મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 221240

[_મ્વુ_2.405_] વૈહાયસે તિષ્ઠસિ અન્તરીક્ષે
વેગપ્રમત્તો મૃગમણ્ડલીવ ।
નમસ્યન્તો પ્રાંજલિ વન્દમાનો
તં વન્દનીયં ઇહ ત્વં નમસ્યસિ ॥
અહં વો ઈશ્વરો રાજા વિચેતા સર્વપ્રાણિનાં ।
સુખદુઃખસ્ય વિદ્વાંસો લોકે પર્યાયકોવિદુ ॥
યવા તે યૌવનં વીર આરોગ્યં ચ મહાયશ ।
ભુંજ માનુષ્યકા કામાં પિતુર્ નિવેશને વસ ॥
મહીં રમ્યાં આવસેહિ સ્ફીતાં ઉદધિમણ્ડલાં ।
મહાયજ્ઞાનિ યજમાનો રાજ્યં કારેહિ ગૌતમ ॥
અશ્વમેધં પુરુષમેધં પુણ્ડરીકં નિરર્ગડં ।
એતાં યજ્ઞાં યજિત્વાન હોહિસિ અમરો મરુ ॥
એતાં યજ્ઞા યજિત્વાન ત્રાયસ્ત્રિંશા સ-ઇન્દ્રિકા ।
મોદન્તિ કામકાનાં . . . . . . . . . . . . . ॥
એવં ત્વં હિ માર્ષ ક્રુહિ કરોહિ વચનં મમ ।
મા આગામિકે વિહન્યાહિ હિત્વા સાંદૃષ્ટિકં ફલં ॥
ઇમાં ગાથાં ભણે મારો બોધિસત્વસ્ય સન્તિકે ।
તથાવાદિનં ચ મારં બોધિસત્વો ધ્યભાષતિ ॥
પ્રમત્તબુદ્ધિ પાપીમં કસ્ય અર્થં ઇહાગતઃ ।
નૈવ ત્વં ઈશ્વરો રાજા ન બ્રહ્મા ન પ્રજાપતિઃ ॥
[_મ્વુ_2.406_] સચ ત્વમ્ ઈશ્વરો અસ્યા ન મે યાચેસિ પ્રાંજલિ ।
સુસમૃદ્ધાપિ યા જાતિઃ હીનોત્કૃષ્ટા ચ મધ્યમા ।
તાં નાહં અભિનન્દામિ અનપેક્ષો સ્મિ તે પિ હિ ॥
સુસમૃદ્ધા પિ યે કામા હીનૌત્કૃષ્ટમધ્યમા ।
તે પ્ય્ અહં નાભિનન્દામિ અનપેક્ષો સ્મિ તે પિ હિ ॥
યે પિમે પંચ કામગુણા લોકસ્ય સુખસમ્મતા ।
તે પ્ય્ અહં નાભિનન્દામિ અનપેક્ષો સ્મિ તે પિ હિ ॥
નાગો યથા પાશં ભિત્ત્વા દારયિત્વા ચ બન્ધના ।
ગચ્છતિ યેનકામો વ . . . . . . . . . . . . . . . ॥
છિત્ત્વા ગૃહબન્ધનાનિ ગંસામિ અહં પુરં વરં ।
અહો ધર્મમ્ ઉદીરયેન્સુઃ હૃષ્ટપ્રમુદિતા નભે ॥
પુનર્ મારો યેન બોધિયષ્ટિસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ઉપરિવૈહાયસં અન્તરીક્ષે અસ્થાસિ ॥ બોધિસત્વો તં આહ ॥ કસ્ ત્વં ॥ મારો આહ ॥
અહમ્ ઈશ્વરો મદકરો મરુમાનુષાણાં
મહ્યં સુરાસુરવરો વિષયાનુવાસી ।
સંસારપંજરગતા મદનાભિભૂતા
કામાતુરા મુચ્યન્તિ મૃત્યુપાશા ॥
તં વાચયા મધુરયા પરમાર્થદર્શી
મારં બ્રવીત મહિમણ્ડગતો મહર્ષિ ।
આકલ્પકોટિ કુશલોઘસમન્વિતસ્ય
[_મ્વુ_2.407_] વચનં નરર્ષભરુતં નરપુંગવસ્ય ॥

ચિત્તશૂરો સિ યદિ તવેશ્વરત્વં
કામેશ્વરો સિ યદિ વ્યક્તમ્ અનીશ્વરો સિ ।
કામાતુરા હિ સ્ત્રીણાં મનુજેન્દ્રગર્ભ
પંકે પતન્તિ મણિરત્નવિલમ્બિચૂડા ॥
તેષાન્ તથા નિપતિતાન મહીશ્વરાણાં
પૃષ્ઠે પતન્તિ પુરુષાણ સ્ત્રિયો લલન્ત્યઃ ।
તે કામરાગમદવેગયુતા હસન્તિ
તસ્મિં ક્ષણસ્મિં પ્રમદા યમદાસભૂતા ॥
સો દાસતામ્ ઉપગતો પ્રમદાજનસ્ય
ઐશ્વર્યતાં વદસિ પશ્ય યથાસિ મૂઢો ।
કામાતુરસ્ય હિ ન વિદ્યતિ ઈશ્વરત્વં
નાભૂ ન ચાપિ ભવિતા ઇતિ નિશ્ચિતં મે ॥
સો હં તવાદ્ય સબલં યધિ નિર્જિનિત્વા
અરુણોદયે પ્રતિભાતે ભવિતાસ્મિ બુદ્ધો ।
સિંહાસનમ્ અનુગતો હિ ન કશ્ચિ કૃષ્ણ
ઉત્તિષ્ઠતે ચરમદેહગતો અબુદ્ધો ॥
મારો આહ ।
કિં ગર્જસે દ્રુમવરસ્મિ સુખં નિષણ્ણો
ન હિ તાવ પશ્યસિહ યોધ્યસહસ્રમાલિં ।
સેનાં પિશાચબહુરાક્ષસયક્ષસંઘાં
[_મ્વુ_2.408_] ચતુરંગિનીં મુદિતાં બહુમન્ત્રયન્ત્રાં ॥
બોધિસત્વ આહ ॥
યદિ મારકોટિનયુતાનિ સમાગમેન્સુઃ
કુશલૌઘસંચયસંચિતનરર્ષભસ્ય ।
રોમં ન ઇંજેય કુતો તુવં કૃષ્ણબન્ધુ
પ્રતિગચ્છ કિં વિલપેસિ નિરર્થકેન ॥
મારો બોધિસત્વેન ક્ષિપ્તો સ્વકં ભવનં ગત્વા પરિવારસ્ય આચિક્ષતિ ॥ એષો મારિષ બોધિસત્વો બોધિમણ્ડે નિષણ્ણો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોધિતુકામો । સો સ્થાનાતો ચ્યાવયિતવ્યઃ મા મમ વિષયાતો બહુજનકાયમ્ અતિક્રામયિષ્યતિ ॥ તસ્ય દાનિ જનીસુતો નામ પુત્રો આહ ॥ તાત મા નં અન્તરાયં કરોહિ અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે અભિસંબુધ્યતુ । યાદૃશં મે અધિગતં ગર્ભોક્રમણં ચ જાતિ ચ અભિનિષ્ક્રમણં ચ યથા ચ બોધિમણ્ડે ઉપસંક્રમ્ય નિષણ્ણો અદ્યૈષ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં । અભિસંબુદ્ધિષ્યતિ । નાસ્તિ સો સત્વો વા સત્વકાયો વા બોધિસત્વસ્ય સમર્થો અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધયે અન્તરાયં કર્તું ॥
નિષણ્ણો સિંહો યથ દુષ્પ્રધર્ષો
ઓભાસયિત્વ દિશાં વૃક્ષમૂલે ।
ન ચૈતદ્ અસ્માકં કદાચિ રોચતિ
યં એવરૂપં ઋષિમ્ આક્રમેસિ ॥
શીલેન ક્ષાન્તીયે તપેન ચૈવ
ઉપેતો સર્વપરમાં ગતિં ગતો ।
[_મ્વુ_2.409_] સો એવરૂપો સમુચ્છ્રિતધ્વજો
ગજો યથા ભેત્સ્યતિ આત્મબન્ધં ॥
પશ્ય તુવં સર્વદ્વિપાદ-ઉત્તમં તં
ચન્દ્રો યથા વિભાતિ પૂર્ણમાસ્યે ।
કથં હિ ચિત્તં ક્રમતે અબુદ્ધિ
યો એવરૂપાં લભતે વિહેઠાં ॥
અંગારકર્ષૂં પ્રપતેય ન કોચિ

આશીવિષં પિ સ્પૃશે નો કરેણ ।
જાત્યન્ધો ત્રસ્તો શુનખેહિ પૃષ્ઠે
સો અન્ધકૂપે પ્રપતે અચક્ષુઃ ॥
એવં ઇમે ભોન્તિ પરીત્તચેતસો
મન્ત્રો ચ નો અસ્તિ તથાવિધાનાં ।
યે એવરૂપં પરિશુદ્ધગોચરં તં
અશ્રદ્દધાના પ્રપતન્તિ અચક્ષુષો ॥
સચેવં એતં વચનં ન ગૃહ્ણથ
માર્ગસ્થ ઉન્માર્ગગતા સ્મરિષ્યથ ।
પલાયમાના દિશતા ચતુર્દિશં
યથાપિ . . . . ભ્રષ્ટ ક્રોષ્ટુકો ॥
કાલો અમાત્યો ગાથાં ભાષતિ ॥
સર્વો સ્વકાર્થસ્મિ સમુચ્છ્રિતસ્મિં
સમ્મોહમ્ આસન્નો વિસંજ્ઞબુદ્ધિઃ ।
[_મ્વુ_2.410_] યથા અયં દેવ અસંપ્રતીતો
મતિં અયુક્તાં કરુતે જનીસુતઃ ॥
તતો મારો મહાસન્નાહં સન્નહિત્વા આગતો બોધિસત્વસમીપં ॥ બોધિસત્વેન ચ ઉક્કાસિતશબ્દેન ભગ્નો ॥ પુનઃ મારો મહાસન્નાહં સન્નહિત્વા બોધિમણ્ડે બોધિસત્વસમીપમ્ આગતઃ મહતીયે ચતુરંગિનીયે સેનાયે કુમ્ભાણ્ડયક્ષરાક્ષસવતીયે ॥ સમન્તા ત્રિંશદ્યોજનાં સ્ફુરિત્વા હયસહસ્રયુક્તવાહનં અભિરુહિ ચિત્રચાપધરો સન્નદ્ધકવચિતો ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકઃ અનેકભેરીમૃદંગમરુપટહપણવશંખસંનિનાદેન કિલિકિલપ્રક્ષ્વેડિતશબ્દાનિ પ્રમુંચમાનાયે ભૈરવાયે વિકૃતાયે ભૂતગણસેનાયે સંપરિવૃતો ॥ તદ્યથા ॥ અન્યે અશ્વમુખા અન્યે ઉષ્ટ્રમખા અન્યે ગર્દભમુખા અન્યે અજમુખા અન્યે મેણ્ડમુખા અન્યે મૃગમુખા અન્યે સિંહમુખા અન્યે વ્યાઘ્રમુખા અન્યે દ્વીપિમુખા અન્યે ઋક્ષમુખા અન્યે શ્વાનમુખા અન્યે સૂકરમુખા અન્યે વિડાલમુખા અન્યે કાકમુખા અન્યે કુક્કુટમુખા અન્યે ગૃધ્રમુખા અન્યે કુરરમુખા અન્યે અશીર્ષકા કબન્ધા અન્યે એકશિરા અન્યે બહુશિરા અન્યે દ્વિશિરા અન્યે અચક્ષુષો અન્યે ચૈકચક્ષુષો અન્યે અહસ્તકા અન્યે અપાદકા અન્યે અબાહુકા અન્યે દશબાહુકા અન્યે અસિધરા અન્યે શક્તિધરા અન્યે તોમરધરા અન્યે ભિણ્ડિપાલધરા અન્યે શૂલધરા અન્યે ત્રિશૂલધરા અન્યે હલધરા અન્યે ચક્રધરા અન્યે મુશલધરા અન્યે મુદ્ગરધરા અન્યે પરશુધરા અન્યે ખડ્ગધરા અન્યે કરંકધરા । અન્યે મુખતો ઽગ્નિં વમન્તિ અન્યે સર્પાં વમન્તિ અન્યે ક્ષુરપર્યન્તા ચક્રાન્ ઉપરિ અન્તરીક્ષે ભ્રામયન્તિ ॥ અન્યે પાદેન હસ્તિનાગં ગૃહ્ય બોધિસત્વં અભિદ્રવન્તિ ।
[_મ્વુ_2.411_] અન્યે ઉષ્ટ્રં ગૃહ્ય અન્યે અશ્વં ગૃહ્ય અન્યે ગર્દભં ગૃહ્ય અન્યે કબન્ધં ગૃહ્ય અન્યે કરંકાં ગૃહ્ય અન્યે આશીવિષં ગૃહ્ય અન્યે સિંહાં ગૃહ્ય અન્યે વ્યાઘ્રાં ગૃહ્ય અન્યે દ્વીપીં ગૃહ્ય અન્યે ઋક્ષાં ગૃહ્ય અન્યે ગવયાં ગૃહ્ય અન્યે મહિષાં ગૃહ્ય અન્યે શીર્ષકરોટીં ગૃહ્ય અન્યે પર્વતકૂટાનિ ગૃહ્ય અન્યે સમૂલાનિ વૃક્ષાણિ ગૃહ્ય । અન્યે અન્તરીક્ષા ચ અંગારવર્ષં પાતયન્તિ અન્યે આશીવિષવર્ષાણિ પાતેન્તિ અન્યે ઉપલવર્ષાણિ પાતેન્તિ । અન્યે હસ્તિષુ અભિરૂઢા અન્યે અશ્વેષુ અન્યે ઉષ્ટ્રેષુ અન્યે મહિષેષુ અન્યે ગર્દભેષુ ગવયેષુ અન્યે મૃગેષુ અન્યે સૂકરેષુ અભિરૂઢા બોધિસત્વમ્ અભિદ્રવન્તિ ॥ નાપિ બોધિસત્વસ્ય રોમસ્યાપિ ઇંજિતત્વં ચિત્તસ્ય વા અન્યથાત્વં ॥
અથ સ સગવયાશ્વરથો ખો બહુહયવારણયુક્તાં સેનાં ।
અભિનિર્મિણીયભિયાસિ યેન બોધિસત્વાસનં શ્રેષ્ઠં ॥
સો હયસહસ્રયુક્તં વાહનમ્ અભિરુહ્ય ચિત્રચાપધરો ।
વાચામ્ ઉગ્રામ્ ઉદીરયે હનથ હનથ ગૃહ્ણથ નં શીઘ્રં ॥
કુંજરખરશ્વવદના ઉષ્ટ્રમુખા મુષલપાણિનો રૌદ્રા ।
રાક્ષસગણા પ્રતિભયં ભ્રમન્તિ યતો સૌ અરિનિઘાતી ॥
અપરાણિ કબન્ધાનિ આશીવિષકાનિ રુહન્તિ મેદિન્યાં ।
ઇમં હનથ ઇમં ગૃહ્ણથ રવન્તિ આર્ત્તસ્વરં ઘોરં ॥
અપરે મુખતો સર્પાન્ અગ્નિં વિષં ચ વમન્તિ . . . ।
પાદેન ગૃહ્ય ગજેન્દ્રમ્ અભિદ્રવન્તિ પિશાચગણાઃ ॥
[_મ્વુ_2.412_] પર્વતશૃંગાનપર ઉગ્ગિરમાના અભિદ્રવન્તિ મુનિં ।
અંગારવર્ષમ્ અપરે વર્ષન્તિ નભે પિશાચગણાઃ ॥
ક્ષુરપર્યન્તા અપરે ભ્રમેન્તિ ચક્રાણિ અન્તરીક્ષગતા ।
ગગણે ચ ચટચટાયતિ અસનિર્ઘોરાં કરોતિ શબ્દં ॥
અથ ખલુ બોધિસત્વેન ત્રિષ્કૃત્યો શિરં પરામૃષ્ય ત્રિષ્કૃત્યો પર્યંકં પરામૃષ્ય દક્ષિણેન હસ્તરતનેન સુવિચિત્રરાજિકેન લાક્ષારસપ્રસેકવર્ણેન મૃદુના તૂલસંસ્પર્શોપમેન તામ્રનખેન અનેકકલ્પકોટીકુશલમૂલસમન્વાગતેન પૃથિવી સંપરાહતા પ્રનદે ગમ્ભીરં સુક્ષ્મરૂપં અનુનદે અનુરણે । સય્યથાપિ નામ માગધિકા કંસપાત્રી પર્વતશૃંગે સંપરાહતા ગમ્ભીરરૂપં અનુનદે અનુરણે એવમ્ એવ બોધિસત્વેન દક્ષિણેન હસ્તરતનેન તામ્રનખેન સુવિચિત્રરાજિકેન લાક્ષારસપ્રસેકવર્ણેન મૃદુના તૂલસંસ્પર્શોપમેન અનેકકલ્પકોટીકુશલમૂલસમન્વાગતેન પૃથિવી પરાહતા તેન ચ પૃથિવીશબ્દેન ભિજ્જે લુજ્જે પ્રલુજ્જે પરિણમે ॥ હસ્તિનો પિ સાનં સીદેન્સુઃ અશ્વા પિ સાનં સીદેન્સુઃ રથા પિ સાનં સીદેન્સુઃ પાદા પિ સાનં સીદેન્સુઃ હસ્તા પિ સાનં સીદેન્સુઃ પ્રહરણા પિ પ્રપતેન્સુઃ દિશા પિ સાનં ઉજ્ઝ્યેન્સુઃ અતીર્થેનાપિ નદીં નૈરંજનાં પ્રપતેન્સુઃ । અન્યે વામેન પાર્શ્વેન પ્રપતેન્સુઃ અન્યે દક્ષિણેન પાર્શ્વેન પ્રપતેન્સુઃ અન્યે ઉત્તાનકા પ્રપતેન્સુઃ અન્યે પાદેહિ પ્રપતેન્સુઃ અન્યે જાનુકેહિ પ્રપતેન્સુઃ અન્યે ઓમૂર્ધકા પ્રપતેન્સુઃ અન્યે અવકુબ્જકા પ્રપતેન્સુઃ ભીતા ત્રસ્તા પરસ્પરમ્ ઉત્ક્રોશમાના ॥
સો કરેણ મૃદુતૂલુપમેન
આહનેય ધરણીં દ્વિપદેન્દ્રો ।
[_મ્વુ_2.413_] કમ્પે મેદિની સસાગરશૈલા
તેન ભગ્ના ચ ચમુઃ નમુચિસ્ય ॥
સો ચ જહે તદા બોધિસમીપં
બોધિસત્વતેજેન તે ચરન્તો ।
અનેકતુરગવારણયોધા

વગાઢા નૈરંજનાં નામ તીર્થં ॥
પતિતમથિતાશ્વરથશસ્ત્રઃ
મારો સરાક્ષસગણો દિશાં ચ ।
અપ્રજાનન્તો નૈરંજનનામ
પ્રત્યોતીર્ણો વિગતશસ્ત્રો તીર્થં ॥
યોજનસહસ્રમાત્રં પલાના
ઋદ્ધિબલેન રક્ષસેના ત્રસ્તા ।
તથાપિ નો ચાભયા પ્રકંપન્તિ
જીવાથ દિષ્ટ્યા સ્મ સંશયમુક્તા ॥
અન્યે રક્ષગણાઃ કણ્ઠાવલગ્ના
પ્રરોદન્તિ ચ મન્દારવાં ચ ।
દેવા પ્રવર્ષેન્સુ કર્કારવાં ચ
હૃષ્ટમના વાચમ્ ઉદીરયન્તિ ॥
વિજયો પાર્થિવસ્ય ગગણે ચ
દુન્દુભિશબ્દો હિક્કારનદો ચ ।
[_મ્વુ_2.414_] નિર્નદે ત્રૈલોક્યે પ્રવિધુતં ચ
નભં વિમલં શાસ્તુ વિજયસ્મિં ॥
દેવપુત્રો દેવલોકં ગત્વા આહ ॥
યો સૌ ભાવો સત્પુરુષોત્તમસ્ય
નૈરંજનાતીરમ્ ઉપહતસ્ય ।
ન શક્યં તદ્ વર્ષશતેહિ વક્તું
પ્રદેશમાત્રં પરિકીર્તયિષ્યં ॥
દૃષ્ટો મે જામ્બૂનદકાઞ્ચનાભો
વ્યોમપ્રભો લક્ષણચિત્રગાત્રો ।
સંપ્રસ્થિતો એકચરો અભૂષિ
નૈરઞ્જના યાવ ચ બોધિમણ્ડો ॥
સો તે ક્રમાં પદ્મદલપ્રકાશાં
યથા યથા નિક્ષિપતે મહીયં ।
તથા તથા કમ્પતિ સાભિરામા
અનેકઘોષાભિરતા વસુધરા ॥
દૃષ્ટા મે મારસ્ય ચમૂ સમાગતા
સમન્તતો યક્ષસહસ્રકોટ્યો ।
કરોતિ ત્રાસં હૃદયં પ્રકમ્પે
ન સત્વસારસ્ય કરોન્તિ ઇઞ્જનાં ॥
ન ચાસ્ય ભાવં પૃથિવીય જ્ઞાયતે
સમન્તતો દેવસહસ્રકોટિયો ।
ઘોષં ઉદીરયન્તિ ભવિષ્યતે જિનો
[_મ્વુ_2.415_] પ્રહૃષ્ટા વસ્ત્રાણિ ચ ભ્રામયેન્સુઃ ॥
દૃષ્ટા મે પંચશતા જીવજીવકા
મયૂરહંસા કરવિંકકોકિલા ।

સંપ્રસ્થિતેનૈકરવા અભૂષિ
નૈરંજના યાવ ચ બોધિમણ્ડં ॥
દૃષ્ટો મે માર્ગા અમરેહિ નિર્મિતો
નૈરંજના યાવ ચ બોધિમણ્ડં ।
ધૂપસ્ય ચ પુષ્પસ્ય ચ માલ્યસ્ય
વિચિત્રપુષ્પો સુમનોજ્ઞગન્ધો ॥
ભગ્ને મારે સર્વશો હતતેજે
પૂર્વે યામે પરિશોધયે ચક્ષું ।
મધ્યમે ચ યામે મારનિઘાતી
પૂર્વેનિવાસચરિતા સ્મરેસિ ॥
ઉદ્ગતે ચ અરુણે વરબુદ્ધિં
યત્તકાં પુરિમબુદ્ધાનુબુદ્ધાં ।
બુદ્ધધર્મવશિતા પ્રાપુણેસિ
લોકનાથો ભવરાગનિઘાતી ॥
રાત્ર્યા પશ્ચિમે યામે અરુણોદ્ઘાટસમયે નન્દીમુખાયાં રજન્યાં યત્ કિંચિત્ પુરુષેણ સત્પુરુષેણ મહાપુરુષેણ પુરુષર્ષભેન પુરુષદ્રવ્યેન પુરુષવીરેણ પુરુષનાગેન પુરુષસિંહેન પુરુષનૃપેણ પુરુષપદુમેન પુરુષકુમુદેન પુરુષપુણ્ડરીકેન પુરુષપુંગવેન પુરુષાજાનેયેન પુરુષધૌરેયેણ અનુત્તરેણ પુરુષદમ્યસારથિના વિક્રાન્તેન પરાક્રાન્તેન એકેન અપ્રમત્તેન
[_મ્વુ_2.416_] આતાપિના વ્યપકૃષ્ટેન પ્રહિતાત્મેન વિહરન્તેન ગતિમતા સ્મૃતિમતા ધૃતિમતા બુદ્ધિમતા પ્રજ્ઞાવન્તેન અર્થિકેન ચ્છન્દિકેન સર્વશો સર્વત્ર યજ્જ્ઞાતવ્યં બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં સર્વં તમ્ એકચિત્તક્ષણસમાયુક્તયા પ્રજ્ઞયા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધઃ ॥ દેવપુત્રા ગન્ધમાલ્યં ગૃહ્ય સ્થિતા કિન્ તુ ખલુ ભગવતો ચિત્તં વિમુક્તં ॥ ભગવાંસ્ તાસાં દેવતાનાં ચિત્તેન ચિત્તમ્ આજ્ઞાય તાયે વેલાયે તાસાં દેવતાનાં ઇમં કાંક્ષાછેદનં ઉદાનં ભાષતિ ॥ છિત્ત્વા તૃષ્ણાં વિજહામિ રજં શુષ્કાશ્રવાણિ ન સ્રવન્તિ છિન્નં વર્ત્મં ન વર્તતિ । એષૈવ અન્તો દુઃખસ્ય ॥
અથ નાનાવર્ણા કુસુમ-ઓઘા
નિપતેન્સુઃ સુચિત્રસુગન્ધા ।
દેવપુત્રકરતલવિમુક્તા
દેવરાજમ્ અભિદક્ષિણિયેન્સુઃ ॥
યસ્ય વીર્યં ગિરિસારમ્ અતુલ્યં
યો સદા કુલાતિતેજ સિખીવ ।
તસ્ય દેવમનુજોપચિતસ્ય
અંજલિં કુરુથ અપ્રતિમસ્ય ॥
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અથાસ્ય કાંક્ષા વ્યપનેન્તિ સર્વા
યદા પ્રજાનાતિ સહેતુધર્મા ॥
અયં અનુલોમો પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ ॥
[_મ્વુ_2.417_] યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપિનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
અથાસ્ય કાંક્ષા વ્યપનેન્તિ સર્વા
ક્ષયં પ્રત્યયાનાં અવૈતિ ॥
અયં પ્રતિલોમઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ ॥
___મારેણ પાપીમતા પ્રાણકા નિર્મિતા ભગવતો પર્યંકં ભિન્દન્તિ । સૂર્યેણ ઉદેન્તેન સર્વે વિલીના ॥
___અથ ખલુ ભગવાન્ તાયે વેલાયે ઇમં ઉદાનમ્ ઉદાનયે ॥
યદા ઇમે પ્રાદુર્ભવન્તિ ધર્મા
આતાપનો ધ્યાયતો બ્રાહ્મણસ્ય ।
વિધર્ષિતા તિષ્ઠતિ મારસૈન્યા
સૂર્યેણૈવ ઓભાસિતમ્ અન્તરીક્ષં ॥

અથ ખલુ ભગવાન્ પ્રથમસંબોધિપ્રાપ્તો તાયે વેલાયે ઇમમ્ ઉદાનમ્ ઉદાનયે ॥
સુખો વિપાકો પુણ્યાનાં અભિપ્રાયશ્ ચ ઋધ્યતિ ।
ક્ષિપ્રં ચ પરમાં શાન્તિં નિર્વૃતિં ચાધિગચ્છતિ ॥
પુરતો યે ઉપસર્ગા દેવતા મારકાયિકા ।
અન્તરાયં ન શક્નોન્તિ કૃતપુણ્યસ્ય કર્તું વૈ ॥
યે ભોન્તિ અલ્પપુણ્યસ્ય વિગ્રહા તે ન ભવન્તિ બલવન્તો ।
બલવાં ભોતિ સમાધી સંભારવતાં સપુણ્યવતાં ॥
યદિ યો ચ દેવલોકે અથ વા વસવર્તિનો મનુષ્યો વા ।
[_મ્વુ_2.418_] અકૃત્યં પ્રાર્થયતે કિંચિ તથા તથ ન ઋધ્યતે તસ્ય ॥
અથ વા પુન પ્રાર્થયતિ નિર્વાણં અચ્યુતં પદમ્ અશોકં ।
માર્ગં દુઃખપ્રશમનં પ્રતિલભતે અલ્પકિસરેણ ॥
___અથ ખલુ ભગવાન્ આહ ॥ લોકવિજિતં નામ સમાધિ સમાપદ્યતે ॥ અયં લોકઃ સન્તાપજાતો સ્પર્શોપરતો રાગં વેદેતિ આત્મનો । યેન યેન હિ મદ્યન્તિ તતો ન ભવતિ અન્યથા । ભવે અયં લોકો સક્તો ભવે રક્તો ભવાભિનન્દિતો ॥ ભવો યત્ર ભવતિ દુઃખં ભવતિ ॥ પ્રહાણાર્થં ખલુ પુનર્ ભિક્ષવસ્ તથાગતેન બ્રહ્મચર્યં ઉષ્યતિ ॥ યે હિ કેચિ ભવેન ભવસ્ય નિઃશરણમ્ આહુઃ સર્વે તે ભવા અનિઃશરણા તિ વદેમિ । યે વા પુનઃ કેચિદ્ ભિક્ષવો ભવેન ભવસ્ય વિપ્રમોક્ષમ્ આહુઃ સર્વે તે ભવા અવિમુક્તા તિ વદેમિ ॥ ઉપધિં પ્રતીત્ય દુઃખસ્ય સંભવો સર્વોપધિક્ષયતો ભિક્ષવો નાસ્તિ દુઃખસ્ય સંભવો ॥ લોકમ્ ઇમં પશ્ય પૃથું અવિદ્યાપરીત્તં ભૂતં ભૂતસંભવા અપરિમુક્તં ॥ યે કેચિદ્ ભવા સર્વે હિ સર્વત્રયાયે સંવર્તન્તિ । સર્વે તે ભવા અનિત્યા દુઃખધર્માઃ પરિણામધર્માઃ ॥ એવમ્ એતં યથાભૂતં સમ્યક્પ્રજ્ઞયા પશ્યતે ॥ ક્ષીયતિ ભવતૃષ્ણા ભવં નાભિનન્દતિ સર્વશો તૃષ્ણાક્ષયો નિર્વાણં ॥ તસ્ય નિર્વૃતસ્ય ભિક્ષવઃ પુનર્ભવો ન ભવતિ ॥ અભિભૂતો મારો વિજિતસંગ્રામો નિર્જિતાઃ શત્રવઃ અપત્યક્તઃ સર્વભવો ઇતિ ॥
___ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તમ્ અર્થમ્ અભિસંભાવયિત્વા બોધિમૂલે ઉક્કાશનશબ્દેન મારો પાપીમાં સબલો સવાહનો ભગ્નો ॥ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યિત્વા
[_મ્વુ_2.419_] પ્રવૃત્તે વરધર્મચક્રે મહાપરિષાં સમુદાનયિત્વા રાજગૃહે વિહરાત શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો ઽપચિતો લાભાગ્રયશોગ્રપ્રાપ્તો લાભી ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં । તત્ર ચ અનોપલિપ્તઃ પદ્મમ્ ઇવ જલેન પુણ્યભાગીયાં સત્વાં પુણ્યેહિ નિવેશયમાનો ફલભાગીયાં સત્વાં ફલેહિ પ્રતિષ્ઠાપયમાનો વાસનાભાગીયાં સત્વાં વાસનાયામ્ અવસ્થાપયમાનો અમૃતમ્ અનલ્પકેન દેવમનુષ્યાં સંવિભજન્તો પ્રાણકોટિશતસહસ્રાણામ્ અમૃતમ્ અનુપ્રાપયન્તો અનવરાગ્રજાતિજરામરણસંસારકાન્તારનરકાદિદુર્ગમહાપ્રપાતાદ્ અભ્યુદ્ધરિત્વા ક્ષમે શિવે સમે સ્થલે અભયે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયમાનો આવર્જયિત્વા અંગમગધવજ્જિમલ્લકાશિકોશલકુરુપાંચાલચેતિવત્સમત્સ્યશૂરસેન-અશ્વક-અવન્તિદશદિશાં । જ્ઞાને દૃષ્ટપરાક્રમો સ્વયંભૂ દિવ્યેહિ વિહારેહિ વિહરન્તો બ્રાહ્મણેહિ વિહારેહિ વિહરન્તો આનિંજેહિ વિહારેહિ વિહરન્તો આર્યેહિ વિહારેહિ વિહરન્તો સાંતત્યેદિ વિહારેહિ વિહરન્તો બુદ્ધો બુદ્ધવિહારેહિ વિહરન્તો જિનો જિનવિહારેહિ વિહરન્તો જાનકો જાનકવિહારેહિ વિહરન્તો સર્વજ્ઞો સર્વજ્ઞવિહારેહિ વિહરન્તો ॥ ચેતોવશિપ્રાપ્તો પુનઃ બુદ્ધો ભગવન્તો યેહિ યેહિ વિહારેહિ આકાંક્ષતિ તેહિ તેહિ વિહારેહિ વિહરતિ ॥
___એતં પ્રકરણં ભિક્ષુભિ શ્રુતં યથા ભગવતો બોધિમૂલે ઉક્કાસનશબ્દેન મારઃ પાપીમાં સબલો સવાહનો ભગ્નો ॥ તે ભિક્ષુ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ પશ્ય ભગવન્ન્ આશ્ચર્યં નરસિંહસ્ય માનક્રોધપ્રમથિનઃ કથં ચ ભગવતો ઉક્કાશનમાત્રેણ મારો સબલાગ્રો નિર્જિતો । એકેનાપિ અસહાયેન મૈત્રચિત્તેન ધીમતા અનેકયક્ષનયુતા ઉક્કાસનમાત્રેણ બલાગ્રો નિર્જિતો સિંહવ્યાઘ્રતરક્ષુદ્વીપિવારણકુંજરા ચન્દ્રવક્ત્રેણ સબલાગ્રો
[_મ્વુ_2.420_] નિર્જિતો પાપીમાં પાપનયો ચ પાપાચારપરિશ્રમઃ । ઉક્કાશનમાત્રેણ સબલાગ્રો કથં જિતઃ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ કિં ભિક્ષવઃ આશ્ચર્યં તથાગતેન પરસંબોધિપ્રાપ્તેન બોધિમૂલે ઉક્કાશનશબ્દેન મારઃ પાપીમાં સબલવાહનો ભગ્નઃ । અન્યદાપિ મયે કુમારભૂતેન ઉક્કાશનશબ્દેન એષ પાપીમાં સબલાગ્રો નિર્જિતઃ ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે તત્ર રાજા સુબન્ધુ નામ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાબલો મહાકોશો ષષ્ટીનાં નગરસહસ્રાણાં રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં સ્ફીતં પ્રશાન્તદણ્ડવ્યવહારતસ્કરં ક્ષેમં સુભિક્ષં નિરીતિકં નિરુપદ્રવં આકીર્ણજનમનુષ્યં । તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો સુબન્ધુસ્ય ષષ્ટિ નાગસહસ્રાણિ ઇભદન્તકલ્પિતાનિ હેમજાલપ્રતિચ્છન્નાનિ સુવર્ણાલંકારભૂષિતાનિ સખુરપ્રવાલાનિ સહસ્ત્યારોહાણિ [ઇષુતોમરપાણિનો] ષષ્ટિ અશ્વસહસ્રાણિ સૈન્ધવાનાં શીઘ્રપ્રવાહિનાં સર્વાલંકારભૂષિતાનાં ષષ્ટિ રથસહસ્રાણિ સિંહચર્મપરિવારાણિ વ્યાઘ્રચર્મપરિચ્છન્ના દ્વીપિચર્મપરિચ્છન્નાનિ સનન્દિઘોષાણિ સવૈજયન્તકાનિ સખુરપ્રવાલાનિ ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકાનિ ષષ્ટિ ધેનુસહસ્રાણિ સર્વાણિ કામદોહીનિ ષષ્ટિ સ્ત્રીસહસ્રાણિ આમુક્તમણિકુણ્ડલાનિ સર્વાલંકારભૂષિતાનિ ષષ્ટિ પર્યંકસહસ્રાણિ સુવર્ણમયાનિ રૂપ્યમયાનિ દન્તમયાનિ ષષ્ટિ સુવર્ણપાત્રસહસ્રાણિ ષષ્ટિ રત્નમયાનિ સહસ્રાણિ ષષ્ટિ નિધાનસહસ્રાણિ । વિંશદ્બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ નિત્યભોજનાનિ । પ્રભૂતં ધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારં પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયં પ્રભૂતં અમાત્યભઠબલાગ્રં પ્રભૂતં યન્ત્રધનુગુણકોશં ॥

[_મ્વુ_2.421_] તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો સુબન્ધુસ્ય શયનગૃહે મહન્તો ઇક્ષુસ્તમ્બો પ્રાદુર્ભૂતઃ । તસ્ય દાનિ ઇક્ષુસ્તમ્બસ્ય મધ્યે એકં ઇક્ષુઃ સર્વશોભનં પ્રાદુર્ભૂતઃ ઇતરાણીક્ષુસ્તંબાન્ય્ અભિભવતિ બલેનાપિ વર્ણેનાપિ તેજેનાપિ પલાશેનાપિ ॥ સો દાનિ રાજા સુબન્ધુઃ ઇક્ષુસ્તમ્બં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ચિન્તાસાગરમ્ અનુપ્રવિષ્ટો ॥ કસ્યેદં ભવિષ્યતિ નિમિત્તં કલ્યાણં વા પાપકં વા ॥ સો દાનિ રાજા સુબન્ધુઃ બ્રાહ્મણપુરોહિતરાજાચાર્યાં શબ્દાવિત્વા આમન્ત્રેતિ ॥ ભવન્તો શયનગૃહે મે મહાન્તો ઇક્ષુસ્તમ્બો પ્રાદુર્ભૂતો તસ્ય ઇક્ષુસ્તમ્બસ્ય મધ્યે એકો ઇક્ષુ સર્વશોભનં પ્રાદુર્ભૂતં સર્વા ઇતરાણ્ય્ અભિભવતિ વર્ણેનાપિ તેજેનાપિ પલાશેનાપિ । તં ભવન્તો પ્રત્યવેક્ષથ જાનથ કસ્યેતં નિમિત્તં લંચકં પાપકં વા યં દાનિ વો કર્તવ્યં તં કરોથ ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણપુરોહિતરાજાચાર્યાસ્ તં ઇક્ષુસ્તમ્બં પ્રત્યવેક્ષન્તિ પશ્યન્તિ અદ્ભુતં પ્રાસાદિકં દર્શનીયં ચક્ષુરમણીયં દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ રાજ્ઞો સુબન્ધુસ્ય જયેન વદ્ધાપયિત્વા એતદ્ અવોચત્* ॥ દિષ્ટ્યા વૃદ્ધિ મહારાજ કલ્યાણં નિમિત્તં અન્તઃપુરે પ્રાદુર્ભૂતં । અતો તે મહારાજ ઇક્ષુસ્તમ્બાતઃ કુમારો પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાતેજો દુરાસદો દુષ્પ્રધર્ષા દુષ્પ્રસહો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ । તં દેવસ્ય પ્રિયં ભવતુ ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા રાજ્ઞા સુબન્ધુના પ્રણીતેન ખાદનીયભોજનીયેન સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા હિરણ્યસુવર્ણસ્ય ઉત્સંગાં કૃત્વા વિસર્જિતા ॥
___સો દાનિ ઇક્ષુસ્તમ્બો અહોરાત્રેહિ સંવૃદ્ધો કાલાન્તરેણ મહન્તો ઇક્ષુસ્તમ્બો સંવૃત્તો સો પિ મધ્યમકો ઇક્ષુસ્તમ્બો મહન્તો વેલુપ્રમાણો ઇક્ષુ સંજાતો કોમલો ચ દર્શનીયો ચ પરિણાહવન્તો ચ સર્વાન્ ઇક્ષુસ્તમ્બાન્ અભિભવતિ ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો સુબન્ધુસ્ય
[_મ્વુ_2.422_] અગ્રમહિષી સુરુચિરા નામ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અક્ષુદ્રાવકાશા પરમાય શુભવર્ણપુષ્કલતાય સમન્વાગતા ॥ સો દાનિ રાજા સુબન્ધુઃ અગ્રમહિષીય સુરુચિરાય સાર્ધં રાજાર્હે શયને શયિતઃ ઓસક્તપટ્ટદામકલાપે ધૂપિતધૂપને મુક્તપુષ્પાવકીર્ણે સુવર્ણમયે રૂપ્યમયે દીપવૃક્ષેહિ . . . . . કુબ્જવામનકિરાતવર્ષવરકાંચુકીયેહિ જાગ્રન્તેહિ ॥
___અથ ખલુ તતો ઇક્ષુસ્તમ્બાતો રાત્ર્યા પશ્ચિમે યામે અરુણોદ્ઘાટકાલસમયે મૂલદણ્ડાતો કુમારઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયઃ અક્ષુદ્રાવકાશઃ પરમાયે સુવર્ણપુષ્કલતાયે સમન્વાગતઃ ॥ તતો સો કુમારો સુરુચિરાયે દેવીયે પ્રતિગૃહીતો ॥ સો દાનિ રાજા સુબન્ધુઃ તં કુમારં ઇક્ષુસ્તમ્બાતો પ્રાદુર્ભૂતં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો । આશ્ચર્યં કેદૃશો એષો સત્વો ભવિષ્યતિ યો ઇક્ષુતો પ્રાદુર્ભૂતો ॥ સો દાનિ રાજા સુબન્ધુઃ કુમારસ્ય સપ્તરાત્રં રમનીયાણિ જાતકર્માણિ કરોતિ । શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીપકેષુ અન્યે ચ મહાજનકાયે સપ્તાહં વિશ્રાણેતિ અન્નં પાનં ખાદ્યં ભોજ્યં ગન્ધમાલ્યવિલેપનં વસ્ત્રાં ચ તૈલપ્રનાલિકા પ્રવાહિતા ઘૃતપ્રનાલિકા પ્રવાહિતા નાનાપ્રકારાઃ પાનપ્રનાલિકા પ્રવાહિતા । મહન્તો જ્ઞાતિવર્ગો સમાગતઃ બહૂનિ રાજશતાનિ સમાગતાનિ બહૂનિ બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ સમાગતાનિ । મહન્તો આમોદો સુબન્ધુસ્ય ગૃહે વર્તતિ । તૂર્યશતાનિ સંપ્રવાદ્યન્તિ સંગીતિશતાનિ નિવર્તન્તિ ॥ સર્વં નગરં સપ્તાહં સત્કૃતં ॥ તદ્ અનુપાત્રં રાજા સપ્તાહં જાતકર્માણિ કૃત્વા સપ્તાહસ્યાત્યયેન તતો રાજા સુબન્ધુઃ બ્રાહ્મણપુરોહિતરાજાચાર્યાણામ્ આમન્ત્રયતિ ॥ ભવન્તો કુમારસ્ય સદૃશં નામં કરોથ ॥ તેષાં દાનિ ભવતિ । એષો કુમારો ઇક્ષુતો જાતો ભવતુ ઇમસ્ય ઇક્ષ્વાકુ ત્તિ નામં ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા રાજ્ઞો નિવેદેન્તિ યં
[_મ્વુ_2.423_] મહારાજ એષો કુમારો ઇક્ષુતો જાતો ભવતુ ઇમસ્ય કુમારસ્ય ઇક્ષ્વાકૂ તિ નામં ॥ સો દાનિ રાજા સુબન્ધુઃ કુમારસ્ય નામં બ્રાહ્મણાનાં સકાશાતઃ શ્રુત્વા પ્રીતો સંવૃત્તો । સદૃશં કુમારસ્ય નામં સ્થપિતં ॥ અન્યે પિ કુમારસ્ય નામં શ્રુત્વા પ્રીતા સંવૃત્તાઃ ॥ તેષાં દાનિ બ્રાહ્મણાનાં રાજ્ઞા સુબન્ધુના પ્રભૂતં ખાદનીયં ભોજનીયં દત્ત્વા સંપ્રવારિતા પ્રભૂતં હિરણ્યસુવર્ણં દત્ત્વા વિસર્જિતાઃ ॥
___તેન દાનિ રાજ્ઞા સુબન્ધુના તસ્ય કુમારસ્ય ચત્વારો ધાત્રીયો સપરિવારા અનુરૂપા ઉપસ્થાપિતા યા કુમારં અન્યા ઉદ્વર્તેતિ સુપેતિ અન્યા સ્તનં પાયેતિ અન્યા ઉચ્ચારપ્રસ્રાવમ્ આકર્ષતિ અન્યા ઉત્સંગેન ધારયતિ ॥ એવં દાનિ સો ઇક્ષ્વાકૂ રાજકુમારો ચતુર્હિ ધાત્રીહિ સમ્યગુપસ્થિહિયમાનો સમ્યક્પરિચરીયમાનો યથા ઉત્પલં વા પદુમં વા કુમુદં વા પુણ્ડરીકં વા કૂલાન્તેહિ એવં સ બહ્વીયતિ ॥ યથોક્તં ભગવતા ॥
કૃતપુણ્યો હિ વર્ધતિ ન્યગ્રોધો ઇવ સુભૂમિયા ।
જાતો નુપન્થકે વ દ્રુમો સો લ્પપુણ્યઃ વિરુહ્યતિ ॥
એવં દાનિ સો કુમારઃ સંવર્ધિયમાનો યં કાલં સપ્તવર્ષઃ અષ્ટવર્ષો વા સંવૃત્તો તતઃ સેખીયતિ લેખાયં પિ લિપીયં પિ સંખ્યાયાં પિ ગણનાયાં પિ મુદ્રાયાં પિ ધારણાયાં પિ હસ્તિસ્મિં પિ અશ્વસ્મિં પિ ધનુષિ પિ વેલુષિ પિ ધાવિતે લંઘિતે જવિતે પ્લવિતે ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાને યુદ્ધે છેદ્યે ભેદ્યે સંગ્રામશીર્ષે રાજમાયાસુ સર્વત્ર નિષ્ચિતગુણગૃહીતો માતૃજ્ઞો શ્રામણ્યો બ્રાહ્મણ્યો અભિવાદનવન્દનપ્રત્યુત્થાનશીલો આવર્જનસંપન્નો માર્દવસમ્પન્નો અપરુષો અકર્કશો નિવાતો સુખસંવાસો પૂર્વાલાપી પ્રિયભાષી રાજ્ઞો ઇષ્ટો
[_મ્વુ_2.424_] દેવીયે અન્તઃપુરસ્ય ઇષ્ટો અમાત્યાનાં ઇષ્ટો સર્વસ્ય ભટબલાગ્રસ્ય ઇષ્ટો પુરોહિતસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય નૈગમજાનપદસ્ય પ્રતિરાજાનામ્ ઇષ્ટશ્ ચ પ્રિયો ચ મનાપો ચ અલ્પાતંકો સમાયે સમ્યગ્વિપાચનીયે ગ્રહણીયે સમન્વાગતો ન ચાતિશીતાયે ન ચાતિ-ઉષ્ણાયે ઋતુવિપરિણામાયે દીર્ઘાયુષ્કશ્ ચતુરશીતિ વર્ષસહસ્રાણિ આયુઃપ્રમાણં ॥ યથોક્તં ભગવતા ॥
સર્વસત્વા મરિષ્યન્તિ મરણાન્તં હિ જીવિતં ॥
યથાકર્મ ગમિષ્યન્તિ પુણ્યપાપફલોપગાઃ ॥
નિરયં પાપકર્માણો કૃતપુણ્યા ચ સદ્ગતિં ॥
અપરે ચ માર્ગં ભાવેત્વા પરિનિર્વાયન્ત્ય્ અનાશ્રવા ઇતિ ॥
સો દાનિ રાજા સુબન્ધુ ચિરં દીર્ઘમ્ અધ્વાનં ધર્મેણ રાજ્યં કારયિત્વા ચતુરશીતિનાં ચ વર્ષાણામ્ અત્યયેન કાલધર્મેણ સંયુક્તો કાલગતો ઇક્ષ્વાકુના કુમારેણ રાજ્યં પ્રતિલબ્ધં ॥ તતઃ રાજા વારાણસ્યાં પૈતૃક્યેહિ ષષ્ટીહિ નગરસહસ્રેહિ રાજ્યં કારયતિ નિહતદણ્ડો નિહતપ્રત્યર્થિકો નિહતપ્રત્યમિત્રો અકણ્ટકો અનુરક્તજનપદો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો વિસ્તીર્ણાન્તઃપુરો બહૂનિ સ્ત્રીસહસ્રાણિ સર્વાણિ ચ અપ્રજાતાપત્યાનિ । ન કસ્યાચિત્ પુત્રો વા ધીતા વા અસ્તિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ કાલાન્તરેણ રાજ્યં કારયિત્વા ચિન્તાસાગરમ્ અનુપ્રવિષ્ટો । મમ વિસ્તીર્ણં રાજ્યં વિસ્તીર્ણમ્ અન્તઃપુરં ન મે પુત્રો સ્તિ મા હૈવ તાવદ્ અહં અપુત્રો કાલં કરેય । તતઃ મે ઇમં વિષયં પ્રત્યર્થિકેહિ આક્રમિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ પુરોહિતેન સાર્ધં નિમન્ત્રયતિ ॥ કથં મે પુત્રો ભવેયા તિ ॥ પુરોહિતો તમ્ આહ ॥ મહારાજ એતં સ્ત્રીકાગારં અષ્ટમિં ચતુર્દશિં પંચદશિં ત્રિક્ષુત્તો પક્ષસ્ય ઓશિરિતવ્યં । તતસ્ તે

[_મ્વુ_2.425_] કુમારો ભવિષ્યતીતિ વિસ્તીર્ણો ચ ઇક્ષ્વાકુકુલો ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ પુરોહિતસ્ય સકાશાતો વચનં શ્રુત્વા અલિન્દાદેવીં અગ્રમહિષીં રાજકુલે સ્થપેત્વા તાનિ અન્યાનિ બહુસ્ત્રીસહસ્રાણિ ત્રિક્ષુત્તં પક્ષસ્ય ઓશિષ્ટા । ગચ્છથ યેન યસ્યા અભિપ્રેતં સા તેન સાર્ધં રમતુ ॥ એવં દાનિ રાજકુલાતો બહૂનિ સહસ્રાણિ નિર્ધાવિતાનિ હૃષ્ટમનસઃ સર્વાલંકારવિભૂષિતાઃ મૃગિકા ઇવ સંત્રસ્તા દ્વારે દ્વારે ઉપાગમે કાચિજ્ જલ્પન્તીયો લોભયે અપરા હસન્તીયો અપરા ધાવમાના અનુધાવન્તી । સર્વે સ્ખલિતા આસિ સર્વે આસિ પ્રમૂર્ચ્છિતા । ઇક્ષ્વાકુરાજનગરે મનુષ્યાસ્ તાહિ રાજપત્નીહિ સાર્ધં પ્રલુઠિતા પ્રમૂર્ચ્છિતા આસિ ॥
___અપરો દાનિ પુરુષો સુબન્ધુકુલાતો જાતિસંબદ્ધો મનુષ્યભૂતો કાયસુચરિતેન સમન્વાગતઃ વાક્સુચરિતેન સમન્વાગતો મનઃસુચરિતેન સમન્વાગતઃ દશ કુશલકર્મપથ સમાદાય વર્તિત્વા મનુષ્યેષુ ચ્યવિત્વા ત્રાયસ્ત્રિંશે દેવનિકાયે શક્રો નામ દેવરાજા ઉત્પન્નો ॥ સો દાનિ સમન્વાહરતિ । કહિં સો રાજા સુબન્ધુઃ કાયે વર્તમાનો તિ જીવતિ વા મૃતો વા તિ ॥ સો દાનિ પશ્યતિ યથા રાજા સુબન્ધુઃ કાલગતો તસ્ય ઇક્ષ્વાકુ નામ પુત્રો તેન રાજ્યં પ્રતિલબ્ધં । તસ્ય રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય પુરોહિતેન વિષમા ગતિઃ દિન્ના અયોગ્યા અસદૃશા સુબન્ધુકુલસ્ય ત્રિષ્ક્ષુત્તં પક્ષસ્ય ઇસ્ત્રિયાગારં ઓશિરિતવ્યં પ્રજાયે અર્થાયે ॥ સો દાનિ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો બ્રાહ્મણવેષમ્ આત્મનો નિર્મિણિત્વા જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો અધ્વગતો વયમ્ અનુપ્રાપ્તો વલીહિ પરિગતશરીરો પલિતશિરો તિલકાલગાત્રો સો ઇક્ષ્વાકુસ્ય રાજ્ઞો દ્વારં ગત્વા આહ ॥ અહં ઇક્ષ્વાકું પશ્યિતુકામો ॥ પ્રતિહારરક્ષો રાજકુલં પ્રવિષ્ટઃ રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય નિવેદેતિ ॥
[_મ્વુ_2.426_] મહારાજ બ્રાહ્મણો દ્વારે સ્થિતો રાજાનં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ ॥ રાજા ઇક્ષ્વાકુ આહ ॥ સ્વાગતં બ્રાહ્મણસ્ય પ્રવિશતુ ॥ તેન દાનિ પ્રતિહારરક્ષેણ સો બ્રાહ્મણો રાજકુલં પ્રવેશિતઃ ॥ રાજા વૃદ્ધં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુત્થિતો ॥ સ્વાગતં તે બ્રાહ્મણ નિષીદાહિ ઇમન્ તે આસનં ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો જયેન વર્ધાપયિત્વા ઉપવિષ્ટઃ ॥ રાજા નં પૃચ્છતિ ॥ બ્રાહ્મણ કુતો દિશાતો આગતો કિં માર્ગસિ કિન્ તે રુચ્ચતિ કિન્ તે દેમિ ॥ બ્રાહ્મણો આહ ॥ મહારાજ દૂરતો સ્મિ પ્રદેશાતો આગતો તવ ઉદારં કીર્તિશબ્દશ્લોકં શ્રુત્વા ઇક્ષ્વાકુઃ ત્રિષ્ક્ષુત્તં પક્ષસ્ય સ્ત્ર્યાગારં ઓશિરતિ પ્રજાયે અર્થાયે તિ । તતઃ રાજ સ્ત્રિયાય અર્થિકો દૂરતો સ્મિ દેશાતો આગતો તતો મે સ્ત્રિયાયે પ્રતિભાગેહિ ॥ સો દાનિ રાજા બ્રાહ્મણસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રીતઃ તુષ્ટઃ સંવૃત્તો કાંચુકીયમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ ભો ભણે કાંચુકીય શીઘ્રં ઇમસ્ય બ્રાહ્મસ્ય મમ સ્ત્ર્યાગારં ઉપદર્શેહિ । યા સે સ્ત્રી રોચતે તાન્ સે દેહિ ॥ તેન દાનિ કાંચુકીયેન બ્રાહ્મણો અન્તઃપુરં પ્રવેશિતો બહૂનાં સ્ત્રીસહસ્રાણાં મધ્યે ॥ બ્રાહ્મણ એષો રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય સ્ત્ર્યાગારો યા તે સ્ત્રી અભિપ્રેતા તાં ગૃહ્ય ગચ્છાહિ ॥ તેન દાનિ બ્રાહ્મણેન તેષાં બહૂનાં સ્ત્રીસહસ્રાણાં યા રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય અગ્રમહિષી અલિન્દા નામ દેવી ન કદાચિત્* રાજકુલાતો નિષ્ક્રમતિ સા દેવી તેન બ્રાહ્મણેન ગૃહીતા । એષા મે ભવતુ ॥ સા દાનિ દેવી પ્રરુણ્ડા । અયં બ્રાહ્મણો મમ અય્યકો વા પય્યકો વા અથ વા ઉત્તરો । રાજા ઇક્ષ્વાકુ દૃઢવ્રતસમાદાનો મા હેવં માં ઇમસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ઉપસ્થાનપરિચર્યાયે ઓસિરિષ્યતિ ॥
___તસ્યા દાનિ અલિન્દાય કુબ્જા માલાકારી માલાં ગૂહયતિ । સા દાનિ કુબ્જા
[_મ્વુ_2.427_] તં બ્રાહ્મણં જલ્પતિ ॥ બ્રાહ્મણ ત્વં જીર્ણો વૃદ્ધો મલલ્લકો તરુણીં સ્ત્રીમ્ ઇચ્છસિ । ન ત્વાં કદાચિત્ તરુણી સ્ત્રી હસ્તેન વા પાદેન વા સ્પૃશેયા ગચ્છ કિં તે અલિન્દાયે દેવીયે યા અપરિત્યક્તા રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો તાં કુબ્જાં આહ ॥ અલ્પોત્સુકા તુવં કુબ્જે માલાં ગુહાહિ પ્રિયો અહં અલિન્દાયે દેવીયે યથા તુવં નાન્યે ॥ તસ્યા દાનિ અલિન્દાયે દેવીયે અન્યા ચેટી વર્ણકપીષિકા । સા દાનિ તં બ્રાહ્મણં જલ્પતિ ॥ બ્રાહ્મણ ત્વં જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો શયવસ્ત્રગન્ધિકો દુર્ગન્ધો ન તવ દેવી દ્રષ્ટું પિ ઇચ્છે કિં પુનઃ પ્રષ્ટું । ગચ્છ કિન્ તે અલિન્દાયે યા રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય અપરિત્યક્તા ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો તાં ચેટીમ્ આહ ॥ અલ્પોત્સુકા તુવં ચેટી વર્ણકં પીષેહિ પ્રિયો અહં અલિન્દાયે દેવીયે યથા તુવં નાન્યે ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી આહ ॥ ન મે કેનચિદ્ ઉપાયેન એષો બ્રાહ્મણો ઓશિરિષ્યતિ ॥ સા દાનિ દેવી ઉચ્ચેન પ્રરુદિતા । તાયે દેવીયે રુદમાનાયે પરિવારો પિ સે પ્રરુણ્ડો । તત્ર અન્તઃપુરે મહન્તો આરાવશબ્દો ॥ અશ્રોષી ખલુ રાજા ઇક્ષ્વાકુ ઉપરિપ્રાસાદવરગતઃ અન્તઃપુરસ્ય ઉચ્ચશબ્દં મહાશબ્દં । સો દાનિ રાજા વર્ષવરાં કાંચુકીયાંશ્ ચ પૃચ્છતિ ॥ ભો ભણે કિં પ્ય્ એષ સ્ત્રીણાં આરાવશબ્દઃ શ્રુયતિ ॥ તે દાનિ વર્ષવરા કાંચુકીયા આહ ॥ દેવ તેન બ્રાહ્મણેન અલિન્દા દેવી ગૃહીતા । રાજેન મે ઇક્ષ્વાકુના પ્રવારિતં યા તે સ્ત્રી રુચ્ચિતા તાં ગૃહ્ણાહીતિ । તતઃ મે એષા ભવતુ । તતો સા દેવી અલિન્દા પ્રરુણ્ડા દેવીય રુદમાનાય પરિવારેણ પિ સે આરાવો મુક્તો ॥ સો દાનિ તે પ્રતિશ્રુત્વા સ્વકમ્ અન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટો તં બ્રાહ્મણં જલ્પતિ ॥ બ્રાહ્મણ ત્વં જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો યદિ રાજકુલે ઇચ્છસિ નિત્યભક્તિકં ભોક્તું તત્ તે દાસ્યામિ કિન્ તે અલિન્દાયે દેવીયે અન્યાં ગૃહ્ણાહિ ॥ સો દાનિ આહ ॥ મહારાજ

[_મ્વુ_2.428_] અહં જીર્ણો વૃદ્ધો કાસનકો ચ મુહૂર્તે મુહૂર્તે મૂર્ચ્છિયામિ । ન શક્નોમિ સ્વયં ઉત્થિહિયું સ્વકાં શેય્યાં ઓમૂત્રેમિ તદ્ એનામ્ એવ દેહિ તુવં એષા મે ઉત્થાપયિષ્યતિ એષા મે પરિચરિષ્યતિ । મા ભવાન્ ઇક્ષ્વાકુઃ મમ સ્ત્રીયાય પ્રવારયિત્વા પશ્ચાદ્ અનુતપ્યાહિ । અથ દાનિ ભવાન્ ઇક્ષ્વાકુઃ મિથ્યાયાચનાં કરોતીતિ આમન્ત્રેમિ ગચ્છામિ ॥ રાજા આહ ॥ નાહં બ્રાહ્મણ મિથ્યાયાચનાં કરોમિ નાપિ દત્ત્વા અનુતપ્યામિ અપિ ત્વં જિર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો ઇયં ચ દેવી તરુણી સુકુમારા તન્ તે ન ઇચ્છતિ । વિસ્તીર્ણો યં ચાન્તઃપુરો બહૂનિ સ્ત્રીસહસ્રાણિ યા તે સ્ત્રી રુચ્ચતિ તાં ગૃહ્ણાહિ તાયે સાર્ધં અભિરમાહિ સા તે ઉપસ્થિહિષ્યતિ ॥ બ્રાહ્મણ આહ ॥ અલં મહારાજ એષા એવ મે ભવતુ યા તિષ્ઠતિ માનિની તિષ્ઠમાના અનવદ્યાંગી મન્દં પ્રેક્ષતિ । એષા એવ મે ભવતુ યા તિષ્ઠતિ માનિની તિષ્ઠમાના અનવદ્યાંગી મૃગીભાવં ચ પ્રેક્ષતિ । એષા મે ભોતુ યા તિષ્ઠતિ માનિની તિષ્ઠમાના અનવદ્યાંગી સુખં અશ્રૂહિ સિંચતિ । અલં મે મહારાજ અન્તઃપુરિકાયે એષા એવ મે દેવી ભવતુ એષા મે ઉત્થાપયિષ્યતિ એષા મે ઉપસ્થાસ્યતિ એષા મે પરિચરિષ્યતિ મા ભવાન્ ઇક્ષ્વાકુ મમ સ્ત્રીં પ્રવારયિત્વા અનુતપ્યાહિ । અથ દાનિ (યાવ) ગચ્છામિ ॥ રાજા ઇક્ષ્વાકુ આહ ॥ (યાવદ્*) અપિ ત્વં જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો ઇયં ચ દેવી તરુણા સુકુમારા તં તે ન ઇચ્છતિ । અયન્ તે વૃષલા કુબ્જા મૈથુનાર્થિકા દાસી તે અયં ભવતુ યેન ત્વં ઇચ્છસિ તેન તાં નેહિ એષા તે ઉપસ્થાસ્યતિ ॥ કુબ્જા આહ ॥ મહારાજ એષો બ્રાહ્મણો પૂતિવલી પલિતમુખો વદરીકુસુમો વ સુદુર્ગન્ધો છગલો વ ગન્ધપ્રાપ્તો । વિષં ભુક્ત્વા મરિષ્યં સચે મે દેવ એતસ્ય દેસિ । ઇમં સ્થવિરં ભગ્નાંગં મારેષ્યં રહોગતા ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો આહ ॥
[_મ્વુ_2.429_] સર્વકુબ્જેહિ મે વૈરં યે કેચિત્ પૃથિવિનિશ્રિતા ॥
યત્રાયં વૃષલા કુબ્જા મમ ઇચ્છતિ ઘાતિતું ॥

અલં મહારાજ કુબ્જાયે એષા એવ મે દેવી ભવતુ એષા મે ઉપસ્થાસ્યતિ એષા પરિચરિષ્યતિ । મા ભવાં મમ સ્ત્રિયં પ્રવારયિત્વા અનુતપ્યાહિ । અથ તવ મિથ્યાયાચનાં કરોસીતિ આમન્ત્રેમિ ગચ્છામિ ॥ રાજા આહ ॥ નાહં બ્રાહ્મણ મિથ્યાયાચનાં કરોમિ નાપિ દત્ત્વા અનુતપ્યામિ । અપિ ત્વં જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો ઇયં ચ દેવી તરુણી સુકુમારા તં તે ન ઇચ્છતિ । યદિ ત્વં તરુણો ભવેયા તં એષા દેવી ઉત્કણ્ઠેયા અપિ તુ નાહં મિથ્યાયાચનાં કરોમિ ગચ્છ ગૃહ્ય અલિન્દાં દેવીં નેહિ યત્રેચ્છસિ ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા હૃષ્ટઃ તુષ્ટઃ પ્રીતો સંવૃત્તો ॥ અલિન્દાં દેવીમ્ આલિંગ્ય તતઃ પ્રવેશં પ્રવેશયન્તો તસ્યા એવ ઉપરિ પ્રપતિતો સ્ત્રીસહસ્રેહિ અટ્ટહાસો મુક્તો । દેવીયે કલ્યાણો અનુરૂપઃ પુરુષો લબ્ધઃ ॥ અલિન્દાપિ દેવી અશ્રુકણ્ઠા રુદન્મુખી પ્રલપન્તી બ્રાહ્મણેન હસ્તે ગૃહ્ય આકડ્ઢતિ કટ્ટીક્રિયતિ ઇતો ચ ઇતો ચ લગ્ગતિ । ઉચ્છ્વસન્તેન પ્રશ્વસન્તેન અશ્રૂહિ વહન્તેહિ આલાપેન ગલન્તી પ્રદેશે દેશે ઓમૂત્રેન્તેન સુસંગૃહીતાં કૃત્વા અનાલમ્બન્તી રાજગૃહાતો કટ્ટીયમાની નિક્કાસિતા વિકલીભૂતા ચ સંવૃત્તા ॥
___તેન બ્રાહ્મણેન નગરસ્ય અનુપ્રાકારં દરિદ્રગ્રામે વંકજર્જરશાલાં નિર્મિણિત્વા જર્જરમંચે તૃણપલાશં પ્રજ્ઞપિતં ખણ્ડઘટકં દકસ્ય સ્થાપિતં ॥ તત્ર અલિન્દા દેવી પ્રવેશિતા વસ્ત્રેહિ નષ્ટપ્રણષ્ટેહિ આભરણેહિ લુગ્નપ્રલુગ્નેહિ શેષાવશેષેહિ ન કદાચિત્
[_મ્વુ_2.430_] પાદેહિ ભૂમિં સ્પૃષ્ટ્વા પાદુકાહિ ભ્રષ્ટાહિ અનામુક્તેહિ પાદેહિ ક્ષતવિક્ષતેહિ ॥ તતો સો બ્રાહ્મણો તત્ર જર્જરશાલામધ્યે નિષીદિત્વા આહ ॥ ભદ્રે સુનિવસ્તા ભવિત્વા પાદાનિ મે ધોવાહિ સ્વકાનિ ચ પાદાનિ ધોવાહિ તતો રમાહિ વરન્ તે રમિતો અહં સુષ્ઠુ ભદ્રે રામેહિ સમ્યક્* માં ભદ્રે રમાપેહિ મે ભદ્રે રમાપેહિ લલિતેન મે ભદ્રે રમાપેહિ ॥ એવં દાનિ સા દેવિયે સર્વરાત્રી એવં મે રામેહિ એવં મે રામેહિ ઉત્થાપેહિ સંવિશાપેહિ સંવિશાપેહિ ત્તિ ગતા રાત્રિયે પ્રભાતાયે અરુણોદ્ગમનકાલસમયે તતો શક્રો સ્વરૂપેણ સ્થિતો અંગદકુણ્ડલદિવ્યશરીરધારો ઉદારેણ વર્ણેનોભાસયિત્વા વરવિમલકુણ્ડલધરો દેવરાજા ભવિત્વા સ્વયંપ્રભા ઓસૃષ્ટા વર્ણેન સર્વશાલા સામન્તેન ઓભાસિતા ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી શક્રં દેવાનામ્ ઇન્દ્રં સ્વરૂપેણ દૃષ્ટ્વા રાગેન મૂર્છિતા । કિં મયા કૃતં યમ્ એતેન સાર્ધં ન રમિતં તિ ॥ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો અલિન્દાં દેવીં વરેણ પ્રવારયતિ ॥
શક્રો સ્મિ દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ત્રાયસ્ત્રિંશાન ઈશ્વરો ॥
વરં વરેહિ મે ભદ્રે યં કિંચિત્* મનસેચ્છસિ ॥
સા દાનિ અલિન્દા દેવી શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય પ્રાંજલિં કૃત્વા એતદ્ ઉવાચ ॥ શક્રો મે વરેણ વારેતિ એવં વદેમિ પુત્રો મે વરો તિ ॥ તસ્યા દાનિ ઇન્દ્રેણ ભૈષજ્યગુડિકા દિન્ના । ઇમાં ગુડિકાં ઉદકેન વિલોલયિત્વા પિબાહિ તતઃ તે પુત્રો ભવિષ્યતિ સિંહસદૃશો બલવાં પરસૈન્યપ્રમર્દનો । ઉત્સાહેનાસ્ય લોકે સમસમો ન ભવિષ્યતિ । અપિ તુ વર્ણેન રૂપેણ પાપકો ભવિષ્યતિ યન્ તે અહં ન હૃષ્ટાય ઉપસ્થિતો ॥ ઇન્દ્રો
[_મ્વુ_2.431_] દાનિ અલિન્દાયે દેવીયે વરં દત્ત્વા જર્જરશાલામ્ અન્તર્હાપયિત્વા ત્રાયસ્ત્રિંશદેવનિકાયે પ્રત્યસ્થાસિ ॥
___સા દાનિ અલિન્દા દેવી તાં ભૈષજ્યગુડિકાં અંશુકસ્ય કોણે બન્ધિત્વા રાજકુલં પ્રવિષ્ટા પદ્મવર્ણેન મુખેન પરિશુદ્ધેહિ ઇન્દ્રિયેહિ । એવં વિસ્તીર્ણ અન્તઃપુરે મમ પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી રજ્ઞા ઇક્ષ્વાકુના દૂરતો એવ દ્વારશાલાયાં પ્રવિશન્તી દૃષ્ટા પદ્મવર્ણેન મુખેન પરિશુદ્ધેહિ ઇન્દ્રિયેહિ । રાજા દાનિ દેવીં પૃચ્છતિ ॥ પદ્મવર્ણો તે મુખો પરિશુદ્ધાનીન્દ્રિયાણિ સુખં રાત્રિં શયિતાયે ક્રીડારતી વા અનુભૂતા કિંચિત્ તે ઉદારો કલ્યાણો લબ્ધો તિ ॥ સા દાનિ દેવી આહ ॥ મહારાજ કુતો મે શાયિતાયે સુખં ક્રીડારતિર્ વા અનુભૂતા । શક્રો સો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો સો બ્રાહ્મણવેષં નિર્મિણિત્વા ઇહાગતો । તતઃ મે સર્વરાત્રિ ઉત્થાપેહિ સંવેશેહિ ગતા પ્રભાતાયાં રાત્ર્યાં અરુણોદ્ધાટકાલસમયે તં બ્રાહ્મણવેશમ્ અન્તર્ધાપયિત્વા ઇન્દ્રઃ સ્વરૂપેણ સ્થિતઃ સર્વાં ચ દિશાં વર્ણેનાવભાસયિત્વા અહં વરં પ્રવારિતા વરં વરેહિ ભદ્રે ।
શક્રો સ્મિ દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ત્રાયસ્ત્રિંશાન ઈશ્વરો ॥
વરં વરેહિ મે ભદ્રે યન્ તુવં મનસેચ્છસિ ॥
તત્ર મહારાજ પુત્રવરો યાચિતઃ પુત્રં મે વરં દેહિ ॥ તેન શક્રેણ મમ ભૈષજ્યગુડિકા દિન્ના ઇમાં ગુડિકાં ઉદકેન વિલોલયિત્વા પિબાહિ તતો પુત્રો ભવિષ્યતિ સિંહાસનપીઠો બલવાં પરસૈન્યમર્દકો ઉત્સાહેન સે લોકે સમસમો ન ભવિષ્યતિ અપિ તુ વર્ણરૂપેણ પાપકો ભવિષ્યતિ યં તે અહં ન હૃષ્ટતુષ્ટાયે ઉપસ્થિતો ॥ સો દાનિ રાજા
[_મ્વુ_2.432_] શ્રુત્વા દેવીયે રુષ્ટો ॥ યા દાનિ ત્વં મયા અનુજ્ઞાતા કિમ્ અસ્ય ત્વયા ન હૃષ્ટતુષ્ટાયે ઉપસ્થિતો ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા દેવીયે બૈષજ્યગુડિકા રોષેણ આછિન્ના ॥ સો દાનિ રાજા બૈષજ્યગુડિકાં શિલાયાં નિઘૃષયિત્વા ઉદકેન વિલોલયિત્વા પંચાનાં માનવિકાનાં દેવીશતાનાં કુશાગ્રેણ પિબનાયે દિન્ના । સાપિ અલિન્દા દેવી તતો ભૈષજ્યગુડિકાતો પિબનાયે ન લભતિ મા દેવી પાપકં પુત્રં જનયિષ્યતિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી ચેટીનાં પૃચ્છતિ ॥ કહિં સા ભૈષજ્યગુડિકા કૃતા ॥ ચેટીયો આહ ॥ દેવી તવ સા બૈષજ્યગુડિકા રાજ્ઞા ગૃહ્ણીત્વા નિષદાયાં નિઘર્ષયિત્વા પંચાનાં માનવિકાનાં દેવીશતાનાં પિબનાયે દિન્ના ॥ દેવી પૃચ્છતિ ॥ કતમાયે નિષદાયે સા બૈષજ્યગુડિકા ઓઘૃષ્ટા તિ ॥ ચેટી આહ ॥ ઇમાએ દેવિ નિષદાય સા ભૈષજ્યગુડિકા ઓઘૃષ્ટા ॥ સા દાનિ દેવી નિષદાય ઉદકવિન્દું કૃત્વા કુશાગ્રેણ જિહ્વાગ્રં કૃત્વા અભ્યવહૃતં । તાયે અપિ દેવીયે કુક્ષિઃ પ્રતિલબ્ધો । એવં દાનિ પંચ દેવીશતાનિ કુક્ષિમન્તાનિ સંવૃત્તાનિ ॥
___તાનિ દાનિ પંચ દેવીશતાનિ નવાનાં વા દશાનાં વા માસાનામ્ અત્યયેન પ્રસૂતાનિ । એકૂનપંચકુમારશતા જાતા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અક્ષુદ્રાવકાશા પરમાયે શુભાયે વર્ણપુષ્કલતાયે સમન્વાગતા । અલિન્દાયે પિ દેવીયે પુત્રો જાતો દુર્વર્ણો દુર્દૃશો સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો સ્થૂલપાદઃ મહોદરો કાલો મષિરાશિવર્ણો ॥ તે દાનિ વર્ષવરા કંચુકીયા ચ રાજ્ઞો નિવેદયન્તિ ॥ મહારાજ એકૂના પંચશતા દેવી પ્રસૂતા એકૂના પંચ કુમારશતા જાતા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અલિન્દાયે દેવીયે પુત્રો જાતો દુર્વર્ણો દુર્દૃશો સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો સ્થૂલપાદો કાલો મષિરાશિવર્ણો ॥

[_મ્વુ_2.433_] શ્રુત્વા પુનઃ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ રુષ્ટો દૌર્મનસ્યજાતો સંવૃત્તો । યં મયા દેવીયે ગુડિકા પિબનાયે ન દિન્ના મા સા પુત્રં જનયિષ્યતીતિ તત્ કુતો દેવીયે એદૃશો પુત્રો જાતો ॥ વર્ષવરા કંચુકીયા આહ ॥ મહારાજ યત્ર દેવેન નિષદાય સા ભૈષજ્યગુડિકા નિઘૃષ્ટા તત્ર તાયે નિષદાયે દેવી ઉદકવિન્દું કૃત્વા કુશાગ્રેણ જિહ્વાગ્રેણ અભ્યવહૃતં તતો દેવીયે પુત્રો જાતો ॥ રાજા આહ ॥ મા મે કદાચિદ્ દેવીયે પુત્રો અગ્રતો તિષ્ઠતુ ન ઇચ્છામિ એદૃશં દ્રષ્ટું ॥ સો દાનિ ઇક્ષ્વાકુઃ તેષાં પંચાનાં કુમારશતાનાં એકૂનકાનાં વર્ણરૂપં શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટતુષ્ટો । તેષાં રૂપવન્તાનાં કુમારાણાં અલિન્દાયે પુત્રં સ્થાપયિત્વા સપ્તાહં રમણીયાનિ જાતકર્માણિ ક્રિયન્તિ શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીપકેષુ અન્યસ્ય જનસ્ય વિશ્રાણેતિ અન્નં પાનં ખાદ્યં ભોજ્યં વસ્ત્રં ગન્ધં માલ્યં વિલેપનં તૈલપ્રણાલિકા પ્રવાહિતા ઘૃતપ્રણાલિકા ચ નાનાપ્રકારા પાનપ્રણાલોકા પ્રવાહિતા ॥ એકમેકસ્ય કુમારસ્ય ચત્વારો ધાત્રિયો ઉપસ્થાપિતાયો । કુમારસ્ય અન્યા ઉદ્વર્તેતિ સુપેતિ અન્યા ઉચ્ચારપ્રસ્રાવમ્ અપકર્ષતિ અન્યા સ્તનં દેતિ અન્યા ઉત્સંગેન ધારયતિ ॥ અલિન્દાયે દેવીયે પુત્રે ધાત્રિયો ન દિન્ના । તતો અલિન્દાયે દેવીયે સ્વકા ઉપસ્થાયિકા દિન્ના ॥ એવં દાનિ તે કુમારા ઉન્નીયન્તિ વર્ધિયન્તિ ॥ તતો રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ સર્વેષાં તેષાં પંચાનાં કુમારશતાનાં કુશમિશ્રાણિ નામા કૃતાનિ । કોચિ ઇન્દ્રકુશો કોચિદ્ બ્રહ્મકુશો કોચિદ્ દેવકુશો કોચિદ્ ઋષિકુશો કોચિત્ કુસુમકુશો કોચિ દ્રુમકુશો કોચિ રત્નકુશો કોચિત્* મહાકુશો કોચિ હંસકુશો કોચિ ક્રોઞ્ચકુશો કોચિ મયૂરકુશો ઇત્યેવમાદિ સર્વેષાં કુશમિશ્રાણિ નામા કૃતાનિ અલિન્દાયે દેવીયે શુદ્ધં કુશો તિ નામં કૃતં ॥
[_મ્વુ_2.434_]___રાજા દાનિ ઇક્ષ્વાકુઃ સર્વેષાં એકૂનપંચકુમારશતાનાં દારકક્રીડાપનકાનિ નાનાપ્રકારાણિ દેતિ દેવીયે પુત્રસ્ય કુશસ્ય ક્રીડાપનકં ન દેતિ । તતઃ કુશો કુમારો યં વા ક્રીડાપનકં અભિપ્રેતં ભવતિ તેષાં ભ્રાતૃણાં આચ્છિન્દિત્વા ક્રીડિત્વા રમિત્વા પુનર્ દેતિ ॥ એવં દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ તેષાં કુમારાણાં નાનાપ્રકારાણિ ક્રીડાયાનકાનિ દેતિ હસ્તિયાનં અશ્વયાનં નાનાપ્રકારાણિ ઉદારાણિ રાજાર્હાણિ કુશસ્ય કુમારસ્ય યાનં ન દેતિ । કુશો પિ કુમારો યં સે યાનં અભિપ્રેતં ભવતિ હસ્તિયાનં વા અશ્વયાનં વા રથયાનં યુગ્યયાનં વા શિવિકા વા સ્યન્દમાનિકા વા ગલ્લી વા અર્ધગલ્લી વા પત્ત્રયાનં વા આકાશયાનં વા તેષાં ભ્રાતૃણાં આચ્છિન્દિત્વા વહિત્વા વ પુનર્ દેતિ કિમ્ એતાનિ રક્ષિત્વા તિ ॥ એવં દાનિ તે કુમારા વિવર્ધમાના યં કાલં વિજ્ઞપ્રાપ્તા સપ્તવર્ષા વા અષ્ટવર્ષા વ તતો શેખીયન્તિ લેખાયં પિ લિપિયં પિ સંખ્યાયં પિ ગણનાયં પિ મુદ્રાયં પિ ધારણીયં પિ હસ્તિસ્મિં પિ અશ્વસ્મિં પિ રથસ્મિં પિ ધનુસ્મિં પિ ધાવિતે જવિતે પ્લવિતે ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાને યુદ્ધે વા નિયુદ્ધે વા છેદ્યે વા ભેદ્યે વા હેઠ્યે વા સંગ્રામશીર્ષાયાં વા રાજમાયાચારે સર્વત્ર નિશ્ચિતા ગતિગતાઃ ॥ કુશકુમારં ન કોચિ શિલ્પં શિક્ષયતિ સ્વકાય બુદ્ધીય સ્વકાય પ્રજ્ઞાય સ્વકેન વીર્યેણ સર્વેષાન્ તેષાં ભ્રાતૃણાં અન્યસ્ય મહાજનકાયસ્ય સુશિક્ષિતઃ । ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાને સુશિક્ષિતો સર્વશિલ્પાયતનેહિ અપરાપરેહિ ચ સર્વેષાં કુશો કુમારો વિશિષ્યતિ ॥
___તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્યૈવં ભવતિ ॥ યં નુનાહં ઇમાં પંચ કુમારશતાં મીમાંસેયં કો ઇમેષાં મમાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા ઇક્ષ્વાકુના
[_મ્વુ_2.435_] પંચ મોદકશતા કારાપિતા એકો મોદકો મહાન્તો તેષાં મોદકાનાં મધ્યે સ્થાપિતો અપરેહિ મોદકેહિ ઓછાદિતો યો એતં મહાન્તં મોદકં ગૃહ્ણીષ્યતિ તમ્ અહં જ્ઞાસ્યામિ એષો મમાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ તં મોદકરાશિં કૃત્વા પંચ કુમારશતાં શબ્દાપયિત્વા આમન્ત્રયતિ । શીઘ્રં ત્રિહિ તાલેહિ મોદકરાશિતો એકમેકં મોદકં ગૃહ્ણથ ॥ તે દાનિ કુમારા સર્વે પ્રથમં પિ ધાવિતા પશ્ચાત્ કુમારો પ્રધાવિતો । સો કુમારો સર્વેષાં ભ્રાતૃણાં વામદક્ષિણેન હસ્તેન અવગૂહિત્વા તં મહાન્તં મોદકં ગૃહીતં ॥ તસ્ય રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય એવં ભવતિ ॥ એષો કુશો કુમારો મમાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ । એષો ચ દુર્વર્ણો દુર્દૃશો સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો સ્થૂલપાદો મહોદરો કાલો મષિરાશિવર્ણો અપ્રિયો પર્તિકૂલો દર્શનાયે । કો એતં રાજં ધારયિષ્યતિ । યં નૂનાહં દ્વિતીયં પિ ઇમાં કુમારાં જિજ્ઞાસેયં । આહારદેશકાલે ઇમે કુમારા સંમુખં પરિવેશાપયિષ્યં । યો એતેષં પ્રથમં ભોજનં પ્રતીછિષ્યતિ અહં જ્ઞાસ્યામિ એષો મમાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ આહારદેશકાલે તાં પંચ કુમારશતાં શબ્દાપયિત્વા પુરતો નિષીદાપયિત્વા ભોજનં અલ્લીપયતિ । તે પિ કુમારા ભોજનં પ્રતિપાલેન્તિ । સો કુશો કુમારો તં ભોજનં ભૂમિયે પ્રતીછતિ યત્તકેન સ ભોજનેન અભિપ્રાયો તં ભૂમીયં ઓદનસ્ય રાશિં કરોતિ । તત્રૈવ ઉપરિ વ્યંજનાનિ પર્તીછતિ પૃથિવીનિશ્રિતં ભુંજતિ ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય એવં ભવતિ ॥ એષો કુશો કુમારો મમાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ પૃથિવીશ્વરો પૃથિવીનિશ્રિતં પરિભુંજતિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ અપરેણ કાલેન પુરોહિતં પૃચ્છતિ । ઉપધ્યાય કો ઇમેષાં કુમારાણાં મમાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ ॥ પુરોહિતો આહ ॥ મહારાજ એષો હિ કુશો કુમારો દેવસ્યાત્યયેન રાજા ભવિષ્યતિ । એતસ્ય રાજલક્ષણાઃ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ
[_મ્વુ_2.436_] પુરોહિતસ્ય શ્રુત્વા દુઃખિતો સંવૃત્તો ॥ કો ઉપાયો ભવેયા યં એષો કુશો કુમારો મમાત્યયેન રાજા ન ભવે । યં નૂનાહં રાજકુલે દેશે દેશે ગુહ્યપ્રદેશેષુ મહાનિધાનાનિ નિખનેયં અદૃષ્ટાનિ કેનચિ । યો ઇમા નિધાનાન્ મમાત્યયેન જાનેયા બુદ્ધેયા ઉત્ખનયેયા સો રાજા ભવેયા અપ્ય્ એવં નામ અન્યો કુમારો રાજા ભવેયા ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા ઇક્ષ્વાકુના રાજકુલે દેશે દેશે ગુહ્યપ્રદેશેષુ મહાનિધાનં નિખતં અદૃષ્ટં કેનચિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ દીર્ઘસ્યાધ્વનો ત્યયેન મરણકાલસમયે અમાત્યાન્ અનુશાસતિ ॥ ભો ભણે અમાત્યા યો ઇમેષાં પંચાનાં કુમારશતાનાં મમાત્યયેન ઇમાનિ નિધાનાનિ વ જાનેયા બુદ્ધેયા ઉત્ખનયેયા તં રાજ્યેન અભિષિંચથ । અન્તે નિધિઃ વહિર્ નિધિઃ ન ચાન્તે ન વહિર્ નિધિઃ ચતુર્ણાં શાલરાજાનાં હેષ્ઠતો ચતુરો નિધિઃ સમુદ્રે નિધિઃ સાગરે નિધિઃ યોજને નિધિઃ મોચને નિધિઃ વૃક્ષાગ્રે નિધિઃ પર્વતે નિધિઃ યતો ચ વૈરોચનો અભ્યુદેતિ તતઃ નિધિઃ પ્રભંકરાદિત્યં યત્રાસ્તમેતિ તત્ર નિધિઃ યત્ર દેવા મહીયન્તિ તત્રાપિ નિહતો નિધિઃ યો અમાત્યાહો ઇમાં કુમારો નિધાનાં જાનાતિ ઉત્ખનાપેતિ અનાચિક્ષિતો તં રાજ્યેનાભિષિંચથ । સો વ રાજા ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા ઇક્ષ્વાકુઃ એવમ્ અમાત્યાન્ અનુશાસિત્વા કાલધર્મેણ સંયુક્તો કાલગતો ॥
___તે દાનિ પંચ કુમારશતા પિતુઃ કાલગતસ્ય રાજ્યહેતોઃ અન્યમન્યં વિવદિત્વા અહં રાજા અહં રાજેતિ ન ચાન્યમન્યં વિહંસન્તિ ધાર્મિકત્વાત્ ॥ તદા અમાત્યા કુમારાણાં જલ્પન્તિ ॥ કુમારાહો મા વિવદથ । તેષાં વો રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય આણત્તિકા

[_મ્વુ_2.437_] અસ્તિ । પિતરિ મરણકાલસમયે સંદેશો દિન્નઃ યો પિતરિ સંદેશં જાનિષ્યતિ સો રાજા ભવિષ્યતિ ॥ કુમારા આહુઃ ॥ અમાત્યાહો એવં તુ યથાસ્માકં પિતરિ સંદેશો દિન્નો આખ્યાયથ ॥ તે દાનિ અમાત્યા પંચાનાં કુમારશતાનાં પુરતઃ તં રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય સંદેશં પરિકીર્તેન્તિ । અન્તે નિધિઃ વહિર્ નિધિઃ નૈવાન્તે ન વહિર્ નિધિશ્ ચતુર્ણાં શાલરાજાનાં હેષ્ઠતો ચતુરો નિધિઃ સમુદ્રે નિધિઃ સાગરે નિધિઃ યોજને નિધિઃ મોચને નિધિઃ વૃક્ષાગ્રે નિધિઃ પર્વતાગ્રે નિધિઃ યત્ર ચ વૈરોચનો અભ્યુદેતિ તતો નિધિઃ પ્રભંકરાદિત્યં યત્રાસ્તમેતિ તત્ર નિધિઃ યત્ર દેવા મહીયન્તિ તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । કુમારાહો ઇમં વો પિતરેણ ઇક્ષ્વાકુના સંદેશો દિન્નઃ યો યુષ્માકં ઇમાન્ નિધાના નિક્ષિપ્તાં જાનિષ્યતિ ઉત્ખનયિષ્યતિ સો વ રાજા ભવિષ્યતિ ॥ એકૂનપંચકુમારશતા નિધાનાન્ કીર્તિયમાનાન્ ન જાનન્તિ ન બુધ્યન્તિ કુશો મહાબુદ્ધિર્ મહામીમાન્સકો સર્વં અર્થં ઉપગતો પરિશુદ્ધો ॥ સો દાનિ આહ ॥ અહમ્ એતં પિતરિ વચનં તત્ર ભો નિવેદયિષ્યામિ ॥ યે યુષ્માભિર્ નિધાના પરિકીર્તિતાસ્ તાન્ સર્વાન્ ઉત્ખનાપયિષ્યં ॥ યં તાતેન વુત્તં અન્તે નિધિઃ અભ્યન્તરં રાજકુલદ્વારે દેહલાય અભ્યન્તરતો નિહિતો નિધિઃ ॥ તં પ્રદેશં અમાત્યહિ ઉત્ખનાપિતં મહાનિધાનં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં વહિર્ નિધિસ્ તસ્યૈવ દેહલાય વાહ્યતો નિહિતો નિધિઃ । તં પિ મહાનિધાનં કુમારેણ ઉત્ખનાપિતં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં નૈવાન્તે ન વહિર્ નિધીતિ તં મધ્યમદ્વારે દેહલાયે હેષ્ઠતો નિહિતો નિધિઃ । તં પિ કુમારેણ મહાનિધાનં
[_મ્વુ_2.438_] ઉત્ખનાપિતં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં ચતુર્ણાં શાલરાજાનાં હેષ્ઠતો ચતુરો નિધિઃ યત્ર રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય પર્યંકો શાલમયો સુવર્ણપાદેહિ ઓનદ્ધઃ શય્યાં કલ્પયતિ તેષાં પર્યંકપાદાનાં હેષ્ઠતો ચતુરો નિધિઃ તે પિ કુમારેણ મહાનિધાના ઉત્ખનાપિતા ॥ યન્ તાતેન વુત્તં સમુદ્રે નિધિન્ તિ યા રાજક્ય-અશોકવણિકાયાં ક્રીડાપુષ્કિરિણી તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । તત્રાપિ કુમારેણ ક્રીડાપુષ્કિરિણિકાતો ઉક્કડ્ઢાપિતો ॥ યન્ તાતેન વુત્તં સાગરનિધિં તિ યત્ર રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય સ્નાપનશાલાયે ઉદુપાનં તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । તં કુમારેણ ઉદુપાનાતો મહાનિધાનં ઉત્ખનાપિતં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં યોજને નિધિન્ તિ યસ્મિં પ્રદેશે રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય યાનં યુજ્યતિ હસ્તિયાનં વા અશ્વયાનં વા યુગ્યયાનં વા તં પિ કુમારેણ મહાનિધાનં ઉત્ખનાપિતં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં મોચને નિધિન્ તિ યત્ર અભિરક્ષણપ્રદેશે રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય યાનં મુચ્ચતિ હસ્તિયાનં વા અશ્વયાનં વા યુગ્યયાનં વા તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । તં કુમારેણ મહાનિધાનં ઉત્ખનાપિતં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં વૃક્ષાગ્રે નિધિન્ તિ યત્ર રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય દર્શનશાલાયાં મહાવૃક્ષં તસ્ય સૂર્યેણ ઉદયન્તેન યત્ર અગ્રચ્છાયા નિપતતિ અસ્તમિતેનાપિ સૂર્યેણ યત્ર ચરિમા છાયા નિપતિતા તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । તે પિ કુમારેણ દ્વે મહાનિધાના ઉત્ખનાપિતા ॥ યં તાતેન વુત્તં પર્વતે નિધિન્ તિ યત્ર શિલાપટ્ટે રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય શીર્ષસ્નાનં વર્ણનં ચ વિલેપનં ચ પિષ્યતિ તત્ર હેઠતો નિહિતો નિધિઃ । તં પિ કુમારેણ મહાનિધાનં ઉત્ખનાપિતં ॥ યન્ તાતેન વુત્તં યત્ર વૈરોચનો ભ્યુદેતિ નિધિન્ તિ યત્ર તાતો ઇક્ષ્વાકુ ઇક્ષુણા જાતો તત્રાપિ નિહિતો
[_મ્વુ_2.439_] નિધિ । તં પિ કુમારેણ મહાનિધાનં ઉત્ખનાપિતં ॥ યં પિ તાતેન વુત્તં યત્ર પ્રભંકરાદિત્ય અસ્તમેતિ તત્ર નિહિતો નિધિ ત્તિ યત્ર ઇક્ષ્વાકુ કાલગતો તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । તં પિ કુમારેણ મહાનિધાનં ઉત્ખનાપિતં ॥ યં તાતેન વુત્તં યત્ર દેવા મહીયન્તિ તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ યત્ર રાજ્ઞા ઇક્ષ્વાકુના પંચ કુમારશતા પરિવિષાપિતા તત્રાપિ નિહિતો નિધિઃ । તં પિ કુમારેણ મહાનિધાનમ્ ઉત્ખનાપિતં ॥ એવં તેન કુશેન કુમારેણ તાનિ નિધાનાનિ ઉત્ખનાપિયમાનાનિ અમાત્યા ચ કુમારા ચ પુરોહિતા ચ બ્રાહ્મણરાજાચાર્યા ચ ભટબલાગ્રા ચ નૈગમજનપદા ચ સર્વે કુશસ્ય કુમારસ્ય તત્ર નિધાનેષુ ઉત્ખનાપિયમાનેષુ વિસ્મયમ્ આપન્ના । અહો કુશસ્ય કુમારસ્ય મહાબુદ્ધિ મહામીમાન્સા યત્ર દાનિ રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય રાજકુલે દેશે દેશે મહાનિધાનં નિહિતં તં સર્વં કુશેન જ્ઞાતં સર્વં ઉત્ખનાપિતં । એષો રાજા ભવિષ્યતિ ॥
___તેષાં દાનિ અમાત્યાનાં એવં ભવતિ । મા હૈવ તાવત્ કુશેન કુમારેણ અન્યેષાં સકાશાતો શ્રુતં ભવિષ્યતિ ભૂયો ભૂયો અન્યેનાર્થેન જિજ્ઞાસેમ ॥ તે દાનિ કુમારાણાં અમાત્યા જલ્પન્તિ ॥ કુમારા યો યુષ્માકં સર્વાં દેવાન્ વન્દિત્વા પ્રથમં સિંહાસને ઉપવિશિષ્યતિ સો રાજા ભવિષ્યતિ ॥ તે દાનિ એકૂનપંચકુમારશતા નાનાપ્રકારાણિ યાનાનિ અભિરુહિત્વા શીઘ્રં શીઘ્રં ત્વરમાનરૂપા યેન દેવકુલા તેન દેવવન્દકા પ્રધાવન્તિ ॥ સો પિ કુશો કુમારો યેન સર્વસૌવર્ણં અભિષેચનીયસિંહાસનં તેનોપસંક્રમિત્વા ચતુર્દિશં દેવાનાં અંજલિં કૃત્વા પૂર્વરાજચિત્તીકરેણ ચ તં સિંહાસનં પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ઉપવિષ્ટઃ ॥ સો હિ કુશો કુમારેહિ અમાત્યેહિ ભટબલાગ્રેહિ
[_મ્વુ_2.440_] ચ નૈગમજનપદેહિ ચ અયં પણ્ડિતો તિ કૃત્વા રાજ્યે ભિષિક્તો સર્વેહિ ષષ્ટીહિ નગરસહસ્રેહિ નિગમજનપદેહિ રાજામત્યેહિ કુમારેહિ ચ અભ્યર્ચિતો એષઃ રાજા તિ ॥ એવં દાનિ કુશો કુમારો રાજ્યં પ્રાપ્તો ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો યં કાલં રાજ્યં પ્રાપ્તઃ તતો માતરં અલિન્દાં દેવીમ્ અભિવાદયિત્વા સત્કૃત્વા ગુરુકૃત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા એવં દાનિ રાજા કુશો ચિરં કાલં ધર્મેણ રાજ્યં કારાપયિત્વા અપરેણ કાલેન તાં દેવીમ્ અલિન્દાં માતરં વિજ્ઞપેતિ અમ્બે ભાર્યા મે અગ્રમહિષીમ્ આનેહિ પ્રાસાદિકાં દર્શનીયાં યસ્યા અન્યા સ્ત્રી સદૃશા ન ભવેત્* ॥ અલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્ર કો તે પાપકસ્ય રૂપેણ પ્રાસાદિકાં દર્શનીયાં ભાર્યાં દાસ્યતિ । પાપિકાં એવ રૂપેણ ભાર્યાં આનયિષ્યામિ યા તે ઉલ્લાસં ન કરિષ્યતિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે યદિ પાપિકાં મે ભાર્યાં આનયિષ્યસિ ન તામ્ અહં પાપિકાં ભાર્યાં પાદેન વા પાણિના વા સ્પૃશેયં । પ્રાસાદિકાં દર્શનીયાં મે ભાર્યાં આનેહિ । ન મે અમ્બે શ્રુતં વા દૃષ્ટં વા રાજા પાપિકો તિ નાપિ રાજા પાપિકાયે સ્ત્રિયાયે સાર્ધં અભિરમતિ શોભનાં વ મે ભાર્યાં અમ્બે આનેહિ ॥ અલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્ર સુખં જાયાપતિકા અન્યોન્યસમલક્ષણા સંવસન્તિ ન ચાન્યમન્યં અભિમન્યન્તિ । કલ્યાણરૂપા ભાર્યા રૂપેણ પતિં અભિમન્યતિ । કલ્યાણરૂપો પતિઃ પાપરૂપાયે ભાર્યાયે અભિમન્યતિ ॥ યાદૃશા તે પુત્ર ભાર્યા યોગ્યા તાદૃશાન્ તે ભાર્યાં આનયિષ્યામિ પાપિકાં રૂપેણ યા તે પુત્ર નાભિમન્યિષ્યતિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે ન મે પાપિકાયે ભાર્યાયે કાર્યં । અસદૃશાં મે રૂપેણ ભાર્યામ્ આનેહિ ॥ અલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્ર કો તે પાપકસ્ય રૂપેણ કલ્યાણરૂપાં ભાર્યાન્ દાસ્યતિ ॥ કુશો રાજા આહ ॥ અમ્બે દૂરાતો મે અર્થહિરણ્યસુવર્ણેન વ્યયકર્મેણ કલ્યાણરૂપાં ભાર્યાં આનેહિ ॥

[_મ્વુ_2.441_]___સા દાનિ અલિન્દા દેવી અમાત્યાં પુરોહિતાં શબ્દાપયિત્વા આમન્ત્રયતિ ॥ ભવન્તો રાજ્ઞો કુશસ્ય ભાર્યાં અગ્રમહિષીં જાનથ યાદૃશા રાજકુલે બહૂનાં સ્ત્રીસહસ્રાણાં અગ્રમહિષી જ્યેષ્ઠા ભવેયા ॥ તે દાનિ અમાત્યા પુરોહિતા ચ દેવીય પ્રતિશ્રુત્વા સમન્તતો નગરજાનપદેષુ બ્રાહ્મણા ચ દૂતા ચ વિસર્જિતા । ગચ્છથ ભવન્તો યાદૃશા ઇહ કન્યા રાજ્ઞો કુશસ્ય ઇક્ષ્વાકુપુત્રસ્ય યોગ્યા ભવેયા તાદૃશીં કન્યાં જાનથ ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા ચ દૂતા ચ ષોડશ જનપદાન્ અણ્વમાના શૂરસેનેષુ જનપદેષુ કણ્ણકુબ્જં નામ નગરં તત્ર અનુપ્રાપ્તા ॥ તત્ર મહેન્દ્રકો નામ મદ્રકરાજા રાજ્યં કારયતિ । તસ્ય સુદર્શના નામ ધીતા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા યસ્યા સર્વે જંબુદ્વીપે રૂપેણ સદૃશા અન્યા કન્યા નાસ્તિ ॥ સા દાનિ રાજધીતા મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતા રાજાનુભાવેન મહતા સમુદયેન ચતુઘોટં અશ્વરથં અભિરુહિત્વા વયસ્યકાહિ ચ ચેટિકાહિ ચ પરિવારિતા ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ધાવતિ । તેહિ બ્રાહ્મણેહિ દૂતેહિ ચ દૃષ્ટા । તેષાં દાનિ ભવતિ । ઇયં રાજકન્યા સુષ્ઠુ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ઇયં રાજ્ઞો કુશસ્ય અગ્રમહિષી યોગ્યા ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા દૂતા ચ અપરં દિવસં કલ્યતો એવ પ્રાવરિય નિવાસયિત્વા ચ રાજકુલદ્વારે સ્થિતા । યં કાલં રાજા મહેન્દ્રકો દર્શનશાલાયાં ઉપવિષ્ટો તે દાનિ બ્રાહ્મણા દૂતા ચ રાજ્ઞો ભિવાદયિત્વા પુરતઃ સ્થિતા ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય જયેન વર્ધાપયિત્વા એતદ્ ઉવાચ ॥ મહારાજ વારાણસ્યાં કુશો નામ રાજ્ઞો ઇક્ષ્વાકુસ્ય પુત્રો સો તે સુદર્શનાં સ્વધીતરં ભાર્યાર્થાય વરેતિ ॥ સો દાનિ કુશો રાજા અભિલક્ષિતો યથા ષષ્ટીનાં નગરસહસ્રાણાં રાજ્યં કારયતિ ॥ તસ્ય મહેન્દ્રકસ્ય ભવતિ ॥ અનુરૂપ એદૃશસ્ય પુરુષસ્ય સમ્બન્ધો ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો તં બ્રાહ્મણં દૂતાં ચ જલ્પતે ॥
[_મ્વુ_2.442_] ભવન્તો વયસ્યઃ રાજા કુશો મમ ભવતિ દેમિ સે ધીતરં ભાર્યાર્થં ॥ સો દાનિ બ્રાહ્મણો મોદકાનિ ક્રીણિય બ્રાહ્મણાં શબ્દાવિત્વા મોદકાનિ વારેતિ । ભવન્તો અન્યં મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા રાજ્ઞો કુશસ્ય ઇક્ષ્વાકુપુત્રસ્ય ધીતાં સુદર્શનાં પ્રપત્નીં પ્રયચ્છતિ । તં ભવન્તો ઉદકં પ્રયચ્છન્તુ ॥ તે દાનિ બ્રાહ્મણા ચ દૂતા ચ બ્રાહ્મણસ્ય વચનં કૃત્વા રાજાનં મહેન્દ્રકમ્ આમન્ત્રયિત્વા પ્રસ્થિતા । અનુપૂર્વેણ વારાણસીમ્ અનુપ્રાપ્તા ॥
___તે દાનિ બ્રાહ્મણા ચ દૂતા ચ અમાત્યાનાં પુરોહિતાનાં નિવેદયન્તિ ॥ તાદૃશા કન્યા લબ્ધા યસ્યા સર્વે જમ્બુદ્વીપે અન્યા કન્યા રૂપેણ સદૃશા નાસ્તિ । શૂરસેને નામ જનપદે કન્યકુબ્જં નામ નગરં તત્ર મહેન્દ્રકો નામ મદ્રકરાજા । તસ્ય ધીતા સુદર્શના નામ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ॥ શ્રુત્વા તે દાનિ અમાત્યા પુરોહિતા ચ અલિન્દાયે દેવીયે નિવેદેન્તિ ॥ તાદૃશા કન્યા લબ્ધા તસ્યા સર્વે જમ્બુદ્વીપે અન્યા કન્યા રૂપેણ સદૃશા નાસ્તિ । શુરસેને નામ જનપદે કન્યકુબ્જં નામ નગરં । તત્ર મહેન્દ્રકો નામ મદ્રકરાજા । તસ્ય ધીતા સુદર્શના નામ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ॥ શ્રુત્વા અલિન્દા દેવી હૃષ્ટા પ્રીતા સંવૃત્તા । અસદૃશા મે પુત્રસ્ય ભાર્યા લબ્ધા ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી પુત્રસ્ય કુશસ્ય રોચયતિ ॥ પુત્ર તાદૃશા કન્યા લબ્ધા યસ્યા સર્વે જંબુદ્વીપે અન્યા કન્યા રૂપેણ સદૃશા નાસ્તિ । શુરસેને નામ જનપદે કન્યકુબ્જં નામ નગરં તત્ર મહેન્દ્રકો નામ મદ્રકરાજા તસ્ય ધીતા સુદર્શના નામ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ॥ સો દાનિ રાજા કુશો માતુર્ વચનં શ્રુત્વા હૃષ્ટો પ્રીતો સંવૃત્તઃ ॥ અમાત્યપારિષદ્ય બ્રાહ્મણપુરોહિતરાજાચાર્યાન્ આમન્ત્રેતિ ॥ ભવન્તો
[_મ્વુ_2.443_] શૂરસેને નામ જનપદે કન્યકુબ્જં નામ નગરં તત્ર મહેન્દ્રકો નામ મદ્રકરાજા તસ્ય ધીતા સુદર્શના નામ । ગચ્છથ તાં મમ કૃતેન આનેથ ॥ તે દાનિ અમાત્યા પારિષદ્યા બ્રાહ્મણપુરોહિતા રાજાચાર્યા રાજ્નો કુશસ્ય પ્રતિશ્રુત્વા ચતુરંગં બલકાયં સન્નાહયિત્વા મહતા સમૃદ્ધિયે મહતા વિભૂષાયે પ્રસ્થિતા ॥ તસ્યા દાનિ અલિન્દાયે દેવીયે તેષાં પ્રસ્થિતાનામ્ એતદ્ અભૂષિ ॥ કો નુ ખલુ ઉપાયો ભવેયા યથા સા સુદર્શના રાજધીતા ન જાનેયા કેદૃશો રાજા કુશો વર્ણરૂપેણ ॥ તસ્યા દાનિ અલિન્દાયે દેવીયે ભવતિ એવં ॥ યં નૂનાહં ગર્ભગૃહં કારેયં યત્ર રાજા કુશો ભાર્યાયા સાર્ધં ક્રીડેયા રમેયા પરિચારેયા ન ચ સા જાનેયા કેદૃશો રાજા કુશો ત્તિ ॥ તાયે દાનિ અલિન્દાયે દેવીયે તાદૃશં ગર્ભગૃહં કૃતં લિપ્તોપલિપ્તં ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં યત્ર રાજા કુશો ક્રીડિષ્યતિ રમિષ્યતિ પરિચારિષ્યતિ ॥
___તે પિ દાનિ અમાત્યા પારિષદ્યા બ્રાહ્મણપુરોહિતા રાજાચાર્યા અનુપૂર્વેણ શૂરસેનેષુ જાનપદેષુ કન્યકુબ્જં નામ નગરમ્ અનુપ્રાપ્તા ॥ તે દાનિ યેન મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા તેનોપસંક્રમિત્વા રાજાનં જયેન વર્ધાપયિત્વા પુરતો સ્થિત્વા એતદ્ ઉવાચ ॥ મહારાજ જામાતા તે કુશો રાજા કૌશલ્યં પરિપૃચ્છતિ સપરિવારસ્ય યં ચ મહારાજેન પ્રતિજ્ઞાતં તાં મે ધીતાં સુદર્શનાં ભાર્યાર્થં દેહિ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો તાન્ અમાત્યપારિષદ્યાં બ્રાહ્મણપુરોહિતરાજાચાર્યાન્ અભિનન્દિત્વા પ્રતિસંમોદિત્વા રાજારહાણિ વસ્ત્રાલંકારાણિ પરિભોગાનિ ચ દિન્ના ॥ તે દાનિ અમાત્યપારિષદ્યા તત્ર કત્ય્ અહં કાલં વિહરિત્વા રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય આમન્ત્રયન્તિ ॥ મહારાજ ચિરગતા સ્મ વિવાહઃ ક્રિયતુ ગચ્છામઃ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો મહતા રાજર્દ્ધીયે
[_મ્વુ_2.444_] મહતા રાજાનુભાવેન મહતો જનકાયસ્ય હક્કારહિક્કારભેરીભૃદંગપટહશંખસંનિનાદેન વિવાહધર્મં કૃત્વા ધીતા સુદર્શના રાજ્ઞો કુશસ્ય ભાર્યા દિન્ના ॥ તે દાનિ અમાત્યા પુરોહિતા વિવાહધર્મં કૃત્વા રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય આમન્ત્રયિત્વા પ્રસ્થિતા । અનુપૂર્વેણ વારાણસીયે ઉપવનં અનુપ્રાપ્તા ॥ એવં દાનિ સુદર્શના રાજધીતા મહતા સત્કારેણ મહતા સમુદયેન વારાણસીં નગરીં પ્રવેશિતા ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા રાજકુલે પ્રવેશિતા ॥ યેન શ્વશ્રૂ અલિન્દા દેવી તેનોપસંક્રમિત્વા શ્વશ્રુયે પાદાં શિરસા વન્દિત્વા પુરતઃ પ્રત્યુસ્થાસિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી તાં વધૂં દૃષ્ટ્વા પ્રભુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા સંવૃત્તા ॥

___સો દાનિ રાજા કુશો સુદર્શનાયે રાજધીતાયે સાર્ધં તહિં ગર્ભગૃહે અજ્યોતિકે મહારહેહિ ઉપભોગપરિભોગેહિ ક્રીડન્તો રમન્તો પરિચારયન્તો આસતિ ॥ તસ્યા દાનિ રાજધીતુઃ સુદર્શનાયે તહિં ગર્ભગૃહે અજ્યોતિકે રાજ્ઞા કુશેન સાર્ધં ક્રીડન્તીયે રમન્તીયે પરિચારયન્તીયે એતદ્ અભૂષિ ॥ ઇમં રાજ્ઞો કુશસ્ય ઇક્ષ્વાકુકુલં ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ અનન્તરત્નાકરં અયં ચ અસ્માકં શયનગૃહો અજ્યોતિકો દીપા પિ ન દીપ્યન્તિ । પરસ્પરં હિ ચક્ષુહિ ન પશ્યામો નૈવાહં જાનામિ કેદૃશો રાજા કુશો વર્ણરૂપેણ નાપિ સ રાજા કુશો જાનાતિ કીદૃશા મે સુદર્શના દેવી વર્ણરૂપેણ । એતન્ તત્ર અન્તરં ન પરિબુધ્યામિ કસ્યાર્થાય અસ્માકં શયનગૃહે નૈવ રાત્રં ન દિવા દીપા દીપ્યન્તિ । સા દાનિ સુદર્શના દેવી રાજાનં કુશં રહોગતં પૃચ્છતિ ॥ મહારાજ અયં રાજકુલો ઋદ્ધો ચ સ્ફીતો ચ અનન્તરતનાકરો ઇમસ્મિં ચાસ્માકં શયનગૃહે નૈવ રાત્રૌ ન દિવા દીપા દીપ્યન્તિ યથા અન્ધકારે તથા સંવસામો પરસ્પરં ચક્ષુહિ ન પશ્યામો નૈવાહં જાનામિ કીદૃશો મે ભર્તા નાપિ મહારાજા જાનાતિ કીદૃશા મે સુદર્શના દેવી । તદ્ એતત્ કારણં ન પરિબુધ્યામિ કસ્યાર્થાય
[_મ્વુ_2.445_] અસ્માકં શયનગૃહે દીપા ન દીપ્યન્તિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ દેવિ અહં પિ એતં ન જાનામિ કસ્યાર્થાય અસ્માકં શયનગૃહે દીપા ન દીપ્યન્તિ । માતા મે જાનિષ્યતિ તાં પૃચ્છાહિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી રાજધીતા પ્રભાતાયે યં કાલં રાજા કુશો નિર્ધાવિતો ભવતિ વસ્ત્રાણિ ચ પ્રાવરિત્વા અલંકારં ચ બન્ધયિત્વા અલિન્દાય મહાદેવીયે પાદાં વન્દનાય ઉપસંક્રાન્તા ॥ સા દાનિ સુદર્શના શ્વશ્રૂયે પાદા વન્દિત્વા આહ ॥ ભટ્ટે અયં રાજકુલો ઋદ્ધો સ્ફીતો ચ અનન્તરતનાકરો અસ્મિં ચ અસ્માકં શયનગૃહે નૈવ દિવા ન રાત્રિં દીપા દીપ્યન્તિ યથા અન્ધકારે તથા સંવસામો પરસ્પરં ચક્ષૂહિ ન પશ્યામઃ કિમ્ અત્ર કારણં યં અસ્માકં ગૃહે દીપા ન દીપ્યન્તિ ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્રિ સુદર્શને યુષ્માકં ઉભયે જાયાપતિકા ઉદારરૂપા રૂપેણ અન્યં કંચિ સમસમં ન પશ્યામિ । તં મા યુષ્માકં પરસ્પરં ઉદારં રૂપં દૃષ્ટ્વા ઉન્માદં ગચ્છેયા તિ । અપિ તુ એવં ચ મે દેવાનામ્ ઉપયાચિતં ચિરકાલં અસ્માભિઃ યદા મે વધુકાયે સુદર્શનાયે પુત્રો વા ધીતા વા ભવેયા તતો દ્વાદશમે વર્ષે પરસ્પરં પશ્યિષ્યથ ॥ એષો સ્માકં કુલધર્મઃ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા આહ ॥ પાપં ખલુ તાવ ભટ્ટાયે દેવાનામ્ ઉપયાચિતં ચિરકાલમ્ અસ્માભિઃ પરસ્પરં ન દ્રષ્ટવ્યં ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્રિ કિં કરોમિ એવં મે ઉપયાચિતં દેવાનામ્ અપિ રક્ષામિ મા યુષ્માકં પરસ્પરં ઉદારવર્ણરૂપં દૃષ્ટ્વા ઉન્માદં ગચ્છેયા ત્તિ ॥ એવં દાનિ સુદર્શના રાજધીતા શ્વશ્રુય અલિન્દાય મહાદેવીય સંજ્ઞપ્તા ॥
___સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા ચિરેણ કાલેન તાં શ્વશ્રું પ્રનિપતિય તાં વિજ્ઞપેસિ ॥
[_મ્વુ_2.446_] ભટ્ટે ઇચ્છામિ સ્વામિકં દ્રષ્ટું ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ ભવતુ પુત્રિ કાલેન તં પશ્યિષ્યસિ ॥ સા દાનિ સુદર્સના પુનર્પુનઃ તાં શ્વશ્રું વિજ્ઞપેતિ । ભટ્ટે ઇચ્છામિ એકં વારં દ્રષ્ટું ॥ તસ્યા દાનિ અલિન્દાયે મહાદેવીયે એવં ભવતિ । ઇયં સુદર્શના રાજધીતા કુશં પશ્યિતુકામા યદિ સે ન વિનોદયામિ કૌતુકં મહાન્તં ભવેયા । સા અલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્રિ સુદર્શને સુષ્ઠુ સુવે તે રાજાનં કુશં દર્શયિષ્યામિ દર્શનશાલાયાં જનસ્ય દર્શનં ચ દત્તં ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી રાજં કુશં આમન્ત્રેતિ ॥ પુત્ર એષા સુદર્શના રાજધીતા ત્વાં પશ્યિતુકામા ત્વં ચ પાપકો રૂપેણ મા સુદર્શના તવેદૃશં રૂપં દૃષ્ટ્વા ચિત્તસ્ય ભવે અન્યથાત્વં યો તેષાં પંચાનાં કુમારશતાનાં સર્વેષાં કુમારાણાં દર્શનીયતરો પ્રાસાદિકતરો ભવેયા સ રાજેતિ કૃત્વા રાજાસને નિષીદાપયિત્વા તતો સુદર્શનાયે ઉપદર્શયિતવ્યો એષઃ રાજા કુશો તિ । તતો સુદર્શના જાનેય એદૃશો રાજા કુશો તિ તતઃ ચિત્તં ન પ્રતિહરિષ્યતિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે એવં ક્રિયતુ ॥ તેષાં દાનિ કુમારાણાં કુશદ્રુમો કુમારો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો ॥ સો દાનિ કુશદ્રુમો રાજાર્હેહિ વસ્ત્રેહિ ચ આભરણેહિ ચ અલંકૃત્વા યથા રાજા તથા અલંકૃતો દર્શનશાલાયે રાજકૃત્યે સિંહાસને રાજેતિ કૃત્વ ઉપવિશાપિતો । તે પિ કુમારા સર્વે અલંકૃતાઃ સુભૂષિતા કૃતા સ્વકસ્વકેષુ આસનેષુ ઉપવિશાપિતા ॥ અમાત્યા પિ પુરોહિતા ભટબલાગ્રા શ્રેષ્ઠિનૈગમગ્રામગ્રામિકજનપદા સરાજક્યા પરિષા યથા દેવપુરિષા વિરોચતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો ભ્રાતુઃ કુશદ્રુમસ્ય કુમારસ્ય રાજાસને નિષણ્ણસ્ય ચ્છત્રં ગૃહ્ય વામે પાર્શ્વે છત્રં ધારેતિ । સા દાનિ અલિન્દા દેવી વધુકાયે સુદર્શનાયે સાર્ધં અપરેહિ ચ બહુહિ દેવીશતેહિ પરિવારિતા રાજકુલાતો નિર્ધાવિતા સિંહપંજરે સ્થિતા ॥ અથ ખલુ અલિન્દા મહાદેવી વધુકાયે સુદર્શનાયે
[_મ્વુ_2.447_] કુશદ્રુમં કુમારં રાજાસને ઉપનિષણ્ણકં ઉપદર્શયતિ ॥ પુત્રિ સુદર્શને એષો તે ભર્તા પશ્યાહિ નં ॥ સા દાનિ સુદર્શના કુશદ્રુમં કુમારં રાજાસને નિષણ્ણં દૃષ્ટ્વા પ્રીતમનસા સુલબ્ધા મે લાભા યસ્યા મે ભર્તા એદૃશો અભિરૂપો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો સર્વાં સ રાજપરિષામ્ અભિભવતિ રૂપેણ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા પરિષાં ચ અભિવિલોકયતિ યાવત્ તસ્યા સહસ્રસ્ત્રીબુદ્ધિયે સો રાજક્યો છત્રધારો દૃષ્ટો ॥ તસ્યા દાનિ સુદર્શનાયે તં રાજક્યં છત્રન્ધરં દૃષ્ટ્વા મનસં પ્રત્યાહતં દુઃખદૌર્મનસ્યજાતા સંવૃત્તા ॥ શ્વશ્રું અલિન્દાં મહાદેવીં જલ્પતિ ॥ ભટ્ટે શોભતિ રાજા કુશો કુમારા ચ કૃતપુણ્યા દર્શનીયા સર્વા ચ રાજક્યા પરિષા શોભતિ યથા દેવપરિષા । અપિ ચ એષો છત્રધારો અપશ્યનીયો ન અનુરૂપો સદૃશસ્ય રાજ્ઞો દેવપુત્રસમસ્ય એદૃશો છત્રધારો વિકૃતરૂપો સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો સ્થૂલપાદો મહોદરો કાલો મષિરાશિવર્ણો । એતેન ચ્છત્રધારેણ સર્વા સા રાજક્યપરિષાશિરી ઉપહતા । એવં વિસ્તીર્ણે રાજ્યે નાસ્તિ અન્યો પુરુષો યો રાજ્ઞો છત્રં ધરેયા ॥ યદિ મે ભર્તા ઇચ્છતિ પ્રિયં કર્તું તદ્ એષો છત્રધારો રાજ્ઞો સામન્તકે ન તિષ્ઠેયા અન્યં પુરુષં છત્રં ધારાપયે ॥ અલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્રિ સુદર્શને મા હૈવં જલ્પાહિ ન રૂપેણ કૃત્યં ભવતિ યદ્ એષો છત્રધારો રૂપેણ પાપકો અપિ તુ ગુણેહિ મહાત્મકો શીલવન્તો સત્યવાદી ધાર્મિકો પુણ્યવન્તો બલવાં પરરાષ્ટ્રપ્રમર્દકો એતસ્યાનુભાવેન અસ્માકં ષષ્ટીહિ નગરસહસ્રેહિ સનિગમજાનપદેહિ ન કોચિ પ્રત્યર્થિકો હેઠાં ઉત્પાદેતિ । એતસ્યાનુભાવેન સર્વે વયં સુખં જીવામ ॥ એવં દાનિ અલિન્દાયે દેવીયે સા સુદર્શના

[_મ્વુ_2.448_] સંજ્ઞપ્તા ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજ્ઞા કુશેન સાર્ધં રહોગતા જલ્પતિ ॥ મહારાજ એવં વિસ્તીર્ણે તવ રાજ્યે નાસ્ત્ય્ અન્યો પુરુષો યો તવ ચ્છત્રધારો ભવેય । યો તવ એદૃશો છત્રધારો અદર્શનીયો । યદિ મે ઇચ્છસિ પ્રિયં કર્તું તદ્ એતં છત્રધારં મેલ્લેહિ અન્યં પુરુષં છત્રધારં થપેહિ ॥ રાજા આહ ॥ મા એતં છત્રધારં નિન્દાહિ કિં રૂપેણ કૃત્યં ભવતિ । યો ગુણેન સમ્પન્નો કિં રૂપં તસ્ય કરિષ્યતિ । સો છત્રધારો મહાત્મા ગુણેન કલ્યાણો ચ મહાબલો ચ તસ્ય અનુભાવેન ઇમાનિ ષષ્ટિ નગરસહસ્રાણિ ન કોચિ પ્રત્યર્થિકો હેઠાં ઉત્પાદયતિ ॥ એવં દાનિ સુદર્શના દેવી રાજ્ઞા કુશેન સંજ્ઞપ્તા ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો સુદર્શનાં દેવીં પશ્યતુકામો માતરં અલિન્દાં દેવીં વિજ્ઞાપેતિ । અમ્બે અભિપ્રાયો મે યથા સુદર્શનાં દેવીં પશ્યેયં ॥ અલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્ર ત્વં પાપકો રૂપેણ યદિ સુદર્શના જાનેયા એદૃશો રાજા કુશો વર્ણરૂપેણ સ્થાનમ્ એતં વિદ્યતિ યં સુદર્શના ઉપક્રમેણ આત્માનાં મારેયા ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે કિં શક્યા કર્તું । ઉપાયો ચિન્તયિતવ્યો યદ્ અહં સુદર્શનાં પશ્યેય સા ચ મે ન જાનેયા કો એષો તિ ॥ આલિન્દા દેવી આહ ॥ પુત્ર એષ અસ્તિ ઉપાયો યદા સુદર્શના રાજધીતા અપરાહિ દેવીહિ સાર્ધં સર્વાહિ ચ અન્તઃપુરિકાહિ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ધાવિષ્યતિ ઉત્પલાનિ પદ્માનિ ચ પુષ્પતકાનિ દ્રષ્ટું તતો ત્વં પ્રકૃત્યૈવ ઉદ્યાનં ગત્વા પદ્મિનીયે કણ્ઠમાત્રો ઓતરિત્વા પદ્મપલાશેન શીર્ષં પ્રતિચ્છાદયિત્વા આસસિ । તથા વયં કરિષ્યામઃ યથા યત્ર દેશે તુવં પદ્મિનીયે સ્થિતકો ભવિષ્યસિ તેન સોપાનેન સુદર્શના પદ્મિનીય પદ્માનામ્ અર્થાય સ્વયં ઓતરિષ્યતિ । યત્ કારણં સુદર્શનાતીવ પુષ્પલોલા પત્રલોલા ચ તતો નાં ત્વં યથાભિપ્રાયં પશ્યિષ્યસિ ॥
[_મ્વુ_2.449_] તત્ર દાનિ રાજકુલે માલાકારેહિ ઉત્પલાનિ ચ પદુમાનિ ચ પુણ્ડરીકાનિ ચ સૌગન્ધિકાનિ ચ ફુલ્લિતાનિ નાનાપ્રકારાણિ ચ માલ્યાનિ પ્રવેશિયન્તિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાનિ ઉત્પલાનિ પદુમાનિ ફુલ્લિતાનિ દૃષ્ટ્વા તાં શ્વશ્રું અલિન્દાં દેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભટ્ટે ઇચ્છામિ વાપીયો દ્રષ્ટું ફુલ્લિતકેહિ ઉત્પલપદુમકુમુદપુણ્ડરીકેહિ ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્ર સુષ્ઠુ પશ્યાહિ સર્વે વાપીયો નિર્ધાવિષ્યામઃ ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી રાજ્ઞો કુશસ્ય નિવેદયતિ ॥ પુત્ર યં ખલુ જાનેસિ સા વૈ સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં વાપીયો દર્શનાયે નિર્ધાવિષ્યતિ । યદિ તાં પશ્યિતુકામઃ તતો પ્રકૃત્યૈવ ઉદ્યાનભૂમિં ગત્વા તત્ર દેશે તિષ્ઠાહિ યથા તે સુદર્શના ન જાનેયા એષો રાજા કુશો તિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો માતુઃ પ્રતિશ્રુત્વા પ્રભાતાયે રાત્રીયે પ્રાકૃતકેન વેષેણ પ્રકૃત્યૈવ ઉદ્યાનભૂમિં ગત્વા અન્તઃપુરિકાં પ્રતિપાલેન્તો આસતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો યેન સોપાનેન સર્વબહૂનિ પદુમાનિ ચ પુણ્ડરીકાનિ ચ તત્રોતરોત્વા પદ્મપલાશેનાત્માનં છાદયિત્વા આસતિ ॥ અન્તઃપુરિકા ચ સર્વા નિર્ધાવિતા । યાદૃશં નન્દનવનં અપ્સરગણેહિ ભરિતં ઉપશોભતિ તાદૃશો તમ્ ઉદ્યાનં તેન રાજાન્તઃપુરેણ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી તાસુ વાપીસુ ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકાં ફુલ્લિતકાનિ રમણીયા દૃષ્ટ્વા અપરાસુ દેવીષુ જલ્પતિ ॥ દેવીહો આગચ્છથ વાપીસુ પદુમાનિ ગૃહ્ણીષ્યામઃ ॥ તાન્ દેવીયો આહ ॥ સુષ્ઠુ દેવિ

[_મ્વુ_2.450_] ગૃહ્ણીષ્યામો પદ્માનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી તહિં અન્યાહિ દેવીહિ યેન સોપાનેન રાજા કુશો સ્થિતો તેન સોપાનેન સુદર્શનાં અગ્રતો કૃત્વા ઓકસ્તા ॥ તાય દાનિ સુદર્શનાયે પદ્માનાં કૃતેન હસ્તો પ્રણામિતો પદ્મં ગૃહ્ણીષ્યામીતિ । તતઃ કુશેન રાજ્ઞા સહસા આલિંગિતા ॥ તસ્યા દાનિ સુદર્શનાયે દેવીયે એવં ભવતિ ઉદકરાક્ષસેન ગૃહીતા ॥ સા દાનિ અવિધા અવિધા પ્રવેશિતાહમ્ ઉદકરાક્ષસેન ખજ્જામિ ઉદકરાક્ષસેન ખજ્જામિ ત્તિ ॥ તા દાનિ અન્તઃપુરિકા સર્વા એકાન્તીભૂતા સ્થિતા રાજા કુશો દેવીય સાર્ધં ક્રીડિષ્યતિ સા દાનિ સુદર્શના દેવી અવિધાવિધ ત્તિ વક્ષ્યતિ ઉદકરાક્ષસેન ખજ્જામિ ॥ તા દાનિ અન્તઃપુરિકા યં કાલં જાનન્તિ રાજ્ઞા કુશેન યથાભિપ્રાયં કૃતં તદા સુદર્સનાયે દેવીયે પરિવારેણ સંલગ્નં બલિકર્મ કૃતં । કટચ્છુ જ્વલિતા શાન્તં સમિતં તે પાપં દિષ્ટ્યાસિ ઉદકરાક્ષસેન મુક્તા તિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાહિ અપરાહિ દેવીહિ સાર્ધં તહિં દિવસં પદ્મિનીયે ક્રીડિત્વા રમિત્વા પરિચારયિત્વા વિકાલે રાજકુલં પ્રવિષ્ટા ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી રાજ્ઞો કુશસ્ય શયનગૃહં પ્રવિષ્ટા ॥ રાજા જલ્પતિ ॥ દેવી પદ્મિનીં પશ્યનાય ગતા ન મમ પદ્માનિ આનીતા । ન તે અહં પ્રિયે પ્રિયો તિ ॥ દેવી આહ ॥ મહારાજ કુતો મે પદ્માનિ ઓકસ્તા અહં વાપીં પદ્માનિ ગૃહ્ણિષ્યામીતિ તતો હં ઉદકરાક્ષસેન આલિંગિતા મનાસ્મિ ઉદકરાક્ષસેન ખાદિતા । તતો સ્મિ અન્તઃપુરિકાહિ મોચિતા ॥ યાદૃશો મહારાજ સો તવ ચ્છત્રધારો તદૃશો તત્ર પદ્મિનીયે ઉદકરાક્ષસો મન્યામિ એકમાતાય જાતા તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો આહ ॥
[_મ્વુ_2.451_] દેવિ મા ભૂયો પદ્મિનીં પશ્યનાય નિર્ધાવસિ । અહં પિ તત્ર વાપીયે મનાસ્મિ ઉદકરાક્ષસેન ખાદિતો હિ ॥
___તત્ર રાજકુલે આમ્રકાલે રાજક્યેહિ આમ્રપાલેહિ નાનાપ્રકારાણિ આમ્રાણિ પ્રવેશિતાનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી તાનિ નાનાપ્રકારાણિ આમ્રાણિ દૃષ્ટ્વા શ્વશ્રુમ્ અલિન્દાં મહાદેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભટ્ટે ઇચ્છામિ આમ્રવનાનિ દ્રષ્તું ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્રિ સુષ્ઠુ પશ્યાહિ શુવે આમ્રવનાનિ નિર્ધાવયિષ્યામિ ॥ તાયે દાનિ અલિન્દાયે મહાદેવીયે આમ્રપાલાં શબ્દાપયિત્વા આણત્તિકા દિન્ના ॥ શ્વઃ સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં આમ્રવનાનિ પશ્યનાય નિર્ધાવિષ્યતિ તતો આમ્રવનં સિક્તસંસૃષ્ટં કરોથ । વસન્તચિત્રેહિ દુષ્યેહિ આમ્રદણ્ડાનિ વેઠેથ ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં આમ્રવનં અલંકરોથ ॥ તે દાનિ ઉદ્યાનપાલા મહાદેવીયે અલિન્દાય વચનમાત્રેણ તમ્ ઉદ્યાનં આમ્રવનં અલંકૃતં ॥ સા દાનિ અલિન્દા દેવી રાજ્ઞો કુશસ્ય નિવેદયતિ ॥ પુત્ર યં ખલુ આણેસિ શુવે સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં રાજક્યમ્ આમ્રવનં પશ્યનાય નિર્ધાવિષ્યતિ । યદિ મે પશ્યિતુકામો સિ સુદર્શનાં રાજધીતાન્ તતો પ્રકૃત્યૈવ ગત્વા તત્ર પ્રદેશે તિષ્ઠાહિ યથા તે સુદર્શના ન જાનાતિ એષો સો રાજા કુશો તિ ॥ સો માતુર્ વચનં પ્રતિશ્રુત્વા પ્રાકૃતકેન વેષેણ પ્રકૃત્યૈવ આમ્રવનં ગત્વા સર્વસ્યારામસ્ય યો સર્વશોભનો આમ્રો તસ્ય હેષ્ટા સ્થિતઃ ॥ સા દાનિ સુદર્શના અન્તઃપુરિકાહિ પરિવૃતા મહતા રાજ-ઋદ્ધિયે મહતા રાજાનુભાવેન નાનાપ્રકારેહિ સુવિચિત્રેહિ રાજરથેહિ આરુહિત્વા આમ્રવનં પ્રસ્થિતા ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી યાનાતો ઓરુહિત્વા બહૂહિ દેવીશતેહિ પરિવૃતા તં આમ્રવનં પ્રવિષ્ટા ॥ યાદૃશં ચિત્રરથે મિશ્રકાવને દેવાનાં
[_મ્વુ_2.452_] ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં યાત્રકા કોવિદારા દેવપરિવૃતા શોભન્તિ તાદૃશં રાજન્યં આમ્રવનં તાહિ રાજાન્તઃપુરિકાહિ પરિવૃતો શોભતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી અપરાહિ સાર્ધં તમ્ આમ્રવનં અનુચંક્રમન્તી અનુવિચરન્તી વરવરાણિ આમ્રાણિ ઉચ્ચિનન્તી આમ્રફલાનિ ચ ભુજન્તી નાનાપ્રકારાણિ ચ પુષ્પજાતાનિ ઉચ્ચિનન્તી યાવદ્ આમ્રવનસ્ય મધ્યે અનુપ્રાપ્તા યત્ર રાજા કુશો આસતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો આમ્રમૂલાતો ઉત્થિહિત્વા સુદર્શનાયે દેવીયે ઉન્મૂર્ધિકાયે આલિંગિતો ॥ સા દાનિ સુદર્શના ભીતા સન્ત્રસ્તા જાનાતિ વનપિશાચેનાસ્મિ ગૃહીતા તિ ॥ સા દાનિ અવિધાવિધ ત્તિ પ્રવેશિતા વનપિશાચેન ખજ્જામિ વનપિશાચેન ખજ્જામિ ત્તિ ॥ તા દાનિ અન્તઃપુરિકા ઇતો ચ ઇતો ચ પલાયન્તિ । રાજા કુશો સુદર્શનાય સાર્ધં આમ્રવને ક્રીડતિ રમતિ પરિચારયતિ સાપિ સુદર્શના અવિધાવિધં વક્ષ્યતિ ધાવથ અન્તઃપુરિકાહો વનપિશાચેન ખજ્જામિ ॥ તા દાનિ અન્તઃપુરિકા યં કાલં જાનન્તિ યથાભિપ્રાયો રાજ્ઞા કુશેન સુદર્શનાય સાર્ધં ક્રીડિતં રમિતં પરિચારિતં તતઃ નાનાપ્રકારાણાં પુષ્પાણાં ઉત્સંગે ગૃહ્ણિયાન તં દેશં ગતા ॥ તા દાનિ બહૂનિ દેવીશતાનિ પુષ્પમુષ્ટીહિ રાજં કુશં ઓકિરન્તિ શબ્દં ચ કરોન્તિ । ધિક્પિશાચ ધિક્પિશાચ ત્તિ ॥ સો દાનિ કુશો સુદર્શનાં દેવીમ્ ઓશિરિત્વા રાજકુલં પ્રવિષ્ટો ॥ તસ્યા દાનિ સુદર્શનાય દેવીયે પરિવારેણ સંલગ્નં બલિકર્મ કૃતં । કટચ્છુ જ્વાલાપિતા શાન્તં શમિતં પાપં દિષ્ટ્યાસિ વનપિશાચેન જીવન્તી મુક્તા તિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી અપરાહિ દેવીહિ સાર્ધં તહિં આમ્રવને યથાભિપ્રાયં દિવસં ક્રીડિત્વા રમિત્વા પ્રવિચારયિત્વા વિકાલે રાજકુલં પ્રવિષ્ટા ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજ્ઞો કુશસ્ય શયનગૃહે પ્રવિષ્ટા ॥ રાજા
[_મ્વુ_2.453_] જલ્પતિ ॥ દેવી આમ્રાણિ સંપશ્યનાય નિર્ધાવિતા ન તે આમ્રાણિ આનીતાનિ ન તે અહં પ્રિયો ॥ દેવી આહ ॥ મહારાજ કુતો મે આમ્રાણિ । નિર્ધાવિતા સા આમ્રાણિ પશ્યનાય તતઃ મે વનપિશાચેન આલિંગિતા મનાસ્મિ વનપિશાચેન ખાદિતા । તતો હં અન્તઃપુરિકાહિ વનપિશાચસ્ય હસ્તાતો મોચિતા ॥ મહારાજ યાદૃશો તવ ચ્છત્રધારો યાદૃશો પદ્મિની-ઉદકરાક્ષસઃ તાદૃશો આમ્રવને વનપિશાચઃ સર્વે ત્રયો જના મન્યે એકમાતાય જાતા તિ સર્વે સમસદૃશા ॥ રાજા કુશો આહ ॥ દેવિ મા ભૂયો આમ્રવનં પશ્યનાય ગચ્છ । અહં પિ તત્રામ્રવને મનાસ્મિ વનપિશાચેન ખાદિતો ॥
___તત્ર દાનિ અપરેણ કાલેન સુદર્શના દેવી શ્વશ્રુમ્ અલિન્દાં મહાદેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ અભિપ્રાયો મે રાજ્ઞો કુશસ્ય હસ્તિવાહિનીં દ્રષ્ટું । શૃણોમિ રાજ્ઞો કુશસ્ય વિસ્તીર્ણા હસ્તિવાહિની ષષ્ટિ હસ્તિસહસ્રાણિ ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ ભો પુત્રિ સુવે રાજહસ્તિવાહિનીં પશ્યનાય નિર્ધાવસિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી હસ્તિમહામાત્રં શબ્દાવિયાન આણત્તિકા દિન્ના ॥ સુવે સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરિકાહિ સાર્ધં રાજક્યાં હસ્તિશાલાં પશ્યનાય નિર્ધાવિષ્યતીતિ । તતઃ હસ્તીં ચ હસ્તિશાલાં ચ અલંકરોહિ ॥ સો દાનિ હસ્તિમહામાત્રો અલિન્દાય મહાદેવીયે આણત્તિકાયે શ્રુત્વા સર્વાં હસ્તિવાહિનીં ષષ્ટિં હસ્તિસહસ્રાણિ સર્વાલંકારેહિ અલંકૃતાનિ હેમલાલપ્રતિચ્છન્નાનિ દન્તપતિમોકાનિ શુણ્ડાપતિમોકાનિ સખુરપ્રવાલાનિ । સા ચ હસ્તિશાલા સિક્તસન્સૃષ્ટા મુક્તપુષ્પાવકીર્ણા કૃતા ઓસક્તપટ્ટદામકલાપા ધૂપિતધૂપના ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી રાજં કુશમ્ આમન્ત્રયતિ ॥

[_મ્વુ_2.454_] પુત્ર યં ખલુ જાનેસિ સુવે સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં રાજક્યાં હસ્તિશાલાં નિર્ધાવિષ્યતિ પશ્યનાય । તતઃ પ્રકૃત્યૈવ હસ્તિશાલાં ગત્વા તત્ર દેશે આસથ યથા તે સુદર્શના ન જાનેયા એષઃ રાજા કુશો તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો માતુઃ પ્રતિશ્રુત્વા પ્રભાતાયે રાત્રીયે હસ્તિમેણ્ઠવેશેન પ્રકૃત્યૈવ હસ્તિશાલાં ગત્વા હસ્તિનો મૂલે સુદર્શનાં પ્રતિપાલયમાનો આસતિ ॥ સાપિ દાનિ સુદર્શના શ્વશ્રુય અલિન્દાયે સાર્ધં સર્વાહિ ચ અન્તઃપુરિકાહિ પરિવૃતા રાજારહેહિ અશ્વરથેહિ અભિરુહિત્વા હસ્તિશાલાં પ્રવિષ્ટા ॥ સા દાનિ અશ્વરથાતો ઓરુહિત્વા બહૂહિ ચેટીશતેહિ પરિવૃતા હસ્તિશાલાં પ્રવિષ્ટા । સો પિ રાજા કુશો હસ્તિનાં મૂલે હસ્તિમેણ્ઠો તિ કૃત્વા સુદર્શનાં નિધ્યાયમાનો આસતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી તાહિ અન્તઃપુરિકાહિ સાર્ધં તત્ર હસ્તિશાલાય અનુચંક્રમન્તી અનુવિચરન્તી યં કાલં પ્રતિનિવર્તિતા રાજકુલં ગચ્છામીતિ રાજ્ઞા કુશેન પ્રત્યગ્રેણ હસ્તિલણ્ડેન વાષ્પાયન્તેન સુદર્શના દેવી પૃષ્ઠિતો આહતા । તાનિ રાજાર્હાણિ વસ્ત્રાણિ હસ્તિલણ્ડેન વિનાશિતાનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા શ્વશ્રું અલિન્દા મહાદેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભટ્ટે ઇમસ્ય રાજક્યસ્ય હસ્તિમહામાત્રસ્ય દણ્ડો દાતવ્યઃ । શક્યા એતેન યા રાજ્ઞો કુશસ્ય અમ્ગ્રમહિષી તાં હસ્તિલણ્ડેન આહનિતુન્ તિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ ભવતુ પુત્રિ મેલ્લેહિ એષો રાજક્યો હસ્તિમહામાત્રો અવધ્યો કિં શક્યં કર્તું ॥ એવં દાનિ સુદર્શના શ્વશ્રુયે સંજ્ઞાપિતા ॥
___સા દાનિ સુદર્શના અપરેણ કાલેન શ્વશ્રુમ્ અલિન્દાં મહાદેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભટ્ટે પ્રિયં મે રાજ્ઞો કુશસ્ય અશ્વવાહિનીં દ્રષ્ટું ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ સુષ્ઠુ પુત્રિ સ્વો રાજ્ઞો કુશસ્ય અશ્વવાહનં પશ્યનાયે નિર્ધાવાહિ ॥ સા દાનિ
[_મ્વુ_2.455_] અલિન્દા મહાદેવી અશ્વમહામાત્રાણાં શબ્દાપયિત્વા આણત્તિકાં દેતિ ॥ શ્વો સુદર્શના રાજાદેહીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં રાજક્યં અશ્વવાહનં પશ્યનાયે નિર્ધાવિષ્યતિ । તાં દાનિ ષષ્ટિ અશ્વસહસ્રાણિ સર્વાણિ અલંકરોહિ અશ્વશાલાં ચ સિક્તસંસૃષ્ટાં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણાં કરોહિ ॥ તેહિ અશ્વરક્ષેહિ અલિન્દાયે મહાદેવીયે આણત્તિકાં શ્રુત્વા સર્વાણિ ષષ્ટિ અશ્વસહસ્રાણિ સર્વાલંકારોહિ અલંકૃતાનિ । સા ચ અશ્વસાલા સિક્તસન્સૃષ્ટા મુક્તપુષ્પાવકીર્ણા કૃતા ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી રાજસ્ય કુશસ્ય નિવેદયતિ ॥ પુત્ર કુશ યં ખલુ જાનેસિ સા સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં રાજક્યં અશ્વવાહનં પશ્યનાયે નિર્ધાવિષ્યતિ । યદિ સિ પશ્યતુકામઃ તતો પ્રકૃત્યૈવાશ્વશાલાયાં ગત્વા તત્ર દેશે તિષ્ઠાહિ યથા તે સુદર્શના ન જાનેયા એષઃ રાજા કુશો ત્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશઃ માતુર્ વચનં પ્રતિશ્રુત્વા પ્રભાતાયે રાત્રીયે અશ્વરક્ષવેશં કૃત્વા અશ્વાનાં ઘાસં વિકિરન્તો આસતિ સુદર્શનાં પ્રતિપાલયમાનો ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા શ્વશ્રુયે અલિન્દાયે મહાદેવીયે સાર્ધં સર્વાહિ ચાન્તઃપુરિકાહિ રત્નામયીં શિવિકામ્ આરુહિત્વા અશ્વશાલાં પ્રસ્થિતા ॥ સાપિ દાનિ સુદર્શના શિવિકાતો પ્રત્યોરુહિય બહૂહિ દેવીશતેહિ પરિવૃતા અશ્વશાલાં પ્રવિષ્ટા ॥ સો પિ રાજા કુશો અશ્વાનાં પૃષ્ઠતો સ્થિતઃ સુદર્શનાં નિધ્યાયન્તો ॥ સાપિ દાનિ સુદર્શના અપરાહિ અન્તઃપુરિકાહિ સાર્ધં તત્ર અશ્વશાલાયાં અનુચંક્રમિત્વા અનુવિચરિત્વા યં કાલં નિવર્તિતા રાજકુલં ગચ્છામિ ત્તિ તતઃ કુશેન રાજ્ઞા પ્રત્યગ્રેણ અશ્વલણ્ડેન વાષ્પાયન્તેન પૃષ્ઠિમેન આહતા । તાનિ રાજાર્હાણિ વસ્ત્રાણિ અશ્વલણ્ડેન વિનાશિતાનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા શ્વશ્રું અલિન્દાં મહાદેવીં આહ ॥ ભટ્ટે ઇમસ્ય અશ્વરક્ષસ્ય દણ્ડો દાતવ્યઃ ॥ લભ્યા એતેન રાજ્ઞઃ કુશસ્ય
[_મ્વુ_2.456_] અગ્રમહિષીં અશ્વલણ્ડેન આહનિતું તિ ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્રિ મર્ષેહિ એતે રાજક્યા અશ્વરક્ષા અવધ્યા કિં શક્યા કર્તું ॥
___સા દાનિ સુદર્શના અપરેણ કાલેન શ્વશ્રુમ્ અલિન્દાં મહાદેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભટ્ટે અભિપ્રાયો મે રાજ્ઞો કુશસ્ય રથવાહિનીં દ્રષ્ટું । શ્રુતં મે વિસ્તીર્ણા રાજ્ઞઃ કુશસ્ય રથવાહિની ષષ્ટિ રથસહસ્રાણિ ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ સુષ્ઠુ પુત્રિ શ્વો રાજ્ઞો કુશસ્ય રથવાહિનીં પશ્યનાય નિર્ધાવાહિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી રાજ્ઞો કુશસ્ય રથપાલાં શબ્દાપયિત્વા આણત્તિકાં દેતિ ॥ સ્વો સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં રાજ્ઞો કુશસ્ય રથવાહિનીં પશ્યનાયે નિર્ધાવિષ્યતિ ॥ તેહિ દાનિ રથપાલેહિ મહાદેવીવચનં શ્રુત્વા અપરજ્જુકાતો ષષ્ટુ રથસહસ્રાણિ યુક્તાનિ સિંહચર્મપરિવારાણિ દ્વીપચર્મપરિવારાણિ વ્યાઘ્રચર્મપરિવારાણિ પાણ્ડુકમ્બલપ્રતિચ્છન્નાનિ સનન્દિઘોષાણિ સવૈજયન્તિકાનિ સખુરપ્રવાલાનિ ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકાનિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી રાજ્ઞો કુશસ્ય નિવેદયતિ ॥ પુત્ર યં ખલુ જાનેસિ સ્વો સુદર્શના રાજધીતા અન્તઃપુરેણ સાર્ધં રાજક્યાં રથવાહિનીં પશ્યનાયે નિર્ધાવિષ્યતિ । યદિ સિ પશ્યિતુકામઃ તતો પ્રકૃત્યૈવ રથશાલાં ગત્વા તત્ર પ્રદેશે તિષ્ઠાહિ યથા તે સુદર્શના ન જાનેયા એષઃ સો રાજા કુશો ત્તિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા અલિન્દાયે મહાદેવીયે સાર્ધં સર્નેણ ચ અન્તઃપુરેણ રાજારહેહિ રથેહિ અભિરુહિત્વા રથશાલાંપ્રસ્થિતા ॥ સો પિ રાજા કુશો માતરિ પ્રતિશ્રુત્વા પ્રભાતાયે રાત્રીયે પ્રકૃત્યૈવ રથવાહનશાલાં ગતઃ રથપાલવેષેણ રથાનાં મૂલ આસતિ સુદર્શનાં પ્રતિપાલયમાનો ॥ સાપિ દાનિ સુદર્શના રાજધીતા અશ્વરથાતો ઓરુહિત્વા બહૂહિ દેવીશતેહિ પરિવૃતા રથશાલાં પ્રવિષ્ટા ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા અપરાહિ દેવીહિ સાર્ધં રથશાલામ્ અનુચંક્રમિત્વા યં કાલં નિવર્તિતા રાજકુલં ગચ્છામિ ત્તિ તતઃ રાજ્ઞા કુશેન પ્રત્યગ્રેણ ગોમયપિણ્ડેન વાષ્પાયન્તેન
[_મ્વુ_2.457_] પૃષ્ઠે આહતા ॥ તાનિ રાજાર્હાણિ વસ્ત્રાણિ ગોમયપિણ્ડેન વિનાશિતાનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા શ્વશ્રુમ્ અલિન્દાં મહાદેવીમ્ આહ ॥ ભટ્ટે ઇમસ્ય રથપાલસ્ય દણ્ડો પ્રણામયિતવ્યો । લભ્યા એતેન રાજ્ઞો કુશસ્ય અગ્રમહિષીં ગોમયપિણ્ડેન આહનિતું ॥ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્રિ મર્ષેહિ એષ રાજક્યો રથપાલઃ અવધ્યો રાજ્ઞો રથકોશધારો કિં શક્યા કર્તું ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાય અલિન્દાય મહાદેવીય સંજ્ઞપ્તા ॥

___તત્ર દાનિ અપરેણ કાલેન યા રાજક્યા હસ્તિશાલા તત્રાગ્નિઃ મુક્તો મહાન્તો અગ્નિદાહો પ્રજ્વલિતો ॥ હસ્તિમેણ્ઠસહસ્રાણિ મહામાત્રાણિ ચ અન્યશ્ ચ મહાજનકાયો સન્નિપતિતો હસ્તિશાલાં નિર્વાપયિષ્યામઃ ન ચ શક્નોન્તિ તં અગ્નિદાઘં પરિનિર્વાપયિતું અન્તઃપુરં પિ તેન અગ્નિભયેન સર્વં ભીતં સન્ત્રસ્તં સંવૃત્તં મા ઇમં પિ રાજકુલં દહિષ્યતીતિ ॥ તા દાનિ સર્વાઃ અન્તઃપુરિકા યતો હસ્તિશાલા તતો નિર્ધાવમાના આસન્તિ કો શક્નોતિ એતં હસ્તિદાઘં પરિનિર્વાયપયિતું તિ ॥ મહાજનકાયં ખિજ્જન્તે ન ચ શક્નોન્તિ તં અગ્નિદાઘં નિર્વાપયિતું ન ચ શક્નોન્તિ તાનિ હસ્તિશાલાય પટલાનિ ઘનાનિ મહન્તાનિ બહુજન-ઉત્તકાનિ પાતયિતું ॥ તસ્મિંશ્ ચ કાલાન્તરે રાજા કુશો વહિર્નગરે અનુચંક્રમન્તો અનુવિચરન્તો અણ્વતિ । તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો અમાત્યેન પુરુષેણ નિવેદિતં ॥ મહારાજ યં ખુ જાનેસિ યા રાજક્યા હસ્તિશાલા તત્ર અગ્નિઃ પ્રજ્વલિતો ॥ શ્રુત્વા ચ પુનઃ રાજા કુશો હસ્તિસ્કન્ધવરગતઃ જવેન તાં હસ્તિશાલાં સપરિવારો આગતો ॥ સર્વાહિ અન્તઃપુરિકાહિ રાજા આપતન્તો દૃષ્ટો તેન રાજ્ઞા આપતન્તેન તાનિ પ્રદીપ્તાનિ પટલાનિ એકેનોસ્સાહેન સપક્ષકાનિ
[_મ્વુ_2.458_] સતલકણ્ટકાનિ તતઃ હસ્તિશાલાતો વાહ્યમુખં ક્ષિપ્તાનિ ॥ યે પિ હિ હસ્તિયો વરત્રેહિ બદ્ધાનિ તાનિ બન્ધનાનિ હસ્તેન ચ્છટચ્છટાય ચ્છિન્દતિ । યે પિ હસ્તિનાગા અગ્નિના અભિગ્રસ્તા તાનિ ઉત્ક્ષિપિત્વા અગ્નિભયાતો એકમન્તે ક્ષિપતિ ॥ એવં દાનિ કુશેન રાજ્ઞા મુહૂર્તેન હસ્તિશાલા નિર્વાપિતા સર્વા હસ્તિવાહિની અગ્નિદાઘાતો મોચિતા એકો પિ ન હસ્તિર્ દગ્ધો નાબાધિતો ॥ તત્ર દાનિ અનેકકોટીશતસહસ્રાણિ રાજ્ઞો કુશસ્ય તાદૃશાં વીર્યપરાક્રમાં દૃષ્ટ્વા હક્કારસહસ્રાણિ પ્રવર્તેન્તિ । અન્તઃપુરં પિ રાજ્ઞો કુશસ્ય તાદૃશં પુરુષપરાક્રમં દૃષ્ટ્વા સર્વે પ્રીતા તુષ્ટા અહો રાજ્ઞો કુશસ્ય બલો અહો પરાક્રમં ॥ તત્ર દાનિ અપરા કુબ્જા હર્ષિતા વેગજાતા રાજા રાજા તિ કુશં સંરાવેતિ ॥
સિંહસુપીઠો બલવાં શોભે સુવિપુલો મહાં ।
ખે ચન્દ્રો ઇવ આભાતિ સમન્તપરિમણ્ડલં ॥
ચક્રોરતામ્રાયતાક્ષો કામદેવો વ શોભતિ ।
હસ્તિનો મોચયે રાજા સ્થામોપેતો નરર્ષભો ॥
સો દાનિ રાજા કુશો તસ્યા કુબ્જાય પ્રીતો દાયં દેતિ સંવારેતિ વરં ॥
ભદ્રિકા ખુ અયં કુબ્જા યા રાજાનં પ્રશંસતિ ।
કાશિકાનિ તે વસ્ત્રાણિ દદામિ ચતુરો અહં ॥
સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા તાં કુબ્જાં કુશસ્ય વર્ણં ભાષમાણાં શ્રુત્વા તસ્યા દાનિ સુદર્શનાય રાજધીતુ એવં ભવતિ ॥ એષઃ રાજા કુશો ભવિષ્યતિ
[_મ્વુ_2.459_] તસ્ય એષા કુબ્જા વર્ણં ભાષતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા રાજસ્ય કુશસ્ય તાદૃશં વર્ણરૂપં દૃષ્ટ્વા માનસં સે પ્રત્યાહતં દુઃખદૌર્મનસ્યજાતા સંવૃત્તા ॥ મા તાવ એદૃશો મમ ભર્તા એવં દુર્વર્ણો દુર્દૃશો સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો સ્થૂલપાદ્રો મહોદરો કાલો મષિરાશિવર્ણો પિશાચસ્ય ચ એતસ્ય ચ નાસ્તિ કિંચિત્* નાનાકરણં ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી તસ્યા કુબ્જાયે રુષિતા આહ ॥
ન નામ એતાયે કુબ્જાયે જિહ્વાયે અસ્તિ ચ્છેદકો ।
સુતીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ યા રાજાનં પ્રશંસતિ ॥
સા દાનિ કુબ્જા સુદર્શનાં દેવીં ગાથાયે સંજ્ઞપેતિ ॥
પ્રતિતર્જેન્તિ રાજાનો બન્ધનેન વધેન વા ।
તસ્માસ્ય વર્ણં ભાષામિ રક્ષં જીવિતમ્ આત્મનો ॥
સા દાનિ સુદર્શના દેવી રાજં કુશં તાદૃશં દૃષ્ટ્વા દુર્વર્ણં દુર્દૃશં દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજકુલે એવં રમણીયે દેવભવનસન્નિભે અનન્તરતનાકરે રતિં ન વિન્દતિ અન્નપાનેન સે છન્દઃ ઓત્પદ્યતે । નાહં અત્સ્યામિ ન ભોક્ષ્યામિ કિં જીવિતેન મે યદ્ અહં પિશચેન સાર્ધં સંવસામિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા શ્વશ્રુમ્ અલિન્દાં મહાદેવીં વિજ્ઞપેતિ ॥ ભટ્ટે મુઞ્ચાહિ મે કન્યકુબ્જં ગમિષ્યામિ માતાપિતુઃ સકાશં ॥ યદિ મે ન ઓસિરિષ્યસિ મુહૂર્તેન ઉપક્રમેમિ આત્માનં મારયિષ્યં ॥ તસ્યા દાનિ અલિન્દાયે મહાદેવીયે એવં ભવતિ ॥ વરં અયં રાજધીતા જીવતિ નૈવ મૃતા તિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી આહ ॥ પુત્રિ ગચ્છ યત્ર તે અભિપ્રાયો ॥
[_મ્વુ_2.460_] સા દાનિ સુદર્શના રાજધીતા કુબ્જાદ્વિતીયા અશ્વરથં અભિરુહિત્વા વારાણસીતો નિર્યાત્વા પ્રસ્થિતા અનુપૂર્વેણ કન્યકુબ્જં ગતા માતાપિતુઃ સકાશં ॥ સો દાનિ રાજા કુશો વિકાલે શયનગૃહં પ્રવિષ્ટો સુદર્શનાં દેવીં ન પશ્યતિ । રાજકુલે સમન્તેન માર્ગયમાના ન કુત્રચિદ્ દૃશ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો સુદર્શનાં દેવીં ન લભન્તો ઉત્કણ્ઠતિ શોચતિ પરિતપ્યતિ । એવં વિસ્તીર્ણે અન્તઃપુરે ન્યાં ન લભતિ ॥ યદા સે વિદિતં યથા સુદર્શના દેવી કુબ્જાદ્વિતીયા જ્ઞાતિકુલં ગતા સો દાનિ રાજા કુશો માતરં અલિન્દાં વિજ્ઞપેતિ ॥ અમ્બે અહં પિ ગચ્છામિ કણ્ણકુબ્જં શ્વશુરસ્ય મહેન્દ્રસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો સકાશં સુદર્શનાં દેવીમ્ આનયિષ્યામિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી પુત્રસ્ય કુશસ્ય વચનં શ્રુત્વા કન્યકુબ્જં ગમિષ્યામીતિ તતઃ પુત્રપ્રેમ્નેન રાજ્યતૃષ્ણાયે ચ મૂર્છિતા પ્રસ્ખલિતા ચ ભગ્ના ધરણીતલે પ્રપતિતા પુત્રશોકસમન્વિતા ॥ અહો મમ મન્દભાગ્યાયે અનર્થં । પર્યેષિતા યતો ઇયં મયા મહેન્દ્રકસ્ય કન્યકુબ્જકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો ધીતા સુદર્શના ઇહાનીતા તતો ન જાનામિ કથં મે પુત્રસ્ય રાજ્ઞો કુશસ્ય ભવિષ્યતિ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી પુત્રસ્ય કુશસ્ય જલ્પતિ ॥ પુત્ર ત્વં ઇક્ષ્વાકુરાજપુત્રો સુકુમારો સુખસંવૃદ્ધો જાનપદા ચ શક્તુભક્ષા કમ્બલપરિધાના ચ દિવસકર્મલૂખાહારા ચ કથન્તે માર્ગગમનં ભવિષ્યતિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અહં અમ્બે નૃત્યગીતવાદ્યેન અન્યાહિ ચ માયાહિ વિવિધેહિ ચ ઉપાયેહિ આત્મનો વૃત્તિં કલ્પયન્તો ગમિષ્યં મા ઉત્કણ્ઠતુ અમ્બા ॥ સો રાજા કુશો તાં માતરં સંજ્ઞાપયિત્વા ભ્રાતરં કુશદ્રુમં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ ભ્રાતા
[_મ્વુ_2.461_] ઇમાનિ તે ષષ્ટિ નગરસહસ્રાણિ સનિગમજાનપદાનિ ઐશ્વર્યં કારાપેહિ ઇમાનિ તે ષષ્ટિ હસ્તિસહસ્રાણિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ હેમજાલપ્રતિચ્છન્નાનિ સખુરપ્રવાલાનિ ષષ્ટિ અશ્વસહસ્રાણિ સર્વે સૈન્ધવાનિ શીઘ્રવાહીનિ સર્વાલંકારવિભૂષિતાનિ ષષ્ટિ રથસહસ્રાણિ સિંહચર્મપરિવારાણિ વ્યાઘ્રચર્મપરિવારાણિ દ્વીપિચર્મપરિવારાણિ પાણ્ડુકમ્બલપ્રતિચ્છન્નાનિ સનન્દિઘોષાણિ સવૈજયન્તિકાનિ સખુરપ્રવાલાનિ ઉચ્છ્રિતચ્છત્રધ્વજપતાકાનિ ઇમાનિ તે વાહનાનિ । ઇમં રાજ્યં પરિપાલેહિ યાવ મમ આગમનં ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો અમાત્યાનાં સંદિશતિ ॥ એષો વો કુમારો કુશદ્રુમો રાજા મમ યાવદ્ આગમનં । એવં જાનથ । તથા એવ રાજ્યં સમનુશાસથ ધર્મેણ ચ પૌરજાનપદાં પરિપાલેથ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો અમાત્યાનાં એવમ્ અનુશાસયિત્વા ભ્રાતરં કુશદ્રુમં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા માતરમ્ અલિન્દાં મહાદેવીં અભિવાદયિત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્વા સપ્તતન્ત્રિકાં વીણામ્ આદાય ઉત્તરાભિમુખો પ્રસ્થિતો ॥

___રાજા કુશો વિવિધેહિ ઉપાયેહિ આત્મનો વૃત્તિં કલ્પયન્તો કન્યકુબ્જં શ્વસુરં યેન ગચ્છતિ અનુપૂર્વેણ કન્યકુબ્જસ્ય વિષયમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥ તત્ર અન્યતરસ્મિં ગ્રામે વાસમ્ ઉપગતો અપરાયે વૃદ્ધાયે શાલાયે પ્રતિશ્રયો દિન્નો ॥ તત્ર ગ્રામે ઉત્સવો વ વર્તતિ । સો દાનિ રાજા કુશો તાયે વૃદ્ધાયે વુચ્ચતિ ॥ પુત્ર ઇહ ગ્રામે ઉત્સવો વર્તતિ વ્રજ ગ્રામમધ્યે તત્ર કિંચિદ્ અન્નપાનં લભિષ્યસિ તતઃ આહારં કૃત્વા પ્રતિક્રમિષ્યસિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તસ્યા વૃદ્ધાય શ્રુત્વા ગ્રામમધ્યં ગતઃ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા કુશેન તાદૃશી વીણા વાદિતા ગીતકં ગાયિતં યં સર્વો ગ્રામજનો આરાધ્યતિ । એતસ્ય દાનિ કુશસ્ય ગ્રામજનેન પ્રીતેન સમાનેન નાનાપ્રકારસ્ય ખજ્જકસ્ય પૂરં ગોપિટકં દિન્નં મહાન્તં અલિન્દં ઓદનસ્ય દધિકલશશ્ ચ નાનાપ્રકારાણિ
[_મ્વુ_2.462_] ચ વ્યંજનાનિ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા કુશેન ખદ્યભોજ્યં સર્વં વૃદ્ધાયે શાલાં પ્રવેશિતં ॥ સા દાનિ વૃદ્ધા પ્રભૂતખાદ્યભોજ્યં દૃષ્ટ્વા (પૂરં મહાન્તં ગોપિટકં નાનાપ્રકારસ્ય ચ ખજ્જકસ્ય પૂરં પિટકં દિન્નં મહાન્તં અલિન્દં ઓદનસ્ય નાનાપ્રકારાણિ વ વ્યંજનાનિ તેન દાનિ રાજ્ઞા કુશેન પ્રવેશિતં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ વૃદ્ધા) પ્રીતા સંવૃત્તા ॥ અદ્ય એષઃ ગાન્ધર્વિકો એકાહારં કૃત્વા પશ્ચિમે યામે ગમિષ્યતિ તં શેષં ખાદ્યભોજ્યં મમ દ્વેમાસિકં ત્રેમાસિકં વા ભક્તં ભવિષ્યતિ ॥ તેનાપિ દાનિ રાજ્ઞા કુશેન તસ્યા વૃદ્ધાયે આલાપં કરન્તેન એકાર્ધં વ યન્ તં ગોપિટકં ખજ્જકસ્ય પ્રખાદિતં । સાપિ વૃદ્ધા જાનાતિ । ઇદાનિં પિ મુહૂર્તકે પિ એષો મમ ખજ્જકશેષં દાસ્યતીતિ ॥ તેનાપિ દાનિ રાજ્ઞા કુશેન બુભુક્ષિતેન સર્વં તં ગોપિટકં ખજ્જકસ્ય ખાદિતં ન એકં પિ ખજ્જાલોપં શેષકૃતં ॥ તસ્યા વૃદ્ધાયે એવં ભવતિ ॥ યદા ઇમેન ગાન્ધર્વિકેન તં મહાન્તં ગોપિટકં ખજ્જકસ્ય સર્વં ખાદિતં આશિતો એષઃ ભવિષ્યતિ । ન ધારયિષ્યતિ એષો ભૂયો ઇમં અલિન્દં મોદકસ્ય ખાદિતું । એવમ્ મમ ચિરસ્ય કાલસ્ય ભક્તં ભવિષ્યતિ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા કુશેન માર્ગગતેન બુભુક્ષિતેન મહાન્તં અલિન્દં મોદકસ્ય તં ચ દધિકલશં તાનિ ચ વ્યંજનાનિ નાનાપ્રકારાણિ સર્વં પરિભુક્તં । તસ્યા વૃદ્ધાયે ન કિંચિ શેષકૃતં ॥ સા દાનિ વૃદ્ધા નિરાશા સંવૃત્તા અવિધાવિધં પ્રવિશથ ધાવથ પ્રવેશિતકાયો મનુષ્યરૂપેણ મે પિશાચો ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ મમ ખાદિતુકામો ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે કિમ્ આરવસિ કિઞ્ચિ દ્રવસિ । ગ્રામસ્મિ ન ચ કા પિ પાપકા વસન્તિ મા ત્રસાહિ મા રવાહિ । ઇમાં એકરાત્રિં વસિત્વા શુવે ગમિષ્યામિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો પ્રત્યૂષલેશકાલે ઉત્થાય પ્રસ્થિતઃ અનુપૂર્વેણ કન્યકુબ્જં
[_મ્વુ_2.463_] અનુપ્રાપ્તઃ માલાકારશાલાં પ્રવિષ્ટો । માલાકારમહત્તરકસ્ય અલ્લીનો અહં પિ ઇમહિં વસિષ્યં અહં પિ અત્ર કર્મે કુશલો ॥ તત્ર દાનિ માલાકારશાલાયાં રાજન્યાનિ કણ્ઠગુણાનિ ગન્ધમકુટા ચ માલા ક્રિયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તાદૃશાનિ કણ્ઠગુણાનિ ચ ગન્ધમકુટાનિ ચ માલાશ્ ચ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ ચ સુવિચિત્રાણિ ચ આકારવન્તાનિ ચ કરોતિ યથા સર્વે માલાકારા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપદ્યન્તિ । અહો કલ્યાણો આચાર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો ય ઇમાનિ એદૃશાનિ કણ્ઠગુણાનિ ગન્ધમકુટાનિ ચ માલાશ્ ચ તાદૃશાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ કરોતિ યથા અસ્માભિઃ ન કદાચિ દૃષ્ટપૂર્વા । સર્વાણિ ચ રાજા કુશો આત્મનો નામકેન આલિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા રાજ્ઞો કુશસ્ય એતં કર્મન્ તિ ॥ તાનિ કણ્ઠગુણાનિ ગન્ધમકુટાનિ માલાશ્ ચ રાજકુલં પ્રવેશિતા સુદર્શનાયે ઉપનામિયન્તિ । પશ્ય સુદર્શને ઇમાનિ પુષ્પજાતાનિ કેદૃશાનિ સુકૃતાનિ સુવિચિત્રાણિ સુનિષ્ઠિતાનિ નાનાવર્ણાનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના યં તત્ર સર્વશોભનં કણ્ઠગુણં ચ મકુટં ચ માલાવરં ચ ગૃહીતં આબન્ધામિ ત્તિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં ॥ તસ્યા એતદ્ ભવતિ ॥ કુશસ્ય એતં કર્મન્ તિ રાજા કુશો પ્રાકૃતકેન વેશેન ઇહાગતો ભવિષ્યતીતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાનિ કુશેન કૃતાનિ મેલ્લેત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ ગૃહ્ણતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતરે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ વુચ્ચતિ અન્તઃપુરિકાહિ । સુદર્શના કિં ત્વમ્ ઇમાનિ સર્વશોભનાનિ કણ્ઠગુણાનિ મકુટાનિ માલાશ્ ચ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતાનિ ગૃહ્ણસિ ॥ સા તામ્ આહ ॥ અલં મે એતેહિ એતમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યન્ તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિદ્ આચિક્ષતિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો માલાકારસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ
[_મ્વુ_2.464_] નિર્ધાવિત્વા કુમ્ભકારમહત્તરકસ્ય મૂલે અલ્લીનો ॥ તત્રાપિ રાજાન્તઃપુરસ્ય કૃતે નાનાપ્રકારાણિ કુમ્ભકારભાજનાનિ ક્રિયન્તિ । સો દાનિ રાજા કુશો તાદૃશાનિ કુમ્ભકારભાજનાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યથા સર્વે કુમ્ભકારા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપદ્યન્તિ । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રો શોભનઃ શિલ્પિકો ય ઇમાનિ એદૃશા કુમ્ભકારભાજનાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યાનિ અસ્માભિઃ ન કદાચિ દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ કુશો રાજા સ્વકં નામકં સંજ્ઞામાત્રકેન આલિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ તાહિ દાનિ અન્તઃપુરે દાસીહિ તાનિ કુમ્ભકારભાજનાનિ રાજકુલં પ્રવેશિતાનિ સુદર્શનાયે ચ ઉપનામિયન્તિ । પશ્ય સુદર્શને ઇમાનિ કુમ્ભકારભાજનાનિ યાદૃશાનિ શોભનાનિ કલ્યાણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ યન્ તે રુચ્યતિ તં ગૃહ્ણાહિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાનિ કુમ્ભકારભાજનાનિ યં સર્વશોભનં સર્વદર્શનીયં તં ગૃહ્ણીષ્યામીતિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં । તસ્યા એવં ભવતિ । કુશસ્યેતં કર્મન્ તિ ॥ સા દાનિ તાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકા નિપ્રતિગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતરે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ પિ દેવીહિ । સુદર્શને એદૃશાનિ ભાજનાનિ ન કદાચિદ્ ઇહ રાજકુલે પ્રવેશિતપૂર્વાણિ એવં શોભનાનિ । કિસ્ય ત્વં એતાનિ શોભનાનિ ભાજનાનિ ન ગૃહ્ણસિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ અલં મે એતેન એતમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યં તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિદ્ આચિક્ષતિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો કુમ્ભકારસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ નિષ્ક્રમિત્વા વર્ધકિમહત્તરકસ્ય મૂલે અલ્લીનો ॥ તત્રાપિ રાજાન્તઃપુરસ્ય કૃતેન નાનાપ્રકારાણિ વર્ધકિભાણ્ડાનિ ક્રિયન્તિ । આસન્દિકા પિ ક્રિયન્તિ મઞ્ચકા પિ

[_મ્વુ_2.465_] ક્રિયન્તિ પીઠકા પિ ક્રિયન્તિ શય્યાસનકા પિ ક્રિયન્તિ પાદફલકાનિ પિ ક્રિયન્તિ ભદ્રપીઠકાનિ પિ ક્રિયન્તિ અયક્વા પિ ક્રિયન્તિ ફેલિકાનિ પિ ક્રિયન્તિ અન્તકોટાન્ય્ અપિ ક્રિયન્તિ અન્યાનિ ચ નાનાપ્રકારાણિ વર્ધકિભાણ્ડાનિ ક્રિયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તાદૃશાનિ વર્ધકિભાણ્ડાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યથા સર્વે વર્ધકિનો દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્ના । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાનિ એદૃશાનિ વર્ધકિભાણ્ડાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ કરોતિ યાનિ અસ્માભિઃ ન કદાચિ દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ રાજા કુશો આત્મનો નામકં સંજ્ઞામાત્રકેણ લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા રાજ્ઞો કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ તાહિ દાનિ અન્તઃપુરિકાદાસીહિ તં વર્ધકિભાણ્ડં રાજકુલે પ્રવેશિતં । યાનિ સર્વશોભનાનિ તાનિ વિચિનિત્વા સુદર્શનાયે ઉપનામીયન્તિ ॥ સુદર્શને પશ્ય પશ્ય ઇમાનિ વર્ધકિભાણ્ડાનિ યાદૃશાનિ શોભનાનિ દર્શનીયાનિ । યન્ તે અભિપ્રેતં તં ગૃહ્ણાહિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના યા તત્ર સર્વશોભના આસન્દિકા યા મંચકા યા પીઠકા પાદાશ્રયા વા પાદફલકા વા ભદ્રપીઠા વા અયક્કા વા અન્તકોટા વા ફેલા વા ફેલિકા વા તં ગૃહ્ણામીતિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં ॥ તસ્યા દાનિ એવં ભવતિ ॥ કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ સા દાનિ તં મેલ્લિત્વા અન્યં પ્રાકૃતકં ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતાયે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ તાહિ ચ અન્તર્પુરિકાહિ । સુદર્શને કિસ્ય ત્વં ઇમાનિ એદૃશાનિ વર્ધકિભાણ્ડાનિ શોભનીયાનિ
[_મ્વુ_2.466_] મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ ગૃહ્ણાસિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ અલં મે તેહિ ઇમાનિ એવ મે ભવન્તુ ॥ યં તત્ર રહસ્યં તં ન કસ્યચિદ્ આચિક્ષતિ ॥

___સો દાનિ રાજા કુશો વર્ધકિસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતો નિર્ધાવિત્વા ચોડકધોવકસ્ય મૂલે અલ્લીનો ॥ તત્રાપિ રાજાન્તઃપુરસ્ય કૃતેન ચોડકાનિ ધોવીયન્તિ સુદર્શનાયા પિ ચોડકાનિ તત્રૈવ ધોવીયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો સુદર્શનાયે વસ્ત્રાણિ પ્રત્યભિજાનતિ । સો દાનિ રાજા કુશો તાનિ સુદર્શનાય ચોડકાનિ તાદૃશાનિ ધોવતિ સુપ્રક્ષાલિતાનિ ચૌક્ષાણિ નિર્મલાણિ ધૌતાનિ યથા સર્વે ધોવકા ચોડકા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાનિ ચોલકાનિ એદૃશાનિ સુધોવિતાનિ સુપ્રક્ષાલિતાનિ ચૌક્ષાણિ નિર્મલાનિ ધોવતિ યાનિ અસ્માભિઃ ન કદાચિ દૃષ્ટપૂર્વાણિ ॥ રાજા કુશો સ્વકં નામકં ભલ્લાતકેન સંજ્ઞામાત્રકેન લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ તાહિ દાનિ અન્તઃપુરદાસીહિ તાનિ ચોલકાનિ રાજકુલં પ્રવેશિતાનિ યાનિ દેવીનાં ચોલકાનિ તાનિ દેવીનામ્ ઉપનામિતાનિ યાનિ અન્તઃપુરિકાનાં ચોલકાનિ તાનિ અન્તઃપુરિકાનાં દિન્નાનિ । તાનિ દાનિ અન્તઃપુરિકા સુદર્શનાચોલકાનિ પશ્યન્તિ અવદાતાનિ ચૌક્ષાણિ નિર્મલાનિ । તા દાનિ વિસ્મયં લભન્તિ સર્વશોભનાનિ સુદર્શનાય ચોલકાનિ સુધોતાનિ ચ ચૌક્ષાણિ નિર્મલા દ્વિગુણં ત્રિગુણં સુદર્શનાય ધોવાપનિકમ્ અર્હન્તિ ॥ સુદર્શનાપિ તાનિ વસ્ત્રાણિ દૃષ્ટ્વા શુદ્ધાનિ નિર્મલાનિ પ્રીતા
[_મ્વુ_2.467_] સંવૃત્તા યાવ યત્ર દેશાન્તે ચોડધોવનકો ભલ્લાતકેન સંજ્ઞામાત્રેણ લિખન્તો ચોલકે નામકં કરોતિ તત્ર તં કુશસ્ય નામકં દૃષ્ટ્વા કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ સા દાનિ ન સ્વયં પ્રતીછતિ ઉપસ્થાયકાયે ગૃહ્ણાવેતિ ॥ તાનિ સર્વાન્તઃપુરિકા સ્વકસ્વકાનાં વસ્ત્રાણાં ધોવાપનિકં ચેટીનાં હસ્તે દેન્તિ । સા દાનિ સુદર્શના ન ઇચ્છતિ વસ્ત્રાણાં ધોવાપનિકં દાતું ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતરે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ અન્તઃપુરિકાહિ ચ ॥ સુદર્શને યદા તવ ચોલકાનિ સુધોવિતાનિ સુચૌક્ષાણિ સર્વાણિ લંચકાનિ તસ્ય ધોવાપનિકં ન દેસિ ॥ સુદર્શના આહ ॥ કિં યુષ્માકં ચિન્તા દીષ્યતિ સો અન્યેન કાલેન ॥ યં તત્ર રહસ્યં તં ન કસ્યચિ આચિક્ષતિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો ધોવકસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ નિર્ધાવિત્વા રજમહત્તરકસ્ય મૂલે અલ્લીનો તત્રાપિ ચ રજકશાલે રાજાન્તઃપુરસ્ય ચોલકાનિ રજ્યન્તિ સુદર્શનાય પિ ચોલકાનિ રજ્યન્તિ ॥ તત્રૈવ સો રાજા કુશો સુદર્શનાયે ચોલકાનિ પ્રત્યભિજાનતિ । તેન કુશેન તાયે સુદર્શનાયે ચોલકાનિ સુરક્તાનિ રંગરક્તાનિ સુવિવિત્રાણિ તાદૃશાનિ રક્તાનિ યથા તે સર્વે રજા વિસ્મયમ્ આપન્ના । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રો શોભનઃ શિલ્પિકો યો ઇમાનિ એદૃશાનિ સુરક્તાનિ સુવિચિત્રાણિ ચોલકાનિ રજતિ યાન્ય્ અસ્માભિઃ ન કદાચિત્* દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ રાજા કુશો સ્વકં નામકં ભલ્લાતકેન સંજ્ઞામાત્રકેન લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ તાહિ દાનિ અન્તઃપુરિકાદાસીહિ યાનિ યાનિ દેવીનાં ચોલકાનિ તાનિ તાનિ દેવીનાં યતાનિ યાનિ અન્તઃપુરિકાનાં ચોલકાનિ તાનિ અન્તઃપુરિકાનાં દિન્નાનિ । સુદર્શનાચોલકં
[_મ્વુ_2.468_] અન્તઃપુરિકા દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતા ઇમાનિ સુદર્શનાયે ચોલકાનિ તાનિ સુરક્તાનિ સુદર્શનીયાનિ સુવિચિત્રાણિ ઇમાયે સુદર્શનાયે દ્વિગુણં ત્રિગુણં રંજાપનીયં દાતવ્યં ॥ તા દાનિ ચોલકાનિ સુદર્શનાયે ઉપનામિતાનિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાનિ ચોલકાનિ સુરક્તાનિ સુદર્શનીયાનિ સુવિચિત્રાણિ દૃષ્ટ્વા તુષ્ટા પ્રીતિસૌમનસ્યસંવૃત્તા યાવ યત્ર દેશે રજકો ભલ્લાતકેન અઙ્કં કરોતિ તત્ર દેશે પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં । તસ્યા એવં ભવતિ । કુશસ્ય તં કર્મન્ તિ । સા ન પ્રતીછતિ ઉપસ્થાયકાયે પ્રયચ્છતિ ॥ તા દાનિ અન્તઃપુરિકા સ્વકસ્વકાનાં ચોલકાનાં રંજાપનિકં ચેટિકાનાં હસ્તે દેન્તિ સા સુદર્શના રંજાપનિકં ન ઇચ્છતિ દાતું ॥ સા માતરે ચ ભગિનીહિ ચ અન્તઃપુરિકાહિ ચ વુચ્ચતિ । સુદર્શને યથા તવ ચોલકાનિ સુરક્તાનિ સુવિચિત્રાણિ દર્શનીયાનિ તતઃ ત્વં યાવ દ્વિગુણં ત્રિગુણં રંજાપનિકં દાતવ્યં તન્ ન ઇચ્છસિ દાતું ॥ સુદર્સનાહ ॥ કિં યુષ્માકં ચિન્તા દીષ્યતિ સો અન્યેન કાલેન ॥ યં તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિ આચિક્ષતિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશઃ રજકસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભ્ય તતો નિર્ધાવિત્વા તતઃ તટ્ટકારમહત્તરકસ્ય મૂલે અલ્લીનઃ ॥ તત્ર દાનિ રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય આણત્તિયા અન્તઃપુરસ્ય અર્થાય નાનાપ્રકારાણિ સુવર્ણરૂપ્યમયાનિ રત્નપ્રત્યુપ્તાનિ ભોજનભાજનાનિ પિબનભાજનાનિ ચ ક્રિયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો સુવર્ણમયાનિ રત્નમયાનિ ચ રતનપ્રત્યુપ્તાનિ ભોજનભાજનાનિ પિબનભાજનાનિ ચ તાદૃશાનિ કરોતિ સુદર્શનીયાનિ સુસંસ્થિતાનિ યથા એકો પિ તટ્ટકારો નાસ્તિ યો તાદૃશાનિ ભાજનાનિ શક્નોતિ કર્તું ॥ તે દાનિ તટ્ટકારા તાદૃશાનિ દૃષ્ટ્વા
[_મ્વુ_2.469_] વિસ્મયમ્ આપન્ના ॥ અહો કલ્યાણાચર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાનિ એદૃશાનિ રત્નભાજનાનિ કરોતિ યાનિ અસ્મેહિ ન કદાચિદ્ દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ રાજા કુશઃ સ્વકં નામકં સંજ્ઞામાત્રકેન લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યેતં કર્મન્ તિ ॥ તા દાનિ રાજક્યાનિ સુવર્ણરૂપ્યમયાનિ ભાજનાનિ યં કાલં સર્વાણિ નિષ્ઠિતાનિ તેન તટ્ટકારમહત્તરકેન રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય ઉપનામિતાનિ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો યાનિ કુશેન ભાજનાનિ કૃતાનિ તાનિ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયતિ । યાદૃશાનીમાનિ રત્નપ્રત્યુપ્તાનિ ભાજનાનિ કુશલેન ઇમાનિ આચાર્યેણ કૃતકાનિ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકઃ તાનિ રત્નભાજનાનિ ચ વર્ષવરાણાં કાંચુકીયાનાં ચ હસ્તે દેતિ । ગચ્છથ અન્તઃપુરં પ્રવેશેથ મહાદેવીયે ધીતુશ્ ચ મે સુદર્શનાયે યથાભિપ્રેતં પૂર્વં દેથ પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનામ્ અન્તઃપુરિકાનાં ચ ॥ તેહિ દાનિ વર્ષવરેહિ કાંચુકીયેહિ ચ તાનિ રત્નભાજનાનિ અન્તઃપુરં પ્રવેશિતાનિ મહાદેવીયે ઉપનામિતાનિ । દેવિ ઇમાનિ તે રત્નભાજનાનિ રાજ્ઞા પ્રેષિતાનિ દેવી ચ ધીતા ચ તે સુદર્શના યથાભિપ્રેતં પૂર્વં ગૃહ્ણન્તુ પશ્ચાદ્ અન્યાસાં દેવીનાં દીષ્યતિ સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતાયે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ અન્તપુરિકાહિ ચ વર્ષવરેહિ કાંચુકીયેહિ ચ ॥ સુદર્શને ઇમાનિ વ તે રત્નભાજનાનિ પિબનભાજનાનિ પિતરે પ્રેષિતાનિ ત્વં તાવદ્ યથાભિપ્રાયં પૂર્વં ગૃહ્ણથ પશ્ચાદ્ અન્યાસાં દેવીનાં દીષ્યતિ સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં યથાભિપ્રેતં ગૃહ્ણાહિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના યં તત્ર સર્વશોભનં સુકૃતં ચ સુનિષ્ઠિતં આકારવન્તં તં ગૃહ્ણામિ ત્તિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં । તસ્યા એવં ભવતિ । કુશસ્યૈતં કર્મન્ તિ । સા દાનિ તં મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતશિલ્પિકેન કૃતકાનિ ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાયે માતાયે ભગિનીહિ
[_મ્વુ_2.470_] ચ અન્તઃપુરિકાહિ ચ વુચ્ચતિ વર્ષવરેહિ ચ કાંચુકીયેહિ ચ ॥ સુદર્શને કિં ત્વં એદૃશકાનિ દર્શનીયાનિ રતનભાજનાનિ સર્વશોભનાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ ગૃહ્ણાસિ ॥ સા દાન્ય્ આહ ॥ અલં મે એતેન એતમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યન્ તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિ આચિક્ષતિ ॥

___સો દાનિ રાજા કુશો તટ્ટકારસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતો નિર્ધાવિત્વા સુવર્ણકારમહત્તરસ્ય મૂલે અલ્લીનો । તત્રાપિ રાજ-આણત્તિકાયે અન્તઃપુરસ્ય અર્થાયે નાનાપ્રકારાણિ સુવર્ણાભરણાનિ ક્રિયન્તિ મૂર્ધાપિધાના પિ ક્રિયન્તિ પાદાસ્તરણાનિ પિ ક્રિયન્તિ સુવર્ણમાલા પિ ક્રિયન્તિ કિલંજકા પિ ક્રિયન્તિ વેઠકા પિ ક્રિયન્તિ મણિકુણ્ડલા પિ ક્રિયન્તિ કરણ્ડા પિ ક્રિયન્તિ મુખફુલ્લકા પિ ક્રિયન્તિ બિમ્બા પિ ક્રિયન્તિ પારિહાર્યકા પિ ક્રિયન્તિ કટકા પિ ક્રિયન્તિ શ્રોણિભાણ્ડિકા પિ ક્રિયન્તિ પાદાસ્તરકા પિ ક્રિયન્તિ નૂપુરા પિ ક્રિયન્તિ પાદાણ્ગુલિવેઠકા પિ ક્રિયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તાદૃશાનિ સુવર્ણાભરણાનિ કરોતિ ઉદારાણિ કલ્યાણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ સુનિર્વાયન્તાનિ સુનિર્વાન્તમલકષાયાણિ મૃદૂનિ કર્મનિયાનિ પ્રભાસ્વરાણિ તાદૃશાનિ કરોતિ યથા તે સુવર્ણકારા સર્વે દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ । અહો કલ્યાણાચર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાનિ એદૃશાનિ સુવર્ણાભરણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યથાસ્માભિઃ ન કદાચિ દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ રાજા કુશઃ સ્વં નામકં સંજ્ઞામાત્રકેન લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યેતં કર્મન્ તિ ॥ તેહિ દાનિ સુવર્ણકારેહિ યં કાલં
[_મ્વુ_2.471_] આભરણાનિ નિષ્ઠિતાનિ તં સર્વં રાજ્ઞો મહેન્દ્રસ્ય અલ્લીપિતં ॥ સો દાનિ રાજા યાનિ કુશેન રાજ્ઞા આભરણાનિ કૃતકાનિ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નઃ અહો યાદૃશાનિ ઇમાનિ આભરણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ શોભનાનિ કુશલેનાચાર્યપુત્રેણ કૃતકાનિ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો તાન્ય્ આભરણાનિ વર્ષવરાણાં કાંચુકીયાનાં ચ હસ્તે પ્રેષતિ ॥ ગચ્છથ ઇમાન્ય્ આભરણાનિ મહાદેવીયે સુદર્શનાયે ચ યથાભિપ્રેતં પૂર્વં દેથ પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનાં દેથ સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં દેથ ॥ તે દાનિ વર્ષવરા કાંચુકીયા ચ તાન્ય્ આભરનાણિ રાજકુલં પ્રવેશિત્વા મહાદેવીય સુદર્શનાય ચ ઉપનામેન્તિ ॥ દેવિ ઇમન્ તે સુવર્ણાભરણં રાજ્ઞા પ્રેષિતં । ત્વં ચ ધીતા ચ તે સુદર્શના યથાભિપ્રેતં પૂર્વં ગૃહ્ણથ । પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનાં દીષ્યતિ સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં ॥ સા દાનિ સુદર્શના તેષાં સુવર્ણાભરણાનાં યં તત્ર સર્વશોભનં સુકૃતં સુનિષ્ઠિતં આકારવન્તં ગૃહ્ણામિ ત્તિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં । તસ્યા એવં ભવતિ । કુશસ્યેતં કર્મન્ તિ । સા દાનિ તં મેલ્લિત્વા પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકૃતાનિ ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતાયે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ અન્તઃપુરિકાહિ ચ વર્ષવરેહિ ચ કાંચુકીયેહિ ચ ॥ સુદર્શને કિં ત્વં એવં વિપરીતિકા યાનીમાનિ સર્વશોભનાનિ સુવર્ણાભરણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કુશલેનાચાર્યપુત્રેણ કૃતાનિ તાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકકૃતાનિ ગૃહ્ણસિ ॥ સુદર્શના આહ ॥ અલં મે એતેન ઇમમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યન્ તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિદ્ આચિક્ષતિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો સુવર્ણકારસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ નિર્ધાવિયાન મણિકારમહત્તરકસ્ય મૂલે અલ્લીનો । તત્રાપિ રાજાણત્તિકાયે અન્તઃપુરસ્ય
[_મ્વુ_2.472_] અર્થાયે નાનાપ્રકારાણિ આભરણાનિ ક્રિયન્તિ મુક્તામણિવૈડૂર્યશંખશિલાપ્રવાલસ્ફટિકમુસારગલ્વલોહિતિકાહારા પિ ક્રિયન્તિ અર્ધહારા પિ ક્રિયન્તિ મણિકુણ્ડલા પિ ક્રિયન્તિ મણિવક્કલા પિ ક્રિયન્તિ રત્નમયાનિ મૂર્ધપિધાનાનિ અઙ્ગદાનિ પિ ક્રિયન્તિ કેયૂરાણિ પિ ક્રિયન્તિ મેખલા રત્નામયાનિ ક્રિયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તાદૃશાનિ મણિ-આભરણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યથા સર્વે તે મણિકારા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રઃ શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાનિ ઈદૃશાનિ આભરણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તા કરોતિ યે અસ્માભિર્ અદૃષ્ટપૂર્વા । સર્વેષુ ચ રાજા કુશો સ્વકં નામકં સંજ્ઞામાત્રકેન લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યૈતં કર્મન્ તિ । તેહિ દાનિ મણિકારેહિ યં કાલં આભરણાનિ નિષ્ઠિતાનિ તં વેલં રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય અલ્લીપિતાનિ ॥ સો દાનિ રાજા યાનિ કુશેનાભરણાનિ કૃતાનિ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નઃ । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો તાન્ય્ આભરણાનિ વર્ષવરાણાં કાંચુકીયાનાં ચ હસ્તે પ્રેષિત્વા । ગચ્છથ એતાન્ય્ આભરણાનિ મહાદેવીય સુદર્શનાય ચ યથાભિપ્રાયં પૂર્વં દેથ પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનાં સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં દેથ ॥ તે દાનિ વર્ષવરા કાંચુકીયા તાન્ય્ આભરણાનિ રાજકુલં પ્રવેશિત્વા મહાદેવીય સુદર્શનાય ચ ઉપનામયન્તિ । દેવિ ઇમાનિ મણ્યાભરણાનિ રાજ્ઞા પ્રેષિતાનિ ત્વં ચ ધીતા ચ તે સુદર્શના યથાભિપ્રેતં ગૃહ્ણથ । પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનાં સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં દીષ્યતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તેષાં મણ્યાભરણાનાં યં તત્ર સર્વશોભનં સુકૃતં સુનિષ્ઠિતં આકારવન્તં તં ગૃહ્ણામિ ત્તિ યાવ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં । તસ્યા એવં ભવતિ । કુશસ્યૈતં કર્મન્ તિ ॥
[_મ્વુ_2.473_] સા દાનિ તં મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકૃતાનિ ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતરે ચ વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ અન્તઃપુરિકાહિ ચ વર્ષવરેહિ ચ કાંચુકીયેહિ ચ ॥ સુદર્શને કિં સ્વમ્ એવં વિપરીતા યા ત્વમ્ એદૃશકાનિ મણ્યાભરણાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કુશલશિલ્પિકકૃતાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકૃતાનિ ગૃહ્ણાસિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના આહ ॥ અલં મે એતેહિ ઇમમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યન્ તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિદ્ આચિક્ષતિ ॥
___સા દાનિ રાજા કુશો મણિકારસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ નિર્ધાવિત્વા શંખવલયકારમહત્તરકસ્ય મૂલ અલ્લીનો । તત્રાપિ રાજાણત્તિકાયે અન્તઃપુરસ્ય અર્થાયે નાનાપ્રકારાણિ શંખગજદન્તમયાનિ આભરણાનિ ભાજનાનિ પિ ક્રિયન્તિ । નાગદન્તવલયકા પિ ક્રિયન્તિ અંજનીયા પિ ક્રિયન્તિ દન્તસમુદ્ગકા પિ ક્રિયન્તિ રોચનપિશાચિકા પિ ક્રિયન્તિ દન્તભુંગારકા પિ ક્રિયન્તિ દન્તવિહેઠિકા પિ ક્રિયન્તિ દન્તપાદમયા પિ ક્રિયન્તિ સીંહકા પિ ક્રિયન્તિ શંખકા પિ ક્રિયન્તિ શંખશય્યા પિ ક્રિયન્તિ શંખમયાનિ પિ તૈલભાજનાનિ ગન્ધભાજનાનિ વર્ણકભાજનાનિ ક્રિયન્તિ શંખમૃણાલકા પિ ક્રિયન્તિ શંખમુદ્રકા પિ ક્રિયન્તિ શંખવલયકા પિ ક્રિયન્તિ શંખમેખલા પિ ક્રિયન્તિ શંખવોચકા પિ ક્રિયન્તિ શંખશિવિકા પિ ક્રિયન્તિ શંખચર્મકા પિ ક્રિયન્તિ ॥ એવં નાનાપ્રકારાણિ શંખગજદન્તમયાનિ ભાજનાનિ આભરણાનિ ચ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યથા સર્વે શંખગજદન્તકારકા દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રઃ શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાનિ એદૃશાનિ શંખગજદન્તમયાનિ આભરણાનિ ભાજનાનિ ચ કરોતિ યં અસ્માભિર્ ન દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ રાજા કુશો સ્વકં નામકં સંજ્ઞામાત્રકેણ

[_મ્વુ_2.474_] લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યૈતં કર્મન્ તિ ॥ તેહિ દાનિ શંખગજદકારેહિ યં કાલં સર્વાણિ કૃતાનિ યથાણત્તાનિ રાજ્ઞો મહેન્દ્રકસ્ય ઉપનામિતાનિ ॥ રાજા તં કુશસ્ય કર્મં દૃષ્ટ્વા ઉદારશોભનં સુકૃતં રાજાર્હં વિસ્મયમ્ આપન્નઃ । અહો યાદૃશાનીમાનિ કુશલેનાચાર્યપુત્રેણ કૃતાનિ ॥ કુમારામાત્યેહિ પિ અભિલક્ષિતાનિ રાજપુરુષેહિ પિ અભિલક્ષિતાનિ કુશેન કૃતાનિ શંખગજદન્તભાણ્ડાનિ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ ॥ ઇમાનિ કુશલેનાચાર્યપુત્રેણ કૃતાનિ ॥ રાજ્ઞા મહેન્દ્રેણ વર્ષવરાણાં કાંચુકીયાનાં ચ હસ્તે તાન્ય્ આભરણાનિ ભાજનાનિ ચ પ્રેષિતાનિ । ગચ્છથ અન્તઃપુરં પ્રવેશેથ મહાદેવીયે ધીતુશ્ ચ મે સુદર્શનાયે યથાભિપ્રાયં પ્રથમં દેથ તતઃ પશ્ચાદ્ અન્યાસાં દેવીનામ્ અન્તઃપુરિકાનાં ચ ॥ તે દાનિ વર્ષવરા કાંચુકીયા તાન્ય્ આભરણાનિ ભાજનાનિ ચ ગૃહ્ય અન્તઃપુરં પ્રવેશિતાનિ મહાદેવીયે ઉપનામિતાનિ । દેવિ ઇમાનિ તે શંખગજદન્તમયાનિ આભરણાનિ ભાજનાનિ ચ રાજ્ઞા પ્રેષિતાનિ ત્વં ચ ધીતા ચ તે સુદર્શના પૂર્વં યથામિપ્રાયં ગૃહ્ણથ પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનાં દીષ્યતિ સર્વાસાઞ્ ચ અન્તઃપુરિકાનાં ॥ સા દાનિ સુદર્શના તાનિ શંખગજદન્તમયાનિ આભરણાનિ ભાજનાનિ દૃષ્ટ્વા યન્ તેષાં સુકૃતં સુનિષ્ઠિતં કલ્યાણં શોભનં કલ્યાણાચાર્યપુત્રેણ કૃતકં દૃષ્ટ્વા હસ્તે પ્રણામિતં ગૃહ્ણીષ્યન્તિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં ષ્ તસ્યૈવં ભવતિ । કુશસ્યૈતં કર્મં તિ । સા દાનિ તં મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકૃતાનિ ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતરે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ ચ અન્તર્પુરિકાહિ ચ વર્ષવરેહિ ચ કાંચુકીયેહિ ચ વુચ્ચતિ ॥ સુદર્શને કિં ત્વં એદૃશીકા
[_મ્વુ_2.475_] વિપરીતિકા યાનિ ઇમાનિ સર્વશોભનાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કલ્યાણાચાર્યપુત્રેણ કૃતકાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકકૃતાનિ ગૃહ્ણાસિ । કિમ્ ઇમાનિ સર્વશોભનાનિ ન ગૃહ્ણાસિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના આહ ॥ અલં મે એતેહિ એતમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યં તત્ર રહસ્યં તન્ ન કસ્યચિ આચિક્ષતિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો શંખદન્તકારસ્ય મૂલે વસિત્વા વિશેષં નોપલભતિ । તતઃ નિર્ધાવિયાન જન્તકારસ્ય મૂલે અલ્લીનો । તત્ર રાજાણત્તિકાયે અન્તઃપુરસ્ય અર્થાયે નાનાપ્રકારાણિ જન્તમાષ્ટદણ્ડકાનિ ક્રિયન્તિ । ક્રીડાપનકાનિ ચ વિવિધાનિ ચ જન્તમાષ્ટકાનિ ક્રિયન્તિ । વીજનકાનિ પિ જન્તમાષ્ટાનિ ક્રિયન્તિ । તાલવણ્ટકાનિ પિ મોરહસ્તકા પિ પાદફલકા પિ આસન્દિકા પિ જન્તમાષ્ટપાદકા મહાશાલિકા પિ યન્તમાષ્ટકાનિ કંકણકા પિ યન્ત્રમાષ્ટકા । નાનાપ્રકારાણિ ચ પક્ષિણો યન્ત્રમાષ્ટકાનિ ક્રિયન્તિ શુકા પિ જન્તમાષ્ટકા શારિકા પિ કોકિલા પિ હંસા પિ મયૂરા પિ શતપત્ત્રા પિ કારંદવા પિ મોરમ્બા પિ જીવંજીવકા પિ તૈલકુણ્ડિકા ચ યન્ત્રમાષ્ટકા ક્રિયન્તિ । નાનાપ્રકારં ચ ફલાફલં યન્ત્રમાષ્ટકા ક્રિયન્તિ । ભવ્યાનિ ચ દાડિમાનિ ચ માતુલુંગાનિ ચ વીરસેનકાનિ ચ દ્રાક્ષાલતિકા ચ આમ્રાણ્ણિ ચ જામ્બૂનિ ચ પિપ્પલાનિ ચ કપિત્થાનિ નાલીકેરાણિ ચ પનસાનિ ચ ક્ષીરિકાનિ ચ નીપાનિ ચ કદમ્બાનિ ચ ખર્જરલતિકા ચ । એવં નાનાપ્રકારાણિ યન્ત્રમાષ્ટભાણ્ડાનિ ક્રિયન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તાદૃશાનિ
[_મ્વુ_2.476_] યન્ત્રમાષ્ટભાણ્ડાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યં તે સર્વે જન્ત્રકારકા દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતા । અહો કલ્યાણાચાર્યપુત્રો શોભનો શિલ્પિકો યો ઇમાન્ય્ એદૃશાનિ માષ્ટકાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કરોતિ યાન્ય્ અસ્માભિઃ ન કદાચિદ્ દૃષ્ટપૂર્વાણિ । સર્વેષુ ચ રાજા કુશો સ્વકં નામકં સંજ્ઞામાત્રકેન લિખતિ યથા સુદર્શના જાનેયા કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ ॥ તેહિ દાનિ જન્તકારેહિ યદા સર્વભાણ્ડં નિષ્ઠિતં તતઃ રાજ્ઞો ઉપનામિતં ॥ રાજા દાનિ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા તાનિ કુશકૃતાનિ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ । અહો યાદૃશકાનિ ઇમાનિ જન્ત્રમાષ્ટકાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કલ્યાણાચાર્યપુત્રેણ કૃતકાનિ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા તાનિ ભાણ્ડકાનિ વર્ષવરાણાં કાંચુકીયાનાં ચ હસ્તે દિન્નાઃ । ગચ્છથ અન્તઃપુરં પ્રવેશેથ મહાદેવીય ધીતુશ્ ચ મે સુદર્શનાયે પ્રથમં દેથ પશ્ચાદ્ અપરાણાં દેવીનાં સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં દેથ ॥ તેહિ દાનિ વર્ષવરેહિ કાંચુકીયેહિ ચ તં ભાણ્ડં ગૃહ્ય અન્તઃપુરં પ્રવેશિતં મહાદેવીયે ઉપનામિતં ધીતુશ્ ચ સુદર્શનાયે । દેવિ ઇમાનિ તે યન્ત્રમાષ્ટકભાણ્ડાનિ રાજ્ઞા પ્રેષિતાનિ ત્વં ચ ધીતા ચ તે સુદર્શના યથાભિપ્રાયં પ્રથમં તં ગૃહ્ણથ પશ્ચાદ્ અન્યાસાં દેવીનાં દીષ્યતિ સર્વાસાં ચ અન્તઃપુરિકાનાં ॥ સા દાનિ સુદર્શના યં તત્ર સર્વશોભનં સુકૃતં સુનિષ્ઠિતં આકારવન્તં દૃષ્ટ્વા તત્ર હસ્તં પ્રણામેતિ ગૃહ્ણામીતિ યાવત્ પશ્યતિ કુશસ્ય નામકં । તસ્યા એવં ભવતિ । કુશસ્યેદં કર્મન્ તિ । સા દાનિ તં મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતરે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ પિ અન્તઃપુરિકાહિ પિ વર્ષવરેહિ કાંચુકીયેહિ વુચ્ચતિ ॥ સુદર્શને કિસ્ય ત્વં વિપરીતિકા યા ત્વમ્ ઇમાનિ સુકૃતાનિ સુનિષ્ઠિતાનિ આકારવન્તાનિ કલ્યાણાચાર્યપુત્રેણ કૃતકાનિ તાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ કુશિલ્પિકૃતકાનિ ગૃહ્ણાસિ કિં સર્વશોભનાનિ ન ગૃહ્ણાસિ ॥ સુદર્શના
[_મ્વુ_2.477_] આહ ॥ અલં મે એતેન એતમ્ એવ મે ભવતુ ॥ યં તત્ર રહસ્યં તન્ ન કોચિજ્ જાતાનિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો યન્ત્રકારસ્ય મૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ નિર્ધાવિયાન વરુટાનાં મહત્તરકસ્ય મૂલે અલ્લીનો ॥ તત્ર રાજક્યાનિ વરુટભાણ્ડાનિ નાનાપ્રકારાણિ ક્રિયન્તિ વીજનકાનિ ચ તાલવણ્ટકાનિ ચ ચ્છત્રાણિ ચ ચ્છત્રપાલકાનિ ચ કરણ્ડકાનિ ચ વેત્રમઞ્ચકાનિ વેત્રમેથિકા ચ વેત્રપેઠકાનિ ચ એવં નાનાપ્રકારાણિ વ વરુટભાણ્ડાનિ રાજાણત્તિયે અન્તઃપુરસ્યાર્થાય ક્રિયન્તિ ॥ તત્ર કુશો રાજા તેહિ વરુટેહિ સાર્ધમ્ અન્તઃપુરસ્ય નાનાપ્રકારાણિ વરુટભાણ્ડાનિ કરોતિ યથા સર્વેષાં તેષાં વરુટાનાં એકો પિ ન શક્નોતિ તાદૃશાનિ કર્તું ॥ તે દાનિ યત્ર કાલે યથાણત્તાનિ સર્વાણિ વ વરુટભાણ્ડાનિ કૃતાનિ તતઃ તાનિ ભાણ્ડાન્ય્ આદાય રાજ્ઞો અલ્લીપિતાનિ ॥ રાજ્ઞા વર્ષવરાણાં કાંચુકીયાનાં હસ્તે અભ્યન્તરમ્ અન્તઃપુરસ્ય સર્જિતાનિ પ્રથમં મહાદેવીયે સુદર્શનાયે ચ ઉપનામિતાનિ ॥ તે ઇમાનિ રાજ્ઞા પ્રેષિતાનિ યૂયં પ્રથમં ગૃહ્ણથ યથાભિપ્રેતાનિ પશ્ચાત્ સર્વસ્યાન્તઃપુરસ્ય દીષ્યતિ ॥ મહાદેવીયે યાન્ય્ અભિપ્રેતાનિ ગૃહીતાનિ સુદર્શનાપિ વુચ્ચતિ ॥ ગૃહ્ણ ત્વં અહો વરુટભાણ્ડાનિ યાનિ તે અભિપ્રેતાનિ ॥ સા દાનિ યાનિ તાનિ વરુટભાણ્ડાનિ શોભનાનિ ચોદારાણિ ચ સુકૃતાનિ ચ ઉદારાણિ રાજાર્હાણિ બહુજનવિસ્મયકરાણિ ચ સ્વયં રાજ્ઞા કુશેન કૃતાનિ રાજ્ઞા કુશેન સ્વકેન નામેન સંજ્ઞાં લિખિતાં દૃષ્ટ્વા ઇમાનિ કુશેન કૃતાનીતિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ વરુટભાણ્ડાનિ ગૃહ્ણાતિ ॥ સા દાનિ

[_મ્વુ_2.478_] માતરે વુચ્ચતિ ભગિનીહિ પિ અન્તઃપુરિકાહિ પિ વર્ષવરેહિ કાંચુકીયેહિ પિ । સુદર્શને કિં શોભનાન્ય્ ઉદારાણિ વરુટભાણ્ડાનિ મેલ્લિત્વા અન્યાનિ પ્રાકૃતકાનિ ગૃહ્ણાસિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ ઇમાનિ મે ભવતુ અલમ્ એતેહિ ॥ યં તત્ર રહસ્યં યેન સુદર્શના તાનિ રાજભાણ્ડાનિ ન ગૃહ્ણાતિ તં ચ તે ન જાનન્તિ ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો તત્રાપિ વરુટમૂલે વસિત્વા અર્થં નોપલભતિ । તતઃ નિર્ધાવિત્વા યો મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો મહાનસો તત્ર પ્રવિષ્ટો સૂપકારમહત્તરકસ્ય અલ્લીનો ॥ અહં પિ ઇમહિં એવ આસિષ્યં યં કર્મં આણપેસિ તં કરિષ્યં । અહં પિ તત્ર કર્મે કુશલઃ ॥ તેન દાનિ સૂપકારમહત્તરકેન રાજા કુશો તત્ર મહાનસે સ્થપિતો આણત્તિકાપિ દિન્ના । અત્ર કર્મં કરોહિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તત્ર રાજકૃત્યે મહાનસે તાદૃશાનિ માન્સપ્રકારાણિ ચ વ્યંજનપ્રકારાણિ ચ શાકપ્રકારાણિ ચ ભોજનપ્રકારાણિ ચ અમ્લલવણમધુરતિક્તકટુકકષાયાણિ સિદ્ધેસિ યથા સર્વેહિ તેહિ રાજકૃત્યેહિ સૂપેહિ ન કદાચિદ્ દૃષ્ટપૂર્વં પ્રાગ્ એવ સિદ્ધં । યતો પિ ચ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા જાતઃ ન સે કદાચિદ્ એદૃશો રસો પરિભુક્તપૂર્વો । સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો યં કાલં ભક્તાગ્રમ્ ઉપવિષ્ટો તાનિ માન્સપ્રકારાણિ વ્યંજનપ્રકારાણિ ચ શાકપ્રકારાણિ ચ ભોજનપ્રકારાણિ ચ ઉદારાણિ અમ્લલવણમધુરતિક્તકટુકકષાયાણિ યાનિ રાજ્ઞા કુશેન સિદ્ધકાનિ રાજા મહેન્દ્રકો પરિભુંજન્તો ન તુષ્યતિ ॥ વિસ્મિતઃ સો રાજા સૂપમત્તરકં પૃચ્છતિ । ભો ભણે કેન સૂપકેન મમાદ્ય આહારો સિદ્ધો । યતઃ જાતો ન મે કદાચિદ્ એદૃશો રસાગ્રો જિહ્વાગ્રેણ સ્વાદિતપૂર્વો ॥ સો દાનિ સૂપમહત્તરકો રાજાનં પ્રાંજલીં કૃત્વા વિજ્ઞપેતિ ॥ દેવિ અત્ર અપરો આગન્તુકો સૂપો મહાનસં પ્રસ્થિતો । તેન મહારાજસ્ય આહારો સિદ્ધો ॥
[_મ્વુ_2.479_] તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો ભવતિ । કુશલો સો સૂપો નાનાપ્રકારેહિ સંગૃહ્ણિતવ્યઃ સો પ્રિયાયિતવ્યઃ યથા ન કહિંચિત્* ગચ્છેયા ॥ સો દાનિ રાજા સૂપમહત્તરકમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ ભો ભણે સૂપ આનેહિ તં સૂપં યેન મમાદ્યાહારો સિદ્ધો યાવન્ નં પશ્યિષ્યામિ ॥ તેન દાનિ સૂપમહત્તરકેન યં કાલં રાજા ભક્તાગ્રમ્ ઉપવિષ્ટો તતો નં રાજા કુશો ઉપનામિતઃ એષો સઃ સૂપો યેન મહારાજસ્ય આહારો સિદ્ધઃ ॥ સો દાનિ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા રાજં કુશં પશ્યતિ દુર્વર્ણં દુર્દૃશં સ્થૂલોષ્ઠં સ્થૂલશિરોપાદં મહોદરં કાલં મષિરાશિવર્ણં દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ રાજા વિસ્મિતઃ । અહો મા તાવ મા તાવ શોભનો નામ એદૃશો પ્રાકૃતરૂપો એદૃશો રસવિજ્ઞાનો રસાગ્રો ॥ સો દાનિ રાજા તં સૂપં સમાશ્વાસેતિ । વૃત્તિ શોભના યથારૂપં પ્રજ્ઞપ્તા ॥ રાજાર્હાણિ ચ ખાદ્યભોજ્યાનિ અગ્રતઃ ઉપવિશાપયિત્વા ખાદાપિતો પિબનાયે ચ દિન્નં માલા ચ સે આલબ્ધા ॥ રાજેન દાનિ મહેન્દ્રેણ આણત્તિકા દિન્ના । એષઃ સૂપઃ અનાવૃતદ્વારો રાજકુલં પ્રવિશતુ ॥
___એવં દાનિ તત્ર રાજકુલે સત્કૃતો સન્માનિતો વસતિ રાજ્ઞો ઇષ્ટઃ સર્વેષાં કુમારાણાં અમાત્યાનાં ભટબલાગ્રાણાં ઇષ્ટો ચ પ્રિયો ચ મનાપો ચ ॥ સો દાનિ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા વર્ષવરાં કાંચુકીયાં ચ આમન્ત્રયતિ ॥ ભવન્તાહો એષઃ સૂપો વિશ્વસ્તમ્ અન્તઃપુરં પ્રવિશતુ અન્તઃપુરિકાનાં ક્રીડાપનકો ભવતુ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો વિશ્વસ્તં રાજકુલં પ્રવિશતિ તાહિ પિ અન્તઃપુરિકાહિ એષો ઽસ્માકં રાજ્ઞા ક્રીડાપનકો દત્તો પિ । તા દાનિ અન્તઃપુરિકા તેન સાર્ધં વિશ્વસ્તં ક્રીડન્તિ કેલિં કુર્વન્તિ પૃષ્ઠિમં આરુહિત્વા નાનાવાહિકાયે વાહેન્તિ । સો દાનિ રાજા કુશો અન્તઃપુરિકાહિ
[_મ્વુ_2.480_] વાહિયમાનઃ સહસા સુદર્શનાયે દૃષ્ટો ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજં કુશં પશ્યિત્વા એવ ભીતા સન્ત્રસ્તા તાસામ્ અન્તઃપુરિકાનાં રુષ્યતિ ક્ષીયતિ પરિભાષતિ । લભ્યા સ્ત્રીભિઃ પુરુષં વાહયિતું તિ ॥ તા દાનિ અન્તઃપુરિકા આહન્સુઃ ॥ સુદર્શને કિં તુવં અસ્માકં રુષ્યસિ ક્ષીયસિ પરિભાષસિ । યદિ વયમ્ ઇમં ક્રીડાપનકં એષઃ તવ પતિર્ ભોતિ તતો સે ઈર્ષ્યાયસે ॥ સુદર્શના આહ ॥ એષા મમ ઈર્ષ્યા સા ભવતુ અપિ તુ ન શક્યઃ યુષ્માભિ એષઃ વાહયિતું યા એતં વાહયિષ્યતિ તસ્યા અહં ન સાતા ભવિષ્યં ॥ સા દાનિ સુદર્શના રાજં કુશં અન્તઃપુરે દૃષ્ટ્વા દીનમુખવર્ણા શોકાર્તિતા નાપિ સે અલ્લીયતિ ન પ્રલાપન્દેતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો આહ ॥ સુદર્શને ઇમહિં પિ તુવં મમ પશ્યિયાન ઉત્ત્રસસિ ॥ સુદર્શના આહ ॥ કિં દાનિ સો ઇહાગતો સિ આશ્ચર્યં યદિ સો આગચ્છન્તો રાત્રિં વા દિવસં દૃષ્ટો આગતો સિ ન ચ વનપિશાચો એષો તિ ત્વં ન કેનચિદ્ હતો સિ । વિસ્તીર્ણં રાજ્યં વિસ્તીર્ણમ્ અન્તઃપુરં ગચ્છ સ્વકં રાજ્યં ક્રીડાહિ રમાહિ પ્રવિચારેહિ ઇમહિં કિં કરિષ્યસિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ સુદર્શને નાહં ત્વયા વિના ગમિષ્યામિ । દિશા મે ન પ્રતિભાયન્તિ યતો હમ્ ઇહાગતો ॥ સુદર્શના આહ ॥
કિં દાનિ અહં કરોમિ કસ્ય વા ગરહામ્ય્ અહં ।
ઉત્ત્રસતિ હૃદયં દૃષ્ટ્વા સમુદ્રરાક્ષસં યથા ॥
કિં દાનિ અહં કરોમિ કસ્ય વા ગરહામ્ય્ અહં ।
ઉત્ત્રસતિ હૃદયં દૃષ્ટ્વા મૃગી ભ્રાન્તા વ લુબ્ધકં ॥
[_મ્વુ_2.481_] અતર્જન્તો યથાગતં રાત્રિંદિવં અનુવ્રજન્* ।
ગચ્છ કુશં સ્વકં રાજ્યં નેછામિ દુર્વર્ણં અહં ॥
રાજા આહ ॥
અહં ખુ બૃહતિ શ્યામે સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
તવ કામેહિ મુહ્યન્તો રાજ્યં પિ નાભિપ્રાર્થયે ॥
નાહં ગમિષ્યામિ સુસંવૃત્તોરુ
દિશાં ન જાનામિ યતો સ્મિ આગતો ।
સંમૂઢરૂપો વિચરામિ લોકે
મત્તો સ્મિ કામૈઃ મૃગમન્દલોચને ॥
દેવી આહ ॥
વિક્ષેપો તવ વિત્તસ્ય યમ્ અનિચ્છન્તિમ્ ઇચ્છસિ ।
અકામાં રાજ કામેસિ નૈતં પણ્ડિતલક્ષણં ॥

કુશો આહ ॥
અકામાં વા સકામાં વા યો નરો લભતે પ્રિયાં ।
લાભં તત્ર પ્રશંસન્તિ અલાભો તત્ર પાપકો ॥
દેવી આહ ॥
પ્રભોસિ સ્ત્રીસહસ્રં પિ એકરાત્રેણ રામિતું ।
એકસ્ત્રિયાયે કામેન મહં દુઃખં નિગચ્છસિ ॥
[_મ્વુ_2.482_] રાજા આહ ॥
નેતં દુઃખં પ્રજાનામિ યશસ્વિનિ વર્ણલાભિનિ ।
સુચીર્ણે બ્રહ્મચર્યસ્મિં ત્વં મે ભાર્યા ભવિષ્યસિ ॥
દેવી આહ ॥
ધિગ્ અસ્તુ તે બ્રહ્મચર્યં અયં તે ભવતુ પાપકઃ ।
સુનખીં વા સૃગાલાં વા પરત્ર કામયિષ્યસિ ॥
કુશઃ આહ ॥
મા એવં અવચિ ભદ્રે સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
શ્રમણા પિ વયં સાધુ બ્રહ્મચર્યેણ શોભતે ॥
તે પિ ભદ્રે સુચીર્ણેન ઇહ ચીર્ણેન શોભતિ ।
સ્વર્ગેષુ ઉપપદ્યન્તિ ત્રિદશે કામકામિનો ॥
તત્ તે ભદ્રે અહં બ્રૂમિ સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
ન તે અન્યો પતી અસ્તિ ઇતિ સિંહસ્વરો કુશઃ ॥
દેવી આહ ॥
સચે વ સત્યં વચનં નૈમિત્તિકં ભવિષ્યતિ ।
ન તે ભાર્યા ભવિષ્યામિ કામં છિન્દાહિ ખણ્ડશઃ ॥
રાજા આહ ॥
નાહં છેત્તું તવેછામિ સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
અચ્છિન્ના યેવ ત્વં ભદ્રે મમ ભાર્યા ભવિષ્યસિ ॥
[_મ્વુ_2.483_] મહન્તં ચ મમ રાજ્યં બહ્વશ્વં બહુપૂરુષં ।
અનન્તબહુપ્રપંચં બહ્વાછાદનભોજનં ॥
સો હં રાજ્યં ચ રાષ્ટ્રં ચ ચ્છોરયિત્વા ઇહાગતઃ ।
તવ કામહિ મુહ્યન્તો રાજ્યં પિ નાભિપ્રાર્થયે ॥
દેવી આહ ॥
પાષાણે ખનસે કૂપં કર્ણકારે ચ કર્ણિકાં ।
ત્વં વાતં જાલેન બન્ધેસિ યં અનિચ્છન્તિમ્ ઇચ્છસિ ॥
અનિચ્છન્તીં મામ્ ઇચ્છેસિ અકામેન્તીં ચ કામસિ ।
ગચ્છ તુવં સ્વકં રાજ્યં આત્માનં કિં કિલામસિ ॥
રાજા આહ ॥
ન એતં કિલમ્ અથં મહ્યં બ્રહ્મચર્યં ઇદં મમ ।
પરત્ર એવં તુવં ભાર્યા મહ્યં ભદ્રે ભવિષ્યસિ ॥
દેવી આહ ॥
એતં તવ બ્રહ્મચર્યં ઉપાત્તં ભોતુ પાપકં ।
સુનખિં વા શૃગાલિં વા ગર્દભાં વાપિ પ્રાર્થયે ॥

તતો સો રાજપુત્રો શૂરો યુદ્ધે અપ્રતિપુદ્ગલઃ ।
કુશો યમ્ આરૂઢપ્રજ્ઞો ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
[_મ્વુ_2.484_] ગચ્છન્તો ચે અહં ભદ્રે સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
નિગડેહિ તે બન્ધેયં કિન્ તે કાહિન્તિ જ્ઞાતયઃ ॥
દેવી આહ ॥
તમ્ એવ ધર્મં અપરાયં યન્ તે ઉત્પાદિતં પુરા ॥
તમ્ એવ ધર્મં સ્મરમાણો યં મે બન્ધિતુમ્ ઇચ્છસિ ॥
રાજા આહ ॥
પ્રભોમિ તે અહં ભદ્રે મણ્ડયિત્વા પ્રજાપતિ ।
યેન્ ઇચ્છકં પ્રચારેતુ પિતા તે કિં કરિષ્યતિ ॥
પ્રભોમિ સ્ત્રીસહસ્રં પિ એકરાત્રેણ રામિતું ।
ત્વમ્ એવ મે વરં ભદ્રે શુદ્ધદન્તિ પ્રજાપતિ ॥
દેવી આહ ॥
જાનામિ તે મહારાજ બલવાં ચ નરર્ષભઃ ।
દુર્વર્ણો દુર્દૃશો ચાસિ નિસ્પર્શો સિ મહીપતિ ॥
સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો ચ સ્થૂલાંગો પિ મહોદરો ।
પશ્યિતું ત્વાં ન ઇચ્છામિ આત્માનં મા કિલામય ॥
એતે ઉદ્વિદ્ધપ્રાકારા અટ્ટાટ્ટાલકખોડકા ।
યે વ વહન્તિ નાગેહિ એતે વારયન્તિ તે ॥
એતે શક્તીહિ યુધ્યન્તિ તોમરેહિ શરેહિ ચ ।
અસીહિ ચ સુતીક્ષ્ણેહિ ત્વાં લભેયુ પ્રજાપતિ ॥
[_મ્વુ_2.485_] એવં દાનિ રાજા કુશો સુદર્શનાયે સાર્ધં અન્યમન્યં નાનાપ્રકારં પરિભાષતિ । ન ચ કોચિ જાનાતિ એષો રાજા કુશો તિ ॥
___તત્ર દાનિ પ્રાતિસીમકેહિ પ્રતિરાજાનેહિ શ્રુતં મહેશાખ્યેહિ મહાબલેહિ મહાવાહનેહિ । મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો ધીતા સુદર્શના નામ પ્રાસાદિકા સુદર્શનીયા રાજ્ઞો કુશસ્ય મૂલાતો પલાયિત્વા પિતુઃ સકાશમ્ આગતા । ન ચ સે રાજા કુશો પતિ રુચ્ચતિ સુર્વર્ણો તિ કૃત્વા ॥ તેહિ દાનિ સપ્તહિ રાજાનેહિ ચતુરંગબલકાયં સંનાહયિત્વા હસ્તિકાયં અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં સુદર્શનાયે અર્થાયે સમાગતા ॥ તેષાં દાનિ સપ્તાનાં રાજ્ઞાં યો સર્વાર્યવરો સો દુર્મતિ નામ રાજા તેષાં સપ્તાનાં રાજ્ઞાં બલવત્તરો ચ મહેશાખ્યતરો ચ ॥ તે દાનિ સર્વે સપ્ત રાજાનઃ મહતા સમૃદ્ધીયે મહતા વિભૂષાયે પ્રસ્થિતા અનુપૂર્વેણ કન્યકુબ્જસ્યોપવનમ્ અનુપ્રાપ્તા ॥ તેન દાનિ મહેન્દ્રકેન મદ્રકરાજ્ઞા તેષાં સપ્તાનાં રાજ્ઞામ્ એકમેકસ્ય દૂતો પ્રેષિતો । એષા મમ ધીતા સુદર્શના કુશસ્ય રાજ્ઞો ભાર્યા તતઃ ન શક્યા મયા અન્યસ્ય દાતું ॥ તે દાનિ સપ્ત રાજાનઃ મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો પ્રતિવચનં શ્રુત્વા રુષિતા કુપિતાશ્ ચ સ્વકસ્વકેહિ ખન્ધવારેહિ કન્યકુબ્જં નગરં સમન્તેન વેઠિયાન સ્થિતાઃ ॥ સો પિ રાજા મહેન્દ્રકો નગરં પ્રવિશિત્વા દ્વારાણિ ઘટ્ટેત્વા ઓરુદ્ધો આસતિ ॥ તસ્ય દાનિ મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો એવં ભવતિ ॥ અહં ખલુ ઇમેહિ સપ્તહિ રાજાનેહિ અવરુદ્ધો ધારિયામિ સર્વે ચ સે રાજાનો મહેશાખ્યા મહાબલા ન પ્રતિબલો હં એતેષાં યુદ્ધં દાતું યદાપિ એકસ્ય ધીતરં દાસ્યામિ ષણ્ મે રાજાનો વિરુધિષ્યન્તિ કિં દાનિ કરોમિ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો ધીતુઃ સુદર્શનાયે રુષ્ટો પરિભાષતિ ॥ કિસ્ય ત્વં સ્વામિકસ્ય મૂલાતો પલાયિત્વા ઇહાગતા યદ્ અહં તવ કૃતેન સપ્તરાજાનેહિ ઓરુદ્ધો
[_મ્વુ_2.486_] ધારિયામિ । યદિ મે એતેષાં સપ્તાનાં કોચિ હેઠાં ઉત્પાદયિષ્યતિ તતો તે સપ્ત ખણ્ડાનિ કૃત્વા તેષાં સપ્તાનાં રાજ્ઞામ્ એકમેકં રાજ્ઞામેકમેકં ખણ્ડં દાસ્યામિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના પિતુર્ વચનં શ્રુત્વા ભીતા સંત્રસ્તા દુઃખદૌર્મનસ્યજાતા સંવૃત્તા માતામ્ આમન્ત્રયતિ ॥ અમ્બે યદ્ ઇમે સપ્ત ક્ષત્રિયા પરસ્પરં વિરુધિત્વા ઘાતયિષ્યન્તિ તતઃ ભસ્માયિત્વા (?) અસ્થીનિ સંહરયિત્વા તતો મે એલૂકાં કારાપયેસિ । તત્ર ચ એલૂકાદ્વારે કર્ણિકારવૃક્ષં રોપાપયસિ । તતો ગ્રીષ્માણામ્ અત્યયેન પ્રથમે પ્રાવૃષમાસે વર્તમાને સો કર્ણિકારવૃક્ષો સર્વપરિફુલ્લો ભવેયા હેમપ્રકાશવર્ણઃ । તતો મે સ્મરસિ । એદૃશા મે વર્ણેન ધીતા સુદર્શના આસીતિ ॥ સા દાનિ મહાદેવી ધીતુઃ સુદર્શનાયે વચનં શ્રુત્વા ભીતા સંત્રસ્તા દુઃખદૌર્મનસ્યજાતા સંવૃત્તા અશ્રુકણ્ઠી રુદન્મુખી આહ ॥ કથં મે ધીતાયે વિનાભાવો ભવિષ્યતિ ॥ તસ્યા દાનિ સુદર્શનાયે એવં ભવતિ । યાદૃશો રાજા કુશો વીર્યબલપરાક્રમેણ સમન્વાગતો તતઃ એતે ન સમર્થા સપ્ત રાજાનઃ કુશેન સાર્ધં સંગ્રામં દાતું । યન્ ન્વ્ અહં રાજ્ઞા કુશેન જીવિતાર્થિકા સિયાં ॥
___અથ ખલુ સુદર્શના યેન રાજા કુશો તેન્ ઉપસંક્રમિત્વા નાનાપ્રકારાણિ ચાટુકાનિ કરોતિ આચિક્ષતિ ચ ॥ મહારાજ એવં મે પિતા તર્જતિ યદિ એતે સપ્ત રાજાનઃ કિઞ્ચિદ્* હેઠામ્ ઉત્પાદયેન્સુઃ તતો સપ્ત ખણ્ડાનિ કૃત્વા એતેષાં સપ્તાનાં રાજ્ઞામ્ એકમેકં ખણ્ડં પ્રદાસ્યં ॥ સો દાનિ કુશો રાજા સુદર્શનાય બહુપ્રકારં ભાષતિ ॥ ઇચ્છન્ ત્વાં અહન્ તે મહાન્તં અસત્કારં કરેયં કિન્ ત્વં પિ મમ કુર્યાત્* ॥ એવં દાનિ રાજા કુશો સુદર્શનાયે સાર્ધં જલ્પમાનઃ આસતિ । તાય ચ સુદર્શનાય માતરે શ્રુતં શ્રુત્વા ચ
[_મ્વુ_2.487_] પુનઃ રાજ્ઞો કુશસ્ય દૃષ્ટ્વા કો સ્ય અયં કુતો વા અયં વેણો વા પાણો વા ચર્મકારો વા નાપિતો વા ચણ્ડાલો વા પુક્કસો વા યો મે ધીતાં પરિભાષતિ તર્જેતિ ચ ॥ સા દાનિ સુદર્શના માતુરં અંજલિં કૃટ્વા આહ ॥ અમ્બે મા હૈવ જલ્પાહિ ન એષો વેણો વા પાણો વા દાસો વા ચર્મકારો વા । એષો રાજ્ઞઃ ઇક્ષ્વાકુસ્ય પંચાનાં કુમારશતાનાં જ્યેષ્ઠપુત્રો કુશો નામ મા અમ્બે એતં દાસો તિ મન્યાહિ ॥
શંખપાણ્ડલસંકાશં નારીસંઘનિષેવિતં ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥
સુવર્ણભાજનપ્રત્યુપ્તં નારીસંઘસમાકુલં ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥
ષષ્ટિ નગરસહસ્રાણિ ઋદ્ધં સ્ફીતમ્ અકણ્ટકં ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥
ષષ્ટિ નાગસહસ્રાણિ સુવર્ણાલંકારભૂષિતા ।
સુવર્ણચ્છન્ના માતઙ્ગા ઇષાદન્તા સમુદ્ગતા ॥
આરૂઢા ગ્રામણીયેહિ ખડ્ગતોમરપાણિભિઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥
ષષ્ટિ રથસહસ્રાણિ નન્દિઘોષ-અલંકૃતા ।
અયોમયા સુબદ્ધાનિ દ્વીપિચર્મપરિચ્છદા ॥
આરૂઢા ગ્રામણીયેહિ ચાપહસ્તેહિ વર્મિભિઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥

ષષ્ટિ અશ્વસહસ્રાણી આજાનેયા હયોત્તમાઃ ।
[_મ્વુ_2.488_] સુવર્ણમેખલધરા ખલીનરતનામયા ॥
આરૂઢા ગ્રામણીયેહિ પાશહસ્તેહિ વર્મિભિઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥
વિશં બ્રાહ્મણસહસ્રાણિ રાજ્ઞો ભુંજતિ નિત્યકં ।
દિવા વા યદિ વા રાત્રિં સદા સત્કૃતપૂજિતાઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસિ ॥
કુમારાણાં શતા પંચ ઉપેતા માતાપિતૃતો ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં સ્ફીતં ત્વં વે દાસો તિ મન્યસે ॥
ષષ્ટિ નિધાનસહસ્રાણિ પિતા ચ પ્રપિતામહા ।
. . . . . . . . . . . . . . . . .
યત્ર રાજા કુશો નામ નરાણાં ચાપિ ઈશ્વરો ।
એતસ્ય વર્ણવીર્યેણ લોકે નાસ્તિ સમાસમો ॥
સા દાનિ સુદર્શનાયે માતા મહાદેવી ઇદં વચનં શ્રુત્વા પ્રીતા સંવૃત્તા ॥ ઈદૃશો મે જામાતા સર્વગુણેહિ ઉપેતઃ ॥ સા દાનિ સુદર્શનાય માતા ધીતુર્ વચનં શ્રુત્વા મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો નિવેદયતે ॥ મહારાજ યં ખુલં જાનેયાસિ જામાતા તે રાજા કુશો ઇહાનુપ્રાપ્તો ॥ સો રાજા દાનિ દેવીયે વચનં શ્રુત્વા ભીતો સન્ત્રસ્તો સંવિગ્નો હૃષ્ટરોમકૂપજાતઃ ॥ રાજા આહ ॥ દેવિ હિ કિં ઉન્મત્તિકાસિ વિક્ષિપ્તચિત્તકાસિ યા એવં જલ્પસિ રાજા કુશો ઇહાનુપ્રાપ્તો તિ । કીદૃશો રાજા કુશો કહિં વા તે રાજા કુશો દૃષ્ટો ॥ દેવી આહ ॥ મહારાજ નાહં ઉન્મત્તિકા ન વિક્ષિપ્તચિત્તા અપિ તુ એષો તે જામાતા રાજા કુશો યો તે મહાનસે આહારં પચતિ યો તે અન્તઃપુરિકાનાં ક્રીડાપનકો ॥ રાજા દાનિ શ્રુત્વા ભૂયસ્યા માત્રયા ભીતો સંત્રસ્તો
[_મ્વુ_2.489_] દુઃખદૌર્મનસ્યજાતો સંવૃત્તો ॥ ન મે તં દુઃખં યં મે સપ્ત રાજાનો ઓરુદ્ધકં ધારેન્તિ અપિ તુ એતં મે દુઃખં મહારાજા કુશો સુદર્શનાયે રોષેણ ઇહાગતઃ ભવિષ્યતિ સો ચ મે અવસાનેન ધારિતસ્ય રોષેણ કિંચિદ્ અભ્યન્તરનગરે હેઠામ્ ઉત્પાદયિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા ભીતો સંત્રસ્તો સ્વકમ્ અન્તઃપુરં પ્રવિષ્ટઃ । રાજ્ઞો કુશસ્યાંજલિં કૃત્વા ક્ષમાપયતિ । ક્ષમસ્વ મહારાજ યમ્ મયા કિંચિદ્ અપરાદ્ધં ॥ સો દાનિ રાજા કુશો શ્વસુરમ્ આશ્વાસયતિ । મા ભીહિ મહારાજ ન મમ કિંચિત્ ક્ષામાપયિતવ્યં ॥ સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા મુહૂર્તં રાજાનં કુશં સ્નાનશાલાયાં પ્રવેશિત્વા કલ્પકેહિ કેશશ્મશ્રૂણિ કલ્પાપયિત્વા શતપાકેહિ ગન્ધતૈલેહિ અપ્ય્ અભ્યક્તો રાજારહેહિ સ્નાનચૂર્ણેહિ સ્નાપિતો રાજારહેહિ અનુલેપનેહિ અનુલિપ્તો રાજારહેહિ વસ્ત્રાલંકારેહિ પ્રવારિત્વા આમુક્તાભરણો શ્વસુરેણ સાર્ધં એકાસને ઉપવિષ્ટો । પંચાંગિકેન તૂર્યેણોપસ્થિહિયે ચ ॥
___તેષાં દાનિ સપ્તાનાં રાજ્ઞાં બલાગ્રસ્ય ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દો નાદો શ્રુયતિ ॥ રાજા દાનિ કુશો શ્વસુરં પૃચ્છતિ ॥ મહારાજ કસ્યૈષો મહાજનકાયકોલાહલશબ્દો શ્રુયતિ ॥ રાજા આહ ॥ ઇમં નગરં સુદર્શનાયે કૃતેન સપ્ત હિ રાજાનો સમન્તા પરિવારિત્વા આસન્તિ અહં ચ ઓરુદ્ધકો ધારીયામીતિ । તસ્યૈષાં રાજ્ઞાં બલાગ્રસ્ય શબ્દો ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તં શ્વસુરં સંજ્ઞાપયતિ ॥ મા ભીહિ મહારાજ અહં તથા કરિષ્યં યથા એતે સપ્ત રાજાનો પ્રણમિષ્યન્તિ વચનકરા ચ ભવિષ્યન્તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તં શ્વસુરમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ મહારાજ એતે સર્વે મહેશાખ્યા હસ્તિનાગા સર્વે ચ અશ્વાઃ સર્વે ચતુષ્પદા સર્વો જનકાયો મધુસિક્થકેન કર્ણા પિધાપેહિ મા મમ સિંહનાદં શ્રુત્વા સ્વકં સૈન્યં ભજ્જિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો મહેશાખ્યં
[_મ્વુ_2.490_] હસ્તિનાગમ્ અભિરુહિત્વા મહતા જનકાયેન સાર્ધં નગરદ્વારમ્ અવદ્વારાપયિત્વા નિર્ધાવિતો । તેન રાજ્ઞા કુશેન સિંહનાદો મુક્તો । તેન સિંહનાદં નદન્તેન સર્વે સપ્ત રાજાનો સબલા સવાહના ભગ્ના । જીવગ્રાહં ગૃહ્ણીત્વા પશ્ચાદ્બાહુગાઢબન્ધનં બન્ધિત્વા શ્વસુરસ્ય મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો ઉપનામિતા ॥ ઇમે તે મહારાજાનો તે સર્વે સપ્ત રાજાનો મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો પ્રણિપતિતા ॥ જયતુ મહારાજા શરણગતા સ્મ મહારાજસ્ય વયન્તે આજ્ઞામાત્રવચનપ્રતિકરા ભવિષ્યામઃ ॥ સો દાનિ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા જામાતરં કુશં પૃચ્છતિ । પુત્ર તવ એતેષાં સપ્તાનાં રાજાનાં રુચ્ચતિ કિં કરિષ્યામો । યથા ત્વં આણપેસિ તથા કરિષ્યામઃ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ મહારાજ અસ્તિ તે અન્તઃપુરે પ્રભૂતા ધીતરો તાવદ્ અવશ્યં સર્વે સ્વામિકાનાં દાતવ્યા ઇમે ચ સપ્ત રાજાનઃ સર્વે ક્ષત્રિયા મહાબલા મહાવાહના મહાભાગા વિસ્તીર્ણરાજ્યા । તતઃ મહારાજ એતેષાં ક્ષત્રિયાણાં સપ્ત ધીતરો સુવર્ણસહસ્રમણ્ડિતાં કૃત્વા એકમેકસ્ય રાજ્ઞો એકમેકાં ધીતાં દેહિ । એતે ચ તે સપ્ત રાજાનો જામાતરો ભવિષ્યન્તિ પક્ષો ચ તે બલવન્તો ભવિષ્યન્તિ । સર્વે ચ તે પ્રાતિસામન્તિકા રાજાનો મહાબલો મહાવાહનો મહાપરિવારો તિ કૃત્વા ઓનમિષ્યન્તિ અનુવર્તિષ્યન્તિ ન ચ તે કોચિત્ પ્રતિરાજા વિરુદ્ધિષ્યતિ । મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા આહ ॥ પુત્ર સુષ્ઠુ એવં કરિષ્યતિ યથા ત્વં આણપેસિ ॥ સો દાનિ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા તાન્ સપ્ત ધીતરો એકમેકાં સુવર્ણપ્રતિમણ્ડિતાં કૃત્વા એકમેકાં સુવર્ણસહસ્રપ્રતિમણ્ડિતાં કૃત્વા એકમેકા એકમેકસ્ય રાજ્ઞો ધીતા દિન્ના મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધિયે સન્ધી ચ કૃતા પુત્રપૌત્રિકા ॥ તે દાનિ સપ્ત રાજાનો મહેન્દ્રકેન મદ્રકરાજ્ઞા મહતા સત્કારેણ સન્માનેન સ્વકં સ્વકં રાજ્યં પ્રેષિતા ॥ ગચ્છન્તુ ભવન્તો સ્વકં સ્વકં રાજ્યં કારાપેથ ॥
[_મ્વુ_2.491_] સો દાનિ રાજા કુશો તેહિ રાજેહિ વિસર્જિતેહિ કત્યહકાલં વસિત્વા શ્વશુરકં મહેન્દ્રકં મદ્રકરાજાનમ્ આમન્ત્રયતિ । મહારાજ આમન્ત્રેમિ અહં પિ સ્વવિષયં ગચ્છામિ ॥ મહેન્દ્રો મદ્રકરાજા આહ ॥ પુત્ર મા ગચ્છાહિ મમ તે જીવિતં દત્તં સર્વં મે રાજ્યં સંશયાતો મોચિતં । અહં જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો ગતયૌવનો । અહં પિતા ત્વં પુત્રો ત્વં રાજ્યં કરોહિ મા ગચ્છાહિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ મહારાજ ચિરં મે આગતસ્ય રાજ્યં મે અસંસ્થિતકો માતા મે ઉત્કણ્ઠિષ્યતિ આમન્ત્રેમિ ગચ્છામિ ॥ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજ આહ ॥ અત્યવશ્યં ગચ્છસિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ મહારાજ અત્યવશ્યં ગચ્છામિ ॥ સો દાનિ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા ધીતાં સુદર્શનાં શબ્દાવિત્વા સંદિશતિ ॥ પુત્રિ પરાક્રમયુક્તો તવ ભર્તા રાજા કુશો એવં મહાબલો મહાનુભાવો યેન ત્વં ચ અહં ચ સર્વરાજ્યં સંશયાતો મોચિતં યસ્ય સર્વે રાજાનો પ્રણમન્તિ । અરહસિ પુત્રિ સુદર્શને રાજં કુશં ભર્તારં પ્રેમ્નેન ચ ગૌરવેણ ચ ઉપસ્થિહેસિ ॥ સા દાનિ સુદર્શના તં પિતુર્ વચનં પ્રાઞ્જલિં કૃત્વા સાધૂ તિ પ્રતિશ્રુત્વા સો દાનિ રાજા મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા તાં ધીતાં સુદર્શનાં રાજ્ઞો કુશસ્ય દત્ત્વા મહતા સત્કારેણ મહતા સમુદયેન ચતુરંગેન બલકાયેન હસ્તિકાયેન અશ્વકાયેન રથકાયેન પત્તિકાયેન સ્વકં રાજ્યં વિસર્જિતો । ગચ્છ પુત્ર સ્વકં રાજ્યં ॥

___સો દાનિ રાજા કુશો સ્વકં રાજ્યં ગચ્છન્તો સોદ્યાનસ્ય અધિષ્ઠાનસ્ય ઉપવને આવાસિતો તત્ર મહાપદુમસરો । રાજ્ઞા કુશેન તત્ર પદુમસમે સ્નાયન્તેન ઉદકસ્મિં આત્મનો પ્રતિબિમ્બં દૃષ્ટં યાદૃશો દુર્વર્ણો દુર્દૃશો અપશ્યનીયો । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સ્વકં શરીરં અપ્રિયં સંવૃત્તં એતદ્ ઉવાચ ॥ સ્થાનં વ યં મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો ધીતા સુદર્શના પરિભવતિ મે વિરૂપેણ દુર્વર્ણેન દુર્દૃશેન સમુચ્છ્રયેણ યન્ નૂનં અહમ્ આત્માનં
[_મ્વુ_2.492_] ઉપસંક્રમેયં ॥ સો દાનિ આત્માનં ચ ઉપક્રમેણ મારિતુકામઃ ॥ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ ત્રાયસ્ત્રિંશે ભવતે સમન્વાહૃતો યથા રાજા કુશો આત્માનં ઉપસંક્રમેણ મારિતુકામો ॥ તસ્ય શક્રસ્ય એવં ભવતિ । એષો રાજા કુશો બોધિસત્વો સર્વસત્વાનાં હિતસુખાયે પ્રતિપન્નો । સો દુર્વર્ણો દુર્દૃશો તિ કૃત્વા આત્માનમ્ ઉપસંક્રમિતુકામઃ મારેષ્યતિ સર્વલોકે અનર્થો ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો દિવ્યસ્ય લોહિતમુક્તિકસ્ય એકાવલિકાય મધ્યે જ્યોતિરસં નામ દિવ્યં મણિરત્નં તં ગૃહ્ણીયાન વૈહાયસમન્તરીક્ષે સ્થિતો રાજં કુશમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ મહારાજ મા આત્માનમ્ ઉપક્રમાહિ અપિ તુ ઇમામ્ એકાવલિકાં જ્યોતીરસરત્નં શીર્ષે આબદ્ધાહિ । તતઃ એતેન આબદ્ધેન સર્વે જમ્બુદ્વીપે ન કોચિ પુરુષો વર્ણરૂપેણ સમસમો ભવિષ્યતિ । અપિ તુ યથા ઇચ્છસિ પૌરાણકં વર્ણરૂપં તતો તામ્ એકાવલિકાં જ્યોતીરસરત્નં વસ્ત્રેણ પિધેહિ તતઃ તે પૌરાણં વર્ણરૂપં ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તત્ર પદુમસરે સ્નાયિત્વા વિલેપનેહિ વિલેપિત્વા રાજાર્હાણિ વસ્ત્રાણિ પ્રાવરિત્વા સા એકાવલિકા શીર્ષે આબદ્ધા ॥ તતો તત્ર પદુમસરે સ્વકં મુખં નિધ્યાયતિ યાવ જાનાતિ અસ્તિ કિંચિદ્ વેશેષો । સો દાનિ પ્રત્યવેક્ષન્તો આત્માનં પશ્યતિ પ્રાસાદિકં દર્શનીયં યથા ન કોચિજ્ જમ્બૂદ્વીપે પુરુષો તેન વર્ણરૂપેણ દૃષ્ટપૂર્વો । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ રાજા કુશો આત્માનં તાદૃશં ઉદારવર્ણનિભં તુષ્ટો આત્તમનો સંવૃત્તો । ન મે ભૂયો મહેન્દ્રકસ્ય મદ્રકરાજ્ઞો ધીતા સુદર્શના પરિભવિષ્યતિ અન્યો વા કોચિદ્ દુર્વર્ણો તિ કૃત્વા ॥
___સો દાનિ રાજા કુશો સ્વકે દ્વારમૂલે સ્થિત્વા પ્રવિશ્યામીતિ । તતો દૌવારિકેહિ
[_મ્વુ_2.493_] વારીયતિ કો સિ ત્વં પુરુષ યો રાજકુલં ઇચ્છસિ ધર્ષયિતું । ન ત્વં જાનસિ રાજા કુશો દુરાસદો દુષ્પ્રસહો મા ઇમં મુહૂર્તં અનયવ્યસનમ્ આપદ્યસિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો આહ ॥ અહન્ તે સ્વામી અહન્ તે રાજા કુશો ॥ દ્વારપાલા આહંસુઃ ॥ કિં વયં રાજં કુશં ન પ્રત્યભિજાનામ યાદૃશો રાજા કુશો । ભદ્રમ્ અસ્તુ યદિ રાજા કુશો એદૃશો ભવેયા તતો પરમેણ અનુગ્રહેણ અનુગૃહીતા ભવેમઃ સર્વરાજ્યં ચ ઇક્ષ્વાકુકુલં એવંરૂપેણ રાજ્ઞા પ્રાસાદિકેન દર્શનીયેન ઉત્તમેન વર્ણરૂપેણ સમન્વાગતેન ॥ તતઃ રાજ્ઞો કુશસ્યૈવં ભવતિ । ન મમ એષો પ્રત્યભિજાનાતિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો એકાવલિકાજ્યોતીરસરત્નં સ્વકેન વસ્ત્રેણ અપિધેતિ । સો દાનિ દ્વારપાલો રાજં કુશં સ્વકેન રૂપેણ દૃષ્ટ્વા ભીતો સન્ત્રસ્તો પ્રણિપતિતો ॥ મહારાજ વયં ન જાનામઃ મહારાજા તુવન્ તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો રાજકુલં પ્રવિશિત્વા દેવીયે અલ્લીનો । સા ચ સે દેવી વારેતિ ॥ કો સિ ત્વં પુરુષ કુતો વા યો રાજકુલં ધર્ષિતુમ્ ઇચ્છસિ ત્વં ન જાનાસિ રાજ્ઞો કુશસ્ય દુરાસદં અન્તઃપુરન્ તિ મા રાજકુલં ધર્ષેહિ મા અનયવ્યસનમ્ આપદિષ્યસિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો આહ ॥ દેવિ અહન્ તે ભર્તા અહન્ તે કુશો રાજા જાનાહિ ॥ સા દાનિ દેવી આહ ॥ ન ત્વં મમ ભર્તા ન ત્વં રાજા કુશો કિં વાહં ન જાનામિ યાદૃશો રાજા કુશો વર્ણરૂપેણ । ભદ્રમ્ અસ્તુ યદિ રાજા કુશો ઈદૃશો વર્ણરૂપેણ ભવેયા । તતો હં પરમેણ અનુગ્રહેણ અનુગૃહીતા ભવેયં ॥ સો દાનિ રાજા કુશો તામ્ એકાવલિકાં જ્યોતીરસરત્નં પિધેતિ વસ્ત્રેણ તતઃ યથાપૌરાણં વર્ણરૂપં સંવૃત્તં ॥ સા દાનિ સુદર્શના આહ ॥ મહારાજ કિસ્યેમં માયાકારં વિદર્શેસિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ દેવી ન એષો કિંચિત્* માયાકારો અપિ તુ અહમ્ આત્માનં ઉપક્રમેણ મારેતુકામો । તતઃ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ મમ એષા એકાવલિકા
[_મ્વુ_2.494_] દિન્ના એતં જ્યોતીરસરત્નં । મહારાજ મા આત્માનં મારેહિ અપિ તુ ઇમામ્ એકાવલિકાં જ્યોતીરત્નં શીર્ષે આબદ્ધાહિ તતો સર્વે જમ્બુદ્વીપે અન્યો પુરુષો વર્ણરૂપેણ સદૃશો ન ભવિષ્યતિ । યદિ ઇચ્છસિ પૌરાણકં વર્ણરૂપં તતો તં એકાવકિલાજ્યોતીરસરત્નં વસ્ત્રેણ પિધાપેહિ તતઃ તે પૌરાણકં વર્ણરૂપં ભવતિ । મમ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણાનુગ્રહો કૃતો ॥ સા દાનિ સુદર્શના દેવી આહ ॥ અનુગૃહીતાસ્મિ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ યેન તવ એદૃશં વર્ણરૂપં કૃતં ॥ દેવી આહ ॥ મહારાજ મા કદાચિદ્ એતં એકાવલિકાજ્યોતીરસરત્નં પિધેહિ સર્વકાલં તે એદૃશમ્ ઉદારરૂપં ભવતુ । સર્વરાજ્યસ્ય સર્વજનકાયસ્ય મનોરમતરો ભવિષ્યસિ ॥ એવં દાનિ રાજા કુશો એદૃશેન વર્ણરૂપેણ દેવપુત્રસદૃશો માર્ગં ગચ્છતિ ॥
___તત્ર દાનિ વારાણસ્યાં એકૂનપંચકુમારશતેહિ સર્વેહિ ચ અમાત્યેહિ સર્વેણ ચ ભટબલાગ્રેણ શ્રુતં રાજા કુશો આગચ્છતિ । તે સર્વે રાજ્ઞો કુશસ્ય પ્રત્યુદ્ગતાઃ ॥ રાજાપિ કુશો હસ્તિસ્કન્ધવરગતો ચતુરંગેન બલકાયેન પરિવૃતઃ આગચ્છતિ ॥ તે દાનિ કુમારા ચ ભટબલાગ્રા ચ રાજં કુશં ન પ્રત્યભિજાનન્તિ । તે દાનિ અન્યમન્યં પૃચ્છન્તિ ॥ કતમો અયં રાજા ભવિષ્યતિ યો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો મહેશાખ્યો ઉદારેણ વર્ણરૂપેણ હસ્તિસ્કન્ધવરગતઃ આગચ્છતિ કુશો પિ રાજા ન દૃશ્યતિ ॥ તસ્ય રાજ્ઞો કુશસ્ય એવં ભવતિ । ન એતે મમ પ્રત્યભિજાનન્તિ ॥ તેન દાનિ રાજ્ઞા કુશેન એકાવલિકાજ્યોતિરસરત્નં હસ્તિસ્કન્ધવરગતેન પાણિના પિહિતં । તતઃ યથાપૌરાણં વર્ણરૂપં સંવૃત્તં ॥ તતો તે એકૂના પંચકુમારશતાનિ અમાત્યા ચ ભટબલાગ્રા ચ રાજ્ઞો કુશસ્ય સ્વકં વર્ણરૂપં દૃષ્ટ્વા ભીતા સન્ત્રસ્તા મૂર્ધને પ્રણિપતિતા રાજાનમ્ આહ ॥ જય મહારાજ ન વયં

[_મ્વુ_2.495_] જાનામઃ મહારાજ એષો તિ ॥ સો દાનિ રાજા કુશો ભ્રાતૄણામ્ અમાત્યાનાં ચ ભટબલાગ્રસ્ય ચ એતમ્ અર્થં નિવેદયતિ । ભવન્તો મમ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ એષા એકાવલિકા જ્યોતીરસરત્નં દત્તં એતાં શીર્ષે આબદ્ધાહિ તતો તે વર્ણરૂપેણ અન્યો પુરુષો સદૃશો ન ભવિષ્યતિ ॥ તે દાનિ કુમારા અમાત્યા ભટબલાગ્રં ચ રાજ્ઞો એતદ્ ઉવાચ ॥ અનુગૃહીતા સ્મ શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ યં મહારાજસ્ય એદૃશં વર્ણરૂપં સંવૃત્તં ॥ એવં દાનિ રાજા કુશો મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે વારાણસીમ્ આગત્વા રાજકુલં પ્રવિષ્ટો ઉદારેણ વર્ણરૂપેણ તામ્ અલિન્દાં મહાદેવીમ્ અભિવાદયિત્વા પાદૌ વન્દિત્વા પુરતો સ્થિતઃ ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી રાજાનં કુશં ન પ્રત્યભિજાનાતિ । પૃચ્છતિ કહિં પુત્રો કહિં વા રાજા કુશો ત્તિ ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે અહન્ તે પુત્રો અહં રાજા કુશો તિ ॥ મહાદેવી આહ ॥ ન ત્વં મમ પુત્રો ન ત્વં રાજા કુશો ત્તિ । કિમ્ અહં રાજં કુશં ન પ્રત્યભિજાનામિ । કિં રાજા કુશો કેનચિ હતો વા મારિતો વા યં ન દૃશ્યતિ ॥ અહો અનાથમરણં મમ યો મમ એકપુત્રસ્ય વિનાભાવો સંવૃત્તઃ ॥ સો દાનિ રાજા તાં માતરં પરિદેવમાનાં દૃષ્ટ્વા તામ્ એકાવલિકાં જ્યોતીરસરત્નં વસ્ત્રેણ પિધાય યથાપૌરાણં વર્ણરૂપં સંવૃત્તં ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી તં પુત્રં સ્વકેન વર્ણરૂપેણ દૃષ્ટ્વા પ્રીતિમના સંવૃત્તા તં પુત્રં પૃચ્છતિ ॥ પુત્ર કેન તે એદૃશો વર્ણરૂપો સંવૃત્તો ॥ રાજા કુશો આહ ॥ અમ્બે શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ એકાવલિકા જ્યોતીરસરત્નં દત્તં । તતો મે પિનદ્ધો એતેન મે એદૃશો વર્ણરૂપો સંવૃત્તો ॥ સા દાનિ અલિન્દા મહાદેવી પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનજ્યજાતા સંવૃત્તા । દૃષ્ટો મે પુત્રો એદૃશેન ઉદારેણ વર્ણરૂપેણ યથા મે અભિપ્રાયો । સર્વા ચ અન્તઃપુરિકા એદૃશં રાજસ્ય કુશસ્ય ઉદારં વર્ણરૂપં દૃષ્ટ્વા પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા સંવૃત્તા ॥ સો દાનિ રાજા કુશો યં કાલં તામ્ એકાવલિકાં જ્યોતીરસરત્નં
[_મ્વુ_2.496_] શક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ દત્તં બન્ધતિ તં કાલં દિવ્યો વર્તતિ યં કાલં તં મણિરત્નં પાણિના પિધેતિ તં કાલં પૌરાણકવર્ણરૂપો ભવતિ ॥ એવં દાનિ રાજા કુશો વારાણસ્યાં નિહતપ્રત્યર્થિકો નિહતપ્રત્યમિત્રો ઉદારેણ ઉપભોગપરિભોગેન રાજ્યં કારયતિ ॥
___અથ ખલુ ભગવાન્સ્ તસ્મિં સમયે ચતસૃણાં પર્ષદાં પુરતઃ અન્યસ્ય ચ મહાજનકાયસ્ય ઇમાં ગાથામ્ અધ્યભાષે ॥
એવં પુણ્યવન્તસ્ય અર્થા સર્વે ભોન્તિ પ્રદક્ષિણાઃ ।
યથા રાજા કુશો ભાર્યાય જ્ઞાતીહિ ચ સમાગતઃ ॥
સ્યાદ્ વો ભિક્ષ્વઃ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન કુશો નામ રાજા અભૂષિ । અન્યથા દ્રષ્ટવ્યં । અહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા કુશો અભૂષિ । અન્યઃ સ મહેન્દ્રકો મદ્રકરાજા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । એષઃ સો મહાનામઃ શાક્યો । અન્યા સા અલિન્દા નામ મહાદેવી । ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । એષા માયાદેવી । અન્યા સા સુદર્શના । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । એષા સા યશોધરા ॥ સ્યાદ્ વો ભિક્ષવઃ એવમ્ અસ્યાત્* । અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન તેષાં સપ્તાનાં રાજ્ઞાં યો જ્યેષ્ઠો દુર્મતિર્ નામ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । એષો સો મારો પાપીમાં । તે પિ અન્યે રાજાનો મારપર્ષા । તદાપિ મયા ઉક્કાશનશબ્દેન એષો મારો પાપીમાં સબલો સવાહનો ભગ્નો એતરહિં પિ મયા ભિક્ષવઃ બોધિમૂલે ઉક્કાશનશબ્દેન એષઃ મારો પાપીમાં સબલો સવાહનો ભગ્નો ॥
_______________________________પર્ત્ 3_______________________________
[_મ્વુ_3.1_]અભૂષિ રાજા ઇક્ષ્વાકુ વારાણસ્યાં મહાબલો ।
મહાયશો વિજિતાવી તસ્ય પુત્રો ન પ્રજાયિથ ॥
તસ્ય અભૂષિ ચિત્તં સ્ય તસ્મિં કાલે મહર્દ્ધિકં ।
યં નૂનાહં સ્ત્રીયાગારં ઓસિરેયં ત્રિઃ પક્ષતઃ ॥
ચતુર્દશિં પંચદશિં યાવત્ પક્ષસ્ય અષ્ટમિં ।
સો સ્ત્ર્યાગારમ્ ઓશિરતિ પ્રજાર્થં સો નરાધિપઃ ॥
તા હૃષ્ટમનસંકલ્પા સર્વાલંકારભૂષિતા ।
મૃગિકા ઇવ સંત્રસ્તાઃ દ્વારે દ્વારે ઉપાગમિ ॥
કાચિત્* જલ્પન્તિયો લોભેન્તિ અપરા ચ હસન્તિયો ।

અપરા ચ ધાવમાના ઉચ્ચાવચમ્ અનુધાવતિ ॥
સર્વા પ્રચલિતા આસી સર્વા આસિ પ્રમૂર્છિતા ।
ઇક્ષ્વાકુરાજનગરં રાજપત્નીહિ મૂર્છિતં ॥
. . . . . . . . . . . . . . . . .
કાલે વિકાલે આગચ્છે બ્રાહ્મણો મમ સન્તિકે ॥
પ્રતિવેદયથ મે ક્ષિપ્રમ્ અપિ યાચનકો સિયા ।
અપિ યાચનકો અસ્ય યત્ર દિન્નં મહાફલં ॥
તતો શક્રો વિચિન્તેતિ ત્રયસ્ત્રિંશાનમ્ ઈશ્વરઃ ॥
[_મ્વુ_3.2_] પુરોહિતસ્ય્ઽ; ઇમં કર્મં યં રાજા કર્તુમ્ ઇચ્છતિ ॥
સો ચ જીર્ણો ભવિત્વાન ભગ્નો દણ્ડપરાયણો ।
વેપમાનેહિ ગાત્રેહિ રાજદ્વારમ્ ઉપાગતઃ ॥
તતો સંચારકં દૂતં બ્રાહ્મણો એતદ્ અબ્રવીત્* ॥
પ્રતિવેદેહિ મે ક્ષિપ્રં દ્રષ્ટું ઇચ્છે નરાધિપં ॥
તતઃ સંચારકો દૂતઃ રાજાનમ્ એતદ્ અબ્રવીત્* ।
બ્રાહ્મણો દેવમ્ અનુપ્રાપ્તો રાજાનં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ ॥
સ્વાગતં તે મહાબ્રહ્મ અથ તે અનુરાગતં ।
કિમ્ ઇચ્છસિ કિમ્ એષાણો કેનાર્થો કિં દદામિ તે ॥
શ્રુતં મે એવં ઇક્ષ્વાકુ જનસ્ય ઇહ ભાષતો ।
રાજા સ્ત્ર્યાગારમ્ ઓસિરતિ ત્રિઃ પક્ષસ્ય નરાધિપ ॥
ચતુર્દશિં પંચદશિં યાવ પક્ષસ્ય અષ્ટમિં ।
પુત્રાર્થિકો નરશ્રેષ્ઠો એવં મે શ્રુત ભાષિતં ॥
સો હં ચ તં ઘોષં શ્રુત્વા હૃષ્ટપ્રમુદિતેન્દ્રિયઃ ।
સ્ત્ર્યાર્થિકો ઇહ ગચ્છેયં તેન મે પ્રતિમાનય ॥
રાજા આહ ॥
એહિ ક્ષિપ્રં કંચુકીય નારીયો દર્શયે લહું ।
યાય સે સ્યાદ્ અભિપ્રાયો તાયદ્ય તમ્ અનુગ્રહે ॥
સો દાનિ કંચુકીયેન બ્રાહ્મણો તમ્ અન્તઃપુરં ॥
પ્રવેશિતો તસ્ય દેવી અલિંદા તદ વુચ્ચતિ ॥
[_મ્વુ_3.3_] બ્રાહ્મણો આહ ॥
એષા એવ મે ભવતુ યેયં તિષ્ઠતિ માનિની ।
તિષ્ઠમાના અનવદ્યાંગી મુખમ્ અશ્રૂહિ સિંચતિ ॥
કુબ્જકા આહ ॥
ઇચ્છસિ તુવં સ્થવિર યુવતીહિ પરિચારિતં ।
ન ચ ત્વાં કાચિદ્ યુવતિ પાણિનાપિ પરામૃશે ॥
ઇચ્છસિ તુવં સ્થવિર યુવતીહિ પરિચારિતં ।
ન ચ ત્વાં કાચિદ્ યુવતિ પાદેનાપિ પરામૃશે ॥
પૂતિવલી પલિતમુખો વદરીકુસુમો વ વાસો દુર્ગન્ધઃ ।
છગલો વ ગન્ધપ્રાપ્તો અપગચ્છ ન મે ત્વયા કાર્યં ॥
રાજા આહ ॥
વૃત્તિં વો દેમિ ધનં વા ધાન્યં વા ગ્રામવરાણિ વા ।

તમ્ એવ દાનિં ભુંજાહિ કિં અલિન્દાય કાહિસિ ॥
બ્રાહ્મણો આહ ॥
કાસનો મૂર્છિતો ચાહં મૂર્છિયામિ મુહુર્ મુહુઃ ।
ઓમૂત્રેમિ સ્વકાં શય્યાં એષા મે ઉત્થપેષ્યતિ ॥
તૂષ્ણીં ભોહિ તુવં કુબ્જે વર્ણકમ્ એવ પીષહિ ।
પ્રિયો અહં અલિંદાયે ન તુવં મનસીકર ॥
[_મ્વુ_3.4_] તૂષ્ણીં ભોહિ તુવં કુબ્જે માલામ્ એવ ચ ગૂહસિ ।
પ્રિયો અહં અલિંદાયે ન તુવં મનસીકર ॥
રાજા આહ ॥
સચેદ્ રાજકુલે પિણ્ડં બ્રાહ્મણ ભોક્તુમ્ ઇચ્છસિ ।
તમ્ એવ દાનિ ભુંજાહિ કિમ્ અલિન્દાય કાહિસિ ॥
બ્રાહ્મણો આહ ॥
મા ભવાન્ રાજા ઇક્ષ્વાકુ દત્તં સમનુતપ્યયે ।
પ્રિયં યદિ પ્રવારેત્વા પશ્ચાત્ સમનુતપ્યસિ ।
આમન્ત્રેમિ ચ ગચ્છામિ યં ન દેસિ નિમન્ત્રિતં ॥
રાજા આહ ॥
ન બ્રહ્મ અનુતપ્યામિ ભોહિ ત્વં તુષિતો પુનઃ ।
સર્વા પિ તે ઉપસ્થાન્તુ અલિંદાયે સહ ઇમા ॥
ઇમાં ચ વૃષલિં કુબ્જાં મૈથુનાર્થં દદામિ તે ।
દાસી વા તે અયં ભોતુ નેહિ નાં યેન ઇચ્છસિ ॥
કુબ્જા આહ ॥
વિષં ખાદિય મરિષ્યં સચેન્ મે દેવ દાસ્યસિ ।
ઇમં વા થેરં ભગ્નાંગં મારયિષ્યં રહોગતં ॥
બ્રાહ્મણો આહ ॥
સર્વકુબ્જાહિ મે વૈરં યા કાચિત્ પૃથિવ્યાશ્રિતા ।
યત્રાયં વૃષલી કુબ્જા મમ ઇચ્છતિ હિંસિતું ॥
[_મ્વુ_3.5_] રાજા આહ ॥
તે વયં ધર્મધરા સ્મ સર્વજીવેહિ બ્રાહ્મણ ।
ગચ્છાસિ મા મે ગર્હન્તો મહ્યં કરોહિ ભણ્ડનં ॥
મૃતો વ જીર્ણો વિધ્વંસી ગુરુવાસી ચ બ્રાહ્મણ ।
એતે લોકે પ્રતિકૂલા કૃષ્ણસર્પો વ રોષિતો ॥
[સચે રાજકુલે પિણ્ડં બ્રાહ્મણ ભોક્તુમ્ ઇચ્છસિ ।
તમ્ એવં બ્રાહ્મણ ભુઞ્જાહિ કિમ્ અલિંદાય કાહિસિ ॥]
બ્રાહ્મણો આહ ॥
આસાંપ્રતં ન ઇક્ષ્વાકુ યં વરં નો લભામથ ।
યં મે સ્ત્રિયં પ્રવારેત્વા પશ્ચાત્ સમનુતપ્યસિ ॥
આમન્ત્રેમિ ચ ગચ્છામિ દત્ત્વા રાજાનુતપ્યસિ ।
યો મે સ્ત્રીભિઃ પ્રવારેત્વા મિથ્યાકરોષિ યાચનાં ॥
રાજા આહ ॥
ન બ્રહ્મ અનુતપ્યામિ ભોહિ નો તરુણો પુનઃ ।

સર્વા પિ તે ઉપસ્થાન્તુ અલિંદાય સહ ઇમા ॥
ઇમાં ભદ્ર રમાપેહિ બ્રાહ્મણ યાવદ્ ઇચ્છસિ ।
આસ્તૃતસ્મિં શયને ભોહિ સા તવ સ્યા વશાનુગા ॥
સો તાં હસ્તે ગ્રહેત્વાન સુશ્રોણિતનુમધ્યમાં ।
રુદન્મુખીમ્ અશ્રુકણ્ઠીં રાજદ્વારાતો નિષ્ક્રમે ॥
રાજકુલાતો નિષ્ક્રમ્ય અનુપ્રાકારે કુટિ નિર્મિતા ।
[_મ્વુ_3.6_] શક્રો આહ ॥
સુનિવસ્ત્રા ભવિત્વાન એહિ ભદ્રે રમામથ ॥
અભિમુખી રમાપેહિ મા ભવાહિ પરાઙ્મુખી ।
પ્રહૃષ્ટા મે રમાપેહિ વરન્ તે રામિતો અહં ॥
હસન્તી મે રમાપેહિ વરન્ તે રામિતો અહં ।
એહિ ભદ્રે રમાપેહિ વરં તે રામિતો અહં ॥
વિના તન્દ્રાય ઉત્થેહિ અલિન્દે પૂજિતો અહં ।
ગત્વા રાજાનં વેદેસિ પ્રીતો ભોહિ જિતં મયા ॥
શક્રેણ તં બ્રાહ્મણવેષમ્ અન્તરહાયિત્વા સ્વકેન રૂપેણ સ્થિતો ॥ સર્વાં દિશાં વર્ણેન ઓભાસયિત્વા સ્થિતો । અલિંદાયે દૃષ્ટ્વાથ વિપર્યયાવસ્થાનમ્ ઉત્પન્નં ॥ સા દાનિ શક્રેણ વરેણ પ્રવારિતા । તાયે પિ પુત્રો વરિતો પુત્રં મે વરં દેહિ ॥ શક્રો આહ ॥
શક્રો હમ્ અસ્મિ દેવેન્દ્રો ત્રયસ્ત્રિંશાનમ્ ઈશ્વરઃ ।
વરં વરેહિ કલ્યાણિ યત્ કિંચિત્* મનસીચ્છસિ ॥
દેવી આહ ॥
શક્રશ્ ચે મે વરં દદ્યાત્ ત્રયસ્ત્રિંશાનમ્ ઈશ્વરઃ ।
પુત્રં અહં વરં યાચામિ એતં શક્ર વરં દદ ॥
શક્ર આહ ॥
સચેત્ સુમનસા . . . અલિન્દા રમયાસિ મે ।
ઉત્પદ્યે યાચિતો પુત્રો સુજાતો રાષ્ટ્રવર્ધનો ॥
સિંહબાહુ સુબલવાં વર્ણરૂપેણ શોભનઃ ।
[_મ્વુ_3.7_] ઉત્પદ્યિષ્યતિ તે પુત્રો સુજાતો રાષ્ટ્રવર્ધનો ॥
સિંહાસુપીડો બલવાં સો ભવિષ્યતિ પાપકો ।
કુશસમજ્ઞો સપ્રજ્ઞાનો પરરાષ્ટ્રપ્રમર્દનો ॥
શક્રેણ દેવીય ભૈષજ્યગુડિકા દિન્ના । ઇમાં ઓઘૃષિત્વા જિહ્વાગ્રેણ સ્વાદેસિ તતઃ તે પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥ સા દાનિ દેવી તાં ભૈષજ્યગુડિકાં અંશુકકોણકે બદ્ધિત્વા રાજકુલં ગતા । ગત્વા રાજ્ઞો આખ્યાસિ ॥ શક્રો સો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો તેન બ્રાહ્મણવેષેણ આગતો સ ચ મે સુષ્ઠુ ઉપચીર્ણો ઇયં ચ મે ભૈષજ્યગુડિકા દિન્ના નિઘૃષિત્વા જિહ્વાયાં સ્વાદેસિ તતો તે પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥ રાજા આહ ॥
પ્રસન્નમુખવર્ણા ત્વં સ્મિતપૂર્વં ચ પ્રેક્ષસિ ।
ભોતિ ખલુ ઉત્તમાર્થાય એદૃશી વર્ણસમ્પદા ॥
દેવી આહ ॥
ઇન્દ્રેણ મે મહારાજ પુત્રો દત્તો મહાબલો ।
સિંહાસુપીડો બલવાં પરરાષ્ટ્રપ્રમર્દનો ॥
રાજા રુષિતો આહ ॥
ઇમાં ગલે ગૃહીત્વાન નાશેથ વિજિતા મમ ।
યા મે આણાં પ્રતિક્રોશે ન તામ્ ઇચ્છામિ પ્રેક્ષિતું ॥
સો દાનિ ગુલિકામ્ આચ્છિન્દિત્વા તાસાં એકૂનાનાં પંચદેવીશતાનાં દિન્ના । સા એવ ન લભતિ અસ્યા વિરૂપો પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥ સા પૃચ્છતિ કહિં સા ગુડિકા ઓઘૃષ્ટા । અત્ર નિષિદાયાં ॥ તાયે દાનિ ઉદકેન ક્લેદયિત્વાન ગુલિકાય લેશં કુશાગ્રેણ
[_મ્વુ_3.8_] સ્વાદિતં ॥ એવં સર્વેહિ પંચહિ દેવીશતેહિ કુક્ષિ પ્રતિલબ્ધો નવાનાં વા દશાનાં વા માસાનામ્ અત્યયેન સર્વા પંચ દેવીશતાનિ પ્રસૂતાઃ પંચ કુમારશુતા સુજાતાઃ ॥
___યાવદ્ ઇક્ષ્વાકુસ્મિં કાલગતે કુશેન રાજ્યં પ્રતિલબ્ધં ॥ સો દાનિ કુશો માતરમ્ આહ અમાત્યાનિ ચ ॥ ભાર્યાં મે અગ્રમહિષીમ્ આનેથ ॥ માતા તમ્ આહ ॥ કો તે પાપકસ્ય ભાર્યાં પ્રતિરૂપાં દાસ્યતિ પાપિકાં તે આનયિષ્યામિ ॥
પાપિકાં યદિ મે અમ્બે ભાર્યારમ્ આનયિષ્યસિ ।

ન તે હં પાપિકાં ભાર્યાં પાણિનાપિ પરામૃશે ॥
મમ ત્વં પાપિકાં ભાર્યાં અમ્બ આનયિતુમ્ ઇચ્છસિ ॥
ન તે હં પાપિકાં ભાર્યાં પાદેનાપિ પરામૃશે ॥
અલિંદા આહ ॥
સુખો પુત્રક સંવાસો અન્યોન્યસમલક્ષણા ।
સમાનવર્ણા ઉભયે નાન્યોન્યમ્ અભિનિંદતિ ॥
અભિમન્યતિ કલ્યાણી પતિં દૃષ્ટ્વાન પાપકં ।
વરં તે પાપિકા ભાર્યા પાપકો હિ સિ પુત્રકા ॥
રાજા આહ ॥
ન મે શ્રુતં વા દૃષ્ટં વા રાજાનો ભોન્તિ દુર્ભગાઃ ।
પાપિકાહિ વા નારીહિ પ્રવિચારેતિ નરર્ષભો ॥
રાજા અહમ્ અસ્મિ ક્ષત્રિયો વિજિતાવી મહાબલો ।
પ્રભૂતકોશો બલવાં દ્રવ્યકામા હિ નારિયો ॥
પરરાષ્ટ્રેહિ નારીયો સર્વાલંકારભૂષિતાઃ ।
આનીયન્તિ ધનક્રીતા યેષાં દૂરં પિતુર્ ગૃહં ॥
[_મ્વુ_3.9_] તસ્ય ભાર્યારમ્ આનેસિ મદ્રકરાજસ્ય ધીતરં ।
સર્વાચારેહિ સંપન્નાં સર્વાઙ્ગોપેતાં પ્રજાપતીં ॥
સા દાનિ કન્યા શ્વશ્રુય ઉક્તા ॥ અસ્માકં ઇક્ષ્વાકુકુલે ધર્મં દ્વાદશ વર્ષાણિ ભર્તા ન દ્રષ્ટવ્યો ઇતિ ॥ તેષાં દાનિ શયનગૃહે પ્રદીપા ન દીપ્યન્તિ ॥ સુદર્શના આહ કુશસ્ય રાજ્ઞો ॥
ઇદં રાજકુલં સ્ફીતમ્ અનન્તરતનાકરં ।
અથ દિવા વા રાત્રૌ વા પ્રદીપં ન લભામહે ॥
નૈવ રાત્રિં વા દિવં વા પશ્યામ ઇતરેતરં ।
અન્યમન્યમ્ અપશ્યન્તા આસામહે રહોગતા ॥
ઇહ મો તમસંગ્રહે વસામો અન્ધકારકે ।
અન્ધાનાં વિય સંવાસો તથા મે પ્રતિભાયતિ ॥
રાજા આહ ॥
અહં એતં ન જાનામિ કો અર્થો કિસ્ય વા પુનઃ ।
અમ્બાં મે ગત્વા પૃચ્છાહિ સા તે તં વ્યાકરિષ્યતિ ॥
સા દાનિ પ્રભાતાયે રાત્રિયે શ્વશ્રુયે પાદાનિ વન્દિત્વા આહ ॥
ઇદં રાજકુલં સ્ફીતં અનન્તરતનાકરં ।
અથ દિવા વા રાત્રિં વા પ્રદીપં ન લભામથ ॥
નૈવ રાત્રિં વા દિવા વા પશ્યામો ઇતરેતરં ।
અન્યમન્યં ન પશ્યન્તા આસામથ રહોગતા ॥
[_મ્વુ_3.10_] ઇહ મો તમસંગ્રહે સંવસામો ન્ધકારકે ।
અન્ધાનાં વિય સંવાસો તથેમં પ્રતિભાયતિ ॥
શ્વશ્રુ આહ ॥
યદા દ્વાદશવર્ષન્ તે પુત્રં દ્રક્ષ્યે પ્રજાપતિ ।
તદા દ્રક્ષ્યથ અન્યોન્યં દેવા મે ઉપયાચિતા ॥
સુદર્શના આહ ॥
પાપકં પુનર્ આર્યા યં દેવાનામ્ ઉપયાચિતં ।
દીર્ઘરાત્રં ન દ્રક્ષ્યામ અન્યમન્યસમાગમં ॥

દેવીયે કૌતૂહલમ્ ઉત્પન્નં રાજં પશ્યિતું ॥ સા દાનિ શ્વશ્રું વિજ્ઞપેતિ ॥ શ્વશ્રુ નાં આહ ॥ પુત્રિ શુવે તે દર્શનં દત્તં પશ્યાહિ ॥ અલિન્દાયે કુશદ્રુમો રાજાકૃત્યા રાજાસને ઉપવિશાપિતો । કુશો પિ ચ્છત્ત્રં ધારેતિ કુમારા પિ અમાત્યા પિ નૈગમજાનપદા પિ સ્વકસ્વકેષુ આસનેષુ ઉપવિષ્ટા ॥ સુદર્શના રાજં પશ્યિત્વા સર્વાઞ્ ચ પરિષદં તુષ્ટા છત્ત્રધારં દૃષ્ટ્વા મનસં પ્રતિહતં ॥ સા દાનિ સુદર્શના શ્વશ્રુયમ્ આહ ॥ શોભનો રાજા શોભના રાજકુમારા શોભના ચ પરિષા છત્ત્રધારો પુનર્ અદેક્ષિયો । એતેન તાયે સરાજિકાયે પરિષાયે શ્રી ઉપહન્યતિ । યદિ એષ છત્ત્રધારો અત્ર ન દૃશ્યે એવમ્ એષા પરિષા સરાજિકા શોભેય ॥ શ્વશ્રુ ઇમામ્ આહ ॥ મા પુત્રિ એવં જલ્પાહિ ન ત્વમ્ એતસ્ય ચ્છત્ત્રધારસ્ય માહાત્મ્યં જાનાસિ । મહાત્મા એષ
[_મ્વુ_3.11_] મહાબલો એષો શીલવાં મહાધનો એતસ્યાનુભાવેન વયં સર્વે સુખિતા ॥ સા દાનિ શયનગતા રાજાનમ્ આહ ॥
ન નૂનં ત્વં લભે અન્યં લોકસ્મિં છત્ત્રધારકં ।
યાદૃશો તે અયં દેવ અહિરીકો અનોત્રપો ॥
રાજા આહ ॥
કિન્ નુ રૂપેણ કલ્યાણિ અપિ ચાયં મહાબલો ।
મહાબલો તિ કૃત્વાન એષો સ્માકં હિ રોચતિ ॥
કિં નુ રૂપેણ કલ્યાણિ અપિ ચાયં મહાધનો ।
મહાધનો તિ કૃત્વાન એષો સ્માકં હિ રોચતિ ॥
કિં નુ રૂપેણ કલ્યાણિ અપિ ચાયં શૂરો સિયા ।
સ શૂરો ઇતિ કૃત્વાન એષો સ્માકં હિ રોચતિ ॥
કિં નુ રૂપેણ કલ્યાણિ અપિ ચાયં સુશીલવાન્* ।
સુશીલવાનિ તિ કૃત્વાન એષો ઽસ્માકં હિ રોચતિ ॥
કિં નુ રૂપેણ કલ્યાણિ અપિ ચાયં મહાસ્વરો ।
એતસ્ય અનુભાવેન વયં સર્વે જીવામથ ॥
સુખમિત્રો ચ મે સહાયો પ્રિયો પ્રાણસમો ચ મે ।
એતસ્ય મે વિનાભાવે ઉભયે પિ ન ભવેમથ ॥
દેવી દાનિ સર્વા ચ અન્તઃપુરો પદ્મસરઃ પ્રેક્ષિતું ગતા ॥ તત્ર રાજા પ્રકૃત્યૈવ પદ્મસરમ્ ઓતરિત્વા આસતિ । દેવી ઓતીર્ણમાત્રા તેન ગૃહીતા । દેવી જાનતિ દકરાક્ષસેન
[_મ્વુ_3.12_] ગૃહીતા તિ ॥ અન્તઃપુરિકાહિ પુષ્પવૃષ્ટી પિ મોચિતા ॥ રાજા આહ ॥
અગમાસિ દેવી ઉદ્યાનં વાપિપદ્મિનિપ્રેક્ષિકા ।
ન મે પદ્માનિ આનેસિ ન ખુ તે હં પ્રિયે પ્રિયો ॥
દેવી આહ ॥
અગમં દેવ ઉદ્યાનં વાપિયોદકે સ્નાયિતું ।
પિશાચં અદ્દર્શિં તત્ર મૂર્છિતા પ્રપતે ભૃશં ॥
યો ચ તે છત્ત્રં ધારેતિ યો ચ પદ્મવને અભૂ ।
મન્યે એકિના સ્ત્રિયા જાતા તાદૃશમ્ અસ્ય લક્ષણં ॥
દેવી ચ અપરકાલેન અન્તઃપુરેણ સાર્ધં આમ્રવનં પ્રેક્ષિકા નિર્ગતા ॥ રાજા પ્રકૃત્યૈવ આમ્રવનં ગત્વા આમ્ર-ઉદ્યાને સ્થિતઃ ॥ તત્ર તેન દેવી અણ્વન્તી ગૃહીતા ॥ દેવી જાનતિ વનરાક્ષસેન ગૃહીતા તિ । અન્તઃપુરિકાહિ પુષ્પવૃષ્ટિ પિ મોચિતા ॥ રાજા શયનગૃહે દેવીં આહ ॥
અગમાસિ દેવિ આમ્રવનં વર્ધમાનં નિરીક્ષિકા ।
ન મે આમ્રાણિ આનેસિ ન ખુ તે હં પ્રિયે પ્રિયો ॥
દેવી આહ ॥
અગમં દેવ આમ્રવનં વર્ધમાનં નિરીક્ષકા ।
પિશાચં અદ્દર્શિં તત્ર મૂર્છિતા પ્રપતે ભૃશં ॥
[_મ્વુ_3.13_] મન્યે એકિના સ્ત્રિયા જાતા યો તવ ચ્છત્ત્રં ધારયે ।
યો ચ પદ્મવને આસિ યો ચ આમ્રવને અભૂ ॥
હસ્તિશાલા દાનિ આદીપ્તા । રાજા સ્વયં કચ્છં બન્ધિત્વા હસ્તિનો મુંચતિ । અસિના બન્ધનાનિ ચ્છિન્દતિ પટલાનિ વાહ્યતોમુખં ક્ષિપતિ ॥
નારાયણસંઘટનો રાજા બલેન હસ્તિનઃ ।
પાણિના ગૃહ્ય ક્ષિપતિ હસ્તાન્ મોક્ષિતા દીપ્તકા ॥
અન્તઃપુરિકા રાજ્ઞો વર્ણં ભાષન્તિ । અહો રાજ્ઞો પરાક્રમો તિ । અન્યતરાપિ કુબ્જા રાજ્ઞો વર્ણં ભાષતિ ।
સિંહાસુપીડો બલવાં શોભે સુચિપુલો મહાં ।
ખે ચન્દ્રો ઇવ આભાતિ સમન્તપરિમણ્ડલં ॥

ચકોરતામ્રનયનઃ કામદેવો વ શોભતિ ।
હસ્તિનો મોક્ષયે રાજા સ્થામોપેતો નરર્ષભઃ ॥
રાજા આહ ॥
ભદ્રિકા ખુ અયં કુબ્જા યા રાજાનં પ્રશંસતિ ।
કાશિકાનિ તે વસ્ત્રાણિ દદામિ ચતુરો અહં ॥
મહેન્દ્રકરાજધીતા રાજાનં દૃશ્ય દુઃખિતા ।
અયં નામ મમ ભર્તા એવંરૂપો તિ (શોકિતા) ॥
[_મ્વુ_3.14_] મદ્રકરાજધીતા આહ ॥
ન ભાષન્તીયે કુબ્જાયે જિહ્વાયે અસ્તિ ચ્છેદકો ।
સુતીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ યા રાજાનં પ્રશંસતિ ॥
કુબ્જા આહ ॥
પ્રતિતર્જેન્તિ રાજાનો બન્ધેન ચ વધેન ચ ।
તસ્માસ્ય વર્ણં ભાષામિ રક્ષં જીવિતમ્ આત્મનો ॥
દેવી આહ ॥
ન પશ્યામિ ન દ્રક્ષ્યામિ કો અર્થો જીવિતેન મે ।
અદ્યૈવાહં ગમિષ્યામિ પુરા પ્રાણા જનન્તિ મે ॥
સા દાનિ કુપિતા દેવી મદ્રકરાજસ્ય આત્મજા ।
કુબ્જાદ્વિતીયા યાનેન સ્વકં જ્ઞાતિકુલં ગતા ॥
માતાપિ પુત્રશોકેન તાલયષ્ટીવ ભગ્ના ભૂમ્યાં નિપતિતા ।
સા ચ સાલસ્ય વ યષ્ટિ ચ્છિન્ના પરશુના યથા ॥
એવં મેદિનિયં પતિ પુત્રશોકસમન્વિતા ॥
રાજા ભાર્યાશોકદુઃખિતો ગન્તુકામઃ ભાર્યામ્ અન્વેષિતું માતા દુઃખિતા રાજાનં કુશં ગાથાયે પ્રત્યભાષતિ ॥
અહો મમ મન્દભાગ્યાયે અર્થો પર્યાહૃતો કુલે ।
પંચશતયોજનાતો મહેન્દ્રધીતા ઇહાગતા ॥
શક્તુભક્ષા જનપદા નિત્યં કમ્બલપ્રાવૃતા ॥
લૂહભુક્તા લૂહકર્મા કથં માર્ગં ગમિષ્યસિ ॥
[_મ્વુ_3.15_] રાજા આહ ॥
નૃત્યગીતવાદ્યક્રીડાયે ચિત્તમાયાશતેન વા ।
વિવિધેહિ ઉપાયેહિ વૃત્તિં કલ્પેયમ્ આત્મનો ॥
રાજા ભ્રાતરં કુશદ્રુમમ્ રાજ્યે સ્થાપયિત્વા અમાત્યાનિ સંદિશિત્વા ॥
માતરમ્ અભિવાદયિત્વા કૃત્વાન ચ પ્રદક્ષિણં ।
તતો વીણાં ગૃહીત્વાન પ્રાક્રમે ઉત્તરામુખઃ ॥
સો દાનિ મદ્રકવિષયસ્ય અન્યસ્મિં ગ્રામે વાસોપગતો અન્યતરાયે વૃદ્ધાયે પ્રતિશયં દિન્નં । તદહો ચ તત્ર ગ્રામે વીણાવાદ્યેન આરાધિતો । તસ્ય પ્રભૂતં ખાદ્યભોજ્યં દિન્નં મહન્તં ગોપિટકં ખજ્જકસ્ય મહતી ચ અલિન્દા ભક્તસ્ય દધિઘટકં ચ નાનાપ્રકારાણિ ચ વ્યંજનાનિ ॥ વૃદ્ધાયે એતદ્ અભૂષિ ॥ એષ અસૌ એકમ્ આહારં કૃત્વા શુવે ગમિષ્યતિ એતં ચ મમ દ્વેમાસિકં ભક્તં ભવિષ્યતિ । કુશેનાપિ વૃદ્ધાયે આલાપં આનયન્તેન તં ખજ્જકસ્ય ગોપિટકં એકદુકાયે સર્વં ખાદિતં । સા ચ ઓદનસ્ય મહતી અલિંદા યો અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા તણ્ડુલ-ઓદનાનાં પાકો સર્વં ભુક્તં । તાનિ ચ વ્યંજનાનિ તં દધિકલશં । વૃદ્ધા નિરાશા ॥
અવિધાવિધં પ્રવિશિથ અન્તકો ઇહ આગતો ।
પિશાચો માનુષરૂપેણ યો મામ્ ઇચ્છતિ ખાદિતું ॥
કુશો આહ ॥
સર્વે વસન્તિ ગ્રામસ્મિં યે ચ કાયેન પાપકા ।
એકરાત્રિં વસિત્વાન શુવે ગંસામિ અમ્બિકે ॥
[_મ્વુ_3.16_]___સો દાનિ એકરાત્રોષિતો કન્યકુબ્જં ગતઃ માલાકારમ્ અલ્લીનો તથા પૂર્વે શિલ્પિકજાતી પશ્ચાત્* મહાનસં । રાજાપિ આરાધિતો યાવદ્રાજ્ઞો પ્રિયો તિ કૃત્વા અન્તર્પુરિકાહિ અન્તઃપુરં પ્રવેશીયતિ ક્રીડાપનકો ભવિષ્યતિ ॥ અન્તઃપુરિકા પિ મહેન્દ્રકસ્યાપિ ધીતરો પૃષ્ઠેન વહતિ । સુદર્શનાપિ તેન વાહિયમાનેન અસાતા વારેતિ ।
કિં દાનિ અહં કરોમિ કસ્ય વા ગરહામ્ય્ અહં ।

ઉત્ત્રાસયતિ માન્ દૃષ્ટ્વા સમુદ્રે રાજ્ઞસો યથા ॥
કિં દાનિ અહં કરોમિ કસ્ય વા ગરહામ્ય્ અહં ।
ઉત્ત્રાસયતિ માન્ દૃષ્ટ્વા મૃગી ભ્રાન્તા વ લુબ્ધકં ॥
અનૂર્જકો યેનાગતો રાત્રિંદિવમ્ અનુવ્રજન્* ।
ગચ્છ કુશ સ્વકં રાજ્યં નેછામિ દુર્વર્ણં અહં ॥
રાજા આહ ॥
અહં સુપ્રિયો તે સ્યામે સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
તવ કામેહિ મહન્તં રાજ્યં પિ નાભિપ્રાર્થયે ॥
નાહં ગમિષ્યામિ સુસંવૃતોરુ
દિશાં ન જાનામિ યતો સ્મિ આગતો ।
સંમૂઢરૂપો વિચરામિ લોકે
મત્તો સ્મિ કામૈઃ મૃગમન્દલોચને ॥
દેવી આહ ॥
વિક્ષેપો તવ ચિત્તસ્ય યં અનિચ્છન્તિમ્ ઇચ્છસિ ।
અકામાં રાજ કામેસિ નૈતત્ પણ્ડિતલક્ષણં ॥
[_મ્વુ_3.17_] કુશો આહ ॥
અકામાં વા સકામાં વા યો નરો લભતે પ્રિયાં ।
લાભં તત્ર પ્રશંસન્તિ અલાભો તત્ર પાપકો ॥
દેવી આહ ॥
પ્રભોસિ સ્ત્રીસહસ્રં પિ એકરાત્રેણ રામિતું ।
એકસ્ત્રિયાયે કામેન મહદ્દુઃખં નિગચ્છસિ ॥
રાજા આહ ॥
નેતં દુઃખં પ્રજાનામિ યશસ્વિની વર્ણલાભિની ।
યં સુચીર્ણે બ્રહ્મચર્યસ્મિં ત્વં મે ભાર્યા ભવિષ્યતિ ॥
દેવી આહ ॥
ધિગ્ અસ્તુ તે બ્રહ્મચર્યં અઘન્ તે ભોતુ પાપકં ।
સુનખીં વા શૃગાલીં વા પરત્ર કામયિષ્યસિ ॥
કુશો આહ ॥
મા એવં અવચ ભદ્રે સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
શ્રમણા પિ હિમે સાધુ બ્રહ્મચર્યેણ શોભતે ॥
તે પિ ભદ્રે સુચીર્ણેન ઇહ ચીર્ણેન શોભતે ।
સ્વર્ગેષુ ઉપપદ્યન્તિ ત્રિદશે કામકામિનો ॥
તન્ તે ભદ્રે અહં બ્રૂમિ સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
ન તે અન્યો પતિ અસ્તિ ઇતિ સિંહસ્વરો કુશઃ ॥
દેવી આહ ॥
સચેદ્ વ સત્યં વચનં નૈમિત્તાનાં ભવિષ્યતિ ।
ન તે ભાર્યા ભવિષ્યામિ કામં છિન્દાહિ ખણ્ડશઃ ॥
[_મ્વુ_3.18_] રાજા આહ ॥
નાહં છેત્તું તવેછામિ સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
અચ્છિન્ના યેવ ત્વં ભદ્રે મમ ભાર્યા ભવિષ્યસિ ॥

મહાન્તં ચ મમ રાજ્યં બહૂશ્વં બહુપૌરુષં ।
અનન્તબહુપ્રદાનં બહ્વાચ્છાદનભોજનં ॥
સો હં રાજ્યં ચ રાષ્ટ્રં ચ ચ્છોરયિત્વા ઇહાગતઃ ।
તવ કામેહિ સમન્તરાજ્યં નાભિપ્રાર્થયે ॥
દેવી આહ ॥
પાષાણે ખનસે કૂપં કર્ણિકારેણ કર્ણિકાં ।
વાતં જાલેન બન્ધેસિ અનિચ્છન્તીં યમ્ ઇચ્છસિ ॥
અકાન્તો કિં કામયસિ . . . . . . . . ॥
ગચ્છ કુશ સ્વકં રાજ્યં આત્માનં કિં કિલામસિ ॥
રાજા આહ ॥
ન એતં કિલમથં મહ્યં બ્રહ્મચર્યં ઇદં મમ ।
પરત્ર મે તુવં ભાર્યા મહ્યં ભદ્રે ભવિષ્યસિ ॥
દેવી આહ ॥
એતન્ તવ બ્રહ્મચર્યં ઉપાત્તં ભોતુ પાપકં ।
સુનખીં વા શૃગાલીં વા ગર્દભીં વાભિપ્રાર્થયે ॥
રાજપુત્રો શૂરો વીરો યુદ્ધસ્મિં અપ્રતિપુદ્ગલો ।
કુશો ઽયમ્ આરૂઢપ્રજ્ઞો ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
[_મ્વુ_3.19_] ગચ્છન્તો તે અહં ભદ્રે સુશ્રોણિ તનુમધ્યમે ।
નિગડેહિ તે બન્ધેયં કિન્ તે કુર્યુ સજાતયો ॥
દેવી આહ ॥
તમ્ એવ ધર્મમ્ અપરાધ્ય યન્ તે ઉત્પાદિતં પુરા ।
તમ્ એવ ધર્મં સ્મરમાણો ત્વં મે બન્ધિતુમ્ ઇચ્છસિ ॥
રાજા આહ ॥
પ્રભોમિ તે અહં ભદ્રે બન્ધયિત્વા પ્રજાપતી ।
યેન્ ઇચ્છકં પ્રચારેતું પિતા તે કિં કરિષ્યતિ ॥
પ્રભોસિ સ્ત્રીસહસ્રં પિ એકરાત્રેણ રામિતું ।
ત્વમ્ એવ મે વરં ભદ્રે શુદ્ધદન્તિ પ્રજાપતિ ॥
દેવી આહ ॥
જાનામિ તે મહારાજ બલવાં ત્વં નરષભ ।
દુર્વર્ણો દુર્દૃશો ચાસિ દુઃસ્પર્શો ચ મહીપતિ ॥
સ્થૂલોષ્ઠો સ્થૂલશિરો ચ સ્થૂલાઙ્ગો સિ મહોદરો ।
પશ્યિતું ત્વાં ન ઇચ્છામિ મા આત્માનં કિલામયે ॥
દેવી આહ ॥
એતે ઉદ્વિદ્ધપ્રાકારાં અટ્ટાટ્ટાલકખોલકા ।
યો વા વહતિ નાગેહિ એતં હિ વારયન્તિ તે ॥
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
એતે શક્તીહિ યુધ્યન્તિ તોમરેહિ શરેહિ ચ ।
અસીહિ ચ સુતીક્ષ્ણેહિ ત્વાં લભેયં પ્રજાપતિ ॥
[_મ્વુ_3.20_]___રાજા દાનિ મહેન્દ્રકો ધીતરં પરિભાષતિ । કિં ત્વં તાદૃશં રાજાનં યસ્ય પ્રતિરાજાનઃ ત્રસન્તિ તં છોડિત્વા ઇહાગતા ॥ અયં ચાહં સપ્તહિ રાજાનેહિ ઉપરુદ્ધો તવ કૃતેન । એષો દાનિ તે એતેષાં સપ્તાનાં રાજ્ઞાં સપ્ત ખણ્ડાનિ કૃત્વા દાસ્યામીતિ ॥
સા દાનિ ભીતા રાજધીતા અશ્રુકણ્ઠા રુદન્મુખી ।