નિસ્કન્ધો પુરુષસ્ય દુરાસદો ભવતિ ઉપસંક્રમણાય એવમ્ એવાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજાનો ક્ષત્રિયા મૂર્ધ્નાભિષિક્તા જનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તાઃ દુરાસદા ઉપસંક્રમણાય ॥ સય્યથાપિ નામાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન કુઞ્જરો ષષ્ટિહાયનો દુરાસદો ભવતિ ઉપસંક્રમિતું એવમ્ એવાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન ક્ષત્રિયા મૂર્ધ્નાભિષિક્તા જનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તાઃ દુરાસદા ઉપસંક્રમણાય ॥ સય્યથાપિ નામાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન સિંહો મૃગરાજો દાઠી બલી કેશરી મૃગાધિપતિર્
[_મ્વુ_3.104_] દુરાસદો ભવતિ પુરુષસ્યોપસંક્રમણાય એવમ્ એવાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન રાજાનઃ ક્ષત્રિયા મૂર્ધ્નાભિષિક્તા જનપદસ્થામવીર્યાપ્રાપ્તાઃ પુરુષસિંહા દુરાસદા ભવન્તિ ઉપસંક્રમણાય ॥ સય્યથાપિ નામાયુષ્મં મહામૌદ્ગલ્યાયન શાર્દૂલો ઓલીનકાયો ગુરુદર્શનો દુરાસદો ભવતિ પુરુષસ્ય ઉપસંક્રમણાય એવમ્ એવાયુષ્મન્ મહામૌદ્ગલ્યાયન ક્ષત્રિયા રાજાનો મૂર્ધ્નાભિષિક્તા જનપદસ્થામવીર્યપ્રાપ્તાઃ પુરુષશાર્દૂલા દુરાસદા ભવન્તિ ઉપસંક્રમણાય ॥ અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તં કાલોદાયિં ગાથાય અધ્યભાષે ॥
શૃણુ મમ ઉદાયિભદ્રા પરમકુશલપ્રસાદાનાં ત્વમ્ અગ્રો ।
શાક્યકુલનન્દિજનનં રાજવરં લઘુ પ્રસાદેહિ ॥
ન હિ અન્યો કોચિ ભિક્ષુ સમર્થો રાજ્ઞો પ્રસાદયિતું ચિત્તં ।
નાન્યત્ર ત્વયા ઉદાયિ સભાગચરિતેન ભગવતો ॥
ભૂતપૂર્વં ઉદાયિ અતીતમ્ અધ્વાનમ્ અભૂ ભૂમિપતી ।
નામેન સત્યવર્ધનો વિઘુષ્ટશબ્દો ધરણિપાલો ॥
ધાર્મિકો ધર્મરાજા સંપૂજિતઃ પ્રાણકોટિનયુતેહિ ।
ધર્મેણ ઇમાં વસુમતિં સમુદ્રપર્યંતાં અનુશાસે ॥
તસ્ય ચ અભૂષિ રાજ્ઞો પુત્રો દર્શાવી પૂર્વબુદ્ધાનાં ।