મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 161180

ગમ્ભીરં સ્ય તદાશ્વાસં કર્મારાણાં વ ગર્ગરી ॥
સારદં વા યથાલંબુ હરિતચ્છિન્નમિલાયિતં ॥
એવં શીર્ષં મહર્ષિસ્ય તપેન પ્રમિલાયિતં ॥
શાન્તકાયો મહાવીરો અશ્રુતં આત્મચેતસં ॥
ઉગ્રં તપં નિષેવતે સર્વસત્વાન કારણા ॥
ન શક્યં ચ પરિકીર્તયિતું સર્વવાચાય ભાષતઃ ॥
યં દુષ્કરં ચરે વીરો સત્વાં દૃષ્ટ્વાન દુઃખિતાન્* ॥
પક્ષિર્ વા ચ યથાકાશે પર્યન્તં નાધિગચ્છતિ ॥
યથાપિ સાગરે વારિ અપ્રમેયો મહોદધિઃ ॥
એવં લોકપ્રદીપાનાં બુદ્ધાન્ આદિત્યબન્ધુનાં ॥
ન શક્યં ગુણપર્યન્તં સર્વવાચાય ભાષિતું ॥
અનાલિપ્તા છવી તસ્ય પૃષ્ઠીયમ્ ઉપલેપિતા ॥
ગાત્રા ચ પતિતા સર્વે ન ચ વીર્યતે સંસતિ ॥
ગૃહ્ણીય પુરિમં કાયં પૃષ્ઠિમં પરિગૃહ્ણતિ ॥
યદા ઉત્થાસિ વેગેન સુખેન પ્રપતે મુનિ ॥
ચત્વારિ દેવતા દૃષ્ટ્વા કાયં વીરસ્ય દુર્બલં ॥
આહન્સુ મુનિ કાલગતો ન ચ વીર્યતો સન્સતિ ॥
એવંરૂપં તપમ્ ઉગ્રં ચરન્તે પુરુષોત્તમે ॥
વિસ્મયં લોક આપન્નો સદેવાસુરમાનુષો ॥
[_મ્વુ_2.233_] એતમ્ એવંરૂપં ઉગ્રતપં કુમારસ્ય શ્રુત્વા રાજા શુદ્ધોદનો આપૃષ્ટપુરુષાણાં સકાશાતો મહાપ્રજાપતી ચ ગૌતમી યશોધરા ચ સર્વં ચ શાક્યરાષ્ટ્રં ઉત્કણ્ઠિતા । અપિ ચ નામ કુમારો ક્ષેમેણ તાવદ્ ઉગ્રાતો તપાતો વ્યુત્થિતો યેય ॥ યશોધરાયે પિ એતદ્ અભૂષિ । ન એતં મમ સાધુ ભવેય ન પ્રતિરૂપં યમ્ અહં આર્યપુત્રેણ દુઃખિતેન દુષ્કરં ચરન્તેન તૃણસંસ્તરકેન લૂહાહારેણ અહમ્ ઇહ રાજકુલે રાજાર્હાણિ ભોજનાનિ ભુંજેયં રાજારહાણિ પાનાનિ પિબેયં રાજાર્હાણિ વસ્ત્રાણિ ધારયેયં રાજાર્હાણિ શય્યાસનાનિ કલ્પયેયં ॥ યં નૂનાહં પિ લૂખં ચ આહારં આહરેયં પ્રાકૃતાનિ ચ વસ્ત્રાણિ ધારયેયં તૃણસંસ્તરે પિ શય્યાં કલ્પયેયં ॥ સા દાનિ લૂખં ચ આહારં આહરેસિ પ્રાકૃતાનિ પિ વસ્ત્રાણિ ધારયેસિ તૃણસંસ્તરકે પિ શય્યાં કલ્પયેસિ ॥
___યદા ચ ભગવાં પ્રવૃત્તપ્રવરધર્મચક્રો રાજગૃહે વિહરતિ અર્ધત્રયોદશભિક્ષુશતપરિવારિતો તદા રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન ચ્છન્દકો ચ કાલોદાયી ચ રાજગૃહં પ્રેષિતા ભગવતો દૂતા । અનુકમ્પિતા ભગવતા દેવા મનુષ્યા ચ જ્ઞાતીં પિ ભગવાન્ અનુકંપતુ । યં ચ ભગવાં વદેય્ય તં કરેથ ॥ તે પિ કપિલવસ્તુનો રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તા ભગવન્તં ચ ઉપસંક્રાન્તા યં ચ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય સંદેશં સર્વસ્ય જ્ઞાતિવર્ગસ્ય તં સર્વં ભગવતો આરોચિતં ॥ ભગવાં ચ કાલજ્ઞો વેલજ્ઞો સમયજ્ઞો કાલં ચ વેલં ચ સમયં ચ આગમયતિ જાતિભૂમિં ગમનાયે ॥ ભગવાં છન્દકકાલોદાયીન્ આમન્ત્રયતિ ॥ પ્રવ્રજિષ્યથ ચ્છન્દકકાલોદાયી ॥ તે અવચંસુ ॥ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન આણત્તા યં વો ભગવાં વદેય્ય તં કુર્યાથ ॥ યં ચ પશ્યન્તિ નાપ્ય્ અત્ર નાપિતો નાપિ કાષાયાણિ
[_મ્વુ_2.234_] યેહિ પ્રાવૃતા પ્રવ્રજેયામઃ તે ભગવન્તમ્ અનુવર્તન્તા આહન્સુઃ ॥ પ્રવ્રજિષ્યામઃ ભગવન્* ॥ તે દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાય આભાષ્ટા ॥ એહથ ભિક્ષવઃ છન્દકકાલોદાયી ચરથ તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ॥ તેષાં દાનિ ભગવતા એહિભિક્ષુકાયે આભાષ્ટાનાં યં કિંચિદ્ ગૃહિલિંગં ગૃહિધ્વજં ગૃહિગુપ્તિ ગૃહિકલ્પં સર્વં સમન્તરહિતં ત્રિચીવરા ચ પ્રાદુર્ભૂતા સમ્ભૃતં ચ પાત્રં પ્રકૃતિસ્વભાવસંસ્થિતા ચ કેશા ઈર્યાપથો ચ સાનં સંસ્થિહે તદ્યથાપિ નામ વર્ષશતોપસમ્પન્નાનાં ભિક્ષૂણાં એષા આયુષ્મન્તાનાં છન્દકકાલોદાયિનાં પ્રવ્રજ્યા ઉપસમ્પદા ભિક્ષુભાવો ॥
___આયુષ્માં ઉદાયી ભગવન્તમ્ આહ ॥ ભગવં યશોધરા ભગવતો અનુવ્રતા ભગવતો તપોવને દુષ્કરં ચરન્તસ્ય યશોધરાપિ લૂખં આહારમ્ આહરેસિ પ્રાકૃતાનિ ચ વસ્ત્રાણિ ધારેસિ રાજારહાણિ શય્યાસનાનિ ઉત્સૃજ્ય તૃણસંસ્તરકે સેય્યાં કલ્પેસિ ॥ ભિક્ષૂ ભગવન્તં પૃચ્છન્તિ ॥ કથં ભગવં યશોધરા ભગવતો અનુવ્રતા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિં એવ યશોધરા મમ અનુવ્રતા ॥ અન્યદાપિ યશોધરા મમ અનુવ્રતા ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ હિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમધ્વાને અન્યતરસ્મિં અરણ્યાયતને શિરિપ્રભો નામ મૃગો પ્રતિવસતિ પ્રાસાદિકો દર્શનીયો સુસંસ્થિતશરીરો રક્તેહિ ખુરેહિ રક્તેહિ પાદેહિ અંજિતેહિ અક્ષીહિ પંચશતમૃગયૂથં પરિહરતિ ॥ તસ્ય દાનિ મૃગરાજ્ઞો અગ્રમહિષી । સા તસ્ય પ્રભાવાનુરક્તા અનુવ્રતા ચ ॥ તેન મૃગેણ મુહૂર્તમ્ અપિ વિનાભાવો ન ભવતિ ॥ અપરો ચ નીલકો નામ લુબ્ધકો । તેન તહિં અરણ્યાયતને મૃગાણાં
[_મ્વુ_2.235_] પાશા શોડ્ડિતા ॥ સો શિરિપ્રભો તેન મહન્તેન મૃગયૂથેન સંપરિવારિતો તહિં અરણ્યાયતને ચરમાણો બદ્ધો ॥ સર્વે ચ મૃગા ચ મૃગી ચ મૃગરાજં બદ્ધં દૃષ્ટ્વા પલાના એકા મૃગી યા તસ્ય મૃગરાજ્ઞો ભક્તિમન્તા ચ અનુવ્રતા સા સ્થિતા ન પલાયતિ । સા ચ મૃગી શિરિપ્રભં ગાથયાધ્યભાષે ॥
વિક્રમાહિ શિરિપ્રભા વિક્રમાહિ મૃગાધિપ ।
પુરા સો લુબ્ધકો એતિ યેન સો પાશો ઓડ્ડિતો ।
છિન્દે વારત્રકં પાશં ન રમિષ્યં ત્વયા વિના ॥
અથ ભિક્ષવો શિરિપ્રભો મૃગરાજા તાં મૃગીં ગાથાય પ્રત્યભાષે ॥
વિક્રમામિ ન શક્નોમિ ભૂમૌ પતામિ વેગિતો ।
દૃઢો વારત્રકો પાશો પાદં મે પરિકર્તતિ ॥
રમણીયાન્ય્ અરણ્યાનિ પર્વતાનિ વનાનિ ચ ।
રમિષ્યસિ તુવં ભદ્રે અન્યેન પતિના સહ ॥
અથ કહ્લુ ભિક્ષવઃ સા મૃગી તં મૃગરાજં ગાથાય પ્રત્યભાષતિ ॥
રમણીયાન્ય્ અરન્યાનિ પર્વતાનિ વનાનિ ચ ।
રમિષ્યામ્ય્ અહં ત્વયા સાર્ધં અપિ અન્યાસુ જાતિષુ ॥
તેષાં ચ વિલપન્તાનાં શ્રુત્વાન ચ વિક્રન્દતાં ।
લુબ્ધકો તત્ર સો ગચ્છિ પાપકર્મા સુદારુણો ॥
સો દાનિ મૃગરાજા તં પશ્યતિ લુબ્ધકં તદા દૂરતો એવ આગચ્છન્તં કૃષ્ણં પાણ્ડુરેહિ
[_મ્વુ_2.236_] દન્તેહિ રક્તાક્ષં પુરુષાદસમં નીલામ્બરધરં દૃષ્ટ્વા ચ પુન તાં મૃગીં ગાથાય પ્રત્યભાષે ॥

અયં સો લુબ્ધકો એતિ કૃષ્ણો નીલામ્બરપ્રાવૃતો ।
યો મે ચર્મં ચ માન્સં ચ ચ્છિન્દિત્વા મહ્યં હનિષ્યતિ ॥
તસ્યાવિદૂરે સા મૃગી યેન સો લુબ્ધકો તેન પ્રત્યુદ્ગમ્ય તં લુબ્ધકં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
સંસ્તરાહિ પલાશાનિ અસિં આવૃહ લુબ્ધક ।
મમ પૂર્વં બધિત્વાન પશ્ચા હિંસિ મહામૃગં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો તસ્ય લુબ્ધકસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ મમ દૂરતો એવ મૃગા દૃષ્ટ્વા પલાયન્તિ અદર્શનં ગચ્છન્તિ ઇયં પુનર્ મૃગી અતીવ અનુત્ત્રસ્તા આત્મત્યાગં કૃત્વા અભિમુખી આગચ્છતિ નૈષા ભાયતિ નાપિ પલાયતિ ॥ સો દાનિ લુબ્ધકો તસ્યા મૃગીયે વિનયં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિત આશ્ચર્યં પ્રાપ્તો । યાદૃશી ઇયં મૃગી । અસ્માકં ન તે ગુણાઃ યે એતેષાં । ન તે તિરિચ્છા યેષાં ઇમં એદૃશં ગુણમાહાત્મ્યં એદૃશા દૃઢચિત્તતા એદૃશા કૃતજ્ઞતા એદૃશા ચ અનુવ્રતતા મુખતુણ્ડકેન આહારં પર્યેષન્તો વયં તિરિચ્છા યે વયં એદૃશં મહાત્માનં મૃગં ઉપયાતા નામ હેઠાં ઉત્પાદેમ । મા વહેષ્યં એતં મૃગં પાશતો ॥ સો દાનિ લુબ્ધકો તાં મૃગીં ગાથાયે પ્રત્યભાષતિ ॥
ન મે શ્રુતં વા દૃષ્ટં વા યં મૃગી ભાષતિ માનુષં ॥
ત્વં ચ ભદ્રે સુખી ભોહિ મુંચામિ તે મહામૃગં ॥
તેન દાનિ લુબ્ધકેન સો શિરિપ્રભો મૃગરાજા પાશબદ્ધો મુક્તો ॥ સા દાનિ મૃગી તં
[_મ્વુ_2.237_] મૃગરાજં મુક્તં દૃષ્ત્વા આત્તમના પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા લુબ્ધકં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
એવં લુબ્ધક નન્દાહિ સહ સર્વેહિ જ્ઞાતિહિ ॥
યથાહં અદ્ય નન્દામિ દૃષ્ટ્વા મુક્તં મહામૃગં ।
પૂર્વેનિવાસં ભગવાં પૂર્વેજાતિમ્ અનુસ્મરન્* ।
જાતકમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ શાસ્તા ભિક્ષૂણમ્ અન્તિકે ॥
તે સ્કન્ધા તે ચ ધાતવઃ તાનિ આયતનાનિ ચ ।
આત્માનમ્ અધિકૃત્ય ભગવાન્ એતમ્ અર્થં વિયાકરે ॥
અનવરાગ્રસ્મિં સંસારે યત્ર મે ઉષિતં પુરા ।
શિરિપ્રભો અહં આસિ મૃગી આસિ યશોધરા ॥
આનન્દો લુબ્ધકો આસિ એવં ધારયથ જાતકં ।
એવમ્ ઇમં અનુપરીતં બહુદુઃખં
ઉચ્ચનીચચરિતં ઇદં પુરાણં ।
વિગતજ્વરો વિગતભયો અશોકો
સ્વજાતકં ભાષતિ ભિક્ષુસંઘમધ્યે ॥
_____સમાપ્તં શિરિપ્રભસ્ય મૃગરાજસ્ય જાતકં ॥
અથ બોધિસત્વં દાનિ ઉરુવિલ્વાયાં તપોવને નદ્યા નૈરંજનાયાસ્ તીરે દુષ્કરચારિકાં ચરન્તં મારો પાપીયાં ઉપસંક્રમ્ય વદયતિ ॥ કિં પ્રહાણેન કરિષ્યસિ અગારમધ્યે વસ । રાજા ભવિષ્યસિ ચક્રવર્તિ । મહાયજ્ઞાનિ ચ યજાહિ અશ્વમેધં પુરુષમેધં સોમપ્રાસં નિરર્ગડં પદુમં પુણ્ડરીકં ચ । એતાનિ યજ્ઞાનિ યજિત્વા પ્રેત્ય સ્વર્ગેષુ મોદિષ્યસિ બહુ ચ પુણ્યં પ્રસવિષ્યસિ । પ્રહાણં ચ દુષ્કરં દુરભિસંભણં અનવદ્યપુણ્યપારિહાણિ
[_મ્વુ_2.238_] બ્રહ્મચર્યવાસં ॥ બોધિસત્વો આહ ॥ નાહં પાપીમં પુણ્યેહિ અર્થિકો ।
રમણીયાન્ય્ અરણ્યાનિ વનગુલ્માં ચ પશ્યિય ।
ઉરુવિલ્વાય સામન્તે પ્રહાણં પ્રહિતં મયા ॥
પરિક્રામ્ય વ્યાયમન્તં ઉત્તમાર્થસ્ય પ્રાપ્તયે ।
નમુચિ કરુણાં વાચં ભાષમાણ ઇહાગમત્* ॥
કૃશો ત્વમ્ અસિ દુર્વર્ણો સન્તિકે મરણં તવ ।
સંહર મહાપ્રહાણં ન આશા તુહ્ય જીવિતે ॥
જીવિતં તે હિતં શ્રેષ્ઠં જીવન્ પુણ્યાનિ કાહિસિ ।
કરોહિ પુણ્યાનિ તાનિ યેન પ્રેત્ય ન શોચસિ ॥
ચરન્તેન બ્રહ્મચર્યં અગ્નિહોત્રં ચ જુહૂતા ।
અનન્તં જાયતે પુણ્યં કિં પ્રહાણેન કાહિસિ ॥
દૂરં આશા પ્રહાણસ્ય દુષ્કરં દુરભિસંભુણં ।
ઇમાં વાચાં ભણે મારો બોધિસત્વસ્ય સન્તિકે ॥
તં તથા ઇદાનિં મારં બોધિસત્વો ધ્યભાષત ।
કૃષ્ણબન્ધુ પાપીમં નાહં પુણ્યાર્થિકો ઇહાગતઃ ॥

અણુમાત્રૈઃ પુણ્યૈઃ અર્થો મહ્યં માર ન વિદ્યતિ ।
યેષાં તુ અર્થો પુણ્યેહિ કથં તાં માર ન વિદ્યસિ ॥
નાહં અમરો તિ મન્યામિ મરણાન્તં હિ જીવિતં ।
અનિવર્તં ગમિષ્યામિ બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ॥
[_મ્વુ_2.239_] નદીનામ્ અપિ શ્રોતાંસિ અયં વાતો વ શોષયેત્* ।
કિં મમ પ્રહિતાત્મસ્ય શોણિતં નોપશોષયે ॥
શરીરં ઉપશુષ્યતિ પિત્તં શ્લેષ્મં ચ વાતજં ।
માન્સાનિ લોહિતં ચૈવ અવજીર્યતુ સાંપ્રતં ॥
માન્સેહિ ક્ષીયમાણેહિ ભૂયો ચિત્તં પ્રસીદતિ ।
ભૂયો સ્મૃતિ ચ વીર્યં ચ સમાધિ ચાવતિષ્ઠતિ ॥
તસ્ય ચૈવં વિહરતો પ્રાપ્તસ્ય ઉત્તમં પદં ।
નાયમ્ અત્ર ક્ષતં કાયં પશ્ય સત્વસ્ય શુદ્ધતાં ॥
અસ્તિ ચ્છન્દો ચ વીર્યં ચ પ્રજ્ઞા ચ મમ વિદ્યતિ ।
નાહં તં પશ્યામિ લોકે યો પ્રહાણાતો વારયે ॥
. . . . . . . . . . . . . . . . ।
એષો સજ્જો પ્રાણહરો ધિગ્ગ્રામ્યં નો ચ જીવિતં ॥
તસ્મા સ્મૃતિમન્તો સન્તો સંપ્રજાનો નિરોપધિઃ ।
. . . . . . . . . . . . . . . . ॥
એષો હં ચ પરં ચિત્તં ભાવયિત્વાન યોધને ।
બલેન વનં ભિન્દિત્વા અનુષ્ઠેયમ્ અનુષ્ઠિતો ॥
અહં બોધિતરોર્ અધસ્તાત્* અપ્રાપ્તે અમૃતે પદે ।
દૃષ્ટ્વા નમુચિનો સેનાં સન્નદ્ધામ્ ઉત્સૃતધ્વજાં ॥
[_મ્વુ_2.240_] યુદ્ધાય પ્રતિયાસ્યામિ નાહં સ્થાનાર્થમ્ ઉપાવિશે ।
તામ્ અહં નિવર્તિષ્યામિ સેનાં તે અનુપૂર્વસઃ ॥
કામા તે પ્રથમા સેના દ્વિતીયા આરતિ વુચ્ચતિ ।
તૃતીયા ક્ષુત્પિપાસા ચ ચતુર્થી તૃષ્ણા વુચ્ચતિ ॥
પંચમા સ્ત્યાનમિદ્ધં તે ષષ્ઠી ભીરુ પ્રવુચ્ચતિ ।
સપ્તમા વિચિકિત્સા તે માનાર્થો ભોતિ અષ્ટમા ।
લોભો તિ શ્લોકો સત્કારો મિથ્યાલબ્ધો ચ યો યશો ॥
એષા નમુચિનો સેના સન્નદ્ધા ઉચ્છ્રિતધ્વજા ।
પ્રગાઢા અત્ર દૃશ્યન્તે એકે શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ ॥
ન તામ્ અશૂરો જયતિ જિત્વા વા અનુશોચતિ ।
તાં પ્રજ્ઞાય તે ભેત્સ્યામિ આમપાત્રં વ અમ્બુના ॥
વશીકરિત્વાન તે શલ્યં કૃત્વા સૂપસ્થિતાં સ્મૃતં ।
આલબ્ધવીર્યો વિહરન્તો વિનેષ્યં શ્રાવકાં પિ તુ ॥
પ્રમાદમ્ અનુયુજન્તિ બાલા દુર્મેધિનો જના ।
ગંસામિ તે અકામસ્ય યત્ર દુઃખં નિરુધ્યતિ ॥
તસ્ય શોકપરીતસ્ય વિનાશં ગચ્છિ ઉચ્છ્રિતિ ।
તતશ્ ચ સુર્મનો યક્ષો તત્રૈવાન્તરહાયિથા ॥
યથા બોધિસત્વો સંપ્રજાનં મૃષાવાદં ભયભીતો સંપ્રાજાનમૃષાવાદમ્ એવ વિજુગુપ્સન્તો

[_મ્વુ_2.241_] અલમ્ ઇતિ ચ તાં વેદતાં પ્રતિક્ષિપિત્વા અનુસુખં ઔદરિકમ્ આહારં અભ્યવહૃતો તતો પંચકા ભદ્રવર્ગીયા નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તાઃ ॥ સમાધિતો વિભ્રષ્ટો શ્રમણો ગૌતમો શૈથિલિકો બાહુલિકં પુન ઔદરિકમ્ આહારમ્ અભ્યવહૃતં ॥
___મારો પિ પાપીયાં ષડ્વર્ષાણિ બોધિસત્વસ્ય દુષ્કરચર્યાં ચરન્તસ્ય પૃષ્ઠતો પૃષ્ઠતો સમનુબદ્ધો અવતારાર્થી અવતારં ગવેષી ॥ સો પિ બોધિસત્વસ્ય ષડ્વર્ષાણિ અનુબદ્ધન્તો અલભન્તો વતારં અલભન્તો આલમ્બણં અલભન્તો અભિનિવેશનં નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો ॥
યન્ તત્ર તત્ર મારો ન પ્રસહે મારુતો વ હિમવન્તં ।
તં મૃત્યુરાજપ્રણુદં પૂજયતિ સદેવકો લોકો ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહંસુઃ ॥ મોક્ષાભિપ્રાયેણ ભગવતા દુષ્કરં ચીર્ણં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતર્હિ એવ મયે મોક્ષાભિપ્રાયેણ દુષ્કરં ચીર્ણં ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદા અપિ ભગવં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે શાકુન્તિકો શકુના નિગૃહ્ણીય અરણ્યાયતનેષુ જાલેહિ ચ પાશેહિ ચ પંજરેહિ ચ ઉપરુધ્ય નિવાપેન પાનીયેન ચ પોષિય વડ્ડવડ્ડાનિ કૃત્વા ઇષ્ટેન અર્ઘેન વિક્રીણતિ ॥ તહિં અપરો શકુન્તકો ગૃહ્ણીયાન પંજરે ઉપરુદ્ધો ॥ સો દાનિ શકુન્તકો પણ્ડિતજાતિકો પશ્યતિ યે તે શકુન્તકા પૂર્વે પ્રક્ષિપ્તા પંજરે નિવાપપુષ્ટા વડ્ડવડ્ડા તે જનેન ક્રિણિય તતઃ પંજરેહિ કડ્ઢિયન્તિ ॥ સો પશ્યતિ સકુન્તકો પણ્ડિતજાતિકો । ન એષ અસ્માકં શાકુન્તકો હિતકામતાયે નિવાપં વા પાનીયં વા દેતિ અર્થહેતોઃ એષ અસ્માકં નિવાપં વા ઉદકં વા દેતિ યદા વડ્ડવડ્ડા ભવેન્સુઃ તતો ઇષ્ટેન અર્ઘેન વિક્રીયેન્સુઃ ।
[_મ્વુ_2.242_] તદ્ અહં તથા કરિષ્યામિ યથા મે ન કોચિત્ ક્રીણિષ્યતિ અધિકારં પિ મે અલભમાનો ન કોચિ ગૃહ્ણીષ્યતિ ॥ તત્તકં આહારં કરિષ્યામિ યથા નૈવં વડ્ડીભવિષ્યામિ ન વા મરિષ્યામિ ॥ સો દાનિ તત્તકં આહારં પરિભુંજતિ ઉદકં તત્તકં પિબતિ યથા નૈવ વડ્ડીભવતિ નાપિ મરતિ ચાપિ ॥ પુરુષો શકુન્તકાનાં ક્રયિકો આગચ્છતિ ॥ તતો સો શકુન્તકો તસ્ય પંજરસ્ય દ્વારસ્ય અગ્રતો એવન્ તિષ્ઠતિ ॥ સો શકુન્તક્રયિકો પુરુષો હસ્તં પંજરે પ્રક્ષિપિત્વા તં શકુન્તકં પરામૃશતિ ન ચ તંમાન્સં હસ્તેન ગચ્છતિ ઉત્તોલેતિ ન ચ ગુરુકો ॥ તતઃ પંજરાતો એકાન્તેન કૃત્વા અન્યે વડ્ડવડ્ડા શકુન્તકા ગુરુકા તતો નિલયં ગૃહ્ણતિ । તં શુષ્કશકુન્તકો તિ ગ્લાનકો તિ કૃત્વા ન કોચિ તં ગૃહ્ણાતિ ॥ સો પિ શાકુન્તિકો પશ્યતિ । ભવિતવ્યં સ એષ શકુન્તકો ગ્લાનો તિ યદા એષો ગ્લાનભૂતો મુક્તો ભવિષ્યતિ તતો નિવાપં ચ બહુતરક ભુંજિષ્યતિ ઉદકં ચ બહુતરકં પિબિષ્યતિ । તતઃ વટ્ટીભૂતો સમાનો વિક્રાસ્યતિ ॥ મા એષો અન્યાન્ અપિ શકુન્તકાં ગ્લાનાં કરિષ્યતિ સંસર્ગેન પંજરાતો નિષ્કુટ્ટિય વાહ્યતો પંજરસ્ય અત્તીયતિ પાટિયેકં નિપાપં લભતિ પાટિયેકં પાનીયં લભતિ યં વેલં વટ્ટો ભવિષ્યતિ તતો વિક્રયિષ્યતીતિ ॥
___સો પિ પણ્ડિતો શકુન્તકો તસ્ય શાકુન્તકસ્ય વિસ્રમ્ભેસિ । યં વેલં સો શાકુન્તિકો તં પંજરદ્વારં મુંચતિ શકુન્તકાનામ્ અર્થાયે નિવાપસ્ય વા અર્થાયે ઉદકસ્ય વા તતઃ સો શકુન્તકો અપ્ય્ અજ્ઞાતો વ તં પંજરં પ્રવિશતિ । યં વેલં સો પરોક્ષો ભવતિ
[_મ્વુ_2.243_] તતો સ્વયં તં પંજરં પ્રવિશતિ । યદાપિ પંજરકાતો નિષ્ક્રમિતુકામઃ ભવતિ તતો સ્વયમ્ એવ નિર્ધાવતિ । તં ન કોચિ ગ્લાનકો તિ કૃત્વા નિવારેતિ ॥ સો દાનિ શકુન્તકો તથા દુર્બલશરીરો યથા તતો પંજરાતો અદ્વારેણાપિ પ્રવિશતિ વિનિષ્ક્રમતિ પિ તે પિ તં શકુન્તકો ગ્લાનકો તિ કૃત્વા ઉપેક્ષન્તિ ॥ સો દાનિ યં વેલં જાનતિ સ્મ વિશ્વસ્તા મમ એતે શાકુન્તિકા તિ બહુતરકં ચ નિવાપં ચરતિ બહુતરકં ચ પાનીયં પિબતિ યાવ શક્યં પલાયિતું દૂરં ઉડ્ડીયિતું ॥ સો દાનિ યં વેલં સમુત્સાહીભૂતો અયં મે કાલો પલાયિતું તિ સો તસ્ય પંજરસ્ય ઉત્તરિં સ્થિત્વા તાયે વેલાયે તેષાં શકુન્તકાનાં પુરતો ઇમાં ગાથાં અધ્યભાષે ॥
નાચિન્તયન્તો પુરુષો વિશેષમ્ અધિગચ્છતિ ।
પશ્ય ચિન્તાવિશેષેણ મુક્તો સ્મિ ચ સ્વબન્ધનાત્* ॥
સો શકુન્તકો એતાં ગાથાં ભાષિત્વા તતો શાકુન્તિકસ્ય ગૃહાતો ઉત્પત્તિત્વા પુનઃ અરણ્યં ગતો ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન પણ્ડિતજાતિકો શકુન્તકો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન પણ્ડિતજાતિકો શકુન્તકો અભૂષિ ॥ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન શાકુન્તિકો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો મારો પાપીયાં તેન કાલેન તેન સમયેન સો શાકુન્તિકો અભૂષિ ॥ તદાપિ મયા એતસ્ય મારસ્ય શાકુન્તિકસ્ય પંજરાતો મોક્ષાભિપ્રાયેણ દુષ્કરં ચીર્ણં ॥
_____સમાપ્તં શકુન્તકજાતકં ॥
[_મ્વુ_2.244_] ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ બુદ્ધિવિશેષેણ ભગવાન્* શકુન્તભૂતો મારસ્ય હસ્તગતો વશગતો પંજરગતો મુક્તો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ બુદ્ધિવિશેષેણ એતસ્ય મારસ્ય હસ્તગતો વશગતો કરણ્ડકગતો મુક્તો ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે પરિપાત્રિકા નામ નદી ॥ તસ્યા કૂલે અપરમાલાકારસ્ય વનમાલં । અસૌ દાનિ માલાકારો માલસ્યૈવ તં વેલં વનમાલમ્ આગત્વા પુષ્પાણિ ઉદ્વિચિય પુષ્પકરણ્ડકમ્ આદાય માલાકારણાતો નિર્ધાવતિ ગ્રામાભિમુખો ચ પ્રસ્થિતો ॥ તતો ચ નદીતો કચ્છપો ઉદ્ધરિત્વા ગોમયં ભક્ષયતિ તસ્ય માલાકારસ્ય અવિદૂરે ॥ સો તંમાલાકારેણ દૃષ્ટો । તસ્ય એતદ્ અભૂષિ । શોભનો મમ અયં અદ્ય કચ્છપો ઓલંકો ભવિષ્યતિ ॥ તેન દાનિ તં પુષ્પકરણ્ડં એકાન્તે સ્થપિય સો કચ્છપો ગૃહીતો ॥ સો તં તહિં પુષ્પકરણ્ડે પ્રક્ષિપતિ । તં ચ સો કચ્છપો માનુષિકાયે વાચાયે આહ ॥ ઇમાહં કર્દમમ્રક્ષિતો તતો મયેતં પુષ્પં કર્દમેન વિનાશિષ્યતિ । અત્ર મે ઉદકે ધોવિત્વા કરણ્ડે પ્રક્ષિપ । તદ્ એતે પુષ્પા ન વિનાસ્યન્તિ ॥ સો દાનિ માલાકારો પશ્યતિ ॥ શોભનો ખલ્વ્ અયં કચ્છપો ગચ્છામિ તં અત્ર ઉદકે ધોવામિ । તતો એષા પુષ્પાણિ ન વિનાશિષ્યન્તિ કર્દમેન ॥ સો પૈતૃકવિષયે શુણ્ડિકાપંચમાનિ અંગાનિ પ્રસારેત્વા તસ્ય માલાકારહસ્તાતો ભ્રષ્ટો ॥ તહિં ઉદકે ગાઢો તાયે નદીયે અવિદૂરે તટમ્ ઉદેત્વા તં માલાકારં ગાથાયે ધ્યભાષતિ ॥
[_મ્વુ_2.245_] નિરામયા પારિપાત્રિ કૃષિકારણા ચ કૂલેન શક્તિતો ।
કર્દમકૃતો સ્મિ માલિક ધોવિય પેલાય માં પ્રક્ષિપ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સ માલાકારો કચ્છપં ગાથાયે પ્રત્યભાષતિ ॥
બહુકા મયે સંચિતાસુ રાજ્ઞા ત્રિગણો બહુકો સમાગતો ।
તત્ર તુવં કચ્છપ કરણ્ડે માલકૃતે રમિષ્યસિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સ કચ્છપસ્ તં માલાકારં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
બહુકા તવ સંચિતાસુ રાજ્ઞા ત્રિગણો બહુકો સમાગતો ।

મત્તો પ્રલપસિ માલિક તૈલે ભુંજથ ભદ્રકચ્છપં ॥
ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ ભિક્ષવઃ પુનર્ યુષ્માકં એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન ભદ્રકચ્છપો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન કચ્છપો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન માલાકારો અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષો સો ભિક્ષવો મારો પાપીયાં તેન કાલેન તેન સમયેન સો માલાકારો અભૂષિ ॥ તદાપિ અહં એતસ્ય માલાકારસ્ય હસ્તાતો બુદ્ધિવિશેષેણ મુક્તો । એતરહિં પિ અહં એતસ્ય મારસ્ય વિષયાતો બુદ્ધિવિશેષેણ મુક્તો ॥
_____સમાપ્તં કચ્છપજાતકં ॥
અપિ ચ ન ભિક્ષવઃ એતરહિં એવ એતસ્ય વિષયાતો મુક્તો અન્યદાપ્ય્ અહં એતસ્ય હસ્તગતો
[_મ્વુ_2.246_] વિષયાતો પ્રમુક્તો ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમધ્વાને સમુદ્રકૂલે મહાવનખણ્ડં નાનાવનષણ્ડેહિ નાનાવાર્ણેહિ વૃક્ષેહિ પુષ્પફલોપેતેહિ ઉદુમ્બરબહુલેહિ ઉપશોભિતં ॥ તહિં વાનરો મહાન્તસ્ય વાનરયૂથસ્ય યૂથપતિઃ ॥ સો તત્ર વનષણ્ડે તેન વાનરયૂથેન સાર્ધં પ્રતિવસતિ શાન્તે પ્રવિવિક્તે બહુમૃગપક્ષિશતેહિ નિષેવિતે નિર્મનુષ્યચરિતે ॥ સો ચ વાનરાધિપો તહિં સમુદ્રકૂલે મહાન્તે ઉદુમ્બરવનવૃક્ષે શાખાપલાશબહુલે ઉદુમ્બરાણિ ભક્ષયતિ ॥ તતો ચ સમુદ્રાતો મહાન્તો શુશુમારો તં પ્રદેશમ્ આગતો ॥ સ તત્ર સમુદ્રતીરે આસતિ । તેન વાનરાધિપેન દૃષ્ટો ॥ તસ્ય શુશુમારં દૃષ્ટ્વા કારુણ્યં સંજાતં । કુત્ર વ તેષાં જલચરાણાં સમુદ્રમધ્યે પુષ્પો વા ફલો વા । યં નૂનમ્ અસ્ય ઇતો હં ઉદુમ્બરફલાનિ દદેહં ॥ સો દાનિ તસ્ય તતો ઉદુમ્બરવૃક્ષાતો વડ્ડવડ્ડાનિ ઉદુમ્બરાણિ પક્વાનિ વર્ણસંપન્નાનિ રસસંપન્નાનિ અગ્રતો પાતેતિ નિપતિતનિપતિતાનિ ચ ઉદુમ્બરાણિ ભક્ષયતિ ॥ એવં શુશુમારો પુનઃ પુનો તં પ્રદેશં તસ્ય વાનરસ્ય સમીપં આગચ્છતિ ॥ સો તસ્ય વાનરાધિપો આગતાગતસ્ય વૃક્ષાતો ઉદુમ્બરાણિ પાતેતિ ॥ તે દાનિ ઉભયે વાનરો ચ શુશુમારો ચ પરસ્પરસ્ય પ્રિયમાણા સંજાતા ॥ તસ્યાપિ દાનિ શુશુમારસ્ય ભાર્યા તં સ્વામિં અપશ્યન્તી ઉત્કણ્ઠયતિ ॥ ભવિતવ્યં મમ સ્વામિકેન અન્યા શુશુમારી પ્રગૃહીતા । તતઃ સો મમ મૂલાતો ગત્વા તાયે સાર્ધં આસતિ ॥ સા દાનિ તં સ્વામિકં પૃચ્છતિ ॥ કહિં ત્વં મમ મૂલાતો ગત્વા આસસિ ॥ સો તામ્ આહ ॥ સમુદ્રતીરે અમુકસ્મિં ઉદ્દેશે મહાવનખણ્ડે તત્ર મમ વાનરો મિત્રો
[_મ્વુ_2.247_] તેન સહ આલાપસંલાપેન આસામિ ॥ તસ્યા દાનિ શુશુમારીયે એતદ્ અભૂષિ ॥ યાવ સો વાનરો જીવિષ્યતિ તાવદ્ એષો મમ સ્વામિ તહિં ગત્વા વાનરેણ સાર્ધં આલાપેન આસિષ્યતિ । તતો તં વાનરં મારાપેમિ તેન ચ મારિતેન એષો મે સ્વામિકો ન ભૂયો તં પ્રદેશં ગમિષ્યતિ ॥ સા દાનિ શુશુમારી ગ્લાનકં કૃત્વા આસતિ ॥ સો તાં શુશુમારો પૃચ્છતિ ॥ ભદ્રે કિં તે કૃત્યં કિન્ તે દુઃખં કિન્ તે અભિપ્રેતં આખ્યાહિ કિન્ તિ દેમિ આણપેહિ ॥ સા નં આહ ॥ આર્યપુત્ર મર્કટહૃદયસ્ય મે દોહલો । યદિ મર્કટસ્ય હૃદયં લભામિ એવં જીવેયં અથ ન લભામિ નાસ્તિ મે જીવિતં ॥ સો નાં આહ ॥ પ્રસાદં કરોહિ કુતો ઇહ સમુદ્રે મર્કટસ્ય પ્રચારો યદિ અન્યસ્મિં અભિપ્રાયો જલચરે તવ ઉપસ્થપેમિ ॥ સા દાનિ આહ ॥ ન મે અન્યત્ર અભિપ્રાયો મર્કટહૃદયે અભિપ્રાયો તન્ મે ઉપસ્થપેસિ યદિ ઇચ્છસિ મે જીવન્તીં ॥ સો નાં પુનઃ પુનો સંજ્ઞપયતિ ॥ પ્રસીદાહિ ભદ્રે કુતો ઇહ ઉદકમધ્યે મર્કટો ॥ સા દાનિ ॥ યો સો તવ સમુદ્રકૂલે મર્કટો વયસ્યો સ્ય વયસ્યસ્ય હૃદયં આનેહિ ॥ સો આહ ॥ પ્રસાદં કરોહિ સો મર્કટો મમ વયસ્યો ચ મિત્રો ચ કથં અહં શક્યામિ તસ્ય હૃદયમ્ ઉત્પાટયિતું ॥ સા દાનિ આહ ॥ યદિ ન શક્નોસિ મમ મર્કટહૃદયમ્ ઉપસ્થપયિતું નાસ્તિ મે જીવિતં ॥ સો દાનિ શુશુમારો તાયે શુશુમારીયે સુષ્ટુ ઉપગ્રહીતો સમાનો આહ ॥ અહં જલચરો સો ચ મર્કટો સ્થલચરો ચ વનચરો ચ યત્ર ચરતિ તત્ર મમ અગતિ । તત્ કથં અહં શક્યામિ તસ્ય મર્કટસ્ય હૃદયમ્ આનયિતું ॥ યથોક્તં પણ્ડિતેહિ ॥
શતં માયા ક્ષત્રિયાણાં બ્રાહ્મણાનાં દુવે શતે ॥
સહસ્રં માયા રાજાનાં સ્ત્રીણાં માયા અનન્તિકા ઇતિ ॥
[_મ્વુ_2.248_] સા દાનિ તસ્ય શુશુમારસ્ય આહ ॥ એતે વાનરા ફલભક્ષા ફલલોલા તસ્ય વાનરસ્ય જલ્પાહિ । વયસ્ય એત્થ સમુદ્રપારે નાનાવર્ણાનિ વૃક્ષાણિ નાનાપ્રકારાણિ પુષ્પફલપિણ્ડભારભરિતાનિ આમ્રાણિ જમ્બૂનિ ચ પનસાનિ ભવ્યાનિ ચ પાલેવતાનિ ચ ક્ષીરકાનિ ચ તિન્દુકાનિ પિપ્પલાનિ ચ । આગચ્છ તત્ર ત્વાં નેષ્યં નાનાપ્રકારાણિ ફલાનિ પરિભુંજિષ્યસિ । તતો યદા તવ હસ્તગતો ભવેય તતો તં મારિત્વા હૃદયં આનેસિ ॥ તેન દાનિ શુશુમારેણ અભ્યુપગતં ॥ આનેષ્યન્તસ્ય મર્કટસ્ય હૃદયં પ્રીતા ભવાહિ ન ભૂયો ઉત્કણ્ઠં કરોહિ મા પરિતપ્યાસિ ॥
___સો દાનિ શુશુમારો તાં ભાર્યાં ચ આશ્વાસેત્વા તં પ્રદેશં ગતો યહિં સો વનષણ્ડે વાનરાધિપો પ્રતિવસતિ ॥ સો દાનિ તેન વાનરાધિપેન શુશુમારો દૃષ્ટો । સો દાનિ વાનરો તં દૃષ્ટ્વા શુશુમારં પ્રતિમોદિત્વા પૃચ્છતિ ॥ વયસ્ય કિં દાનિ સુચિરેણ આગતો અસ્માકમ્ અવલોકયિતું કિં ક્ષેમં મા વા કિંચિત્* શરીરપીડા આસિ ॥ સો દાનિ આહ ॥ વયસ્ય ક્ષેમં ચ ન ચ કિંચિ શરીરપીડા આસિ અપિ મે સમુદ્રપારં ગત્વા આગત્વા ॥ સો તં પૃચ્છતિ કીદૃશં સમુદ્રપારં ભવતિ ॥ શુશુમાર આહ ॥ વયસ્ય રમણીયં સમુદ્રપારં નાનાપ્રકારેહિ વૃક્ષસહસ્રેહિ પુણ્યફલોપેતેહિ ઉપશોભિતં આમ્રેહિ ચ જંબૂહિ ચ પનસેહિ ચ ભવ્યેહિ ચ પાલેવતેહિ ઉપશોભિતં માતુલુંગેહિ તિન્દુકેહિ ચ પિયાલેહિ ચ મધુકેહિ ચ ક્ષીરિકેહિ ચ અન્યેહિ ચ ફલજાતીહિ યેષામ્ ઇહ પ્રચારો નાસ્તિ । યદિ તવ અભિપ્રાયો આગચ્છ નાનાપ્રકારાણિ ફલાનિ પરિભોક્તું તહિં ગમ્યતે ॥ તસ્ય દાનિ વાનરસ્ય ફલભુક્તસ્ય ફલલોલસ્ય નાનાપ્રકારાણિ ફલાનિ શ્રુત્વા તહિં સમુદ્રપારે ગમનબુદ્ધી ઉત્પન્ના ॥ સો દાનિ તં શુશુમારમ્ આહ ॥

[_મ્વુ_2.249_] સ્થલચરો કથં શક્યેયા સમુદ્રપારં ગન્તું ॥ શુશુમારો આહ ॥ અહં તે નેષ્યામિ મમ ઇહ ગ્રીવાયામ્ આરુહ્ય ઉપશેહિ ઉભયેહિ ચ હસ્તેહિ કર્કરીય લગ્નેહિ ॥ સો દાનિ વાનરો આહ ॥ એવં ભવતુ ગચ્છામિ યદિ મનેસિ ॥ સો દાનિ શુશુમારો આહ ॥ ઓતરાહિ અહં તે નેમિ ॥ સો દાનિ વાનરો ઉદુમ્બરાતો ઓતરિત્વા તસ્ય શુશુમારસ્ય ગ્રીવાયામ્ આરુહ્ય ઉભયેહિ હસ્તેહિ કર્કરીય લગ્નો ॥ સો દાનિ શુશુમારો તં વાનરં ગૃહીત્વા સમુદ્રં પ્રતીર્ણો નાતિદૂરે સમુદ્રસ્ય તં વાનરં ઉદકે ચાલેતિ ॥ સો તં વાનરો આહ ॥ વયસ્ય કિં દાનિ મે ઉદકે ચાલેસિ ॥ સો નં આહ ॥ વયસ્ય ન જાનાસિ કસ્યાર્થાય મયા ત્વમ્ આનીતો । તસ્ય મે વયસ્યીયે મર્કટહૃદયસ્ય દોહલો । તતો મર્કટસ્ય હૃદયસ્યાર્થાય ત્વં મયા આનીતો । સા મે વયસ્ય ભાર્યા તવ હૃદયં ખાદિષ્યતિ । એવં ત્વં મયા આનીતો ॥ સો દાનિ વાનરો આહ ॥ વયસ્ય મમ હૃદયો ઉદુમ્બરે ઉત્કણ્ઠિતો સ્થપિતો યથા લહુકતરો સમુદ્રં તરેયં ન ચ અતિભારો ભવેયાતિ । તદ્ યદિ તે અવશ્યં મર્કટહૃદયેન કાર્યં તતો નિવર્તામ તતો ઉદુમ્બરાતો તં મર્કટહૃદયં ઓતારિયાન દાસ્યામિ ॥ તસ્ય દાનિ મર્કટસ્ય યથાજલ્પન્તસ્ય તેન શુશુમારેણ પત્તીયિતં ॥ સો દાનિ શુશુમારો તં ગૃહ્ણીય તહિં પ્રતિનિવૃત્તો ક્ષણાન્તરેણ તં વનખણ્ડપ્રત્યુદ્દેશમ્ અનુપ્રાપ્તો ॥ તતો વાનરો તસ્ય શુશુમારસ્ય ગ્રીવાતો ઉપ્ફારિત્વા તં ઉદુમ્બરં પ્રક્રાન્તો ॥ સો દાનિ શુશુમારો આહ ॥ વયસ્ય ઓતરાહિ એતં અતો ઉદુમ્બરાતો હૃદયં ગૃહ્ણીય ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સો વાનરો તં શુશુમારં ગાથાભિર્ અધ્યભાષે ॥
વટ્ટો ચ વૃદ્ધો ચ હોસિ પ્રજ્ઞા ચ તે ન વિદ્યતે ।
ન તુવં બાલ જાનાસિ નાસ્તિ અહૃદયો ક્વચિ ॥
[_મ્વુ_2.250_] પ્રત્યુત્પન્નેષુ કાર્યેષુ ગુહ્યમ્ અર્થં ન પ્રકાશયેત્* ।
લભન્તિ પણ્ડિતા બુદ્ધિં જલમધ્યે વ વાનરઃ ॥
અલમ્ એતેહિ આમ્રેહિ જંબૂહિ પનસેહિ ચ ।

યાનિ પારે સમુદ્રસ્ય અયં પક્વો ઉદુમ્બરો ॥
ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સમુદ્રતીરે વનષણ્ડનિવાસી વાનરો અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન સમુદ્રતીરે વનષણ્ડનિવાસી વાનરો અભૂષિ ॥ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન મહાસમુદ્રે શુશુમારો અભૂષિ । (ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષો સો મારો પાપીયાં તેન કાલેન તેન સમયેન મહાસમુદ્રે શુશુમારો અભૂષિ) ॥ તદાપ્ય્ અહં એતસ્ય હસ્તગતો વશગતો બુદ્ધવિશેષેણ વિષયાતો અતિક્રાન્તો એતરહિં પિ એતસ્ય અહં મારસ્ય પાપીમતો વિષયાતો અતિક્રાન્તો ॥
_____સમાપ્તં મર્કટજાતકં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ પશ્ય ભગવન્ કથમ્ અયં મારો પાપીમાં ભગવતો તપોવને દુષ્કરચારિકાં ચરન્તસ્ય પૃષ્ઠતો અનુબદ્ધો ઓતારાર્થી ઓતારગવેષી અલભન્તો ચ ઓતારં નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવઃ એતરહિં એવ એષો મારો પાપીમાં પૃષ્ઠતો નુપૃષ્ઠતો સમનુબદ્ધો ઓતારાર્થી ઓતારગવેષી અલભન્તો ચ ઓતારં નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો ॥ ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ હિ ભગવં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે શાકુન્તિકેન
[_મ્વુ_2.251_] અરણ્યાયતને શકુન્તકાનામ્ અર્થાયે કાલપાશા ઓડ્ડિતા નિવાપો પ્રકીર્ણો । તતઃ એકાન્તં ગત્વા તેષાં પાશાનાં દર્શનપથે આસતિ ॥ તહિં ચ અપરો શકુન્તકો પણ્ડિતજાતિકો અરણ્યાયતને મહાન્તં શકુન્તકયૂથં પરિહરતિ ॥ તસ્ય શકુન્તસ્ય યૂથપતિસ્ય બુદ્ધિવિશેષેણ તં શકુન્તકયૂથં વર્ધતિ ન પરિહીયતિ । સ તેષાં શકુન્તકાનાં પરિરક્ષતિ સાકુન્તકાનામ્ અપિ મૂલાતો ચાણ્ડાલકાનામ્ અપિ મૂલાતો મૃગલુબ્ધકાનામ્ અપિ મૂલાતો વિડાલક્રોષ્ટુકાનામ્ અપિ મૂલાતો નકુલાનામ્ અપિ ભંગકુલાનામ્ અપિ ॥ સો દાનિ સાકુન્તિકેન વિગતેન શકુન્તકયૂથેન સાર્ધં તહિં અરણ્યાયતને વિહરન્તો તહિં ઉદ્દેશે અનુપ્રાપ્તો યત્ર તેન શાકુન્તિકેન તાનિ કાલપાશાનિ ઓડ્ડિતાનિ તં ચ નિવાપં પ્રકીર્ણં ॥ તેહિ શકુન્તેહિ તહિં ઉદ્દેશે ચરમાણેહિ તિલતણ્ડુલકોદ્રવશ્યામાનાં ગન્ધં ઘ્રાયિતં ॥ તે દાનિ તસ્ય નિવાપસ્ય તં ગન્ધં ઘ્રાયિત્વા ઇતઃ ઇતો નિરીક્ષન્તેહિ દૃષ્ટં તં નિવાપં {સેનર્ત્: વિવાપં} તહિં પિ ઉદ્દેશે સાનં પરિસમન્તે દૃષ્ટં ॥ તે તં યૂથપતિં શકુન્તા આમન્ત્રયન્તિ ॥ યૂથપતિ અત્ર ઉદ્દેશે તિલતણ્ડુલાનિ ચ કોદ્રવશ્યામાકાનિ ગચ્છામ પરિભુંજામ ॥ સો શકુન્તો તેષાં શકુન્તકાનામ્ આહ ॥ મા ગચ્છિષ્યથ અયં અરણ્યાયતનં ન ઇહ નિવાપં તણ્ડુલાનાં કોદ્રવશ્યામાકાનાં વા પ્રવૃદ્ધિ અથ ક્ષેત્રેષુ એતાનિ ચાન્યજાતાનિ ભવન્તિ તેષાં કેષાંચિત્* ન અરણ્યાયતને । નૂનં અત્ર દેશે શાકુન્તિકેહિ શકુન્તાનામ્ અર્થાય કાલપાશો ઓડ્ડિતો નિવાપો ચ પ્રકીર્ણં મા અત્ર અલ્લીયિષ્યથ । યેન અહં ચરામિ ઉદ્દેશેન તેન તેનાપિ ચરથ ॥ તેન સાકુન્તિકેન તં મહાન્તં શકુન્તયૂથં તહિં અરણ્યાયતને ઉપલક્ષિતો । તતો સો શાકુન્તિકો દિવસે અન્યમન્યેહિ પ્રત્યુદ્દેશેહિ ॥ યેહિ પ્રત્યુદ્દેશેહિ તેષાં શકુન્તકાનાં ગમનો પ્રવિચારો તેહિ ઉદ્દેશેહિ દિવસે તાનિ કાલપાશાનિ ઓડ્ડિતાનિ
[_મ્વુ_2.252_] નિવાપાનિ ચ પ્રકિરેતિ । સમન્તેન ચ યૂથપતિ શકુન્તો તેષાં શકુન્તાનાં તેહિ તેહિ પ્રત્યુદ્દેશેહિ તતો કાલપાસેહિ વિવાપા ચ વારેતિ ॥ એવં કાલપાશોકાસા ગચ્છન્તિ ॥
___તસ્ય શાકુન્તિકસ્ય તત્ર અરણ્યાયતતે તસ્ય શકુન્તયૂથસ્ય ગોચરે શકુન્તાનાં નિવાપાર્થાય ખિદ્યન્તસ્ય બુભુક્ષાયે પિપાસાયે પિ સન્તપ્તસ્ય એવં ભવતિ । ઇદાનિ બન્ધિષ્યન્તિ મુહૂર્તે બન્ધિષ્યન્તિ એતે શકુન્તા એતેહિ પાશેહિ અલ્લીયન્તીતિ ॥ તે નં શકુન્તા યૂથપતસ્ય પૃષ્ઠતો તેષાં કાલપાશાનાં પરિસામન્તેન ચરન્તિ તચ્ ચ નિવાપં પશ્યન્તિ ન ચ નિવાપપાશભૂમિં આક્રમન્તિ સર્વકાલં ચરન્તો કાલપાશેહિ નિવાપાતો ચ આત્માનં રક્ષન્તિ ॥ શાકુન્તિકો પિ એકો તતો પશ્યતિ તાં શકુન્તકાં તેષાં કાલપાશાનાં પરિસામન્તેન ચરન્તા એવં ચ તસ્ય ભવતિ । એતે અલ્લીયન્તિ વિકાલં એતે બન્ધિષ્યન્તિ ઇદાનિ બન્ધિષ્યન્તિ મુહૂર્તે બન્ધિષ્યન્તિ ॥ એવં શાકુન્તિકો તહિં અરણ્યાયતને તસ્ય શાકુન્તયૂથસ્ય ગોચરાતો દિવસે દિવસે બુભુક્ષાયે ચ પિપાસાય ચ સન્તપ્તો શુષ્કેન મુખેન સ્ફુટિતેહિ ઓષ્ઠેહિ શીતકાલેન શિતેન દહ્યન્તો ઉષ્ણકાલેન ઉષ્ણેન પચ્યન્તો વાતાતપેન દહ્યન્તો ખિજ્જિત્વા નિત્યં વિકાલં ક્ષણિતેન હસ્તેન ગૃહં ગચ્છતિ હતો ભવતિ ॥
___સ તુ શકુન્તયૂથં દૃષ્ટ્વા અખિજ્જન્તં નિત્યં તસ્ય શકુન્તયૂથસ્ય ગોચરે આગત્વા કાલપાશાનિ ચ ઓડ્ડેતિ નિવાપાનિ ચ પ્રકિરેતિ ॥ સો દાનિ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે તહિં અરણ્યાયતનં ગત્વા તસ્ય શકુન્તયૂથસ્ય ગોચરે પુનઃ કાલપાશે ઓડ્ડિત્વા
[_મ્વુ_2.253_] નિવાપાનિ ચ પ્રકિરિત્વા એકાન્તં ગત્વા કાલપાશદર્શનપથે આસતિ ॥ સો ચ શકુન્તો યૂથપતિ શકુન્તયૂથં પરિહરન્તો તેન મહન્તેન શકુન્તયૂથેન સાર્ધં તેષાં કાલપાશાનાં નિવાપસ્ય ચ પરિસમન્તેન ચરતિ ॥ શકુન્તકા ભૂયો તાનિ તિલતણ્ડુલાનિ પુનો પુનઃ પશ્યન્તિ દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા તં યૂથપતિં આપૃચ્છન્તિ ॥ ઇમાનિ તિલતણ્ડુલાનિ ચરેમ ॥ યૂથપતિ જલ્પતિ ॥ મા અત્ર અલ્લીષ્યથ કુતો ઇહ અરણ્યાયતને તિલાનાં વા તણ્ડુલાનાં વા પ્રવૃદ્ધિ ક્ષેત્રેહિ વ તિલાનિ ભવન્તિ કેદારેહિ ન શાલિવ્રીહિતણ્ડુલાનિ ભવન્તિ અન્યાનિ ચ ધાન્યજાતાનિ । મા અલ્લીષ્યથ અપક્રમથ ઇમાતો ઉદ્દેશાતો ॥ સો પિ દાનિ શકુન્તિકો પશ્યતિ ॥ એવં ચિરં કાલં મમ ઇહ અરણ્યાયતને એતેષાં શકુન્તાનામ્ અર્થાયે ખિજ્જન્તસ્ય કાલપાશાનિ ચ ઓડ્ડેન્તસ્ય નિવાપાનિ પ્રકિરેન્તસ્ય અલ્પસ્મિં એતસ્મિં અરણ્યાયતનોદ્દેશે એવં ચરકાલં વિસ્તીર્ણો યત્ર મયા કાલપાશાનિ ચ ઓડ્ડિતાનિ નિવાપાનિ ચ પ્રકીર્ણા ન ચ કદાચિદ્ એતે શકુન્તકા અત્ર કાલપાશેષુ અલ્લીયન્તિ નિવાપાનિ વા ચરન્તિ ॥ બહૂનિ વર્ષાણિ ખિજ્જન્તસ્ય શીતકાલે શીતેન દહ્યન્તસ્ય ઉષ્ણકાલે ઉષ્ણેન પચ્યન્તસ્ય વાતાતપેહિ ચ હન્યન્તસ્ય બુભુક્ષાયે પિપાસાયે શુષ્યન્તસ્ય મમ ન કદાચિ એત્તકેહિ વર્ષેહિ પરિભ્રમમાણસ્ય એવં મહન્તતો શકુન્તયૂથાતો એકો પિ શકુન્તકો હિ હસ્તમ્ આગતો ॥ કો ઉપાયો ભવેયા યેનાહમ્ એતાં શકુન્તકાન્ તેહિ કાલપાશેહિ બન્ધેયં ॥ તસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ યન્ નૂનાહં પત્રશાખેહિ પરિવેઠિત્વા એતં શકુન્તકયૂથં યેન એતે કાલપાશા તેન આકાલેયં ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સો શાકુન્તિકો ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે ગ્રીષ્મિકેહિ વાતાતપેહિ

[_મ્વુ_2.254_] સન્તપ્યન્તો ક્ષુત્પિપાસાપરિગતો પત્રશાખેહિ આત્માનં પરિવેષ્ટયિત્વા તં મહાન્તં યૂથં યેન તે કાલપાશા તેન સંપરિકાલેતિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો તે શકુન્તકા તં શાખાન્તિકં વૃક્ષશાખેહિ સંપરિવેઠિતં અતિદૂરેણ પરિસક્કન્તં દૃષ્ટ્વા યૂથપતિં આમન્ત્રયેન્સુઃ ॥ યૂથપતિ એષ વૃક્ષો ઇમસ્ય શકુન્તયૂથસ્ય વાહિરવાહિરેણ ગચ્છતિ ॥ એવં સ ભિક્ષવઃ યૂથપતિ શકુન્તકો તાં શકુન્તાં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
દૃષ્ટા મયા વને વૃક્ષા અશ્ચકર્ણા વિભીતકા ।
એવં ચ કર્ણિકારા પિ મુચિલિન્દા ચ કેતકા ॥
તિષ્ઠન્તે તે વને જાતા અથાયં ગચ્છતે દ્રુમો ।
નાયં કેવલકો વૃક્ષો અસ્તિ તત્રૈવ કિંચન ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સો શાકુન્તિકો ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે ગ્રીષ્મિકેહિ વાતાતપેહિ સંતપ્તો ખિન્નો ભગ્નો મથિતો તાયે વેલાયે ગાથામ્ અધ્યભાષિ ॥
પુરાણતિત્તિરિકો યં ભિત્ત્વા પંજરમ્ આગતો ।
કુશલો કાલપાશાનાં ક્રમાપક્રમન્તિ ભાષતિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન તેષાં શકુન્તકાનાં યૂથપતિઃ પરિકડ્ઢકો પણ્ડિતજાતિકો શકુન્તકો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં ભિક્ષવસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન શકુન્તયૂથપતિ પરિકડ્ઢકો પણ્ડિતજાતિકો શકુન્તકો અભૂષિ ॥ અન્યો સો શાકુન્તિકો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ એષ ભિક્ષવો મારો પાપીમાં તેન કાલેન તેન સમયેન
[_મ્વુ_2.255_] શાકુન્તિકો અભૂષિ ॥ તદાપિ એષો મમ કાલપાશાનિ ચ જાલાનિ ચ નિવાપાનિ ચ ઓડ્ડિત્વા ચિરં કાલં પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધો અવતારાર્થી અવતારં ગવેષી અલભન્તો ચ અવતારં નિર્વદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો । એતરહિં પિ એષ મમ ષડ્વર્ષાણિ તપોવને દુષ્કરં ચરન્તસ્ય પૃષ્ઠિમેન પૃષ્ઠિમં સમનુબદ્ધો અવતારાર્થી અવતારગવેષી અલભન્તો અવતારં નિર્વિદ્ય પ્રત્યવક્રાન્તો ॥
_____સમાપ્તં શકુન્તકજાતકં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ ભગવતા સુભાષિતસ્ય અર્થાયે માન્સશોણિતં પરિત્યક્તં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિં એવ સુભાષિતસ્ય અર્થાયે માન્સશોણિતં પરિત્યક્તં । અન્યદાપિ મયે સુભાષિતસ્યાર્થાયે માન્સશોણિતં પરિત્યક્તં ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં અનુહિમવન્તે સુરૂપો નામ હરિણો પ્રતિવસતિ પ્રાસાદિકો રમણિયો મનોરમશરીરો રક્તેહિ ખુરેહિ રક્તેહિ શૃંગેહિ અંજિતેહિ અક્ષીહિ ચિત્રોપચિત્રેણ કાયેન મહાન્તં મૃગયૂથં પરિહરતિ પણ્ડિતો બુદ્ધિમન્તો સુકશલમૂલપુણ્ય-ઉપસ્તબ્ધો ॥ તસ્ય મૃગસ્ય પુણ્યોપચયેન તં સર્વં મૃગયૂથં સુખિતં નાનાપ્રકારાણિ ભોજનાનિ ચરમાણા શીતલાનિ ચ પાનીયાનિ પિબમાના તહિં અનુહિમવન્તે પ્રતિવસતિ અભીતા અનુત્ત્રસ્તા ન કેનચિત્* શક્યં વિહેઠયિતું મનુષ્યેણ વા વ્યાડમૃગેન વા પરિણાયકસંપન્ના ॥ શીતકાલે ઉષ્ણપ્રદેશેહિ તં મૃગયૂથં પરિકડ્ઢતિ ઉષ્ણકાલે શીતેહિ વનષણ્ડેહિ તં મૃગયૂથં પરિકડ્ઢતિ પ્રિયો દેવાનાં નાગાનાં યક્ષાણાં
[_મ્વુ_2.256_] કિન્નરાણાં વનદેવાનાં મૃગાનાં તથાન્યેષાં પિ ભૂતાનાં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો તં મૃગં જિજ્ઞાસનાર્થં લુબ્ધકવાસમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્મિણિત્વા યેન સો સુરૂપો મૃગરાજા તેનોપસંક્રમિત્વા તં મૃગરાજમ્ આહ ॥ મમ સુભાષિતા ગાથા અસ્તિ યદિ આત્મમાન્સં પરિત્યજાસિ તતો ગાથાં શ્રવયિષ્યામિ ॥ સો મૃગરાજા તસ્ય લુબ્ધકસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રીતો સંવૃત્તો યદિ ચાહં ઇમેન વિનાશધર્મેણ સુભાષિતં શૃણોમિ મહતાનુગ્રહેણ અનુગ્રહીતો ભવામિ ॥ સો દાનિ મૃગરાજા તં મૃગલુબ્ધકં આહ ॥ પરિત્યજામિ આત્મમાન્સં સુભાષિતસ્ય અર્થાયે શ્રાવેહિ મે સુભાષિતં શીઘ્રં અવિઘ્નેન ॥ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો મૃગરાજસ્ય તાયે ધર્મગૌરવતાયે પ્રીતો સંવૃત્તો ॥ સો તં આહ ॥ વરં એવંરૂપાણાં એવ સત્પુરુષાણાં પાદપાન્સુરજો ન સૌવર્ણો પર્વતો । સત્પુરુષાણાં પાદપાન્સુરજો શોકહાનાય સંવર્તતિ સુવર્ણપર્વતો પિ શોકવૃદ્ધિયે સંવર્તતિ । શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો મૃગરાજસ્ય જિજ્ઞાસનં કૃત્વા તત્રૈવાન્તરહાયિ ॥
સુરૂપં નામ હરિણં લુબ્ધકો એતદ્ અબ્રવીત્* ।
અસ્તિ સુભાષિતગાથા માન્સં દેહિ શૃણોહિ મે ॥
યદિ વિનાશધર્મેણ માન્સેનાહં સુભાષિતં ।
શૃણોમિ માન્સં તે દેમિ શીઘ્રં બ્રૂહિ સુભાષિતં ॥
લુબ્ધકો આહ ॥
સતાં પાદરજઃ શ્રેયો ન ગિરિ કાંચનામયં ।
સો રજો શોકહાનાય સ ગિરિ શોકવર્ધનઃ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનઃ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન અનુહિમવન્તે સુરૂપો નામ મૃગયૂથપતિ પરિકડ્ઢકો ધર્મિકો મૃગ અભૂષિ ।
[_મ્વુ_2.257_] નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન અનહિમવન્તે મૃગયૂથપતિ પરિકડ્ઢકો સુરૂપો નામ ધર્મિકો મૃગરાજા અભૂષિ ॥ તદા મયે સુભાષિતસ્યાર્થાયે માન્સશોણિતં પરિત્યક્તં એતરહિં પિ મયે સુભાષિતસ્યાર્થાયે માન્સશોણિતં પરિત્યક્તં ॥
_____સુરૂપસ્ય મૃગરાજ્ઞો જાતકં સમાપ્તં ॥
એવં મયા શ્રુતં એકસ્મિં સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ ગૃદ્ધકૂટે પર્વતે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં પંચહિ ભિક્ષુશતેહિ ॥ અથ ખલુ નન્દો ચ દેવપુત્રો સુનન્દો ચ દેવપુત્રો સુમનો ચ દેવપુત્રો ઈશ્વરો ચ દેવપુત્રો મહેશ્વરો ચ દેવપુત્રો એતે ચાન્યે ચ સંબહુલા શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા અભિક્રાન્તવર્ણા અતિક્રાન્તાયે રાત્રીયે કેવલકલ્પં ગૃદ્ધકૂટં પર્વતં વર્ણેનાવભાસયિત્વા યેન ભગવાન્સ્ તેનોપસંક્રમિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકમન્તે અસ્થાસિ સગૌરવા સપ્રતીસા એકાંશીકૃતા પ્રાંજલિકૃતા ભગવન્તમ્ એવ નમસ્યમાના ॥ એકાન્તસંસ્થિતસ્ય નન્દસ્ય દેવપુત્રસ્ય અયમ્ એવરૂપો ચેતસો પરિવિતર્કો ઉદપાદિ ॥ ઇમં અવલોકિતં નામ વ્યાકરણં પુરિમકેહિ તથાગતેહિ અર્હન્તેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ ભાષિતં ચ ભાષિતપૂર્વં ચ સાધુ ભગવાં પિ એતરહિં ભિક્ષૂણાં ભાષે ॥ ભગવ્તો સંમુખં પ્રતિશ્રુત્વા સંમુખં પ્રતિગૃહીતં તથત્વાય ધારયિષ્યન્તિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ અધિવાસેતિ ભગવાન્ નન્દસ્ય દેવપુત્રસ્ય તૂષ્ણીભાવેન અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥ અથ ખલુ નન્દો ચ દેવપુત્રો સુનન્દો ચ દેવપુત્રો સુમનો ચ
[_મ્વુ_2.258_] દેવપુત્રો ઈશ્વરો ચ દેવપુત્રો મહેશ્વરો ચ દેવપુત્રો ભગવતો તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષિણીકૃત્વા તત્રૈવાન્તરહાયેન્સુઃ ॥

___અથ ખલુ ભગવાન્ તસ્યૈવ રાત્ર્યા અત્યયેન યેન સંબહુલા ભિક્ષવઃ તેનોપસંક્રમિત્વા પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષીદિ ॥ નિષદ્ય ખલુ ભગવાન્ તાં ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ॥ દોષા ભિક્ષવઃ નન્દો ચ દેવપુત્રો સુનન્દો ચ દેવપુત્રો સુમનશ્ ચ દેવપુત્રો ઈશ્વરો ચ દેવપુત્રો મહેશ્વરો ચ દેવપુત્રો અભિક્રાન્તવર્ણા અતિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાયાં કેવલકલ્પં ગૃધ્રકૂટં પર્વતં વર્ણેનાવભાસયિત્વા યેન તથાગતસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વિન્દત્વા એકમન્તે અસ્થાસિ સગૌરવા સપ્રતીશા એકાંશીકૃતા તથાગતમ્ એવ નમસ્યમાના ॥ એકાન્તસ્થિતસ્ય ભિક્ષવો નન્દસ્ય દેવપુત્રસ્ય અયમ્ એવરૂપો ચેતસો પરિવિતર્કો ઉદપાસિ ॥ અયં અવલોકિતં નામ વ્યાકરણં પુરિમકેહિ તથાગતેહિ અર્હન્તેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ ભાષિતં ચ ભષિતપૂર્વં ચ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ નન્દો ચ દેવપુત્રો તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અયં ભગવન્* અવલોકિતં નામ વ્યાકરણં પુરિમકેહિ તથાગતેહિ અર્હન્તેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ ભાષિતં ચ ભાષિતપૂર્વં ચ ॥ સાધુ ભગવાં પિ એતરહિં ભિક્ષુણાં ભાષેયા । ભિક્ષૂ ભગવતઃ સંમુખં શ્રુત્વા તથત્વાય ધારયિષ્યન્તિ । તં ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ॥ અધિવાસેતિ ભિક્ષવઃ તથાગતો નન્દસ્ય દેવપુત્રસ્ય તૂષ્ણીભાવેનાનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો નન્દો ચ દેવપુત્રો સુનન્દો ચ દેવપુત્રો સુમનો ચ દેવપુત્રો ઈશ્વરો ચ દેવપુત્રો મહેશ્વરો ચ દેવપુત્રો તથાગતસ્ય તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા હૃષ્ટતુષ્ટા આત્તમના પ્રમુદિતા પ્રીતા સૌમનસ્યજાતા
[_મ્વુ_2.259_] તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા તથાગતમ્ એવ ચ ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષિણીકૃત્વા તત્રૈવાન્તરહાયેન્સુઃ ॥ તત્ર તે ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ સાધુ ભગવાન્ ભિક્ષૂણામ્ એતમ્ અર્થં ભાષે ભિક્ષૂ ભગવતઃ સંમુખં શ્રુત્વા પ્રતિગૃહીત્વા તથત્વાય ધારયિષ્યન્તિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ તાં ભિક્ષૂન્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અવલોકિતં ભો ભિક્ષવો વ્યાકરણન્ તં શૃણોથ સાધુ ભો શૃણોથ મનસિકરોથ ભાષિષ્યામિ ચ ॥ સાધુ ભગવન્* ઇતિ તે ભિક્ષૂ ભગવતઃ પ્રત્યશ્રોષીત્* ॥ ભગવાં સો તાં એતદ્ ઉવાચ ॥
___યદા ભિક્ષવો બોધિસત્વો અપારિમાતો તીરાતો પારિમં તીરં અભિવિલોકેતિ અભિવિલોકનાપૂર્વંગમેહિ ધર્મેહિ સમુદાગચ્છમાનેહિ યે પિ તે મહેશાખ્યા દેવા તે પિ તથાગતમ્ અગ્રાયે પરમાયે પૂજાયે પૂજયન્તિ અગ્રાય પરમાય અપચિતાય અપચાયન્તિ શુદ્ધાવાસા ચ દેવા અષ્ટાદશ આમોદનીયાં ધર્માન્ પ્રતિલભન્તિ ॥ કતમે અષ્ટાદશ ॥ પૂર્વયોગસંપન્નો મહાશ્રમણો તિ શુદ્ધાવાસા દેવા આમોદિનીયં ધર્મં પ્રતિલભન્તિ । પૂર્વોત્પાદસંપન્નો જ્યેષ્ઠતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તો ચ અનુત્તરં ચ લોકે યુગોત્પાદસંપન્નો કલ્યાણોત્પાદસંપન્નો અગ્રોત્પાદસંપન્નો જ્યેષ્ઠોત્પાદસંપન્નો શ્રેષ્ઠોત્પાદસંપન્નો પ્રણિધિપૂર્વોત્પાદસંપન્નો નિશ્રયસંપન્નો ઉપધાનસંપન્નો ઉપસ્તમ્ભસંપન્નો સંભારસંપન્નો અવિપરીતધર્મં શ્રમણો દેશયિષ્યતિ નૈર્યાણિકં લોકોત્તરં અસાધારણં અવ્યાવધ્યયશં ગમ્ભીરાભાસં મહાશ્રમણો ધર્મં દેશયિષ્યતિ સર્વાકારપ્રતિપૂરં સર્વાકાપરિશુદ્ધં ઇતિ શુદ્ધાવાસા દેવા આમોદનીયં ધર્મં પ્રતિલભન્તિ ॥ યદ્ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અપારિમાતો

[_મ્વુ_2.260_] પારિમં તીરં અભિવિલોકેતિ અભિવિલોકનાપૂર્વંગમેહિ ધર્મેહિ સમુદાગચ્છમાનેહિ યે પિ તે મહેશાખ્યા દેવપુત્રા તે પિ તથાગતં અગ્રાયે પૂજાયે પૂજયન્તિ અગ્રાયે પરમાયે અપચિતાયે અપચાયન્તિ શુદ્ધાવાસા દેવા ઇમાનિ અષ્ટાદશ આમોદનીયાં ધર્મા પ્રતિલભન્તિ ॥ અપિ હિ ચેદં ભિક્ષવઃ સેન્દ્રકા દેવા સબ્રહ્મકા સપ્રજાપતિકા મહાન્તં આમોદનીયં ધર્મં પ્રતિલભન્તિ । યાવજ્જીવં ચ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વા ન ચ તાવત્ સર્વેણ સર્વં કાયિકેન સ્થામેન સમન્વાગતા ભવન્તિ ન તાવત્ સર્વેણ સર્વં વાચિકેન સ્થામેન સમન્વાગતા ભવન્તિ ન તાવત્ સર્વેણ સર્વં ચેતસિકેન સ્થાનેન સમન્વાગતા ભવન્તિ ન તાવદ્ ભિક્ષવો બોધિસત્વા સર્વગુણસમન્વાગતા ભવન્તિ નાપિ તાવ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વા પૃથિવીપ્રદેશં નિશ્રાય ગચ્છન્તિ વા તિષ્ઠન્તિ નિષીદન્તિ વા યસ્મિં ભિક્ષવઃ પૃથિવીપ્રદેશે બોધિસત્વા નિષીદિત્વા મહાન્તં યક્ષં નિહનન્તિ મહન્તીં ચ ચમું પરાજિનન્તિ મહં ચ ઓઘં નિસ્તરન્તિ અનુત્તરાં ચ પુરુષદમ્યસારથિતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ લોકશ્રેષ્ઠતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ સ્વસ્ત્યયનતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ દક્ષિણેયતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ સમ્યક્સંબોધિમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ યથાકારિતતથાવાદિતમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અપ્રતિસમતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અસમમધુરતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અપ્રતિસમભાગતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ મહન્તાનાં વર્ણાનામ્ આરમ્બણમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ભૂતાનાં ચ વર્ણાનામ્ આરમ્બનમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ મહન્તાનામ્ ઉત્પાદાનાં નિદાનમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ભૂતાનામ્ ઉત્પાદાનાં નિદાનમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ઓહિતભારતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ કૃતકાર્યતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ પૃથિવીસમચિત્તતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ આપસમચિત્તતાં
[_મ્વુ_2.261_] ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ તેજોસમચિત્તતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ વાયુસમચિત્તતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ વિડાલત્રસ્તસમચિત્તતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ કાચિલિન્દિકમૃદૂપમચિત્તતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ઇન્દ્રકીલોપમચિત્તતાં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ઇન્દ્રિયપસંપદં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ બલસંપદં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ સ્થામસંપદં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ધનસંપદં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ શય્યાસંપદં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ આત્મવૃષભિતાં ચ કાયવૈશારદ્યં ચ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ વાચાવૈશારદ્યં ચિત્તવૈશારદ્યં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ પૃથુવૈશારદ્યં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ પ્રજ્ઞાસંપદં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ સર્વકુશલધર્મવશિભાવપારમિતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ॥ યતો ચ ભિક્ષવો બોધિસત્વા સર્વેણ સર્વં કાયિકેન સ્થામેન સમન્વાગતા ભવન્તિ વાચિકેન સ્થામેન સમન્વાગતા ભવન્તિ ચેતસિકેન સ્થામેન સમન્વાગતા ભવન્તિ અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વા તં પૃથિવીપ્રદેશં નિશ્રાય ગચ્છન્ત્ય્ અપિ યસ્મિં પૃથિવીપ્રદેશે બોધિસત્વા નિષીદિત્વા મહાન્તં યક્ષં નિહનન્તિ મહતીં ચ ચમું પરાજિનન્તિ મહાન્તં ચ ઓઘં ઉત્તરન્તિ અનુત્તરાં ચ પુરુષદમ્યસારથિતાં અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં લોકશ્રેષ્ઠતાં અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ લોકજ્યેષ્ઠતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ લોકસ્વસ્ત્યયનતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ દક્ષિણેયતામ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અનુત્તરાં ચ સમ્યક્સંબોધિમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ યથાવાદિતતથાકારિતમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ યથાકારિતતથાવાદિતમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ અપ્રતિસમતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ અસમમધુરતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ અપ્રતિસમભાગતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ મહન્તાનાં વર્ણાનાં આરમ્બણમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ભૂતાનાં વર્ણાનાં આરમ્બણમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ મહન્તાનામ્ ઉત્પાદાનાં નિદાનમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ પૃથિવીસમચિત્તતાં
[_મ્વુ_2.262_] ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ આપસમચિત્તતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ તેજોસમચિત્તતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ વાયુસમચિત્તતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ચિત્તારમ્બણભૂતાનામ્ ઉત્પાદાનાં નિદાનમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ ઓહિતભારતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ કૃતકાર્યતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ વિડાલત્રસ્તસ્તમ્ભોપમચિત્તતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ કાચિલિન્દિકમૃદુસમચિત્તતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ઇન્દ્રકીલોપમચિત્તતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ઇન્દ્રિયસંપદં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ બલસંપદં ચ સ્થામસંપદં ચ ધનસંપદં ચ નિષદ્યસંપદં ચ શય્યાસંપદં ચ આત્મવૃષભિતાં ચ કાયવૈશારદ્યં ચ વાચાવૈશારદ્યં ચ ચિત્તવૈશારદ્યં ચ પૃથુવૈશારદ્યં ચ પ્રજ્ઞાસંપદં ચ સર્વકુશલધર્મવશિતાપારમિતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ॥
___ષોડશાંગસમન્વાગતો ભિક્ષવઃ સો પૃથિવીપ્રદેશે ભવતિ યસ્મિં પૃથિવીપ્રદેશે બોધિસત્વા નિષીદિત્વા મહાન્તં યક્ષં નિહનન્તિ એત્ચ્. . . . . સર્વકુશલધર્મવશિતાપારમિતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ॥ કતમેહિ ષોડશેહિ ॥ સંવર્તમાને ખલુ લોકે સર્વપ્રથમં પૃથિવીપ્રદેશો ઉદ્દહ્યતિ વિવર્તમાને ચ પુનર્ ભિક્ષવો લોકે સર્વપ્રથમં પૃથિવીપ્રદેશો સંસ્થિહતિ પ્રણીતં ચાત્ર મધ્યે સંસ્થિહતિ । ન ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો પ્રત્યન્તિકેહિ જનપદેહિ સંસ્થિહતિ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો અનુમજ્ઝિમેહિ જનપદેહિ સંસ્થિહતિ । ન ખલુ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો મ્લેચ્છેહિ જનપદેહિ સંસ્થિહતિ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો આર્યાવર્તેહિ જનપદેહિ સંસ્થિહતિ ॥
[_મ્વુ_2.263_] સમશ્ ચ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ સુસંસ્કૃતાવિકૃતો પાણિતલજાતો । અનોદકે ચિત્ર-ઉત્પલપદુમુદનલિનિસૌગન્ધિકાનિ જાતાનિ ભવન્તિ । અભિજ્ઞાતો ચ ભિક્ષવઃ સો પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । અભિલક્ષિતો ચ ભિક્ષવઃ સો પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । મહેશાખ્યસત્વસંસેવિતો ચ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । દુષ્પ્રધર્ષો ચ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । અપરાજિતો ચ ભિક્ષવઃ પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । ન ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ તસ્મિં પૃથિવીપ્રદેશે કોચિદ્ એવ સત્વો અવતારં ગચ્છતિ યદ્ ઇદં મારો વા મારકાયિકો વા । દેવાનામ્ અગૃહીતો ચ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । યદ્ ઇદં સિંહાસનન્ તિ પૃથિવીમણ્ડલે સંખ્યાતો ભવતિ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો । વજ્રોપમો ચ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવતિ । ચતુરંગુલમાત્રા ચ ભિક્ષવઃ તત્ર પૃથિવીપ્રદેશે તૃણાનિ જાતાનિ ભવન્તિ નીલા મૃદૂ મયૂરગ્રીવાસન્નિકાશા અભિલક્ષણા કુણ્ડલાવર્તાઃ । યે પિ તે ભિક્ષવો રાજાનો ચક્રવર્તિનો તં પૃથિવીપ્રદેશં અધિસ્થિહન્તિ નાન્યત્ર ચેતિયાર્થં ॥ એવં ખલુ ભિક્ષવઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ષોડશાંગસમન્વાગતો ભવતિ યસ્મિં પૃથિવીપ્રદેશે બોધિસત્વા નિષીદિત્વા મહાન્તં યક્ષં નિહનન્તિ એત્ચ્. . . . . સર્વકુશલધર્મવશિપારમિતાં ચાનુપ્રાપ્નુવન્તિ ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો ઉરુવિલ્વાયે દુષ્કરચારિકાં ચરિત્વા સુજાતાયે ગ્રામિકધીતાયે મધુપાયસમ્ આદાય યેન નદી નૈરંજના તેનોપસંક્રમિત્વા નદીયે નૈરંજનાયે તીરે ગાત્રાણિ શીતલીકૃત્વા સુજાતાયે ગ્રામિકદુહિતુઃ મધુપાયસં ભુંજિત્વા
[_મ્વુ_2.264_] નદ્યાં નૈરંજનાયાં કાન્સપાત્રં પ્રવાહિત્વા તહિં એવ દિવાવિહારં કલ્પયિત્વા સ્મૃતિં પ્રતિલભતે નેતિયે ॥

___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો નાગનન્દીકાલસમયે યેન નદી નૈરંજના તેનોપસંક્રમિત્વા નદીયે નૈરંજનાયે ગાત્રાણિ શીતલીકૃત્વા યેન બોધિયષ્ટિસ્ તેનોપસંક્રમે ॥ અદ્રાક્ષીદ્ ભિક્ષવો બોધિસત્વો મહાસત્વો ન્તરા ચ બોધિયષ્ટીયે અન્તરા ચ નદીયે સ્વસ્તિકં યાવસિકં તૃણરાશિલંચકં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો યેન સ્વસ્તિકો યાવસિકસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા સ્વસ્તિકં તૃણાનિ અયાચિ ॥ અદાસિ ભિક્ષવઃ સ્વસ્તિકો બોધિસત્વસ્ય તૃણાનિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વસ્ તૃણમુષ્ટિમ્ આદાય યેન બોધિયષ્ટિસ્ તેનોપસંક્રમે ન ચાદ્રાક્ષીત્* મારો પાપીયાં ગચ્છન્તં । તદ્ અનન્તરં ચ ભિક્ષવો મારસ્ય પાપીમતો સ્મૃતિ અભૂષિ । સો સ્મૃતિમ્ અનુસ્મરન્તો અદ્રાક્ષીદ્ બોધિસત્વં અભીતવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । અદીનવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । દુષ્પ્રધર્ષવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । નાગવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । સિંહવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । ઋષભવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । હંસવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં ચ અગ્રોત્પાદં જ્યેષ્ઠોત્પાદં યુગોત્પાદં પ્રણિધિપૂર્વોત્પાદં । શત્રુમથનવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । અપરાજિતવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । આજાનેયવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । મહાપુરુષવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં । હિતૈષી-અનન્તકારીકરણતાયૈ મહાસંગ્રામવિજયાયે અનુત્તરસ્ય અમૃતસ્ય આહરણતાયે ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વં તં મહાવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં પંચ મોરશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તં અભિપ્રદક્ષિણીકૃત્વા અનુપરિવર્તેન્સુઃ । પંચ શતપત્રશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તં અભિપ્રદક્ષિણીકરોન્તા અનુપરિવર્તેન્સુઃ । પંચ ક્રોંચશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તં અભિપ્રદક્ષિણીકરોન્તા
[_મ્વુ_2.265_] અનુવર્તેન્સુઃ । પંચ જીવંજીવકશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તમ્ અભિપ્રદક્ષિણીકરોન્તા અનુવર્તેન્સુઃ । પંચ વકશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તમ્ અભિપ્રદક્ષિણીકરોન્તા અનુવર્તેન્સુઃ । પંચ પૂર્ણકુમ્ભશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તમ્ અભિપ્રદક્ષિણીકરોન્તા અનુવર્તેન્સુઃ । પંચ કુમારીશતાનિ બોધિસત્વં ગચ્છન્તમ્ન્ અભિપ્રદક્ષિણીકરોન્તા અનુપરિવર્તેન્સુઃ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ યથા ચ ઇમે પૂર્વોત્પાદા યથા ચ પૂર્વનિમિત્તા અવ્યાહતામ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધિષ્યં ॥
___અદ્રાક્ષીદ્ ભિક્ષવઃ કાલો નામ નાગરાજા બોધિસત્વં અભીતવિક્રાન્તં વિક્રમન્તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એહિ મહાશ્રમણ યેન મહાશ્રમણ માર્ગેણ ગચ્છસિ ભગવાં પિ મહાશ્રમણો ક્રકુચ્છન્દો એતેન માર્ગેણ ગતો સો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો । ત્વં પિ મહાશ્રમણ એતેન માર્ગેણ ગચ્છ ત્વં પિ અદ્ય મહાશ્રમણ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યસિ ॥ ભગવાં પિ મહાશ્રમણો કોનાકમુનિ એતેન માર્ગેણ ગતો સો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો । મહાશ્રમણ એતેન માર્ગેણ ગચ્છ ત્વં પિ અદ્ય મહાશ્રમણ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યિષ્યસિ ॥ ભગવાન્ અપિ મહાશ્રમણો કાશ્યપો એતેન માર્ગેણ ગતો સો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો । ત્વં પિ મહાશ્રમણ એતેન માર્ગેણ ગચ્છ અદ્ય ત્વં પિ મહાશ્રમણ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોધિષ્યસિ ॥ એવમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો કાલં નાગરાજમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એવમ્ એતં કાલ એવમ્ એતં નાગ અદ્ય અહં અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધિષ્યામિ ॥
[_મ્વુ_2.266_] અથ ખલુ ભિક્ષવો કાલો નાગરાજા બોધિસત્વં ગચ્છન્તં સંમુખાભિઃ સારૂપ્યાભિર્
ગાથાભિઃ અભિસ્તવે ॥
યથા ગચ્છતિ ક્રકુચ્છન્દો કોનાકમુનિ ચ કાશ્યપો ।
તથા ગચ્છસિ મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા ઉદ્ધરસે પાદં દક્ષિણં પુરુષોત્તમ ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથાયં રણતિ પૃથ્વી કાન્સપાત્રીવ તાડિતા ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા ચ ભવનં મહ્યં અન્ધકરાત્રિમાસિકં ।
ઓભાસેન સ્ફુટં સર્વં અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા નિધાનં તેજેન સ્ફુટં તિષ્ઠતિ પણ્ડિત ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા વાતા પ્રવાયન્તિ યથા વૃક્ષા વિલગ્નિતા ।
યથા દ્વિજા નિકૂજેન્તિ અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
બુદ્ધાનામ્ એવમ્ ઉત્પાદો એવં બોધિ અલંકૃતા ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા ચ મણ્ડં પુષ્પેહિ સ્ફુટં તિષ્ઠતિ પણ્ડિત ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા મૌરશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા શતપત્રશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
[_મ્વુ_2.267_] નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા જીવંજીવશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા ક્રોઞ્ચશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા હંસશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા વકશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥

યથા પૂર્ણકુમ્ભશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યથા કન્યાશતા પંચ કરોન્તિ ત્વા પ્રદક્ષિણં ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
યસ્મા દ્વાત્રિંશતિ કાયે મહાપુરુષલક્ષણા ।
નિઃસંશયં મહાવીર યક્ષં જિત્વા વિરોચસિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો અદીનવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો અલીનવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો દુષ્પ્રધર્ષવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો સિંહવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો નાગવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો ઋષભવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો હંસવિક્રાન્તં વિક્રમન્તઃ અગ્રોત્પાદાયે વિક્રમન્તો જ્યેષ્ઠોત્પાદાય વિક્રમન્તો શ્રેષ્ઠોત્પાદાય વિક્રમન્તઃ પૂર્વોત્પાદાય વિક્રમન્તો યુગોત્પાદાય વિક્રમન્તો શત્રુદમનાર્થાય વિક્રમન્તો અપરાજિતત્વાય વિક્રમન્તો આજાનેયવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો મહાપુરુષવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો હિતૈષિ-અનન્તકારીકરણતાયૈ
[_મ્વુ_2.268_] મહાયગ્રામવિજસાંયે અનુત્તરસ્ય અમૃતસ્ય હરણતાયે મહાવિક્રાન્તં વિક્રમન્તો યેન બોધિયષ્ટિસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા બોધિયષ્ટિયે અભ્યન્તરાગ્રે સમન્તભદ્રં તૃણસંસ્તરં પ્રજ્ઞપયિત્વા બોધિયષ્ટિં પુરિમજિનચિત્તીકારેણ ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષિણીકૃત્વા નિષીદિ પર્યંકમ્ આભુજિત્વા ઋજુકાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપયિત્વા ઋજુ પ્રાચીનાભિમુખો ॥
___સમનન્તરનિષણ્ણો ચ પુનર્ ભિક્ષવો બોધિસત્વો પંચ સંજ્ઞા પ્રતિલભતિ ॥ કતમા પંચ ॥ ક્ષેમસંજ્ઞા સુખસંજ્ઞા શુભસંજ્ઞા હિતસંજ્ઞા અદ્ય ચાહં અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધિષ્યન્તિ ॥ સમનન્તરનિષદ્ય ચ પુનર્ ભિક્ષવો બોધિસત્વો ઇમાં પંચ સંજ્ઞા પ્રતિલભતે ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ મારો પાપીમાં દુઃખી દુર્મનો અન્તોશલ્યપરિદાઘજાતો યેન બોધિયષ્ટિસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વસ્ય પુરતો સ્થિત્વા મહાગીતં વિય ગાયે મહાચૈલાક્ષેપં વિય પ્રયચ્છે ન ચ તં બોધિસત્વં ચિત્તીકારેસિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો દશવિધં મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ કથં ભિક્ષવો મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો દશવિધં મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહર્દ્ધિકો સ્મિ મહાશ્રમણ મહાનુભાવો ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહેશાખ્યો
[_મ્વુ_2.269_] સ્મિ શ્રમણ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહાપ્રતાપો સ્મિ શ્રમણ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહાવૃષભો સ્મિ શ્રમણ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહાવિજયો સ્મિ શ્રમણ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહાસૈન્યો સ્મિ શ્રમણ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મહાબલો સ્મિ શ્રમણ ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ મનુષ્યભૂતો સિ શ્રમણ અહં પુનર્ દેવપુત્રો ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ માતાપિતૃસંભવો શ્રમણકાયો ઓદનકુલ્માષોપચયો ઉચ્છાદનપરિમર્દનસ્વપ્નભેદનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મો મમ પુનર્ મનોમયઃ કાયો ન મે શ્રમણ મોક્ષ્યસીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥ એવં ભિક્ષવઃ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો બોધિસત્વં સંક્ષૂયમાનો મહા-ઊહસિતં ઊહસે ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતરોમહર્ષો ચતુર્દશભિર્ આકારૈર્
[_મ્વુ_2.270_] મારં પાપીમં અભિગર્જે । એવં ચ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતરોમહર્ષો ચતુર્દશભિર્ આકારૈર્ મારં પાપીમં સંસુખં અભિગર્જે ॥ તેન હિ તે પાપીમં નિહનિષ્યામિ । સય્યથાપિ નામ બલવાં મલ્લો દુર્બલં મલ્લં તેન હિ તે પાપીમં નિહનિષ્યામિ ॥ સય્યથા નામ બલવાં વૃષભો દુર્બલં વૃષભં તેન હિ તે પાપીમં મર્દિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ હસ્તિનાગો કદલિં અસારિકાં તેન હિ તે પાપીમં નિહનિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ બલવાં મારુતો દુર્બલં દ્રુમં તેન હિ તે નિહનિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ સૂર્યો અભ્યુદયમાનો સર્વખદ્યોતકં તેન હિ તે પાપીમં અભિભવિષ્યામિ ॥ સદ્યથાપિ નામ ચન્દ્રો અભ્યુદયમાનો સર્વતારકરૂપાં તેન હિ તે પાપીમં અભિભવિષ્યામિ ॥ સદ્યથાપિ નામ હિમવાં પર્વતરાજા સર્વકાલપર્વતાન્ તેન હિ તે પાપીમં અભિભવિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ રાજા ચક્રવર્તી પૃથુ પ્રત્યેકરાજાનો તેન હિ તે પાપીમં સંનિર્જિનિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ ભદ્રો અશ્વો આજાનેયો સર્વાશ્વષણ્ડકાં તેન હિ તે પાપીમં સન્ત્રાસયિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ સિંહો મૃગરાજા સર્વક્ષુદ્રમૃગાં તેન હિ તે પાપીમં સંમોહજાલં છેષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ બલવાં મનુજો દુર્બલં જાલં તેન હિ તે પાપીમં સંમોહજાલં દહિષ્યામિ ॥ સય્યથાપિ નામ અનલો ઉપાદાનન્ તેન હિ તે પાપીમં ભસ્મીકરિષ્યામિ ॥ યથાપીદં નિષ્યન્દસંયુક્તો તેન હિ તે પાપીમં અભિભવિષ્યામિ ॥ યથાપીદં અભિપ્રજ્ઞાયુક્તો તેન હિ તે પાપીમં ઉત્તરિત્વા અભિગ્રન્થિત્વા ત્રાસયિત્વા નિર્જિનિત્વા અભિક્રમિષ્યામિ । અત્ર ચ પાપીમં ન ગતિર્ ભવિષ્યતિ ॥ એવં ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો મારં પાપીમં ચતુર્દશભિર્ આકારૈઃ સંમુખં અભિગર્જે ॥

[_મ્વુ_2.271_]___ભિક્ષૂ ભગવતો પૃચ્છેન્સુ ॥ પશ્ય ભગવં જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહપતિસ્ય એદૃશીયે સંપત્તીયે સમન્વાગતં ગૃહં અભૂષિ અસાધારણા ચ ભોગા ભગવાં ચ આરાધિતો પ્રવ્રજ્યા ઉપસંપદા ચ લબ્ધા નિષ્ક્લેશતા ચ પ્રાપ્તા । કસ્યૈતદ્ ભગવં જ્યોતિષ્કસ્ય ગૃહપતિસ્ય કર્મફલવિપાકઃ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અતીતમ્ અધ્વાનં ઇતઃ એકનવતિમે કલ્પે રાજા અભૂષિ બન્ધુમો નામ ॥ રાજ્ઞો ખલુ પુનઃ ભિક્ષવો બન્ધુમસ્ય બન્ધુમતી નામ રાજધાની અભૂષિ । ચક્રવરિપુરી વિસ્તરેણ ॥ રાજ્ઞો ખલુ પુનઃ ભિક્ષવો બન્ધુમસ્ય વિપશ્યી નામ પુત્રો અભૂષિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવઃ વિપશ્યી બોધિસત્વો અપરસ્મિં દેશે ગત્વા અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજિત્વા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ॥ કદાચિ દાનિ રાજા બન્ધુમો ભગવતો વિપશ્યિસ્ય દૂતં પ્રેષેતિ ॥ આગચ્છાહિ ભગવં સ્વકાં જન્મભૂમિં અસ્માકં અનુકમ્પાર્થં ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો ભગવાં વિપશ્યી રાજદૂતવચનં શ્રુત્વા યેન સ્વકા જન્મભૂમિસ્ તેનોપસંક્રમિ સાર્ધં અષ્ટષષ્ટીહિ અર્હન્તસહસ્રેહિ ॥ તેન ચ કાલેન તેન સમયેન બન્ધુમતીયં રાજધાનીયં અનઙ્ગણો શ્રેષ્ઠિ આઢ્યો મહાધનો પ્રભૂતચિત્રોપકરણો ॥ અશ્રોષીત્ ખલુ અનઙ્ગણો ગૃહપતિ એવં ચૈવં ચ ભગવાં વિપશ્યી આગચ્છતિ સાર્ધં અષ્ટષષ્ટીહિ અર્હન્તસહસ્રેહિ ॥ તસ્ય દાનિ એતદ્ અભૂષિ । યં નૂનાહં સર્વપ્રથમમ્ એવ ભગવતો પાદવન્દ ઉપસંક્રમેયં ॥ અથ ખલુ અનઙ્ગણો ગૃહપતિ શીઘ્રશીઘ્રં ત્વરમાણરૂપો ભગવતો પાદવન્દકો ઉપસંક્રાન્તો ॥ અદ્રાક્ષીત્* અનંગણો ગૃહપતિઃ ભગવન્તં વિપશ્યિં દૂરતો એવાગચ્છન્તં પ્રાસાદિકં (યાવત્ઽ) ભિક્ષુસંઘપરિવૃતં ॥
[_મ્વુ_2.272_] અથ ખલુ અનઙ્ગણો ગૃહપતિઃ યેન ભગવાં (યાવ) ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ અધિવાસેહિ મે બહ્ગવન્ ત્રૈમાસભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન (યાવ) તૂષ્ણીભાવેન ॥
___અશ્રોષી રાજા બન્ધુમો એવં ચેવં ચ ભગવાં વિપશ્યી આગચ્છતિ મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં અષ્ટષષ્ટીહિ અર્હન્તસહસ્રેહિ . . . . . તેનાન્તનગરં અલંકરોથ ॥ (યાવત્*) મહતા રાજાનુભાવેન (યાવત્*) અદ્રાક્ષી પ્રાસાદિકં (યાવત્*) નિમન્ત્રેતિ (યાવદ્*) અધિવાસિતં મે મહારાજ અનંગણસ્ય ગૃહપતિસ્ય ત્રૈમાસભક્તેન સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ॥ રાજા શ્રુત્વા ઉત્કણ્ઠિતો એવં જાતો ॥ અનંગણો ગૃહપતિ મમતો અપૃચ્છિત્વા અનવલોકિત્વા અબહુમાનં કૃત્વા ભગવતો સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તો ભગવાં ચ નિમન્ત્રિતો । અસાધુમ્ એતં ॥ ભગવાં રાજ્ઞા ઉક્તો ॥ એકં દિવસભક્તં મમ ભવતુ દ્વિતીયં તસ્ય ॥ બહ્ગવાન્ આહ ॥ યદિ અનંગણો અનુજાનાતિ એવં લભ્યં ॥ રાજા દાનિ અનઙ્ગણસ્ય દૂતં પ્રેષેતિ (યાવદ્*) આગતં ॥ રાજા આહ ॥ પ્રાપ્તં આગતં કાલં તવ ગૃહપતિ યં રાજ્ઞો વિલોમં વર્તસિ । મમ અનાપૃચ્છિયાન નિમન્ત્રેસિ । ન ત્વં જાનસિ મહ્યં સો પુત્રો વિપશ્યી આગતો । ઓસિરાહિ ભગવતો ત્રૈમાસં ભક્તં સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ॥ ગૃહપતિઃ આહ ॥ ન વયં દેવસ્ય અબહુમાનો અપિ તુ કિં દેવો પુણ્યાધિકો વયં નાધિકો અપિ તુ યથા દેવસ્ય ઇષ્ટં ભવતિ તથા કરિષ્યામીતિ નિમન્ત્રિતો મે ભગવાં ॥ અથ ખલુ બન્ધુમસ્ય એતદ્ અભૂષિ । સચેદ્ વક્ષ્યામ્ય્ અહં મા તાવ ગૃહપતે કરોહિ ન ચ મે અનુજાનિષ્યતિ ન ચ મે ભગવાં વિપશ્યી આત્તમનો ભવિષ્યતિ ન ચ મે અધિવાસયિષ્યતિ ॥ તસ્યૈવં ચિન્તયમાનસ્ય ગૃહપતિં આમન્ત્રયતિ ॥ તેન હિ ગૃહપતે ભક્તવારં કરિષ્યામિ । એકદિવસં મમ ભવતુ દ્વિતીયદિવસં તુભ્યં ભવતુ ॥ આહ ॥ વાઢં
[_મ્વુ_2.273_] તત્ કિં ન શક્યં કર્તું ॥ પ્રસ્થાપિતં એકં દિવસં રાજ્ઞો ભક્તં દ્વિતીયં અનંગણસ્ય ॥ અનંગણો દાનિ ગૃહપતિ યત્તકં એકદિવસં રાજ્ઞો ભક્તં તતો અનંગણો અપરસ્ય અવશ્યં વિશેષં કરોતિ ॥ અથ ખલુ રાજા બન્ધુમો મહામાત્રં આમન્ત્રયતિ ॥ તસ્ય દાનિ ગ્રામણિ અનઙ્ગણસ્ય ગૃહપતિસ્ય સ્વાપતેયં બહુતરકં ન મમ ત્તિ યદ્ ઇદં ગૃહપતિસ્ય ભક્તં સંપદ્યતિ ન મમ તં સંપદ્યતિ અથ દેવસ્ય પશ્ચિમકં દિવસં પશ્યિત્વા વિશેષં કરોતિ । તેન હિ ગ્રામણિ તથા કર્તવ્યં યથા અનંગણસ્ય ગૃહપતિસ્ય ઉત્ક્ષેપં ભવે યં વારયિષ્યતિ ॥ ન શક્નોતિ કિંચિત્ કર્તું યાવત્ ત્રૈમાસિકં સમાપ્તં દ્વિદિવસા અવશેષા ચતુર્દશી ચ રાજ્ઞો ભક્તવારં પંચદશી ચ ગૃહપતિસ્ય ॥ રાજ્ઞો દાનિ બન્ધુમસ્ય મુનિહતો નામ નન્દનારામો મહાન્તો ચ વિસ્તીર્ણો ચ શીતલો ચ સુગન્ધો ચ પ્રાસાદિકો ચ દર્શનીયો ચ ॥ રાજ્ઞા દાનિ પશ્ચિમકે દિવસે ચતુર્દશીયં સર્વં ચન્દનવાટં સિક્તસંસૃષ્ટં કૃત્વા ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં એકમેકસ્ય ચન્દનવૃક્ષસ્ય એકમેકસ્ય ભિક્ષુસ્ય શતસાહસ્રિકા આસનપ્રજ્ઞપ્તી ક્રિયતિ । ચત્વારો દારકા સર્વાલંકારવિભૂષિતા સુવર્ણરૂપ્યમયદણ્ડેન સર્વશ્વેતેન ચામરેણ વીજયન્તિ ॥ એકેનાન્તેન કુમારિકા સર્વાલંકારવિભૂષિતા પુરતો શતસાહસ્રિકાનિ ગન્ધયોગાનિ અનુલેપનાં પીષયન્તિ પૃષ્ઠતો હસ્તિનાગા સર્વાલંકારવિભૂષિતા હેમજાલપ્રતિચ્છન્ના અવદાતાનિ ચ્છત્રાણિ ધારયન્તિ ॥ રાજ્ઞો આણત્તીયા યાવત્ તાં બન્ધુમતીં દ્વાદશ યોજનાનિ સમન્તે ન કેનચિત્* શલાકા વિક્રીણિતવ્યા યો ક્રીણાતિ

[_મ્વુ_2.274_] યો વિક્રીણાતિ તસ્ય વધદણ્ડં દાતવ્યં પશ્યથ । એવં વારિયન્તો સો ગૃહપતિ કિં કરિષ્યતિ કેનાપ્ય ભક્તં પચ્યતિ અવારિતો । ન કેનચિત્ ક્રીણિતવ્યં (યાવદ્*) વધદણ્ડં દાતવ્યં (યાવદ્*) અવારિતો શતં વ્યંજનં ન ભવિષ્યતિ ॥ કુતો ગૃહપતિસ્ય પ્રદર્શકા ઉદ્યાનકૃતા આસના પ્રક્ષપીયન્તિ (યાવત્*) કુતો હસ્તિ ॥ તતો અનઙ્ગણેન દાનિ ગૃહપતિના એદૃશાં સંપત્તિં શુત્વાન શોકપરિશરવિદ્ધહૃદયો ચિન્તાસાગરમ્ અનુપ્રવિષ્ટો આસતિ ॥ સો દાનિ કરુણં પ્રધ્યાયતિ ॥ સો દાનિ ચિન્તેતિ ॥ યદિ તાવદ્ અહં કાષ્ઠં ન લભિષ્યં શલાકાન્ય્ એવ શક્યં પરિપ્રાપયિતું અથ ચ ન લભિષ્યં વ્યંજનસ્યાર્થાયે ઇદં પિ શક્યં પરિપ્રાપયિતું અન્યાનિ વ્યંજનાનિ સજ્જિષ્યં શોભનાનિ પ્રણીતાનિ । અપિ તુ મે એદૃશો ચન્દનવાટો નાસ્તિ આસનપ્રજ્ઞપ્તી ચ મે ન તાદૃશી ભવિષ્યતિ । ચત્વારો દારકા દારિકા ચ મે ન ભવિષ્યન્તિ હસ્તિનાગા ચ મે ન ભવિષ્યન્તિ ॥ તથા સો ઉત્કણ્ઠિતો ॥ તસ્ય પુણ્યતેજેન શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ઉપસંક્રમિત્વાગ્રતઃ આહ ॥ ગૃહપતિ મા ઉત્કણ્ઠાહિ ભક્તં ઉપસ્થાહિ ભક્તં પ્રતિજાગ્રાહિ સર્વં ભવિષ્યતિ । અહં આસનપ્રજ્ઞપ્તી કરિષ્યં મણ્ડલમાલં તં માપયિષ્યં શોભનં ચાલંકૃતં ચ કારયિષ્યં ॥ ગૃહપતિ આહ ॥ કો ત્વં મારિષ ॥ આહ ॥ ગૃહપતિ શક્રો હં દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ॥ ગૃહપતિ મુદિતો ચન્દનકાષ્ઠેન વ્યંજનં પાચયતિ । ઘૃતતૈલકુણ્ડં ભરિત્વા તતો યથા ભદ્રમુષ્ટિકાનિ ઓવાહિયતિ તેન ભક્તં સજ્જિયતિ ॥ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો વિશ્વકર્મં દેવપુત્રમ્ આમન્ત્રયતિ ॥ ભગવતો ચ ભિક્ષુસંઘસ્ય ચ મહન્તં મણ્ડલમાલં સમન્વાહર પ્રણીતં ચ શય્યાસનં ॥ સાધુ મારિષેતિ (યાવત્*) પ્રતિશ્રુત્વા
[_મ્વુ_2.275_] તતો વિશ્વકર્મેણ દેવપુત્રેણ મહન્તો મણ્ડલમાલો અભિનિર્મિણિત્વા અષ્ટષષ્ટીસહસ્રાણિ તાલવનમ્ અભિનિર્મિણિત્વા સુવર્ણમયસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય રૂપ્યમયં પુત્રં ચ પુષ્પં ચ ફલં ચાપિ (યાવત્*) લોહિતિકામયસ્ય સ્કન્ધસ્ય વૈડૂર્યમયં પત્રં ચ ફલં ચ (યાવદ્*) આસનપ્રજ્ઞપ્તી કૃતા એકમેકસ્ય સ્તમ્ભસ્ય એકમેકસ્ય ભિક્ષુસ્ય અર્થાયે ચત્વારશ્ ચ દેવપુત્રા સર્વાલંકારવિભૂષિતા વામદક્ષિણે સ્થિતા મોરહસ્તેહિ વીજમાના ચત્વારો દેવકન્યા સર્વાલંકારભૂષિતાઃ અનુવાતમ્ એવ દિવ્યાનિ અનુલેપનાનિ પીષેન્સુઃ ॥ એકમેકસ્ય ભિક્ષુસ્ય એકમેકં હસ્તિનાગં એરવણેન સાદૃશાનિ પૃષ્ઠતો સપ્તરત્નાં અગ્રાં છત્રાં વૈડૂર્યમયેહિ દણ્ડેહિ ધારેન્તિ એરવણો ચ હસ્તિનાગો ભગવતો ઉપરિ ચ્છત્રં ધારેતિ ॥ તં મહામણ્ડલમાલં યાવજ્ જાનુમાત્રં દિવ્યપુષ્પાવકીર્ણં મૃદુકા ચ વાતા ઓવાયન્તિ । તસ્મિંશ્ ચ તાલવને વાતસંઘટ્ટિતે દિવ્યો ઘોષો નિશ્ચરતિ ॥ (યાવ) ભગવતો કાલમ્ આરોચેન્તિ । (યાવત્*) પ્રવિશતિ ॥ નિષીદિ ભગવાન્ તતો ગૃહપતિ રાજ્ઞો દૂતં પ્રેષેતિ ॥ આગચ્છ દેવ અદ્યૈવ પશ્ચિમકં દિવસં સંઘં પરિવિષિષ્યામઃ સહિતકા ॥
___રાજા દાનિ ભદ્રં યાનમ્ અભિરુહિત્વા સંપ્રસ્થિતઃ ॥ અદ્રાક્ષીદ્ રાજા બન્ધુમો દૂરતો એવાગચ્છન્તં સર્વપાણ્ડુરં હસ્તિનાગં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એતદ્ અભૂષી । નિઃસંશયં ગૃહપતિના સર્વપિણ્ડમયં હસ્તિનાગં કારાપિતં ॥ સો દાનિ આગતઃ પ્રવિશિત્વા તં એદૃશં નાનાવિયૂહં પશ્યિત્વા આશ્ચર્યજાત ઉપજાતં આશ્ચર્યમ્ ઇદં ગૃહપતિસ્ય પુણ્યતેજેન ॥ ગ્રામાલુકેનાપિ દાનિ પુરુષેણ દધિઘટં આનીતં પ્રાભૃતાર્થં ॥ સો પંચહિ પુરાણશતેહિ ક્રીયકેન યાચિતો ॥ સો દાનિ ગ્રામાલુકો પુરુષો સંવિગ્નો પશ્યતિ । મા તાવદ્ ઇમે
[_મ્વુ_2.276_] (યાવદ્*) અર્થમ્ આકર્ષકે નિષ્ચયે [યાવત્*] સર્વસંઘે (યાવદ્*) અર્થં યાચિત્વા તત્તકં એવ ॥ તતો રાજા બન્ધુમો અનંગણેન માન્યપરિનાયકં અયં ચ પુનઃ પંચ પુરાણશતાનિ કિમ્ એતં ભવિષ્યતિ ॥ સો દાનિ પૃચ્છતિ ॥ કિમ્ એતં ભવિષ્યતિ ॥ આહન્સુઃ ॥ ભગવાં વિપશ્યી સાર્ધમ્ અષ્ટષષ્ટીહિ અરહન્તસહસ્રેહિ પરિવિષીયતિ ॥ સો દાનિ ચિન્તેતિ । દુલ્લભં તથાગતાનાં (યાવત્*) સંબુદ્ધાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવઃ । યં નૂનાહં ઇમેન દધિઘટકેન બુદ્ધપ્રમુખં સ્વયમ્ એવ પરિવિષેયં ॥ સો દાનિ સ્વયમ્ એવ સર્વસંઘે (યાવદ્*) અર્થં યાચિત્વા તત્તકં એવ ॥
___તતો રાજા બન્ધુમો અનઙ્ગણેન ગૃહપતિના સાર્ધં તાદૃશકેન વ્યૂહેન ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘં પરિવિષતિ ॥ યદા ભગવાં ભુક્તાવી ધૌતહસ્તો અપનીતપાત્રઃ તતો ગૃહપતિ પ્રણિધિં કરોતિ ॥ યો યં મમ દેયધર્મપરિત્યાગાત્ પુણ્યાભિસ્યન્દઃ કુશલાભિસ્યન્દઃ સુખસ્યાધારણં મે દિવ્યં ઉપભોગં ભવેયા તં ચ અસાધારણં એતાદૃશં ચ શાસ્તારં આરાગયેયં । સો ધર્મં દેશેય તઞ્ ચાહં આજાનેયં પ્રવ્રજિત્વા નિષ્ક્લેશો ભવેયં ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાદ્ વો ભિક્ષવઃ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન અનઙ્ગણો નામ શ્રેષ્ઠિ અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । જ્યોતિષ્કો ગૃહપતિઃ સ તસ્મિં કાલે તસ્મિં સમયે અનંગણો નામ ગૃહપતિર્ આસિ [યાવત્*] તસ્ય પ્રણિધિ સર્વાર્થસિદ્ધઃ ॥
___અથ ખલુ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો ષોડશાકારસમન્વાગતં મહાપરિદેવિતં પરિદેવે ॥ કથં ચ ભિક્ષવઃ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો ષોડશાકારસમન્વાગતં મહાપરિદેવિતં પરિદેવે ॥ મહર્દ્ધિકં વતાહં સમાનં મા હેવ શ્રમણો અભિભવિષ્યતીતિ મારો

[_મ્વુ_2.277_] પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહાપ્રભાવં વત મે સમાનં મા હૈવ {સેનર્ત્: હેવ} મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહેશાખ્યં બત મે સમાનં મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહાપ્રતાપં વત મે સમાનં મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતિ ઇતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહાવૃષભિતં વત મે સમાનં મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહાવિક્રમં વત મે સમાનં મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહાસ્થામં બત મે સમાનં મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મહાબલં વત મે સમાનં મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મનુષ્યભૂતો શ્રમણો ગૌતમો અહં પુનર્ દેવિપુત્રો મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । માતાપિતૃસંભવો શ્રમણગૌતમસ્ય કાયો ઔદરિકો ઓદનકુલ્માષોપચયો
[_મ્વુ_2.278_] આચ્છાદનપરિમર્દનસુપનભેદનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મો મમ પુનર્ મનોમયો કાયો મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । યે પિ તે શૂરા વીરા પરમપુરુષાસ્ તે પિમે ઇમસ્ય માનુષ્યસ્ય પરિનિક્ષેપં પિ ન જાનન્તિ મા હેવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । યથા યથા ખલુ પુનર્ મે એવં ભવતિ અદ્ય અહં શ્રમણં ગૌતમં અભિભવિષ્યતીતિ તથા તથા મે તેન મનસિકારો મે ક્ષિપ્રમ્ એવ નિરુધ્યતિ મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । વિપદ્યતિ ચ મે સેના મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતિ ઇતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । સ્રસ્તાનિ વત મે ભવન્તિ ગાત્રાણિ મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । મોઘં વત મે ઉત્થાનં આકુલો વત વ્યાયામો મા હૈવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે । યે પિ તે મે સ્વવિષયકાયિકદેવપુત્રા તે શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય અભ્યન્તરો પરિવારો મા હવ મે શ્રમણો ગૌતમો અભિભવિષ્યતીતિ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો મહાપરિદેવિતં પરિદેવે ॥ એવં ખલુ ભિક્ષવઃ મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો ષોડશાકારસમન્વાગતં મહાપરિદેવિતં પરિદેવે ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અભીતો અછ્હમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો દ્વાત્રિંશતાકારસમન્વાગતં
[_મ્વુ_2.279_] આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે ॥ કથં ચ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો દ્વાત્રિંશતાકારસમન્વાગતમ્ આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે ॥ મહાન્તમ્ અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । પ્રતિપૂરં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । પ્રણીતં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । પરિશુદ્ધં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અવિપરીતં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અપૂર્વં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નૈર્યાણિકમ્ અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । લોકોત્તરં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અસાધારણં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અવ્યાવધ્યં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અનાગતં અર્થં પ્રાર્થયમાનો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નાસ્તિ તં સુખં યં મે ન પરિત્યક્તં તસ્ય અર્થસ્ય આહરણતાયૈ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નાસ્તિ લોકોત્તરલોકે સુખં યં મે ન પરિત્યક્તં તસ્ય અર્થસ્ય આહરણતાયૈ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નાસ્તિ લોકે તં દુઃખં યં મે ન ઉપાદિન્નં તસ્ય અર્થસ્ય આહરણતાયૈ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નાસ્તિ સા લોકે રમણીયતા યા મે ન પરિત્યક્તા તસ્ય અર્થસ્ય આહરણતાયે બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નાસ્તિ લોકે ચિત્રિકં યં મે ન પરિત્યક્તં તસ્ય અર્થસ્ય આહરણતાયે બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નાસ્તિ તં લોકે ઐશ્વર્યં યં મે ન પરિત્યક્તં તસ્ય અર્થસ્ય આહરણતાયે બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । ન ખલુ પુનઃ કામરતિહેતોઃ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અથ ખલુ વિરક્તઃ સર્વસંસ્કારેષુ સર્વસંસ્કારવીતિક્રમં પ્રાપયિષ્યામીતિ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । પૂર્વોત્પાદસંપન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અગ્રોત્પાદસંપન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે ।
[_મ્વુ_2.280_] પ્રણિધિસંપન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । નિઃશ્રયસંપન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । ઉપચારસંપન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । ઉપસ્તમ્ભસંપન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । સમ્ભારસમ્પન્નો બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । દૃઢસમાદાનો હમ્ અસ્મીતિ કુશલેહિ ધર્મેહિ તં મયા સમાદાનં ભગ્નપૂર્વં નાપિ ભંજિષ્યામીતિ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । દૃઢચિત્તો હમ્ અસ્મિ સ્થિતચિત્તો યા ખલુ પુનર્ દૃઢચિત્તેન સ્થિતચિત્તેન ભૂમી અધિગન્તવ્યા તાં ભૂમિમ્ અધિગમિષ્યામીતિ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । મહાદ્રુમો હમ્ અસ્મિ અપરિમિતચેતસો યા ખલુ પુનઃ મહાદ્રુમેન અપરિમિતચેતસેન ભૂમી અધિગન્તવ્યા તાં ભૂમિં અધિગમિષ્યામીતિ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । અગ્રેણ પુનઃ વીર્યેણ અગ્રાં ભૂમિં અધિગમિષ્યં અગ્રં મે વીર્યન્તિ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । તાં ભૂમિમ્ અધિગમિષ્યામિ યાં ભૂમિમ્ અધિગમ્ય મહતો જનકાયસ્ય અર્થં કરિષ્યામિ બોધિસત્વો આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે । એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો દ્વાત્રિંશતાકારસમન્વાગતં આર્યમાનં પ્રગૃહ્ણે ॥

___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો પંચવિધં આર્યસ્મિતં પ્રાદુર્કરે ॥ કથં ચ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો પંચવિધં આર્યસ્મિતં પ્રાદુરકરે । સય્યથીદં છન્દોપસ્તબ્ધં વીર્યોપસ્તબ્ધં સ્મૃત્યુપસ્તબ્ધં સમાધ્યુપસ્તબ્ધં પ્રજ્ઞોપસ્તબ્ધં ॥ એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો પંચવિધં આર્યસ્મિતં પ્રાદુરકરે ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો ચતુર્વિધં
[_મ્વુ_2.281_] આર્યમહાસિંહવિલોકિતં વિલોકેતિ ॥ કથં ચ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો ચતુર્વિધં આર્યમહાસિંહવિલોકિતં વિલોકેતિ ॥ સય્યથીદં અસંવિગ્નં વિલોકેતિ । અસંત્રસ્તં ચ વિલોકેતિ । અસંપ્રભીતં ચ વિલોકેતિ । વિગતભયરોમહર્ષં ચ વિલોકેતિ ॥ એવં ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો ચતુર્વિધં આર્યમહાસિંહવિલોકિતં વિલોકેતિ ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો ચતુર્વિધં આર્યમહાસિંહવિજૃમ્ભિતં વિજૃમ્ભેતિ ॥ કથં ચ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો ચતુર્વિધં આર્યમહાસિંહવિજૃમ્ભિતં વિજૃમ્ભેતિ ॥ સય્યથીદં અભીતં ચ વિજૃમ્ભેતિ અવિગ્નં ચ વિજૃમ્ભેતિ અસન્ત્રસ્તં ચ વિજૃમ્ભેતિ ત્રાસેન્તો ચ પુન મારં ચ મારપર્ષદં ચ મહાસિંહવિજૃમ્ભિતં વિજૃમ્ભેતિ ॥ એવં ચ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો ચતુર્વિધં આર્યમહાસિંહવિજૃમ્ભિતં વિજૃમ્ભેતિ ॥
___અથ ખલુ ભિક્સવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો મહાસિંહ-ઉક્કાસિતં ઉક્કાસિ ॥ કથં ચ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો આર્યમહાસિંહ-ઉક્કાસિતં ઉક્કાસે ॥ સય્યથીદં અભીતં ઉક્કાસે અસંવિગ્નં ચ ઉક્કાસે અસંત્રસ્તં ચ ઉક્કાસે અચ્છમ્ભી ચ ઉક્કાસે ॥ ઇદં ચ પુનર્ ભિક્ષવો બોધિસત્વસ્ય આર્યમહાસિંહ-ઉક્કાસિતં । ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાય લોકધાતૌ યે જના સર્વે શબ્દં અશ્રોષીત્* ॥ એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો ચતુર્વિધં આર્યમહાસિંહ-ઉક્કાસિતં ઉક્કાસિ ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો મારો પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો
[_મ્વુ_2.282_] મહતીં ચતુરંગિનીં સેનાં સન્નાહયિત્વા યેન બોધિયષ્ટિસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વસ્ય પુરતો સ્થિત્વા મહાન્તં ઘોષં મહાન્તં શબ્દનિનાદમ્ {સેનર્ત્ શન્દનિનાદમ્} અકાર્ષીત્* ॥ સય્યથીદં ઇમં હરથ ઇમં નિહરથ ઇમં વધથ મારગણા ભદ્રમ્ અસ્તુ વો ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો સુવર્ણવર્ણબાહાં ચીવરાતો નિર્નામયિત્વા જાલિના હસ્તરત્નેન તામ્રનખેન સુચિત્રરાજિકેન લાક્ષારસપ્રસેકવર્ણેન મૃદુના તૂલસ્પર્શોપમેન અનેકકલ્પકોટીકુશલમૂલસમન્વાગતેન દક્ષિણેન ત્રિષ્કૃત્વો શિરમ્ અનુપરિમાર્જે દક્ષિણેન પાણિના પર્યંકં પરિમાર્જયિત્વા દક્ષિણેન પાણિના પૃથિવીં પરાહનતિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વેન પાણિના શીર્ષે પરામૃષ્ટે દક્ષિણેન પાણિના પર્યંકે પરામૃષ્ટે દક્ષિણેન પાણિના પૃથિવીયં પરાહતાયાં ઇયં મહાપૃથિવી ગમ્ભીરભીમરૂપં અનુનદે અનુરણે । સય્યથાપિ નામ ભિક્ષવો મહતીયે માગધિકાયે કંસપાત્રીયે ગિરિકન્દરગતાયે શિલાપટ્ટે સંપરાહતાયે ગમ્ભીરો ભીષ્મરૂપો ઘોષો અનુનદે અનુરણે એવમ્ એવ ભિક્ષવો બોધિસત્વેન દક્ષિણેન પાણિના શિરે પરામૃષ્ટે દક્ષિણેન પાણિના પર્યંકે પરામૃષ્ટે દક્ષિણેન પાણિના પૃથિવીયં પરાહતાયં (ઇયં મહાપૃથિવી ગમ્ભીરભીમરૂપં અનુનદે અનુરણે) ॥ સા મારસેના તાવત્ સુસમૃદ્ધા તાવત્ સુસંનદ્ધા ભીતા ત્રસ્તા વ્યથિતા સંવિગ્ના સંહૃષ્ટરોમજાતા તેન વિચરેન્સુ તેન વિલયેન્સુ હસ્તિનો પિ સાનં સંસીદેન્સુઃ અશ્વા પિ સાનં સંસીદેન્સુઃ રથા પિ સાનં સંસીદેન્સુઃ પદાતા પિ સાનં સંસીદેન્સુઃ પ્રહરણા પિ સાનં સંસીદેનસુઃ । અપરે હસ્તેષુ પ્રતતેન્સુઃ
[_મ્વુ_2.283_] અપરે ઓમુદ્ધકા પ્રપતેન્સુઃ અપરે અપકુબ્જકા પ્રપતેન્સુઃ અપરે ઉત્તાનકા પ્રપતેન્સુઃ અપરે વામેન પાર્શ્વેન પ્રપતેન્સુઃ અપરે દક્ષિણેન પાર્શ્વેન પ્રપતેન્સુઃ । મારો ચ પાપીમાં દુઃખી દૌર્મનસ્યજાતો અન્તઃશલ્યપરિદાઘજાતો એકમન્તે પ્રધ્યાયે કાણ્ડેન ભૂમિં વિલિખન્તો ॥ શ્રમણો મે ગૌતમો વિષયં અતિક્રમિષ્યતીતિ ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો વિવિક્તમ્ એવ કામૈર્ વિવિક્તં પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં પ્રથમં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરે । સવિતર્કાનાં સવિચારાણાં વ્યુપશમાદ્ અધ્યાત્મસંપ્રસાદા ચેતસો એકોતિભાવાદ્ અવિતર્કમ્ અવિચારં સમાધિજં પ્રીતિસુખં દ્વિતીયં ધ્યાનં ઉપસંપદ્ય વિહરે । સપ્રીતિવિરાગાદ્ ઉપેક્ષકશ્ ચ વિહરે સ્મૃતઃ સંપ્રજાનં સુખં ચ કાયે । યત્ તદ્ આર્યા આચક્ષતે ઉપેક્ષકઃ સ્મૃતિમાં સુખવિહારી તૃતીયં ધ્યાનં ઉપસંપદ્ય વિહરે । સો સુખસ્ય ચ પ્રહાણાત્ સર્વસૌમનસ્યદૌર્મનસ્યયોર્ અસ્તંગમાદ્ અદુઃખાસુખમ્ ઉપેક્ષ્ય સ્મૃતિપરિશુદ્ધં ચતુર્થં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરે ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્વો અભીતો અચ્છંભી વિગતભયરોમહર્ષો રાત્ર્યા પુરિમે યામે દિવ્યચક્ષુજ્ઞાનદર્શનપ્રતિસંખાય ચિત્તમ્ અભિનિર્હરે અભિનિર્નામયે । સ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેન સત્વાં પશ્યતિ ચ્યવન્તાં ઉપપદ્યન્તાં સુવર્ણાં દુર્વર્ણાં સુગતાં દુર્ગતાં હીનાં પ્રણીતાં યથાકર્મોપગતાં સર્વાં પ્રજાનતિ । ઇમે ભવન્તઃ સત્વા કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા વાચાદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા મનોદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અપવાદકા મિથ્યાદૃષ્ટિકા તે મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોઃ તદ્ધેતોસ્ તત્પ્રત્યયાત્ કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતે નરકેષૂપપન્નાઃ । ઇમે
[_મ્વુ_2.284_] પુનર્ ભવન્તઃ સત્વાઃ કાયસુચરિતેન સમન્વાગતા વાચાસુચરિતેન સમન્વાગતા મનોસુચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અનપવાદકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિકાસ્ તે સમ્યગ્દૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોસ્ તદ્ધેતોસ્ તત્પ્રત્યયાત્ કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાત્ સ્વર્ગકાયે દેવેષૂપપન્નાઃ । ઇમે દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેન સત્વાં પશ્યતિ ચ્યવન્તામ્ ઉપપદ્યન્તાં સુવર્ણાં દુર્વર્ણાં સુગતાં દુર્ગતાં હીનાં પ્રણીતાં યથાકર્મોપગાં સત્વાં જાનાતિ ॥

___અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો આભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો રાત્ર્યા મધ્યમે યામે પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિજ્ઞાનાયે ચિત્તમ્ અભિનિર્હરે અભિનિર્નામયેસિ । સો નેકવિધં પૂર્વનિવાસં સમનુસ્મરે । સય્યથીદં એકાં વા જાતિં દ્વે વા જાતીં ત્રીણિ વા જાતીં ચત્વારિ વા જાતીં પંચ વા જાતીં દશ વા જાતીં વિંશં વા જાતીં ત્રિંશં વા જાતીં પંચાશં વા જાતીં શતં વા જાતીં સહસ્રં વા જાતીં શતસહસ્રં વા જાતીં સંવર્તકલ્પં વા વિવર્તકલ્પં વા સંવર્તવિવર્તકલ્પં વા અનેકાન્ય્ અપિ સંવર્તકલ્પાં અનેકાન્ય્ અપિ વિવર્તકલ્પાં અનેકાન્ય્ અપિ સંવર્તવિવર્તકલ્પાં અમુત્રાહમ્ આસિં એવંનામો એવંગોત્રો એવંજાત્યો એવમાહારો એવમાયુઃપર્યન્તો એવંસુખદુઃખપ્રતિસંવેદી ઇતિ સાકારં સોદ્દેશં અનેકવિધં પૂર્વનિવાસમ્ અનુસ્મરતિ ॥

___અથ ખલુ ભિક્ષવો અભીતો અચ્છમ્ભી વિગતભયરોમહર્ષો રાત્ર્યા પશ્ચિમે યામે અરુણોદ્ઘાટસમયે નન્દીમુખાયાં રજન્યાં યત્ કિંચિત્ પુરુષેણ સત્પુરુષેણ મહાપુરુષેણ પુરુષર્ષભેણ પુરુષદ્રવ્યેણ પુરુષશૂરેન પુરુષવીરેણ પુરુષનાગેન પુરુષસિંહેન પુરુષપદુમેન પુરુષકુમુદેન પુરુષપુણ્ડરીકેન પુરુષાજાનેયેન પુરુષધૌરેયેણ અનુત્તરેણ પુરુષદમ્યસારથિના નિક્રાન્તેન વિક્રાન્તેન પરાક્રાન્તેન અર્થિકેન અપ્રમત્તેન
[_મ્વુ_2.285_] આતાપિના પ્રહિતાત્મેન વ્યપકૃષ્ટેન વિહરન્તેન ગતિમતાનુસ્મૃતિધૃતિમતા બુદ્ધિમતા પ્રજ્ઞામતા સર્વશો સર્વત્રતાયે જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં બોદ્ધવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં સર્વન્તં એકચિત્તક્ષણસમાયુક્તયા પ્રજ્ઞયા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધે । સય્યથીદં ઇદં દુઃખં અયં દુઃખસમુદયો અયં દુઃખનિરોધો અયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપત્* । ઇમે આશ્રવા ઇમો આશ્રવસમુદયો અયં આશ્રવનિરોધો અયં આશ્રવનિરોધગામિની પ્રતિપત્* । ઇહ આશ્રવા અશેષા નિરવશેષા નિરુધ્યન્તિ વ્યુપશામ્યન્તિ પ્રહાણમ્ અસ્તંગચ્છન્તિ । યદ્ ઇદં ઇમસ્ય સતો ઇદં ભવતિ ઇમસ્ય અસતો ઇદં ન ભવતિ । ઇમસ્યોત્પાદાદ્ ઇદમ્ ઉત્પદ્યતે । ઇમસ્ય નિરોધાદ્ ઇદં નિરુધ્યતિ ઇતિ પિ । અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપં નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનં ષડાયતનપ્રત્યયં સ્પર્શઃ સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનં ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવો ભવપ્રત્યયા જાતિ જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા ભવન્તિ । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ । ઇત્ય્ અપિ અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધઃ વિજ્ઞાનનિરોધાત્* નામરૂપનિરોધઃ નામરૂપનિરોધાત્* ષડાયતનનિરોધઃ ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ વેદનાનિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધઃ ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ જાતિનિરોધાજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ॥ સર્વસંસ્કારા અનિત્યાઃ સર્વસંસ્કારા દુઃખા સર્વધર્મા અનાત્માનઃ ॥ એતં શાન્તં એતં પ્રણીતં એતં યથાવદેતં અવિપરીતં યમ્ ઇદં સર્વોપધિપ્રતિનિઃસર્ગો સર્વસંસ્કારસમથા ધર્મોપચ્છેદો તૃષ્ણાક્ષયો વિરાગો નિરોધો નિર્વાણં ॥
[_મ્વુ_2.286_] અથ ખલુ ભિક્ષવો તથાગતસ્ત્ અસ્મિં સમયે ઇદમ્ ઉદાનમ્ ઉદાનેસિ ॥
સુખો પુણ્યસ્ય વિપાકો અભિપ્રાયશ્ ચ ઋધ્યતિ ।
ક્ષિપ્રં સ પરમાં શાન્તિં નિર્વૃતિં ચાધિગચ્છતિ ॥
પુરતો યે ઉપસર્ગા દેવતા મારકાયિકા ।
અન્તરાયં ન શક્નોન્તિ કૃતપુણ્યસ્ય કર્તુ વૈ ॥
યે ભવન્તિ અલ્પપુણ્યસ્ય વિઘ્ના તે ન ભવન્તિ પુણ્યવતો । બલવાં ભવતિ સમાધિ સમ્ભારતો પુણ્યાનાં । યદ્ યદ્ એવ દેવલોકે અથ વા વસવર્તિમનુષ્યેષુ કૃતપુણ્યઃ પ્રાર્થયતે તથા ઋધ્યતે તસ્ય । અથ વા પુનર્* પ્રાર્થયતિ નિર્વાણં અચ્યુતપદમ્ અશોકં માર્ગં દુઃખપ્રશમનં પ્રતિલભતે । અલ્પકિશરેણ બોધિ ઉત્તમા સ્પર્શિતા ઇહ મયા પ્રજ્ઞાયે વીર્યેણ ચ દુઃખં મોચિતં ભારમોહિતં ગુરું પ્રાપ્તા ચ સર્વજ્ઞતા મારો ચ નિહતો સબલવાહનો ભસ્મીકૃતો અન્તકો તસ્મિં બોધિદ્રુમોત્તમે સ્થિતો હં ॥
___સપ્તાહં એકાસને દેવકોટીસહસ્રાણિ પૂજયેન્સુઃ ॥ તસ્મિં આસને દિવ્યં ચન્દનચૂર્ણં ઓકિરેન્સુઃ પુષ્પેહિ ચ માન્દારવેહિ ઓકિરેન્સુઃ દિવ્યાનિ તૂર્યાણિ ઉપરિ અઘટ્ટિતાનિ પ્રવાદ્યેન્સુઃ તદા દેવા ચ દિવ્યાનિ ચન્દનચૂર્ણાનિ ઉપરિતો પ્રકિરેન્સુઃ દિવ્યાનિ ચ અગુરુચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ કેશલચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ તમાલપત્રચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ માન્દારવાણિ પુષ્પાણિ પ્રવર્ષેન્સુઃ મહામાન્દારવાણિ પુષ્પાણિ કર્કારવાણિ મહાકર્કારવાણિ રોચમાનાનિ મહારોચમાનાનિ ભીષ્માણિ મહાભીષ્માણિ સમન્તગન્ધાનિ મહાસમન્તગન્ધાનિ મંજૂષકાનિ મહામંજૂષકાનિ પારિજાતકપુષ્પાણિ દિવ્યાનિ સુવર્ણપુષ્પાણિ {સેનર્ત્: સુવણપુષ્પાણિ}
[_મ્વુ_2.287_] રુપ્યપુષ્પાણિ સર્વરતનામયાનિ પુષ્પાણિ પ્રવર્ષેન્સુઃ દિવ્યાનિ ત્રિંશચ્છતસહસ્રાણિ દિવ્યાનિ રત્નમયાનિ અન્તરીક્ષસ્મિં પ્રાદુર્ભૂતાનિ ચ્છાદયેન્સુઃ જિનકાયં શૈલં રત્નામયં સ્તૂપં વા સુવર્ણમયં નૈકકલ્પકોટિકુશલમૂલસમન્વાગતં ॥
___અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સંબહુલાશ્ ચ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવા યેન તથાગતસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે સ્થિતાસુઃ સગૌરવા સપ્રતીસા એકાંશીકૃતા પ્રાંજલીકૃતાસ્ તથાગતમ્ એવ નમસ્યમાના ॥ એકાન્તે સ્થિતા ભિક્ષવઃ તે સંબહુલાઃ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રા અશીતિહિ આકારેહિ મારં પાપીમં સંમુખં અભિગર્જેન્સુઃ ॥ કતમેહિ અશીતીહિ ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । ન ખલુ પુનર્ અહં પશ્યામિ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય કંચિદ્ દેવમનુષ્યેષુ નિક્ષેપણં યન્ નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । યે પિ ચેમે સ્વવિષયકાયિકા દેવપુત્રાઃ શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય અભ્યન્તરો પરિવારો યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ પૂર્વયોગસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ નિર્વાણસન્તિકા ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ દ્યુતિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ અનૂનાચારસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ ગર્ભાવક્રાન્તિસમ્પન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ

[_મ્વુ_2.288_] તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા ગર્ભસ્થિતિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ જાતિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ કુલસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ ॥ એવંરૂપાઃ સત્વા લક્ષણસમ્પન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ ॥ એવંરૂપાઃ સત્વાઃ અનુવ્યંજનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ કૃતાધિકારા ધર્મસમ્પન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ કલ્યાણસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ વર્ણસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે વિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ ॥ એવંરૂપાઃ સત્વાઃ કારવર્ણસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અધ્યાશયસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ ॥ એવંરૂપાઃ સત્વા સત્ત્વસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ સર્વવિભૂતિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ કાયકર્મસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા વાચાકર્મસંપન્ના
[_મ્વુ_2.289_] ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાશ્ ચિત્તકર્મસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ સત્ત્વસારસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ સારપ્રવરસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ અપરિહાણિધર્મસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અભિરૂહસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાસ્ સત્વાઃ યાપનકસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાશ્ ચારિત્રસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ મહાકરુણાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા આવાસસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા મહેશાખ્યત્વસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા ધર્મૈશ્વર્યસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા મહાધર્મસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ ॥ એવંરૂપાઃ સત્વા લોકસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥
[_મ્વુ_2.290_] ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા લોકવિચયસંપન્ના ભવન્તિ યન્નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા લોકપ્રવિચયસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા ઋદ્ધિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા બોધિપક્ષિકધર્મસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાસ્ સત્વાઃ ઉત્થાનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા વીર્યસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા સ્મૃતિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાસ્ સમાધિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા પ્રજ્ઞાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા વિમુક્તિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા પ્રતિભાનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપા સત્વા વ્યાકરણસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે

[_મ્વુ_2.291_] ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાસ્ સત્વા ધર્મદેશનાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અનવદ્યધર્મદેશનાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા જ્ઞાનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા દર્શનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા જ્ઞાનદર્શનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા આનિંજ્યસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપા સત્વાઃ પરિત્રાણસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા પૂર્વોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા યુગોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ કલ્યાણોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અગ્રોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા જ્યેષ્ઠોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા શ્રેષ્ઠોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે
[_મ્વુ_2.292_] ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમન્ન્ એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વાઃ પ્રણિધિપૂર્વોત્પાદસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા નિઃશ્રેયસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા ઉપચયસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા ઉપસ્તમ્ભનકુશલા ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા સંભારસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા આર્યપંચાંગિકસમાધિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્ય અપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા આર્યમહાપંચાંગિકસમાધિસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂણાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા આર્યપંચજ્ઞાતિકસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા આર્યમહાપંચજ્ઞાતિકસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા એકાગ્રમનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અરણાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અરિસૈન્યપ્રમર્દનસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે
[_મ્વુ_2.293_] ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા સ્વયમ્ભૂસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા સ્વયમ્ભૂધર્મતાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અગ્રાયે પરમાયે ધર્મતાયે સંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા કૃતપુણ્યતાસંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા અગ્રાયે પરમાયે વર્ણસંપદાયે સંપન્ના ભવન્તિ યં નૂનાહં શ્રમણે ગૌતમે નિર્વિદ્યાપક્રમેયં ॥ ન નામ તે પાપીમં એતદ્ અભૂષિ । એવંરૂપાઃ સત્વા વર્ણસંપન્ના તે પુનઃ પાપીમં સત્વા દુષ્પ્રધર્ષા ભવન્તિ । પશ્ય પાપીમં યાવત્* મહદયં અપરાધં ॥ એકમન્તે સ્થિતા ભિક્ષવઃ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવા મારં પાપીમં ઇમેહિ અશીતીહિ આકારેહિ સંમુખં અભિગર્જેન્સુઃ ॥ ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરન્તો ગૃદ્ધકૂટે પર્વતે ઇમસ્મિંશ્ ચ પુનર્ વ્યાકરણે ભાષ્યભાણે પંચાનાં ભિક્ષુશતાનાં અનુપાદાશ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષૂ ભગવતો {સેનર્ત્ મગવતો} ભાષિતમ્ અભિનન્દેન્સુઃ ॥
અવલોકિતં નામ સૂત્રં સમાપ્તં ॥
___એવં મયા શ્રુતં એકસ્મિં સમયે ભગવાં વૈશાલ્યામ્ આમ્રપાલીવને મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં મહતા ચ બોધિસત્વગણેન ॥ અથ ખલુ વિશુદ્ધમતિ ભિક્ષુર્ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશં ચીવરં પ્રાપયિત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિસ્થાપયિત્વા યેન
[_મ્વુ_2.294_] ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણામયિત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ યદ્ ભગવતા બોધિસત્વભૂતેન બોધિમણ્ડં ઉપસંક્રમિત્વા બોધિમણ્ડે સ્થિહિત્વાનાવલોકિતં સર્વલોકહિતાય સર્વલોકસુખાય તં ભગવાં નિર્દિશતુ તં ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બોધિસત્વાનાં ચ મહાસત્વાનાં મહન્તો ધર્માલોકો કૃતો ભવિષ્યતિ આશ્વાસો ચ દત્તો ભવતિ ॥ અથ ખલુ વિશુદ્ધમતિર્ ભિક્ષુઃ તાયે વેલાયે ઇમાં ગાથામ્ અભાષિ ॥
કથં ત્વં લોકપ્રદ્યોત અપ્રમેય નિરુપધિ ।
નૈરંજનાં તરિતો સિ હિતાય સર્વપ્રાણિનાં ॥
યે નિમિત્તા અભૂત્ તત્ર તરમાણે નરોત્તમે ।
વ્યાકરોહિ મહાવીર તથાગત મહામુનિ ॥
યથા તે લોકપ્રદ્યોત બોધિમણ્ડો અલંકૃતો ।
તથા હિ મે પૃચ્છિતો બ્રૂહિ અર્થકામહિતંકરં ॥
યથા ઉત્તમા બોધિ પ્રાપ્તા ત્વયા લોકસ્ય ચેતિય ।
યથા પાપીમં પ્રહનેસિ કૃષ્ણબન્ધું સસૈન્યકં ॥
દશ તે બલા સ્વયંભૂ સત્વસાર નિરુત્તરા ।
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ઋદ્ધિપ્રભાવો થ પ્રતપસિ દિશા સર્વા સાર્થવાહ નરમરુપૂજિત શતકૃત્વો મહર્ષે । ક્રમસિ યથૈવ હન્સરાજા હિમવરપાણ્ડરો શુદ્ધો ધાર્તરાષ્ટ્રો વરસુરવર અકિલંતકાયો । વ્રજસિ દિશતો વિદિશા તાવદ્ એવ દેવાસુરનાગયક્ષસંઘા મરુભવના કૃત્વા

[_મ્વુ_2.295_] સર્વજિહ્મવર્ણસ્થૂણાં । યથૈવ દગ્ધાં સ્થૂણાં સુવર્ણબિમ્બં અભિભવતિ તથા શાસ્તા સર્વલોકમ્ અભિભવતિ । કુસુમિતો રત્નકાયો લક્ષણેહિ યથા ગગણં પ્રતિપૂરં તારકેહિ । પુણ્યશતસહસ્રેહિ કોટિ પરા ન વિદ્યતિ સુગતસ્ય એકનામે ॥ ન તે સ્તિ કોચિત્ સમસમો સર્વલોકે કુતો વિશિષ્ટો તાવદ્ એવ સર્વા સંપ્રભાસિ દશ દિશતા સમન્તા સહસ્રરશ્મિ યથા અન્તરીક્ષે ॥ અલંકૃતસ્ તે દશબલ આત્મભાવઃ દ્વાત્રિંશકવચિતલક્ષણેહિ ઘનાતો મુક્તો યથા કાર્તિકસ્મિં ચદ્રો વ શોભતે ॥ યથા તારકેહિ સહસ્રશીતિં ચતુરો અશીતિ અન્યશ્ ચરં શાસ્તુ યેહિ ઘોષો અંગસહસ્રેહિ અવિકલ્યા પંચપુરા પરિગૃહીતા ભગવતો યેહિ ભગવતો વાચા ॥ મુખતો ગન્ધો ભગવતો ચન્દનસ્ય પ્રવાયતે । અતુલિયમ્ અપ્રમેયં બુદ્ધક્ષેત્રં અપરિમિતં ભરિત્વા સમેતિ ખિલ દોષમોહં । ત્રિસાહસ્રા સર્વા યદિ પિ લોકધાતુ પૂરા ભવે શિખાશિરિ સર્ષપેહિ શક્યં ગણેતું સ્યાત્ સર્ષપા એકમુહૂર્તે વિચક્ષણેન ન ત્વ્ એવ શક્યં ગણયિતું સર્વસત્વધાતૂ દશસુ દિશાસુ અપરિમિતા અનન્તા યા હિ ભગવતો ચન્દનસ્ય ઘ્રાયિત્વા ગન્ધં પ્રતિલભે । ક્ષાન્તિભૂમિ ધીર અતુલ્ય મહાકરુણાવીર મહાપ્રતાપબલવાં ભિષજ સત્વાનાં । નાથ અનુપલિપ્ત દક્ષિણેય શરણવ્રજતાં જિનપ્રવર સ્વયંભો ॥ કસ્ તૃપ્તિં હિ જનયે ત્વાં સ્તુવન્તો ॥ તથા હિ બલો ભગવતઃ અપ્રમેયો ॥ અનન્તવર્ણં હતરાગં શાન્તચિત્તં શરણં વ્રજેમ ત્વા અભિભું અનભિભૂતં ॥ ભવેય અન્તં ગગણં વ્રજતો શક્યં સમુદ્રં પિ તતઃ ક્ષપેતું ન શક્યં
[_મ્વુ_2.296_] જિને બલપ્રમાણં ક્ષપેતું । તથા હિ સંબુદ્ધો સંભૂતબલો ॥ સિંહં નરેન્દ્રં દશબલં અપ્રમેયં પૃચ્છામિ ॥ વીર હતરાગ શાન્તં ચિત્તં જ્ઞાનેન શુદ્ધા દશદિશતા અસંગતિતા સ મે પ્રશ્નં હિતકર વ્યાકરોહિ ॥
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ અપ્રમેયમ્ અચિન્તિયા ।
ચરિતો ભોતિ અર્થાય સર્વજ્ઞો દ્વિપદોત્તમો ॥
દાનં શીલં ચ ક્ષાન્તિ ચ ધ્યાનાનિ ચ નિષેવિતા ।
પ્રજ્ઞા ચ ચરિતા પૂર્વં કલ્પકોટિશતાં બહૂં ॥
આગ્નેયમણીનાં યા આભા ગગને વિદ્યુતાન વા ।
નક્ષત્રાણાં ચાપિ યા આભા જિહ્મવર્ણા ભવન્તિ તા ॥
નાસ્તિ દેવો વા નાગો વા યક્ષો કમ્ભાણ્ડરાક્ષસો ।

યસ્ય એતાદૃશકાયો યથા તે નરનાયક ॥
સુરાસુરવરપૂજનીયો ગુરુકૃતવન્દિતો સક્તૃતો મહર્ષે પ્રભંકર દ્વિપદેન્દ્ર સત્વસારવર પુરુષર્ષભ ચેતિયં નરાણાં । ભ્રૂવિવરલલાટે ઊર્ણાભાગો યથા ગગને સુવિશુદ્ધરશ્મિ રાજતે ભગવતો યથા કાર્તિકે માસે વિમલો વિરોચતે ચન્દ્રો પૂર્ણમાસ્યાં ॥ નીલવિમલનેત્રા નાયકસ્ય સુરુચિરોત્પલવર્ણસંનિકાશા વિમલા શુભા પ્રભા ॥ સંરોચતે ચ સુખજનના નરનારીણાં નરેન્દ્રદન્તા વિમલપાણ્ડરા સુજાતસમસહિતા હિમવરસન્નિકાશા
[_મ્વુ_2.297_] મુખં દલવરસંપ્રકાશં દશબલ તથા વિશદં । તે શાસ્તુનઃ તરુણસુખુમરશ્મીભિર્ આસ્તૃતા વરરસવતી શોભતિ જિહ્વા નાયકસ્ય પ્રબાલકસમતુલ્યવર્ણા ચ દિવ્યા બહુજનસંજ્ઞાપની । સુખંદદં ચ આભાજાલેન બદ્ધં લલાટં સભ્રૂમુખં ચ શોભે યથૈવ ચન્દ્રમસો । સુખસમાહિતનીલા દશબલ ભગવતો શીર્ષે કેશા । શાક્યસિંહ ગ્રીવા તે શોભે યથા સુવર્ણકમ્બુ યથા ઓવાહા ચ જિન સમા । અભેદ્યો સિંહાર્ધપૂર્વો ભગવતો આત્મભાવો । પ્રભાસિ લોકે દિશતા સમન્તા । વિશિષ્ટવાક્ય અતુલસમુદ્ર કર્મવિપાકં કરોહિ ઇમાં ગિરાં ભાષમાણઃ સર્વસ્ તે લોકો અભિનમતે આવર્જિતો કરિતો પૃષ્ટ્વા દશનખ-અંજલીહિ ॥
___એવમ્ ઉક્તે ભગવાં વિશુદ્ધમરિં ભિક્ષું એતદ્ અવોચત્* ॥ સાધુ સાધુ ભિક્ષુ સાધુ ખલુ પુનસ્ તે ભિક્ષુ યસ્ ત્વં તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છિતવ્યં મન્યસિ । શોભનં તે ભિક્ષુ પ્રતિભાનં ભદ્રિકા પરિમીમાન્સા યદ્ એવં હિ ભિક્ષુ પ્રતિભાયસિ । એવં પિ તેષાં કુલપુત્રાણાં કર્મવિપાકા પ્રતિભાયન્તિ યેષામ્ અયં ધર્મપર્યાયો હસ્તગતો ભવિષ્યતિ । ન તે મારસ્ય પાપીમતો વસગતા ભવિષ્યન્તિ । નાપિ તેષાં મનુષ્યા વા અમનુષ્યા વા અવતારં લભિષ્યન્તિ ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ ઉદારકુશલમૂલચરિતા તે હિ ભિક્ષૂ તે હિ સત્વા યેષાં અર્થાય ત્વં એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છસિ બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં । ત્વં ભિક્ષુ સત્વાનામ્ અર્થાય તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છિતવ્યં મન્યસિ યમ્ ઇદં બોધિસત્વાનાં લોકપરિણાયકાનાં સર્વસત્વચારિકવિશેષસંપ્રસ્થિતાનાં । ત્વં ભિક્ષુ સત્વાનામ્ અર્થાય તથાગતં
[_મ્વુ_2.298_] પરિપૃચ્છસિ યમ્ ઇદં બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં લોકપરિણાયકાનાં સર્વસંશયચ્છેદપ્રભેદકૌશલ્યસમન્વાગમસંપ્રસ્થિતાનાં । ભિક્ષુ સત્વાનામ્ અર્થાય તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છેસિ યમ્ ઇદં બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં લોકપરિણાયકાનાં દાનવિશેષાભિયુક્તાનાં ક્ષાન્તિવિશેષાભિયુક્તાનાં ધ્યાનવિશેષાભિયુક્તાનાં પ્રજ્ઞાવિશેષાભિયુક્તાનાં ॥ અથ ખલુ ભગવાં તાયે વેલાયે ઇમાં ગાથામ્ અભાષિ ॥
તુષિતે ભવને દિવ્ય ઓતરિત્વા હિમસમો નાગો ભવિત્વ ષડ્વિષાણો ।
રાજ્ઞો અગ્રમહિષીં પ્રવિષ્ટો કુક્ષિં તતો ત્રિસાહસ્ર પ્રકમ્પે લોકધાતુ ॥
તદ સુવિપુલ આભા સુવર્ણવર્ણા ઇમં સર્વં સાહસ્રલોકધાતું ।
ઉપરિ યાવભવગ્રં પ્રજ્વલન્તે યદ જિનઃ કુક્ષિં પ્રવિષ્ટો સંપ્રજાનો ॥
શક્રશતસહસ્રં સબ્રહ્મકોટ્યો જિનં વરકુક્ષિગતં નમસ્ય નિત્યં ।
ઉપાગમિ દિવસે પિ અર્ધરાત્રે ન ચ વ્રજિ ઇમે અવિસર્જિતા કદાચિત્* ॥
તૂર્યં ચ શતસહસ્રસંપ્રઘુષ્ટં ઉપરિ નભં સ્ફુટં સર્વદેવતાહિ ।
દિવ્યં પ્રહાય ચન્દનસ્ય ચૂર્ણં અથ પુનર્ અન્યે પતાકચ્છત્રહસ્તા ॥
. . . . . . . . . દિવ્યા પ્રવર્ષિ વરકુસુમા ચ ઉત્પલસ્ય ।
મધુકરકરવિંકા સુવર્ણમાલ્યા યાવ જિનો કુક્ષિં પ્રવિષ્ટો સંપ્રજાનો ॥
યદ જાયેથા બુદ્ધો સત્વસારો દેવાનં ઇન્દ્રો ધારયે સંહૃષ્ટઃ ।
વસ્ત્રં વિશિષ્ટં સુરુચિરં કૌશિકેયં જામ્બુનદસ્ય સમનિભં કાંચનસ્ય ॥
યદા ચ ભૂમિસ્થિતો બોધિસત્વો સપ્ત પદાં ચક્રમે હૃષ્ટચિત્તો ।
[_મ્વુ_2.299_] અહં ખુ લોકે અસદૃશં કરિષ્યં અન્તં જરાય મરણક્રિયાય ॥
તદા પ્રકમ્પે વસુમતિ ષડ્વિકારં આભા ચ મુક્તા દિશતા સમન્તા ।
દિવ્યા શબ્દા પ્રવાદિતા અન્તરીક્ષે અશીતિ સહસ્રા અભુ દેવતાનાં ॥
દિવ્યા ચ ચૂર્ણા નભતો પ્રવર્ષે ચન્દનસ્ય સુવર્ણશુભા દેવપુત્રા ।
મન્દારવેહિ ઓકિરે બોધિસત્વં પ્રામોદ્યજાતા મરુ હૃષ્ટચિત્તા ॥
એકૂનત્રિંશો વયસાનુપ્રાપ્તો પરિપાચયિત્વા જગદ્બોધિસત્વો ।
ત્યજિત્વ રાજ્યં રતનવરાં ચ સપ્ત કાષાયવસ્ત્રો અભુ બોધિસત્વો ॥
સો પ્રવ્રજિત્વ વિદુ બોધિસત્વો ષડ્વર્ષયુગં ચરે દુષ્કરાણિ ।
સો માગધસ્ય વિજિતં પ્રવિષ્ટો ગ્રામિકધીતા દૃશિ બોધિસત્વં ॥
સુવર્ણપાત્રીં ચ ઉદગ્રચિત્તો ભૃંગારં ગૃહ્ય રતનવિચિત્રં ।
અષ્ટાઙ્ગપેતં શુભપારિપૂર્ણં તદ આચમેસિ ઋષિ બોધિસત્વો ॥
બલેનુપેતં સુરસંપ્રણીતં ગન્ધેન ચ ઉપનયે ભોજનં ચ ।
એવં ચ ચ્છન્દં જને વેગજાતા બુદ્ધો ભવે કવચિતો લક્ષણેહિ ॥
ઇમં ચ હીનં વિજહિય ઇષ્ટિભાવં ચરેયં શુદ્ધં અશબલબ્રહ્મચર્યં ।
વર્જે કામં દુઃખકરં રોગમૂલં સેવેયં બુદ્ધાં હતરજનિષ્કિલેશાં ॥
ભાષિત્વા ગાથામ્ ઇમાં એવરૂપાં સેનાપતેર્ દુહિતા હૃષ્ટચિત્તા ।
નમસ્યમાનાંજલિય બોધિસત્વં મુંચિત્વા અશ્રુ ઇમં વાચં ભાષે ॥
સુલબ્ધલાભો મહિપતિ બિમ્બિસારો અશોકપ્રાપ્તો પરિવૃંહિતાજ્ઞો ।
[_મ્વુ_2.300_] યસ્યાયં વિજિતે સ્થિતો બોધિસત્વો અદ્ય અતુલ્યાં પ્રાપ્સ્યતિ બોધિમ્ અગ્રાં ॥
ભુંજિત્વા ભક્તં મમ ક્રકુચ્છન્દો વ્રજેત્ સ્વયંભૂ દ્રુમં પાદપેન્દ્રં ।
પ્રભાસયન્તો દશ દિશા સમન્તા જામ્બુનદસ્ય યથ સુવર્ણયૂપો ॥
કોનાકનામો મહદક્ષિણીયઃ ભુંજિત્વ ભક્તં વ્રજિ બોધિમણ્ડં ।

અદીનચિત્તો અચલો અસંપ્રવેધિ યસ્યાસિ કાયો સ્ફુટો લક્ષણેહિ ॥
યસ્યાસિ નામં તદ કાશ્યપો પિ જામ્બૂનદસમનિભવિગ્રહસ્ય ।
ભુંજિત્વ ભક્તં મમ વિદુ સત્વસારઃ વ્રજેત્ સ્વયંભૂ દ્રુમવરં પાદપેન્દ્રં ॥
યે ભદ્રકલ્પે અતુલિય દક્ષિણેયા ભેષ્યન્તિ ધીરા હતરજનિષ્કિલેશા ।
પૂજેષ્યિ સર્વા અતુલિયબોધિહેતોઃ ન મહ્ય કાંક્ષા અન્યા હિ અસ્તિ કિંચિત્* ॥
યે અન્તરીક્ષે ઇહ દેવપુત્રાઃ તે ચન્દનેનોકિરે બોધિસત્વં ।
વાચાં ભાષે મુદિતવેગજાતા સેનાપતેર્ દુહિતા લબ્ધલાભા ॥
પૂર્વેનિવાસં સ્મરેસિ સુજાતા પ્રેમ્નં જનેત્વ શુભં બોધિસત્વે ।
બુદ્ધાન કોટિનયુતા સહસ્રા ભુક્વા ભુક્તં મમ ગતા બોધિમૂલં ॥
અથ ખલુ બોધિસત્વો યેન નૈરંજના તેનોપસંક્રમિત્વા મુહૂર્તં અસ્થાસિ । સમેહિ પાદતલેહિ ધરણીં પ્રકમ્પેસિ ॥ અથ ખલુ તસ્મિં સમયે મહાન્તઃ પૃથિવીચાલો અભૂષિ ભીષણો સરોમહર્ષણો યેન પૃથિવીચાલેન ઇયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રા લોકધાતુ સમા અભૂષિ પાણિતલજાતા સુમેરુશ્ ચ પર્વતરાજા ચક્રવાડમહાચક્રવાડા ચ પર્વતા નિમિન્ધરો યુગન્ધરો ઇષાન્ધરો ચ પર્વતા ખદિરકાશ્વકર્ણો વિનતકો સુદર્શનો ચ સપ્ત પર્વતા દ્વીપાન્તરિકા તથાન્યે કાલપર્વતા પૃથિવ્યાં ઓસન્ના અભૂષિ
[_મ્વુ_2.301_] બોધિસત્વસ્યાનુભાવેન । મહાસમુદ્રાશ્ ચ સંક્ષુબ્ધા અભૂષિ બોધિસત્વસ્યાનુભાવેન પ્રજ્ઞાયેન્સુઃ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ શકટચક્રપ્રમાણમાત્રેહિ જામ્બૂનદસ્ય સુવર્ણસ્ય પદુમેહિ શતસહસ્રપદુમેહિ શતસહસ્રપત્રેહિ નીલવૈડૂર્યજાતેહિ મુસારગલ્વકેહિ શિરિગર્ભપિંજલેહિ સ્ફુટા અભૂષિ અષ્ટાપદવિનિબદ્ધા મહાન્તશ્ ચ ઓભાસો પ્રાદુર્ભૂતઃ યેન ઓભાસેન મહાનિરયા ભીષ્મા ઉપશાન્તા અભૂષિ । સર્વે નૈરયિકા સત્વા સુખિતા અભૂષિ । સર્વે તિર્યગ્યોનિગતાઃ સુખિતા અભૂષિ । સર્વે યામલૌકિકા સત્વાઃ સુખિતા અભૂષિ પરસ્પરં મૈત્રચિત્તા બોધિસત્વાનુભાવેન । મહાન્તેન ચોભાસેન સર્વા ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રા લોકધાતુ ઓભાસિતા અભૂષિ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયે લોકધાતુયે યાવતકા દેવેન્દ્રભવના નાગેન્દ્રભવના યક્ષેન્દ્રભવના ગરુડેન્દ્રભવના તે સર્વે એકોભાસ-આભાસા અભૂષિ ॥ સર્વત્ર બોધિસત્વસ્ય આત્મભાવતામ્ અનુપ્રાપ્તાઃ સંજાનન્તિ ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન યાવતકા ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયે લોકધાતૂયે દેવા નાગા યક્ષા ગન્ધર્વા અસુરા ગરુડા કિન્નરા મહોરગા તે સર્વે સ્વકસ્વકેષુ આસનેષુ ન રમેન્સુઃ બોધિસત્વસ્યાનુભાવેન । બોધિસત્વસ્ય શિરિં અસહન્તા તે સર્વે યેન બોધિમણ્ડસ્ તેનોપસંક્રમેન્સુઃ પુષ્પમાલ્યગન્ધચ્છત્રપતાકાવાદ્યધૂપનવિલેપનપરિગૃહીતા ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન અસંખ્યેયેહિ અપ્રમેયેહિ બુદ્ધક્ષેત્રેહિ અભિક્રાન્તકાન્તા બોધિસત્વાઃ દેવતાવેષમ્ અભિનિર્મિણિત્વા ઉપરિ અન્તરીક્ષે પ્રતિષ્ઠેન્સુઃ દિવ્ય-ઉત્પલપદુમપુણ્ડરીકપરિગૃહીતા ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ શકટચક્રપ્રમાણેહિ
[_મ્વુ_2.302_] જામ્બૂનદસુવર્ણપદુમેહિ શ્તસહસ્રેહિ નીલવૈડૂર્યનાડીહિ અયુતશો કેશરેહિ [શિરીષગર્ભપંજરેહિ ભૂમિતલમ્ ઉપાદાય યાવદ્ ભવાગ્રં સ્ફુટમ્ અભૂષિ આગન્તુકેહિ કેશરકેહિ] શિરીષગર્ભપંજરેહિ ભૂમિતલમ્ ઉપાદાય યાવદ્ ભવાગ્રં સ્ફુટં અભૂષિ આગન્તુકેહિ બોધિસત્વેહિ દેવનાગયક્ષેહિ ચ અસુરગરુડકિન્નરમહોરગેહિ ચ ॥
___અથ ખલુ બોધિસત્વો મહતો દેવગણસ્ય પુરતો નૈરંજનાં નદીં ઉત્તીર્ણો ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન નૈરંજનાયે નદીયે અશીતિ ચ્છત્રકોટીયો જામ્બૂનદસુવર્ણાનાં છત્રાણાં પ્રાદુર્ભૂતા બોધિસત્વસ્ય ઉપરિ સ્થિહેન્સુઃ અશીતિ ચ્છત્રકોટીયો રૂપ્યમયાનાં અશીતિ ચ્છત્રકોટીયો અસ્મગર્ભમયાનાં અશીતિ ચ્છત્રકોટીયો હસ્તિગર્ભમયાનાં અશીતિ ચ્છત્રકોટીયો લોહિતકામયાનાં અશીતિ ચ્છત્રકોટીયો મણિમયાનાં પ્રાદુર્ભૂતા બોધિસત્વસ્ય ઉપરિ સ્થિહેન્સુઃ । અશીતિ ચ નાગકોટીયો એકમેકશ્ ચ નાગો અશીતિનાગકોટિપરિવારો લોહિતમુક્તાપુષ્પપરિગૃહીતા યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વં પૂજયેન્સુઃ પુરિમકેન પુણ્યોપચયેન ॥
___અથ ખલુ કાલો નાગરાજા સ્વજનપરિવારઃ સ્વકાતો ભવનાતો અભ્યુદ્ગમિત્વા યેન બોધિસત્વસ્ તેનોપસંક્રમિત્વા બોધિસત્વસ્ય પાદાં શિરસા વન્દિત્વા બોધિસત્વં પ્રાંજલીકૃતો પ્રેક્ષમાણો ગાથાભિર્ અધ્યભાષે ॥
બોધિં પર્યેષમાણો યં બોધિસત્વો વિસારદો ।
નૈરંજનાં ચરિત્વાન બોધિમૂલમ્ ઉપાગમે ॥
નાનાદ્વિજસંઘરુતં વરપાદપમણ્ડિતં ।
વરપુષ્પફલોપેતં ત્રિસાહસ્રાય યાવતા ॥
યત્ર તે લોકપ્રદ્યોતા આગતા બોધિ પ્રાપુણે ।
ક્રકુચ્છન્દો કોનાકમુનિ કાશ્યપો ચ મહામુનિ ॥
[_મ્વુ_2.303_] તં દેશં લોકપ્રદ્યોતો ઉપાગમે લોકનાયકો ।
યો સો વાદિત્યબન્ધૂનાં શાક્યાનાં પરમો મુનિઃ ॥
તે દેવસંઘા મુદિતા સર્વે હર્ષિતમાનસાઃ ।
પુષ્પમેઘસમાનોઘાઃ તામકાસિ વસુન્ધરાં ॥
સ્વભવનેષુ આગત્વા પૂજેન્તિ લોકનાયકં ।
પ્રદક્ષિણં બોધિસત્વં શુદ્ધાવાસા સમાગતા ॥
મન્દારવેહિ પુષ્પેહિ દિવ્યેહિ મનુજેહિ ચ ।
મહારહેહિ શ્રેષ્ઠેહિ બોધિમણ્ડં અલંકરે ॥
વૃક્ષા તતોમુખા સર્વે બોધિમણ્ડે વને નમે ।
યેન સ પ્રવરો દેશઃ પૂર્વબુદ્ધનિષેવિતઃ ॥
યાપિ ચ બોધિમણ્ડસ્મિં દેવતા વૃક્ષમ્ આશ્રિતા ।
સા બોધિસત્વં દૃષ્ટ્વાન ઘોષેસિ ચ અમાનુષં ॥
ચૈલં ચ ભ્રામયે દિવ્યં ચન્દનં ચ પ્રમુંચસિ ।
સા દિવ્યૈ રત્નચૂર્ણૈશ્ ચ ઓકિરેસિ નરર્ષભં ॥
નાનાવિધાનાં ગન્ધાનાં દિવ્યાનાં માનુષાણ ચ ।
ચતુર્દિશાશ્રિતા વાતા બોધિમણ્ડે પ્રવાયેન્સુ ચ ॥
દિવ્યા ચ તૂર્યા વાદ્યેન્સુ અન્તરીક્ષસ્મિં શોભના ।
સંગીતિં વિવિધાં કુર્વન્ મઞ્જુઘોષાં મનોરમાં ॥
ઓભાસઃ સુમહા આસિ બોધિમણ્ડસ્ય રશ્મિભિઃ ।
યેન સર્વો દેવલોકો સ્ફુટો આસિ તદ્ અનન્તરં ॥

[_મ્વુ_2.304_] જિહ્મવર્ણા અભૂદ્ દિવ્યા વિમાના રતનામયા ।
જામ્બૂનદસુવર્ણેહિ બોધિસત્વસ્ય રશ્મિભિઃ ॥
મન્દારવેહિ પુષ્પેહિ ઓકિરેન્તિ નભે સ્થિતાઃ ।
દેવપુત્રસહસ્રાણિ બોધિસત્વં મહર્દ્ધિકાઃ ॥
શ્રુણિત્વા અતુલં ઘોષં કાલો નાગો મહર્ષિણઃ ।
હર્ષિતપ્રીતસંતુષ્ટો નાગકન્યાપુરસ્કૃતો ॥
ક્રીડારતિસુખં દિવ્યમ્ ઉજ્ઝિત્વા સર્વમ્ આગતો ।
ચતુર્દિશં વિલોકેત્વા પશ્યતે પુરુષર્ષભં ॥
વૈરોચનં વા ગગણસ્મિં સર્વરશ્મિસમાગતં ।
અર્ચિત્વા મુદિતતુષ્ટો બોધિસત્વં સમાલપે ॥
યાદૃશા લક્ષણા પૂર્વબુદ્ધાન પુરુષોત્તમ ।
ક્રકુચ્છન્દે કોનાકમુનિ અભૂચ્ચાપિ નરોત્તમે ।
કાશ્યપે જિને ચ લક્ષણા તથાગતે પુરુષોત્તમે ॥
સમા જાલાવનદ્ધા તેષાં ચરણા સુપ્રતિષ્ઠિતા ।
લાક્ષારસપ્રસેકવર્ણા સહચક્રા મહર્ષિણાં ।
હેષ્ટા પાદતલા જાતા સ્વસ્તિકૈર્ ઉપશોભિતાઃ ॥
પાદાંગુલીષુ સર્વત્ર નન્દિયાવર્ત ઉદ્ધતા ।
ભાસન્તિ લોકનાથાનાં વ્રજતાં ચિત્રમેદિનીં ॥
ઉચ્છૃંખલપાદા તે નાથ ઈદૃશા યાદૃશો તુવં ।
ન-ઉજ્જોતના ગુલ્ફાયો અંગુલીયો સુઘટ્ટિતા ॥
[_મ્વુ_2.305_] દીર્ઘાંગુલી તામ્રનખા જાલેહિ ઉત્સદેહિ ચ ।
ચરણા લોકનાથાનાં વ્રજતાં ચિત્રમેદિનીં ॥
એણીજંઘા ચ તે આસિ શિરિગર્ભોપસન્નિભા ।
જાનુકા ગુપ્તગુલ્ફા ચ તથા લોકહિતા ભવે ॥
ગજહસ્તસદૃશા બાહુ આસિ તેષાં મહર્ષિણાં ।
સિંહપૂર્વાર્ધકાયા ચ ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલા ॥
હાતકં યથા ઉત્તપ્તં કાંચનચ્છવિશોભના ।
અનોનતેન કાયેન પાણીહિ જાનુકાં સ્પૃશે ॥
મૃગરાજ્ઞો હિ તથા તેષાં કટી વટ્ટા સુસઞ્ચિતા ।
કોશવસ્તિગુહ્યમેઢ્રં હયરાજસ્ય યાદૃશં ॥
ઓદાતમ્ આચારં તેષાં જાનૂનિ ચ સુનિષ્ઠિતા ।
ગમ્ભીરનાભા તે આસિ પૂર્વબુદ્ધા મહર્ષિણો ॥
રજોકણેન અસ્પૃષ્ટો કાયો તેષાં મહર્ષિણા ।
શ્લક્ષ્ણચ્છવી ચ તે નાથા ઈદૃશા યાદૃશો ભવાં ॥
એકૈકરોમા તે આસિ ઊર્ધ્વાગ્રરોમરાજિનો ।
નીલપ્રદક્ષિણાવર્તા તથા લોકહિતો ભવાં ॥
સંવૃત્તસ્કન્ધા ભ્રૂશ્ ચૈષાં યથા ઋષભસ્ય તાદૃશી ।
પ્રહ્વર્જુગાત્રા તે નાથા આસીસુ ઇમે ઉત્સદા ॥
ફણિકોપમાંસબાહા અનુપૂર્વમ્ અનુદ્ધતા ।
નારાયણસંઘટના ઈદૃશા યાદૃશો ભવાં ॥

[_મ્વુ_2.306_] તુંગનખા તામ્રનખાઃ કૈલાસશિખરોપમાઃ ।
લક્ષણૈર્ ઉત્સદૈશ્ ચૈષાં કાયમ્ અતીવ શોભિતં ॥
ગ્રીવા કમ્બુસમા તેષાં અનુપૂર્વસમુદ્ગતા ।
સિંહહનૂ ચ તે નાથા તથા રસરસાગ્રિણઃ ॥
ચત્વારિંશત્સુવટ્ટા દન્તા તેષાં મહર્ષિણામ્ અભૂત્* ।
અભૂન્સુ શુક્રદંષ્ટ્રા તે ઈદૃશા યાદૃશો ભવાં ॥
પ્રભૂતતનુજિહ્વાય સર્વં છાદેન્સુ સ્વં મુખં ।
દુવે ચ કર્ણાગ્રાણિ તે નાસાં ચ પરિમાર્જિષુઃ ॥
અષ્ટાંગસંપ્રપૂર્ણા ચ વાચા તેષાં મહર્ષિણાં ।
સર્વદર્શિણાં સત્યા ચ આજ્ઞેયા સર્વપ્રાણિનાં ॥
બ્રહ્મસ્વરા ચ તે આસિ કરવિંકરુતસ્વરા ।
દુન્દુભિસ્વરઘોષા ચ પ્રેમણીયસ્વરા પિ ચ ॥
જલેરુહો વ કનકો દશશતરશ્મિ ભાસતિ ।
તથા ભાસેન્સુ નાથાનાં મુખા આદિત્યબન્ધુનાં ॥
આયતા અભિનીલા ચ નેત્રા તેષાં મહર્ષિણાં ।
નાસા ચ ઉદ્ગતા શોભે સુવર્ણયૂપોપમા યથા ॥
ભ્રુવન્તરેણાભૂત્તેષાં વરજાતિમહર્ષિણાં ।
ઊર્ણા હિ પ્રકાશવન્તી મૃદુકા તૂલસાદૃશા ॥
મહાનલં ચાભૂ મુખં ચન્દ્રો વા પૂર્ણમાસિયે ।
[_મ્વુ_2.307_] રતનાગ્નીવ ચ દિશા સર્વા તાય પ્રભાસિષુ ॥
નીલા ચ મૃદુકા કેશા કાચિલિન્દિકસાદૃશા ।
સર્વે પ્રદક્ષિણાવર્તા તથા લોકહિતો ભવાં ॥
ઉષ્ણીષશીર્ષા તે નાથા ઈદૃશા યાદૃશો ભવાં ।
અનુલ્લોકિતમૂર્ધ્નાનિ સુરેહિ અસુરેહિ ચ ॥
મહાપ્રભા હિ તે બુદ્ધા અતિગૃહ્ણન્તિ રશ્મિભિઃ ।
કેતુરાજેન ચન્દ્રો વ પ્રભાય અતિગૃહ્યતે ॥
એતાં ચ અન્યા ચ પશ્યિત્વા નિમિત્તા લક્ષણાનિ ચ ।
સર્વાણિ બોધિસત્વસ્ય ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્* ॥
યથા તે દેવપુત્રા તે પૂજનાર્થાય ઉત્સૃતાઃ ।
નિઃસંશયં મહાવીર અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
અજિતાં જાલિનીં તૃષ્ણાં ભવનેત્રીં સમાહિતઃ ।
પ્રજ્ઞાશસ્ત્રં ગૃહીત્વાન ચ્છેત્સ્યસે મારબન્ધનં ॥
અદ્ય ત્વં સર્વતો શેષં કિલેશપરિવેષ્ટિતં ।
વિધુનિષ્યસિ રાગાગ્નિં બોધિં પ્રાપ્તો નરોત્તમ ॥
સંઘાટીપટં પાત્રં ચ ચીવરસ્ય વર્ણતા તથા ।
યથા મે દૃષ્ટા નાથાનાં તથા ચ લોકહિતા તવ ॥
સર્વે પ્રદક્ષિણાવર્તા એદૃશા ભોન્તિ પુદ્ગલા ।
યથા વ્રજસિ સિંહો વ અદ્ય બુદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥
શૈલોપમં અપ્રકમ્પ્યં સમાધિં ચ જિનોપમં ।
[_મ્વુ_2.308_] બોધિમણ્ડે સ્થિહિત્વાન દૃઢવીર્યઃ સમારભે ॥

સ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા કાલનાગસ્ય ભાષિતં ।
તુષ્ટો ઉદગ્રસુમનો બોધિમૂલમ્ ઉપાગમે ॥
શ્રુત્વાન અતુલં ઘોષં કાલનાગો મહાબલો ।
બોધિસત્વસ્ય વેગેન ભવનાતો સમુદ્ગતો ॥
અંજલીં પ્રગૃહીત્વાન દશપૂર્ણાંગુલીન્ તથા ।
અભિસ્તવે બુદ્ધવીરં બોધિમણ્ડં વ્રજન્તકં ॥
યથા મૃદુ ઇમે વાતા વાયિષ્યન્તિ સુખં સદા ।
સુરભિમનોજ્ઞગન્ધા નાત્યુષ્ણા નાતિશીતલાઃ ॥
યથા ચ કુસુમવૃષ્ટિં પ્રવર્ષેન્સુ ઇમં દેવતા ।
સુગત તવ રહત્વં ભેષ્યતિ દ્વિપદોત્તમ ॥
પ્રદક્ષિણાવર્તો માર્ષ તુષ્ટો હૃષ્ટો પ્રમોદિતો ।
પ્રીતિમના ઉદગ્રો ચ સુખંમુઞ્ચો પિ નિષ્ક્રમ ॥
યથાપિ તૂર્યસહસ્રં સંપ્રઘુષ્ટં ઉપરિ નભસ્મિ સ્ફુટં દેવતાહિ ।
હૃષ્ટપ્રમુદિતચિત્તવેગજાતો ભવિષ્યસિ બુદ્ધો વિશિષ્ટો સર્વલોકે ॥
યથા ચ પ્રભા ન ભાયિ અન્ય કાચિદ્ ઉપરિવિમાના કૃતા ચ જિહ્મવર્ણાઃ ।
યથા પ્રચલતે ભૂમિ ષડ્વિકારં ભવિષ્યસિ અદ્ય અતુલ્યો દક્ષિણેયો ॥
યથ ચ ભ્રામયન્ત્ય્ અંબરાણિ ભીષ્મં મારગણં ભંજિત્વ હૃષ્ટચિત્તા ।
છત્રધ્વજપતાકા ચ ધારયન્તિ ભવિષ્યસિ બુદ્ધો ન મહ્ય અસ્તિ કાંક્ષા ॥
[_મ્વુ_2.309_] યથા ચ મધુરં દુન્દુભી નદન્તિ ગગનતલં સ્ફુટં સર્વમ્ અમ્બરેહિ ।
યથા ચ કુસુમા વર્ષે દેવસંઘો ભવિષ્યસિ લોકે સદેવકો સ્વયંભૂઃ ॥
યથા ચ કરિય અંજલિં નભસ્મિં અભિસ્તવે દેવસહસ્ર હૃષ્ટચિત્તા ।
કનકપ્રભો વિશિષ્ટો દક્ષિણેયો ભવિષ્યસિ બુદ્ધો નરાણ અગ્નવાદી ॥
અથ ખલુ બોધિસત્વો યેન વૃક્ષમૂલં તેનોપસંક્રમિત્વા તેન ખલુ પુનઃ સમયેન સર્વાવન્તો બોધિમણ્ડો ઓસક્તપટ્ટદામકલાપો અભૂષિ । ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકો છત્રકોટિસમલંકૃતો રત્નસૂત્રવિચિત્રિતો ધૂપિતધૂપનો રતનવૃક્ષપરિવૃતો ચીવરસંસ્તૃતસંસ્તૃતો ચન્દનચૂર્ણ-અધ્યોકીર્ણો રત્નોઘવિચિત્રો ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન અનેકાનિ દેવશતસહસ્રાણિ ઉપરિ અન્તરીક્ષે પ્રતિસ્થિહિત્વા ધૂપનપરિગૃહીતા બોધિસત્વં નમસ્યન્તિ । છત્રધ્વજપતાકપરિગૃહીતા બોધિસત્વં નમસ્યન્તિ । દિવ્ય-ઉત્પલપદુમકુમુદપુણ્ડરીકપરિગૃહીતા નમસ્યન્તિ બોધિસત્વં । દિવ્યચન્દનચૂર્ણપરિગૃહીતા બોધિસત્વં નમસ્યન્તિ । દિવ્યરત્નચૂર્ણપરિગૃહીતા દિવ્યરત્નપુષ્પપરિગૃહીતા અનિમિષં પ્રેક્ષમાણા બોધિસત્વં નમસ્યન્તિ ॥ તસ્ય અન્યા દેવતા સુવર્ણમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । યથા સ્વકાયે અધિમુક્તીયે અન્યે દેવા રૂપ્યમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા વૈડૂર્યમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા સ્ફટિકમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા અસ્મગર્ભમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા સપ્તરત્નમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા શતસહસ્રરત્નમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । યથાપીદં સ્વકસ્વકાયે અધિમુક્તીયે અન્યે દેવા લોહિતચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા અગુરુચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા
[_મ્વુ_2.310_] પરસ્પરસ્ય વાઞ્છિતરત્નમયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા પીતચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા સિંહચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા રસચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ ॥ યથાપીદં સ્વકસ્વકાયે અધિમુક્તીયે અન્યે દેવા ગિરિસારચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા દિવ્ય-અગુરુચન્દનસ્ય બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા મણિરત્નામયં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા સર્વરત્નાલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા મણિરત્નવિચિત્રિતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા દિવ્યનીલવૈડૂર્યાલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા મુસારગલ્વમણિવિચિત્રિતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા અસ્મગર્ભમણિરતનવિચિત્રિતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા હસ્તિગર્ભમણિરતનવિચિત્રિતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા . . . . . મણિરતનવિચિત્રં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવાઃ સુપ્રભાસમણિરતનવિચિત્રિતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા અમૃતાશ્મગર્ભેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા સમન્તચન્દ્રેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવાસ્ સુચન્દ્રેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવાસ્ સૂર્યોભાસેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવાઃ સ્ફટિકવિચિત્રં અન્યે દેવાઃ સૂર્યવિક્રાન્તેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવાશ્ ચન્દ્રોભાસેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવા જ્યોતિપ્રભાસેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવા વિદ્યુપ્રભાસેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવાઃ સમન્તાલોકેહિ મણિરત્નેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવા મુક્તાપ્રભેહિ મણિરત્નેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવા અપ્રતિહતપ્રભેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવા રતનસમુચ્છ્રયસમલંકૃતં । અન્યે દેવાઃ સર્વલોકાગ્રભૂતેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવાઃ શક્રાભિલગ્નેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવા રત્નપત્રેહિ સમલંકૃતં ।
[_મ્વુ_2.311_] અન્યે દેવા ઉરગગર્ભમણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે ચન્દનપ્રભેહિ સમલંકૃતં । અન્યે લોહિતાક્ષેહિ સમલંકૃતં । અન્યે ગજપતીહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે મહેશ્વરદત્તેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે રસકેહિ સમલંકૃતં । અન્યે ગોમેદકેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે દેવા શશેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે લાલાટિકેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં । અન્યે શિરિગર્ભેહિ મણિરતનેહિ અન્યે તાલિકેહિ મણીહિ એતેહિ ચ અન્યેહિ ચ દિવ્યેહિ મણિરતનેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ ॥
___યેષાં દેવાનાં તતોનિદાનં કુશલમૂલો પરિપચ્ચિષ્યતિ અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબુદ્ધાયે તે યથાકુશલમૂલેહિ બોધિવૃક્ષં સંજાનેન્સુઃ । નીલમુક્તાહારેહિ લોહિતમુક્તાહારેહિ શ્વેતમુક્તાહારેહિ કણ્ઠનિષ્કેહિ સુવર્ણસૂત્રેહિ કુણ્ડલેહિ મુદ્રિકાહિ પરિહારકેહિ વલયકેહિ નૂપુરેહિ વેષ્ટનકેહિ મુદ્રાહસ્તકેહિ આવાપકેહિ રતનદામકેહિ પટ્ટદામકેહિ પુષ્પદામકેહિ સુવર્ણકેયૂરેહિ રત્નહારેહિ રુચકહારેહિ મન્દારવદામેહિ હંસદામેહિ સિંહલતાહિ વજિરાકારેહિ સ્વસ્તિકેહિ એતેહિ ચાન્યેહિ ચ દિવ્યેહિ આભરણેહિ સમલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનેન્સુઃ ॥ યેષાં બોધિવૃક્ષં પશ્યિત્વા કુશલમૂલાનિ જાયન્તિ તે દેવાઃ સ્વલંકૃતં બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે એતેહિ ચાન્યેહિ ચ યથાપરિકીર્તિતેહિ અલંકારેહિ બોધિવૃક્ષં સમલંકૃતં સંજાનન્તિ ॥ તત્ર કેચિદ્ દેવા યોજનં ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે દેવાઃ પંચયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન ॥ અન્યે દશયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન ॥

[_મ્વુ_2.312_] અન્યે વિંશયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન । અન્યે ત્રિંશયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન । અન્યે ચત્વારિંશયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન । અન્યે દેવા પંચાશદ્યોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । અન્યે યોજનશતમ્ ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । યથાસ્વકસ્વકેન જ્ઞાનેન બોધિવૃક્ષમ્ ઉચ્ચત્વેન સંજાનન્તિ ॥ સન્તિ દેવા યોજનસહસ્રમ્ ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । સન્તિ દેવા દીર્ઘાયુષ્કા પુરિમજિનકૃતાધિકારા યોજનશતસહસ્રમ્ ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ । સન્તિ દેવપુત્રા અભિસંજાતકુશલમૂલનિર્યાતા યાવદ્ ભવાગ્રમ્ ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષં સંજાનન્તિ ॥ તત્ર કેચિદ્ દેવા સર્વરતનનિર્યૂહં સિંહાસનં બોધિવૃક્ષમૂલે અદ્દશેન્સુઃ । દિવ્યં બહુયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન દિવ્યદુષ્યસંસ્તૃતં રતનજાલસંછન્નં કિઙ્કિનીજાલસમલંકૃતં । અન્યે દેવા યોજનશતસહસ્રમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા યોજનસહસ્રમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા અડ્ઢતિયયોજનશતાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા દ્વે યોજનશતાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા યોજનશતમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા પંચાશદ્યોજનાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ચત્વારિંશયોજનાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ત્રિંશદ્યોજનાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા વિંશદ્યોજનાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા દશયોજનાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ચતુર્યોજનાનિ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ત્રિયોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા દ્વિયોજનાનિ
[_મ્વુ_2.313_] ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા યોજનમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ત્રિક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા દ્વિક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા સપ્તતાલમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ષટ્ટાલમ્ ઉચ્ચત્વેનાન્યે દેવા પંચતાલં અન્યે દેવા ચતુતાલં અન્યે દેવા ત્રિતાલં અન્યે દેવા દ્વિતાલં અન્યે દેવા તાલમાત્રં બોધિવૃક્ષસ્ય મૂલે સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા સપ્તપૌરુષેયમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે દેવા ષટ્પૌરુષેયમ્ ઉચ્ચત્વેન સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ । અન્યે પંચપૌરુષેયં અન્યે ચતુપૌરુષેયં અન્યે ત્રિપૌરુષેયં અન્યે દ્વિપૌરુષેયં । અન્યે દેવા પુરુષમાત્રમ્ ઉચ્ચત્વેન બોધિવૃક્ષસ્ય મૂલે સિંહાસનમ્ અદ્દશેન્સુઃ ॥ તત્ર યે લૂખાધિમુક્તિકા સત્વા તે તૃણસંસ્તરે નિષણ્ણં બોધિસત્વમ્ અદ્દશેન્સુઃ । તૃણસંસ્તરે નિષીદિત્વા બોધિસત્વો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધિષ્યતીતિ ॥
___અથ ખલુ પુન બોધિસત્વઃ સદેવમાનુષાસુરસ્ય લોકસ્ય પુરતો યેન બોધિવૃક્ષમૂલં તેનોપસંક્રમિત્વા બોધિવૃક્ષં ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષીક્ર્ત્વા પુરિમકા તથાગતા સમનુસ્મરન્તો નિષીદિ પર્યંકમ્ આભુંજિત્વા ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખાં સ્મૃતિં પ્રતિસ્થાપયિત્વા ॥ તત્ર ચેવં બોધિવૃક્ષમૂલે નિષણ્ણસ્ય બોધિસત્વસ્ય મુખમણ્ડલં ભાસતિ તપતિ વિરોચતે । સય્યથાપિ નામ મહાસાહસ્રલોકધાતુવિસ્તૃતં સૂર્યમણ્ડલં વા । યસ્ય તેજેન સર્વાવન્તા ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રા લોકધાતુ જિહ્મવર્ણા અસ્યાત્* ॥ સય્યથાપિ
[_મ્વુ_2.314_] નામ જામ્બૂનદસ્ય બિમ્બસ્ય પુરતો વિદગ્ધસ્થૂણા કાલા મસિનિભા ન તપતિ ન વિરોચતિ ન ચ ભવતિ પ્રભાસ્વરા એવમ્ એવ બોધિસત્વેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રા લોકધાતુઃ તેજેન અભિભૂતા અભૂષિ ॥ તત્ર યે દેવપુત્રા યાવ અકનિષ્ઠાતો ઉપરિ બોધિસત્વં નિષણ્ણં અદ્દશેન્સુઃ તત્ર ભૂમ્યા દેવા સમાનં બોધિસત્વં અદ્દશેન્સુઃ ॥ તથા અન્તરીક્ષે યાવચ્ ચાતુર્માહારાજિકા દેવા ત્રાયસ્ત્રિંશા યામા તુષિતા નિર્માણરતિ પરિનિર્મિતવશવર્તિ મારભવનાતઃ સિંહાસનગતં બોધિસત્વં સંજાનન્તિ ॥ એવં બ્રહ્મા દેવા બ્રહ્મકાયિકા દેવા બ્રહ્મપુરોહિતા દેવા મહાબ્રહ્મા દેવા આભા દેવા આભાસ્વરા દેવા શુભા દેવા પરીત્તશુભા દેવા અપ્રમાણશુભા દેવા શુભકૃત્સ્ના દેવા બૃહત્ફલા દેવા અવૃહા દેવા અતપા દેવા સુદર્શના દેવા અકનિષ્ઠા દેવા સિંહાસનગતં બોધિસત્વં સંજાનેન્સુઃ ॥ યે ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયે લોકધાતૂયે કુશલમૂલસમન્વાગતા સત્વા પર્યન્તસ્થાયિનઃ તે સર્વે સિંહાસનગતં બોધિસત્વં સંજાનેન્સુઃ ॥ યે અવરુપ્તકુશલમૂલા સત્વા પુરિમજિનકૃતાધિકારા કામધાતુપર્યાપન્નાઃ તે મારં ન પશ્યન્તિ ન સંજાનન્તિ બોધિસત્વસ્ય પૂજાં કરોન્તા બોધિસત્વં નમસ્યમાનાઃ બોધિસત્વાનુભાવેન ॥
___અથ ખલુ મારઃ પાપીયાં સ્વકં બલં ધ્યામબલં સંજાનતિ સર્વાવતીં ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાં લોકધાતું અભિનતાં યેન બોધિસત્વો । મહાસત્વશ્ ચ ઇમં પ્રતિસંશિક્ષતિ । ન તાવદ્ અહં અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધિષ્યામિ યાવન્ ન મારં પાપીમં સાર્ધં બલકાયેન સન્નદ્ધમ્ આગતં પરાજિષ્યામિ મા સત્વાનામ્ એવં ભવેયા અનાશ્ચર્યમ્ એતં યં બોધિપ્રાપ્તેન મારો નિગૃહીતઃ સ્વકં ચ સ્થામં ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યેણ બોધિસત્વઃ સદેવકસ્ય
[_મ્વુ_2.315_] લોકસ્ય પુરતો ઉપદર્શિતુકામઃ એવં દૃઢસ્થામવેગ-ઋદ્ધિપ્રાપ્તો બોધિસત્વ ઇતિ ચ મમ ચ અનુશિક્ષિત્વા અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધિયે ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ ॥ અથ ખલુ મારો પાપીમાં દુઃખી દુર્મનો શોકશલ્યવિદ્ધઃ પ્રતિરાજસંજ્ઞાં બોધિસત્વે ઉપસ્થાપેત્વા ચતુરંગિનીં મારસેનાં ઉદ્યોજયિત્વા બહુયોજનશતાં હરિત્વા યેન બોધિવૃક્ષમૂલં તેનોપસંક્રમિ બોધિસત્વં પશ્યિષ્યામો તિ ॥ સો ન પ્રભવતિ બોધિસત્વં દ્રષ્ટું ચક્ષુવિભ્રમમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સચેદ્ બોધિસત્વો મુખવાટમ્ ઓસિરેયા યેન સ્થામેન બોધિસત્વો સમન્વાગતો અભૂષિ । સચેદ્ અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્ વજ્રમયો મહાપર્વતઃ અભવિષ્યત્ તાં લોકધાતું બોધિસત્વઃ પરમાણુરજસદૃશીં વિધૂનિત્વા અસંખ્યેયા લોકધાતુયો અભ્યુત્ક્ષિપેયા ન ચ એકો પિ પરમાણુરજો દ્વિતીયેન પરમાણુરજેન સાર્ધં સમયે ॥ બોધિસત્વો ચ તતો મારપરિષાયે બહૂં સત્વાં કુશલમૂલાન્ અદ્રાક્ષીત્* યે ઇમં બોધિસત્વસ્ય એવંરૂપં ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા અનુત્તરાયે સમ્યક્સંબોધાય ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિષ્યન્તીતિ ॥ એતમ્ અર્થપદં બોધિસત્વો સંપશ્યમાનો આગમેતિ ન તાવ અજિનિત્વા મારં સબલવાહનં અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધિષ્યામીતિ ॥ અથ ખલુ ભગવાં તાયે વેલાયે ઇમાં ગાથામ્ અધ્યભાષે ॥
યથા સ્વયંભૂ સ્થિતો બોધિમૂલે
શાક્યાન રાજા સુવિશુદ્ધસત્વો ।
સુવર્ણબિમ્બં યથ દર્શનીયો
જામ્બૂનદં અપગતસર્વક્લેશો ॥
ઓભાસજાતા દિશતા અભૂષિ
મારશ્ ચ ત્રસ્તો અભુ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તો ।
[_મ્વુ_2.316_] કિં તં હિ નામ મહ્યં ભેષ્યતીતિ
રતિં ન વિન્દામિ વિમાન અસ્મિં ॥

વિમાન સર્વા અભુ વ્યોમવર્ણા
પ્રાસાદશ્રેષ્ઠા વરચન્દનસ્ય ।
સુવર્ણસૂત્રા સ્ફટિકપ્રવાડા
મા ખુ ચ્યવિષ્યં ઇતો અદ્ય સ્થાનાત્* ॥
સ્ફુટા ગવાક્ષા રુચિરાર્ધચન્દ્રા
મુસારગલ્વકવચિતા ચ ગર્ભા ।
વૈરોચનસ્ય જગતો વિશિષ્ટા
આભા અભૂ ભવિષ્યતિ કિં તુ અદ્ય ॥
શીર્ષતો મહ્યં મકુટો પ્રલુપ્તો
શુભા ચ આભા વિગતા મમાદ્ય ।
સંગીતિ મહ્યં સ્થિતા અપ્સરાણાં
મા ખુ ચ્યવિષ્યં ઇતો અદ્ય સ્થાનાત્* ॥
જામ્બૂનદેન યથ કાંચનેન
વ્યોમે વિમાના કૃતજિહ્મવર્ણા ।
ઇમે યે દિવ્યા ઇમે યે વિમાના
જિહ્મા અભૂ ઉપગતે બોધિસત્વે ॥
સો ચાદૃશાસિ ભગવન્તં સ્વયંભું
નિષણ્ણં સિંહં યથ દુષ્પ્રધર્ષં ।
[_મ્વુ_2.317_] વિશુદ્ધસારં જગસત્ત્વસારં
જામ્બૂનદસ્ય યથ યૂપો ભાસે ॥
દેવા દિવ પ્રતિષ્ઠિતા મુક્તિહારા
સુવર્ણકમ્બૂરુચિરા મનોજ્ઞા ।
સુવર્ણસૂત્રાં ગ્રહિય પ્રહૃષ્ટા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
સુવસ્તિકાશ્ ચ શુભા અર્ધચન્દ્રા
સિંહીલતાહિ સ્ફુટા બોધિવૃક્ષે ।
વિદ્યુપ્રભાં ચ રતનાં ગ્રહેત્વા
અલંકરોન્તિ મુદિતદેવપુત્રા ॥
ચન્દ્રપ્રભાં ચ રતનાં ગ્રહેત્વા
સૂર્યકાન્તા ચ રતનાં ગૃહેત્વા ।
વૈરોચનાં મણિરત્નાં ગ્રહેત્વા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
મુક્તાપ્રભા ચ રતનાં ગ્રહેત્વા
ઓભાસયન્તાં શુભદર્શનીયાં ।
પ્રામોદ્યજાતા મુદિતહૃષ્ટચિત્તાઃ
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
સમન્તચન્દ્રા મણિરતનાં ગ્રહેત્વા
રતનાવલિં સુરુચિરદર્શનીયાં ।
[_મ્વુ_2.318_] ગોમેદકાં મણિરતનાં ગ્રહેત્વા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥

અન્યે ગ્રહેત્વા શુભલોહિતાક્ષાં
શિરિગર્ભશુદ્ધાં રતનાં ગ્રહેત્વા ।
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
રક્તાઙ્ગિયો ચ રુચકાં ગ્રહેત્વા
મહેશ્વરાં સુરુચિરવર્ણવન્તા ।
કર્કેતનાં ચ રતનાં ગ્રહેત્વા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
નીલાં ચ મુક્તાં તથ શ્વેતમુક્તા
રક્તાં ચ મુક્તાં શુભવર્ણનીયાં ।
હર્ષં જનેત્વાન ચ વેગજાતા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
જ્યોતિકાં ચ મણિરતનાં ગ્રહેત્વા
યે ચન્દ્રસૂર્યાં અભિભવન્તિ તેજસા ।
વિશેષપ્રાપ્તા મણિરતનાં ગ્રહેત્વા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
નાગામણીં ચ શુભવર્ણનીયાં
ગુહ્યા વિશુદ્ધાક્ષિયો મોદમાના ।
નભે સ્થિહિત્વા તદ ઋદ્ધિમન્તો
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
બ્રહ્મા સહસ્રા ઉપગતા બોધિમણ્ડં
[_મ્વુ_2.319_] શક્રશ્ ચ દેવા અધિપતિ ગુહ્યકાનાં ।
યેહિ દૃષ્ટા પુરિમકલોકનાથા
તે દેવતા ચ પ્રણતા સ્વયંભું ॥
આભાસ્વરા ઉપગતા દેવપુત્રા
શુભા ચ દેવપુત્ર શુભકૃત્સ્ના ।
. . . . રૂપા ચ બૃહત્ફલા ચ
અતપા સુદર્શના ચ અકનિષ્ઠા
અલંકરોન્તિ ભગવતો બોધિવૃક્ષં ॥
સંછન્નો સર્વો અભુ બોધિવૃક્ષો
રસ્મીં સહસ્રાં કિરે અપ્રમેયાં ।
દિવ્યૈર્ મણીભિઃ પ્રતપતિ બુદ્ધક્ષેત્રં
સર્વાં સહાં અભિભવે લોકધાતું ॥
તસ્યૈવં ચિત્તમ્ અહુ પ્રમત્તબન્ધુનો
મા હેવ મે ચ્યાવયે આસનાતો ।
એષૈવ રાજા ભવે દેવતાનાં
ન ચાસ્ય અસ્તિ સમો સર્વલોકે ॥
અથાપિ બુદ્ધો ભવે ધર્મસ્વામી
સૂન્યા વિમાના ભવે દેવતાનાં ।
દેશેત માર્ગં શિવશાન્તિક્ષેમં

ન ભૂય મહ્યં ભવે ઈશ્વરત્વં ॥
ઉત્સદપ્રાપ્તં ભવે બુદ્ધક્ષેત્રં
મારાણ કોટી સંયોજયન્તો ।
[_મ્વુ_2.320_] સન્નદ્ધવર્મા કવચિતવર્મા
સંગ્રામકાલે ભવથાપ્રમત્તા ॥
ઉદ્યોજયિત્વાન સ મારસેનાં
ઉપસંક્રમિત્વા વરપાદપેન્દ્રં ।
અદ્રાક્ષીત્ કૃષ્ણો તથ બોધિસત્વં
સૂર્યા સહસ્રં યથ અન્તરીક્ષે ॥
તસ્યૈવ ચિત્તં અભુ વેપમાનં
એષો ન શક્યો મયે ધર્ષણાયે ।
લોકે ભિપ્રેતં રતનં ગ્રહેત્વા
રાજ્યાનપેક્ષં જનયિત્વ છન્દં ॥
દિવ્યં ચ ચૂર્ણં વરચન્દનસ્ય
જામ્બૂનદસ્ય રતનામયં ચ ।
દિવ્યાં ચ ગૃહ્ય વરસારગન્ધાં
સો બોધિસત્વમ્ ઓકિરે વેગજાતો ॥
એકાંશં કૃત્વા વસનં કૃતાંજલિ
પ્રદક્ષિણં નિદહ્ય જાનુ ભૂમ્યાં ।
સંહર્ષિતો ઽનિમેષં પ્રેક્ષમાણઃ
સો બોધિસત્વં સ્તવે તસ્મિં કાલે ॥
રૂપેન ત્વં અસદૃશો પુણ્યવન્તો
વર્ણેન તુહ્યં સદૃશો ન પ્રાપ્તો ।
[_મ્વુ_2.321_] સુસંપ્રજાનો મરુપૂજનીયો
લોકૈકવીરો સ્થિતો વૃક્ષમૂલે ॥
ન તુભ્ય અસ્તિ સદૃશો કુતોત્તરો
દેવો વ નાગો મનુજો વ લોકે ।
સર્વાં અભિભોસિ દિશતાં શિરીયે
ઘનાભ્રમુક્તો ગગણે વ ચન્દ્રો ॥
તવા હિ તે પૂજનિયા ભુંજાહિ
સપ્ત રત્નાનિ પ્રવરોત્તમાનિ ।
ચક્રં પ્રવર્તેહિ મહિં આવસાહિ
ચાતુર્દ્વીપો રત્ના પરિભવાહિ ॥
તુવં ચ પ્રાપ્તા દિશ પ્રેક્ષમાણો
અદીનચિત્તો ચ અનન્તતેજો ।
દેવસહસ્રાનભિભોહિ આભા
વિદગ્ધસ્થૂણાં યથ સુવર્ણબિમ્બં ॥
દ્વાત્રિંશતીહિ સ્ફુટો લક્ષણેહિ
વિરોચે કાયં તવ સત્વસાર ।
સોભાસિ રાજ્યે સ્થિતો અપ્રમત્તો

પ્રશાસિ સત્વાં પિતરો વ પુત્રાં ॥
ચત્વારિ દ્વીપાં વસિ ઈશ્વરત્વે
ન ચ કરેસિ ઇહ અનુશાસ્તિં ।
ત્વં ઋદ્ધિપ્રાપ્તો વિચરેસિ લોકે
શિષ્યો તે ભેષ્યં યથ એકપુત્રો ॥
ઇસ્ત્રીસહસ્રૈઃ સહ ક્રીડમાનો
[_મ્વુ_2.322_] મરૂણ રાજા વ શિરિદ્ધિપ્રાપ્તો ।
દાસ્યામિ તુભ્યં રતનાનિ સપ્ત
ભવાહિ રાજા વિદુ ચક્રવર્તી ॥
ભવિષ્યતે પુત્રસહસ્રં તુભ્યં
શૂરાણ વીરાણ મહાબલાનાં ।
વરાંગ[રૂપાન] પરસૈન્યપ્રમર્દકાનાં
સસાગરાન્તં જયે લોકમ્ એતં ॥
ઇમા ચ પશ્ય બહુ મારકન્યા
પુષ્પા ગ્રહેત્વા વરચન્દનસ્ય ।
પ્રાગન્તરીક્ષે શુચિવસનનિવસ્તા
ગીતે કલાસુ પરમાર્થપ્રાપ્તા ॥
વીણાં ગૃહેત્વા પણવાં મૃદંગાં
શંખા ચ વેણું ચ સુઘોષકાં ચ ।
સંભારિકાં નકુલકકિંફલાં ચ
ઉપગીયમાના તદ વૃક્ષમૂલે ॥
અન્યે સ્થિહિત્વા ગગણે ડિયન્તા
ચૂર્ણાં ક્ષિપન્તિ વરચન્દનસ્ય ।
જામ્બૂનદસ્ય રતનામયં ચ
ક્ષિપન્તિ ચૂર્ણં તવ ભોન્તિ સર્વે ॥
હાહાભેરીશંખપણવનિનાદે
પ્રાસાદશ્રેષ્ઠે રમ ત્વં કુમાર ।
પુષ્પં ચ ગન્ધં ચ વિલેપનં ચ
[_મ્વુ_2.323_] ભુંજાહિ તત્ર પરિચારકો હં ॥
ચક્રં ચ નાગો હયવરો મંજુકેશો
વૈડૂર્યમણિરતનં વિશિષ્ટં ।
સ્ત્રી ચ શ્રેષ્ઠા ધનધરો ખડ્ગહસ્તો
પરિણાયકો રત્ના ભવન્તિ સપ્ત ॥
તવાધિપત્યે નિવસં કુમાર
શુશ્રૂષન્તો મૃદુ ભાષમાણં ।
શ્રુત્વાન તે વાક્ય સુખી ભવિષ્યં
મૃષા ચ ભાષે ન વ એવરૂપઃ ॥
સત્યે સ્થિહિત્વા લભયે સુરૂપં
કાયં વિશિષ્ટં સ્ફુટં લક્ષણેહિ ।
વ્યંજનેહિ તથ અનુવ્યંજનેહિ

પ્રભાસમાનો સ્ફુટ લક્ષણેહિ ॥
સો મંજુઘોષો રુતવલ્ગુભાષી
ઉલ્લોકયિત્વા દિશતા સમન્તા ।
અષ્ટાંગુપેતાં (નિનાદયે) વાચાં
શૃણોહિ યક્ષ ગિરાં ભાષતો મે ॥
રાજા ભવિષ્યં અહં સર્વલોકે
બુદ્ધિત્વ બોધિં વશિશાન્તિક્ષેમાં ।
પુત્રા ચ ભૂતા મમ અપ્રમત્તા
કાહિન્તિ શ્રુત્વા મમ આનુશાસ્તિં ॥
મમાપિ સપ્ત રતના વિશિષ્ટા
[_મ્વુ_2.324_] ભેષ્યન્તિ બુદ્ધિત્વ મે અગ્રબોધિં ।
બોધ્યંગ સપ્ત પુરિમજિનપ્રશસ્તાન્*
તાં વ લભિત્વ ભવતિ અપ્રમત્તો ॥
ચત્વારો અન્યામ્ અહં ઋદ્ધિપાદાં
ધ્યાનપ્રમાણં તથ માર્ગશ્રેષ્ઠં ।
બુદ્ધિત્વ સત્યાનિ સમન્તજ્ઞાનિ
અભિપ્રાપ્તો દિશતાં વિજેષ્યં ॥
જુગુપ્સનીયાઃ સુખહીનાઃ હિ કામા
ન અત્ર વિજ્ઞો લભે આનિસંસં ।
એષો હિ માર્ગો નરકે તિરિચ્છે
યમસ્ય લોકે બહુપ્રેતલોકે ॥
અધર્મકામા રત મૈથુનસ્મિં
તમાન્ધકારે પ્રણતા સમન્તા ।
વિહીનનેત્રા ચ્યુતશુક્લધર્મા
તે કામસેવી નર એવરૂપાઃ ॥
દુર્ગન્ધપૂતિં અશુચિં અનાર્યં
ન તત્ર જાતુ રતા શુદ્ધસત્વાઃ ।
બાલો નયે તત્ર વિશેષસંજ્ઞાં
ન પણ્ડિતો જાનયિ તત્ર ચ્છન્દં ॥
સમૃદ્ધે પક્વે યથ શાલિક્ષેત્રે
વિદ્યુત્પતેયા અશનિવરચક્રં ।
[_મ્વુ_2.325_] તથૈવ શુક્લા પરમાર્થધર્મા
કામનિદાનં અફલા ભવન્તિ ॥
પૃથગ્જના તુ રતા હીનસેવી
જાત્યન્ધભૂતા અબુધા રજ્યન્તિ ।
રજ્યન્તિ તે અબુધચેતસેન
ન કામતૃષ્ણાં જને બોધિસત્વો ॥
સંવર્તનીયે યથ બુદ્ધક્ષેત્રે
હુતાસને પ્રજ્વલિતે નભસ્મિં ।
રમણીય આભા મષિં છારિકાં વા

તથૈવ કામાં વિચિકિત્સુ [શુક્લ]ધર્મા ॥
વિસૃષ્ટ વધ્યો યથ પાર્થિવેન
લભેય મોક્ષં શ્રિયં સ્વસ્તિભાવં ।
ન હીનકામાં પ્રતિસેવમાનો
લભેય અર્થં તુ જિનાનુજ્ઞાતં ॥
ઉચ્ચારો શુષ્કો યથ દહ્યમાનો
જુગુપ્સનીયો પરમદુર્ગન્ધો ।
ન રાજપુત્રો તહિં ભવતિ ઉદગ્રો
તથૈવ કામા ગર્હિત પણ્ડિતેહિ ॥
ગ્રીષ્માણ માસે યથ પશ્ચિમસ્મિં
લવણોદકં જનયે તૃષાં નરાણાં ।
તથૈવ કામાં દુઃખ [પ્રતિ]સેવમાનો
[_મ્વુ_2.326_] અજ્ઞાનપ્રાપ્તો જનયતિ જાલતૃષ્ણાં ॥
યં તેહિ પૂયં યકૃદ્વૃક્કફુષ્ફસેહિ
ગૂથં ચ અન્યં અનુગતમ્ આત્મભાવે ।
પ્રસ્યન્દમાનં વહિમુખેહિ કાયે
ન અત્ર વિજ્ઞો જને સૌમનસ્યં ॥
સિંહાણલાલા યથ શ્લેષ્મપૂરં
કફો થ પિત્તં અનુગતં મસ્તરોગં ।
સદા શ્રવન્તો અશુચિ જિગુપ્સિતં ચ
ન અત્ર વિજ્ઞો જને સૌમનસ્યં ॥
કામનિદાનં પ્રપતિષુ દુર્ગતીષુ
ઉચ્ચાવચં દુઃખં નરા દેવયન્તિ ।
મુદ્ગા ચ માષા યથ કુમ્ભપ્રાપ્તા
તથૈવ ખિન્ના નરકેષુ સત્વા ॥
અસીહિ ચ્છિન્ના બહુવિધમ્ આત્મભાવા
શક્તિશરેહિ પુન પિ સંપ્રભિન્ના ।
બાલા કરોન્તિ ત્રિવિધં અનિષ્ટં
ન અત્ર જાતુ અભિરતુ બોધિસત્વો ॥
રૂપેહિ વૂલ્હો ભવતિ સમ્મોહજાતઃ
યો કામતૃષ્ણાં જને અલ્પબુદ્ધિઃ ।
સ્વયં વ સેવિ દુઃખકરરોગમૂલં
યથા સ્મસાને કુણપં શૃગાલઃ ॥ {શ્મશાને}
[_મ્વુ_2.327_] મા કૃષ્ણબન્ધુ મમ મોહનાર્થં
કામાં પ્રશંસ ગર્હિતા પણ્ડિતેહિ ।
અંગારકર્ષૂં યથ સંપ્રપૂરાં
તથૈવ કામાં ત્યજે બોધિસત્વો ॥
ન કામસેવી હિ ઇમં પ્રદેશં
દ્વિજાભિકીર્ણં સ્ફુટ પાદપેહિ ।
ન ચાપિ એવં સ્ફુટ લક્ષણેહિ

સેવિત્વ કામાં લભે આત્મભાવં ॥
રક્ષિત્વ શીલં અશવલબ્રહ્મચર્યં
સેવિત્વ બુદ્ધાં હતરજા નિષ્કિલેશા ।
ભાવેત્વ ક્ષાન્તિં બહુકલ્પકોટી
વિશિષ્ટો ભોતિ (સ્ફુટ) આત્મભાવો ॥
અચ્છિદ્રશિલો પુરિમભવે અભૂષિ
ક્ષાન્તી-ઉપેતો સદ અપ્રમત્તો ।
શોધેત્વ માર્ગં વિવિધં અનન્તં
સો અદ્ય લપ્સ્યં વર-અગ્રબોધિં ॥
ભગવતો સાર્થવાહો હિતકરો અપ્રમત્તો
પુરતો સ્થિત્વ અવચ સ કૃષ્ણબન્ધુ ।
શૃણોહિ તાત મમ ગિરાં ભાષ્યમાણાં
મા અત્ર દોષં પ્રજને અપ્રસાદં ॥
યદ્ એષ જાતો અસદૃશ પુણ્યવન્તો
કમ્પે સશૈલા વસુમતિ ષડ્વિકારં ।
[_મ્વુ_2.328_] ઓભાસિતા દશ દિશતા અભૂષિ
દિવ્યા ચ વાદ્યા અઘટ્ટિતા સંપ્રવાદ્યિ ॥
દિવ્યાં છત્રાં ધારયે દેવપુત્રાઃ
ધ્વજપતાકૈઃ સ્ફુટો બુદ્ધક્ષેત્રો ।
ચૈલા ભ્રમેન્સુ મરુગણા દેવસંઘા
અપ્રમાદં જનયિ અદીનસત્વા ॥
એષો ચક્ષુર્ ભવિષ્યતિ સર્વલોકે
આલોકભૂતસ્ તિમિરં નિહત્વા ।
એષો ન્ધકારં વિધમે દુઃખિતાનાં
મા અપ્રસાદં જનેહિ બાલબુદ્ધે ॥
એષો હિ લેનં ભવિષ્યતિ સર્વલોકે
ત્રાણં ચ દ્વીપં શરણં પરાયણં ।
અકરિત્વા નરમરુ ચ પ્રસાદં
ઘોરં વ્રજન્તિ નિરયં અવીચિં ॥
એષો હિ લોકે અસદૃશો દક્ષિણેયો
એષો હિ લોકે સતતં હિતાનુકમ્પી ।
એતં સક્તૃત્વા નરનારિસંઘા
ચ્યુતા સુખી ભવે ઇહ સર્વલોકે ॥
યો અત્ર માનં જને ન પ્રસાદં
પુણ્યોપપેતે ધુતરજે શાક્યસિંહે ।
ન તસ્ય જાતુ ભવે સ્વસ્તિભાવો
ચ્યુતશ્ ચ ક્ષિપ્રં વ્રજે દુર્ગતીષુ ॥
[_મ્વુ_2.329_] એષો હિમાં અચલચમૂં પ્રભેત્તિ
અભ્યુત્ક્ષિપિત્વાન તે સાગરાતો ।
ક્ષેત્રાણ કોટીનયુતા ક્ષિપેય