મહાવસ્તુ-અવાદન · ભાગ 121140

ગતે યથા પ્રાવૃષિ અત્ર સારદે
અલંકૃતા લોહિતમાલિની . . . . ।
પૃચ્છામિ ત્વાં કાંચનવેદિવિગ્રહે
આચિક્ષ મે ત્વં કતમાસિ દેવતા ॥
હિરીયમસ્મિ મનુજાન સમ્મતા
અક્ષુદ્રસત્ત્વપ્રતિસેવિની સદા ।
[_મ્વુ_2.60_] સુખેષિણી તુહ્ય સકાશમ્ આગતા
ન તુ ત્વાં શક્રોમિ મહર્ષિ યાચિતું ॥
કાવર્ણધાતુ ઇહ સ્ત્રી ન વિદ્યતિ
જાનામિ ધર્મેણ સુગાત્રિ લક્ષસે ।
તે તાં અયાચન્તિયે પ્રસવામ્ય્ અહં
સુધામહં જીવિતં તં દદામિ તે ॥
ત્વામ્ એવહં કાંચનવેદિવિગ્રહે
આમન્ત્રયિત્વાન પ્રવેક્ષ્યિ આશ્રમં ।
ત્વામ્ એવહં સર્વગુણેન પૂજયે
તવ અદત્ત્વા અમૃતં પિ નો અલં ॥
તં આશ્રમં પુષ્પવિચિત્રસંસ્તૃતં
દ્વિજેહિ ઘુષ્ટં રુચિરસ્વરેહિ ।
સા સુચ્છવી તં ચ પ્રવિષ્ટા આશ્રમ
ઉદકુપેતં ફલમૂલશોભિતં ॥
વૃક્ષાગ્રણીનાં બહવો નુપુષ્પિતા
સાલા પિયાલા પનસા ચ તિન્દુકા ।
શોભાંજના લોઘ્ર . . . . . પાટલા
સુપુણ્યગન્ધા મુચિલિન્દકા ચ ॥
કુવલા તમાલા બહવો નુવેશનં
અશ્વત્થન્યગ્રોધ તથૈવુદુમ્બરા ।
તિલકા કદમ્બા ચ તથૈવ ચમ્પકા
પ્રસાતિકા શ્યામક તત્ર તણ્ડુલા ॥
[_મ્વુ_2.61_] તત્રાપિનદ્ધપ્રાવૃતો કુશામયો
સુપુણ્યગન્ધો અજિનોપસેવિતો ।
આશીતકુર્વી હરતે નિષણ્ણો
નિષીદ કલ્યાણસુખેન આસને ॥
તસ્યેતવાયે કુષિચાય કૌશિકઃ
જયેત્તમાનયે જટાયન્તં ધનેન ।
નેહિ પાત્રેહિ સુધાં સ્વયં દદે
સા અધ્યભાષિ ત્વરિતા મહામુનિં ॥
તં સંપ્રતિ ગૃહ્યાણ પ્રીતમાનસા
ઇત્યબ્રવી આત્તમના જટાધરં ।
કૃતા ત્વયા કૌશિક મહ્ય પૂજા
ગચ્છામિ દાનિ ત્રિદશાન સેવિતું ॥

સા કૌશિકેનાનુમતા દ્યુતીમતા
જિગીષમાણા ત્રિદશાં ઉપાગમિ ।
ગત્વાન સા અવચ સહસ્રદર્શનં
ઇયં સુધા વાસવ યો હિ મે જયો ॥
સો તત્ર યો પ્રેષિત એવ માતલિ
પરિવૃત્તો દેવસભાય અગ્રતો ।
હિરી સુધાં કેનભિલબ્ધે હેતુના
ઇત્યબ્રવી ત્વં પુનર્ એવમ્ આહૂય ॥
તં સો વતારાદ્ વિનિવર્તયેદ્ રથં
[_મ્વુ_2.62_] જામ્બૂનદં સન્તપનીયસન્નિભં ।
પ્રજ્વાલ્યમાનં રવિકરસંનિભં
અલંકૃતં સુવર્ણબિમ્બવિચિત્રં ॥
ગતાશ્ ચ હસ્તિકપિવ્યાઘ્રદ્વીપિયો
મૃગા ચ વૈડૂર્યમયા ઉપાગતા ।
તં પુષ્કલા જ્યોતીરસમયા શુભા
મણીવૈડૂર્યમયા ચ ઈદૃશા ॥
હેષ્ટા મનેસી ઉપરિં ચ કુપ્સરં
સુવર્ણચન્દ્રા ચ રથે ઉપાગતા ।
તં યાનશ્રેષ્ઠં અભિરુહ્ય માતલિ
દશ દિશાયો અભિનન્દયેત્* મહીં ॥
નગાંશ્ ચ શૈલાંશ્ ચ વનસ્પતીં ચ
સસાગરાં કમ્પમાનાં વસુન્ધરાં ।
સો ક્ષિપ્રમ્ એવ ત્વરિતં ઉપાગમિ
તમ્ આશ્રમં યત્ર અભૂષિ કૌશિકો ॥
સો માતલિ . . . . . . . .
દૂતો અહં પૃચ્છતિ તે પુરંદરો ।
શિરીય શ્રદ્ધાય ચ આશાયાપિ ચ
હિરી શ્રેયા કેન ગુણેન મન્યસિ ॥
. . . . . . . . . . . .
. . . શિરી મે પ્રતિભાતિ માતલિ ।
શ્રદ્ધા અનિત્યા પુન દેવસારથિ
[_મ્વુ_2.63_] આશા વિસંવાદિકસંયતા મમ ॥
હિરી મનાપા પરિશુદ્ધકેવલા
સંગ્રામશીર્ષે ન રતા પ્રવર્જિતા ।
વિપશ્યમાના સુરભી ઉપદ્રુતા
હિરિર્ નિવારેતિ સ્વચિત્તમાત્મનો ॥
હિરીહ શ્રેષ્ઠા મનુજેષુ માતલિ
દહરે કાંક્ષ્યતિ મહલ્લિકે ચ ।
પ્રિયં ચ ભ્રાતૃવ્યં કરોતિ ચણ્ડં
હિરિર્ નિવારેતિ સ્વચિત્તમાત્મનો ॥

કો તે ઇમાં કૌશિક દૃષ્ટમ્* . . . .
ઉગ્રો હિ ઇન્દ્રો અથવા સહાંપતિ ।
ઇન્દ્રો તવ ઇન્દ્રસગોત્ર કાંક્ષતિ
તસ્યૈવ ભાવસહવ્રતાનુજ ॥
સ કૌશિકઃ તં જહિયાન ઉચ્છ્રયં
શીલોપપેતો અસધુર્યભૂતો ।
પુણ્યાનિ કૃત્વા વિપુલાનિ આશ્રમે
કાયસ્ય ભેદાત્ સ્વર્ગેષુ મોદતિ ॥
સ્યાત્ ખલુ પુનઃ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવં અન્યો સો તેન કાલેન તેવ સમયેન નારદો નામ ઋષિ કૌશિકસગોત્રો । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં
[_મ્વુ_2.64_] સો ભિક્ષવસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન નારદો નામ ઋષિર્ અભૂષિ કૌશિકગોત્રો ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો એવમ્ અસ્યા અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય હિરી નામ ધીતા આસિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોર્ ભિક્ષવો । એષા એવ યશોધરા તેન કાલેન તેન સમયેન શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય હિરી નામ ધીતા અભૂષિ । તદાપિ એષા મમ હ્રીયાયન્તી અલ્લીના । એતરહિં પિ મમ એષા હ્રીયાયન્તી અલ્લીના ॥
_____સમાપ્તં મંજરીજાતકં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ । કથં ભગવં યશોધરા ન શક્યતિ તોષયિતું ॥ ભગવતા કુમારભૂતેન કન્યાનામ્ અલંકારાં પિ વિશ્રાણયન્તેન યશોધરાયે શતસહસ્રમૂલ્યં હારં દિન્નં । સા ચ આહ । એત્તકમાત્રં અર્હામિ ॥ કુમારેણ ભૂયો શતસહસ્રમૂલ્યં અંગુલીયકં દિન્નં તથાપિ ન સન્તુષ્યતિ ॥ કથં યશોધરા અતૃપ્તા ન શક્યતિ રાધયિતું ॥ ભગવાન્ આહ ॥ એષા ભિક્ષવો યશોધરા ન ઇદાનીમ્ એવ અતૃપ્તા અન્યદાપિ એષા અતૃપ્તા ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાને નગરે વારાણસી કાશિજનપદે રાજા સુપ્રભો નામ રાજ્યં કારયેસિ । તસ્ય કુમારો સુતેજો નામ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો નિવાતો સુખસંસ્પર્શો પૂર્વાલાપી પ્રિયભાષી અમાત્યાનાં ભટ્ટબલાગ્રસ્ય શ્રેષ્ઠિસ્ય નૈગમસ્થાનાં સર્વસ્ય ઇષ્ટો બહુમતશ્ ચ ॥ રાજ્ઞો ઉત્પન્નો । ઇમો સર્વજનકાયો કુમારસ્ય ગુણગૃહીતો કદાચિદ્ એતે મમ જીવિતાદ્ વ્યપરોપયિત્વા કુમારં રાજ્યે પ્રતિષ્ટાપયેન્સુઃ । તેન રાજ્ઞા સો કુમારો વિપ્રવાસિતો ॥ સો દાનિ કુમારો ભાર્યાય સાર્ધં અનુહિમવન્તે
[_મ્વુ_2.65_] અન્યતરસ્મિં વનખણ્ડે તૃણકુટિં ચ પર્ણકુટિં ચ કૃત્વા પ્રતિવસતિ મૂલપત્રફલોદકેન યાપેન્તો સુખોપપન્નાનિ ચ મૃગવરાહમાન્સાનિ પરિભુંજન્તો ॥ તસ્ય દાનિ આશ્રમાતો [નિર્ગતસ્ય] માર્જારેણ વઠરાં ગોધાં મારેત્વા તસ્ય ભાર્યાયે અગ્રતો નિક્ષિપિત્વા ગતં ॥ સા તાં ગોધાં પાણિનાપિ ચ ન સ્પૃશતિ ॥ કુમારો મૂલપત્રફલાનિ આદાય આશ્રમં ગતો પશ્યતિ ચ આશ્રમે તાં ગોધાં રૌદ્રાં વઠરાં । સો તાં રાજધીતાં પૃચ્છતિ કુતો ઇમા ગોધા ॥ સા આહ ॥ એષા માર્જારેણ આનીતા ॥ કુમારો આહ ॥ કિં દાનિ એષા ગોધા સિદ્ધા ॥ સા નં આહ ॥ ગોમયો તિ કૃત્વા ન સિદ્ધા ॥ કુમારો આહ ॥ ન એષા ગોધા અભક્ષ્યા ભક્ષ્યા એષા મનુષ્યાણાં ॥ સા દાનિ ગોધા તેન કુમારેણ નિર્છવિકૃત્વા પક્વા । પચિત્વા દ્રુમશાખાયામ્ ઓલંબિતા ॥ સા ચાસ્ય ભાર્યા ઘટમ્ આદાય ઉદકહારિં ગતા । ગચ્છામિ અહં ઉદકમ્ આહરિષ્યામિ । તતઃ આહારં કરિષ્યામિ ॥
___તાયો તાં ગોધાં પક્વાં સમાનાં દૃષ્ટા વર્ણસંપન્નાં ચ ગન્ધસંપન્નાં ચ અલૂહાં ચ પ્રત્યગ્રાં ચ અભિલાષમ્ ઉત્પન્નં । કુમારસ્યાપિ તાયે ભાર્યાયે એતદ્ અભૂષિ । એષા રાજધીતા ઇમાં ગોધાં અસિદ્ધાં હસ્તેનાપિ ન ઇચ્છતિ સ્પૃશયિતું । યત્ર ચ વેલાં પક્વા તતઃ અભિનન્દતિ ભોક્તું । યદિ એતાય મમ મૂલે પ્રેમા ભવે તદ્ એષા ગોધા મયા ફલહારગતેન સિદ્ધા ભવેયા । નાસ્યા અતો ગોધાયે કિંચિત્ સંવિભજિષ્યં ગોધાં પરિભુંજિષ્યામિ ॥ તેન સા ગોધા તાયે રાજધીતરે ઉદકહારિં ગતાયે ખાદિતા રાજધીતા ચ ઉદકઘટમ્ આદાય આગતા ॥ સા દાનિ કુમારસ્યાહ ॥ આર્યપુત્ર કહિં સા ગોધા ॥ કુમાર આહ ॥ પલાયિતા ॥ સા ચિન્તેતિ । કથં પક્વા ગોધા વૃક્ષશાખાયામ્
[_મ્વુ_2.66_] આલગ્ના પલાયિતા તિ ॥ તસ્યા રાજધીતાયે એતદ્ અભૂષિ । નાહં કુમારસ્ય ઇષ્ટા ॥ તસ્યા તં દૌર્મનસ્યં હૃદયં પ્રવિષ્ટં ॥
સર્વસત્વા મરિષ્યન્તિ મરણાન્તં હિ જીવિતં ।
યથાકર્મ કરિષ્યન્તિ પુણ્યપાપફલોપગા ॥
નરકં ચ પાપકર્માણો કૃતપુણ્યા ચ સ્વર્ગતિં ।
અપરે ચ માર્ગં ભાવેત્વા નિર્વાસ્યન્તિ અનાશ્રવાઃ ॥
સો દાનિ રાજા સુપ્રભો કાલધર્મેણ સંયુક્તો । અમાત્યેહિ સુતેજો કુમારો વનાતો આનેત્વા રાજ્યે વારાણસીયં અભિષિક્તો ॥ રાજ્ઞો સુતેજસ્ય દેવીય મૂલે ન કિંચિદ્ અપરિત્યક્તં । ન કિંચિત્ તત્ર રાજ્યે રત્નસંમતં । સર્વં દેવીયે ઉપનામેતિ યાનિ વસ્ત્રાણિ ઉદારાણિ આભરણાનિ હારાર્ધહારાણિ તાનિ દેવીયે ઉપનામયતિ ન ચ શક્નોતિ આરાધયિતું । તાયે ચ નં ગોધા હૃદયં ગતા ॥ તસ્ય રાજ્ઞો સુતેજસ્ય ભવતિ । અહં દેવીયે ન સા કિંચિદ્ ગુણજાતી યાં ન કરોમિ ન સા કિંચિત્ પ્રિયતા યાં ન દર્શેમિ ન ચ શક્નોમિ તોષયિતું ॥ સો તામ્ આહ ॥ દેવિ અહં તવ ન કિંચિદ્ ગુણજાતી યાં ન કરોમિ ન સા ચ પ્રિયતા યાં ન દર્શેમિ ન ચ શક્નોમિ તોષિતું ન પરિબુદ્ધ્યામિ કિમ્ અત્ર અન્તરં । જલ્પતુ દેવી ॥ સા દાનિ દેવી તં સુતેજં રાજાનં ગાથયા વાધ્યભાષતિ ॥
અદ્યાપિ તે તં વનસ્મિં અવબુદ્ધ્યામિ ક્ષત્રિયા
યસ્ય તે ધનુહસ્તસ્ય સાનુબદ્ધકલાપિનો ।
ઓલગ્ના દ્રુમશાખાયાં પક્વા ગોધા પલાયિતા ॥
રાજા આહ ॥
નમે નમન્તસ્ય ભજે ભજન્તં
[_મ્વુ_2.67_] કૃતાનુકાર્યસ્ય કરેય અર્થં ।
અસંભજન્તં ચ ન સંભજેય
નાનર્થકામસ્ય કરેય અર્થં ॥
ત્યજે ત્યજન્તં સતતં ન ગચ્છે
અપેતભાવેન ન સંવસેયા ।
દ્વિજો દ્રુમં ક્ષીણફલં વિન્દિત્વા
અન્યં પરીક્ષેય મહાં હિ લોકો ॥
સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન સુતેજો નામ રાજા અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ અહં સો તેન કાલેન તેન સમયેન વારાણસીયં સુતેજો નામ રાજા અભૂષિ ॥ અન્યા સા રાજ્ઞો સુતેજસ્ય દેવી અભૂષિ અગ્રમહિષી । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । એષા સા ભિક્ષવઃ યશોધરા રાજ્ઞો સુતેજસ્ય દેવી અગ્રમહિષી અભૂષિ । તદાપિ એષા અતૃપ્તા ન શક્યતિ તોષયિતું । એતરહિં પિ એષા અતૃપ્તા ન શક્યતિ તોષયિતું ॥
_____ઇતિ શ્રીગોધાજાતકં સમાપ્તં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ । ભગવતા કુમારબૂતેન ઉદ્યાને કન્યાનામ્ આભરણાનિ વિશ્રાણયન્ તેન યશોધરાયે એવ બહુકં દિન્નં ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો ઇદાનીમ્ એવ મયા યશોધરાયે બહુકં દિન્નં ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમધ્વાને નગરે વારાણસી કાશિજનપદે રાજા રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખો સંગૃહીતપરિજનો દાનસંવિભાગશીલો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો । તસ્ય તં રાજ્યં ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણજનમનુષ્યં

[_મ્વુ_2.68_] ચ સુખિબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તદણ્ડડમરં સુનિગૃહીતતસ્કરં વ્યવહારસંપન્નં ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો પઞ્ચશતમ્ અન્તઃપુરં । તસ્ય યા અગ્રમહિષી સા સર્વસ્યાન્તઃપુરસ્યાતીવ પ્રાસાદિકા ચ દર્શનીયા ચ પણ્ડિતા ચ વિધિજ્ઞા ચ સર્વકલાસમન્વાગતા ચ ॥ સો રાજા અભીક્ષ્ણં અન્તઃપુરસ્ય વસ્ત્રાણિ ચ આભરણાનિ ચ વિશ્રાણેતિ । તસ્યાપિ રાજ્ઞો શતસહસ્રમૂલ્યો હારો આબદ્ધકો તસ્ય ચ હારસ્ય મધ્યે મણિરત્નં યત્ર ચત્વારિ મહાદ્વીપા દૃશ્યન્તિ જમ્બુદ્વીપો પૂર્વવિદેહો અપરગોદાનીયો ઉત્તરકુરુઃ સુમેરુશ્ ચ પર્વરાજા । અનેકશતસહસ્રમૂલ્યં તં મણિરત્નં તસ્ય મહાહારસ્ય મધ્યે ॥ તાં દેવીં પૃચ્છતિ આભરણાનિ વિશ્રાણેન્તો ॥ દેવિ અતીવ ત્વં મે મનં હરસિ । કો ત્ર ઉપાયો યેન દેવી મે મનં હરતિ ॥ સા દાનિ હેવી તં રાજાનં ગાથયાધ્યભાષતિ ।
ચેષ્ટાલીલાસમાચારા નિમિત્તસ્ય ચ ગ્રાહણં ।
કૌતૂહાલેન ચપલાસ્ત્રિભિર્ આરજ્યન્તિ પાર્થિવ ॥

સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજા અભૂષિ । ન ખાલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સ ભિક્ષવસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજા અભૂષિ । અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજસ્યાગ્રમહિષી । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષા સા ભગવતી યશોધરા તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજસ્યાગ્રમહિષી અભૂષિ । તદાપિ એતસ્યા મયા બહું દિન્નં ॥
_____ઇતિ શ્રીયશોધરાયે હારપ્રદાનજાતકં સમાપ્તં ॥
યદા બોધિસત્વો અકામકાનાં માતાપિતૄણામ્ અશ્રુકણ્ટાનાં રુદન્ મુખાનાં હસ્તોક્તં
[_મ્વુ_2.69_] ચ ચક્રવર્તિરાજ્યમ્ અપહાય અલૂહં ચ ગૃહવાસમ્ અપહાય અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતો તદા યશોધરા દેવદત્તેનોચ્યતે ॥ મમ ભ્રાતા પ્રવ્રજિતો આગચ્છ મમ અગ્રમહિષી ભવિસ્યસિ ॥ સા દાનિ ન ઇચ્છતિ બોધિસત્વમ્ એવ અભિકાંક્ષતિ । સુન્દરનન્દેનાપિ વુચ્ચતિ । મમ ભ્રાતા પ્રવ્રજિતો આગચ્છ મમ અગ્રમહિષી ભવિષ્યસિ । તસ્યાપિ ન ઇચ્છતિ બોધિસત્વમ્ એવાભિકાંક્ષતિ ॥ યદા ભગવાં પ્રવૃત્તધર્મચક્રો તદાહિં એતં ભિક્ષુભિ શ્રુતં । ભિક્ષૂ ભગવન્તં પૃચ્છન્તિ । કથં ભગવં યશોધરા સુન્દરનન્દેન ચ દેવદત્તેન ચ પ્રાર્થયન્તી ન ઇચ્છતિ ભગવન્તમ્ એવ પ્રાર્થેતિ ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો ઇદાનીમ્ એવ યશોધરાયે સુન્દરનન્દેન ચ દેવદત્તેન ચ પ્રાર્થયમાના ન ઇચ્છતિ મમ એવાભિકાંક્ષતિ । અન્યદાપિ એષા એતેહિ પ્રાર્થયન્તી ન ઇચ્છતિ મમ એવાભિકાંક્ષતિ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમધ્વાને હિમવન્તપાદમૂલે સર્વેષાં ચતુષ્પડાનાં સમાગમો અભૂષિ ॥ અસ્માકં રાજા નાસ્તિ ચતુષ્પદાનાં રાજા સ્થપીયતુ ॥ તહિં તેષામ્ ઉત્પન્નં થપીયતુ ચતુષ્પદાનાં રાજા ત્તિ પ્રવરં ॥ તે આહન્સુઃ ॥ કો દાનિ ચતુષ્પદાનાં રાજા સ્થપીષ્યતીતિ ॥ તેષાં દાનિ ઉત્પન્નં । યો અસ્માકમ્ ઇતો સપ્તમં દિવસં સર્વપ્રથમં હિમવન્તં પર્વતરાજં ગમિષ્યતિ સો ચતુષ્પદાનાં રાજા ભવિષ્યતિ ॥ તે એવં સમયં કૃત્વા તતો પ્રદેશાતો યેન હિમવન્તો પર્વતરાજા તેન પ્રધાવિતા ॥ તેષાં સર્વેષાં પૃષ્ઠતો કૃત્વા વ્યાઘ્રી હિમવન્તં પર્વતરાજાનં અનુપ્રાપ્તા ॥ વ્યાઘ્રી હિમવન્તં પર્વતરાજાનં ગત્વા ચતુષ્પદાનાં પ્રતિ।આલેતિ ॥ ચતુષ્પદા ચ સર્વે હિમવન્તં પર્વતરાજમ્ અનુપ્રાપ્તા । તત્ર ચ તાં વ્યાઘ્રીં પશ્યન્તિ પ્રતિપાલેન્તીં ॥ તે દાનિ ચતુષ્પદા તાં
[_મ્વુ_2.70_] વ્યાઘ્રીં દૃસ્ટ્વા આર્તસંજાતા દુર્મના । ઇસ્ત્રિયા સ્મ પરાજિતા ન ચ કહિંચિત્* ઇસ્ત્રિયો રાજા સર્વત્ર પુરુષા રાજા । યથા અસ્માકં ન અલિકં ભવેય પુરુષો ચ રાજા ભવેય ॥ તેહિ સા વ્યાઘ્રી ઉક્તા ॥ ભદ્રે યં તુવં પતિમ્ ઇચ્છસિ સો ચતુષ્પડાનાં રાજા ભવિષ્યતીતિ ॥ તાં વ્યાઘ્રીં ઋષભો અલ્લીનો ॥ ભદ્રે મમ પતિં વરેહિ । અહં લોકે મંગલભૂતો મમ ગોમયેન દેવકુલાનિ ઉપલિષ્યન્તિ દેવકાર્યાણિ ચ ક્રિયન્તિ ॥ સા દાનિ વાઘ્રી આહ ॥ નાહં તવ પતિં ઇચ્છેય ત્વં ફાલેહિ ચ શકટેહિ ચ નિત્યભગ્નપ્રલગ્નો ॥ હસ્તિનાગો પિ તાં વ્યાઘ્રીં ઉપસંક્રાન્તો આહ ॥ ભદ્રે અહં બલવાંશ્ ચ સંવૃદ્ધકાયો ચ સંગ્રામેહિ ચ અપરાજિતો મમ ગૃહ્ણાહિ ॥ વ્યાઘ્રી આહ ॥ ન હિ ત્વં સિંહે નદમાને ન ઉચ્ચારપ્રસ્રાવં મુંચમાનો પલાયસિ ॥ સિંહો પિ મૃગરાજો અલ્લીનો ॥ ભદ્રે મમ પતિં વરેહિ મમ સર્વે મૃગસંઘા ત્રસન્તિ ॥ વ્યાઘ્રી આહ ॥ મૃગરાજ મૂર્ધ્ને પિ પતિતા પ્રતીચ્છામિ ॥
ચતુષ્પદાનાં સર્વેષાં મહા આસિ સમાગમો ।
આરાજકમ્ ઇદમ્ અસ્માકં કો ત્ર રાજા ભવિષ્યતિ ॥
હિમવન્તં પર્વતરાજં યો મો પ્રથમો ગમિષ્યતિ ।
ઇતો સપ્તમે દિવસે સો યં રાજા ભવિષ્યતિ ॥
સિંહા વાઘ્રા મૃગા ચૈવ હસ્તિનો વૃષભા વૃકા ।
ન શક્નુવન્તિ અન્વેતું ગતા પ્રથમા પર્વતં ॥
પ્રાસાદિકં દર્શનીયં હિમવન્તં નગોત્તમં ।
ગત્વાન વ્યાઘ્રી પ્રથમં પ્રવિચારેતિ ચતુષ્પદાં ॥
ગત્વા ચતુષ્પદા સર્વે વ્યાઘ્રીં પશ્યન્તિ તે તહિં ।
[_મ્વુ_2.71_] દૃષ્ટ્વા ચ અર્દ્દિતા અભૂષિ ઇસ્ત્રિયે સ્મ પરાજિતા ॥
ન અસ્તિ સ્ત્રિયો રાજાનો ન ચ મો અલિકં ભવેત્* ।
યં વ્યાઘ્રી પતિમ્ ઇચ્છેય સો યં રાજા ભવિષ્યતિ ॥
મમ ગોમયેન કલ્પાનિ દેવકાર્યાણિ ક્રિયન્તિ ।
ઋષભો અવચ તત્ર મમ ભદ્રે પતિં વરેત્* ॥
વ્યાઘ્રી આહ ॥
નિત્યુત્થિતં સદા કિલાન્તં શકટેહિ લાંગલેહિ ચ ।
નો તાદૃશં પતિમ્ ઇચ્છે મનુષ્યે યદિ ભવેલ્ લોકે ॥
હસ્તિનાગો આહ ॥
અહમ્ અનુચરોપેતો સંગ્રામે અપરાજિતો ।
હસ્તિનાગો બલી તત્ર મમ ભદ્રે પતિં વરેત્* ॥
વ્યાઘ્રી આહ ॥
સિંહસ્મિં નદમાનસ્મિં તુવં ભીતો પલાયસિ ।
છર્દગૂથમ્ એવ સૃજં નેચ્છેયં તાદૃશં પતિં ॥
સિંહો આહ ॥
અનુપૂર્વસુજાતસ્કન્ધો
સિંહો પર્વતગોચરો હમસ્મિ ।
મૃગસંઘા ત્રસન્તિ સર્વે
ત્વં ભદ્રે મમ ભર્તારં વરેહિ ॥
[_મ્વુ_2.72_] વ્યાઘ્રી આહ ॥
સરવાકારવરોપેતં ગિરિં વા સ્વયમ્ આગતં ।
એતાદૃશં પતિમ્ ઇચ્છે મૂર્ધ્નેનાપિ પ્રતીચ્છિતં ॥
સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવં સ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સિંહો મૃગરાજા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવો તેન કાલેન તેન સમયેન સિંહો મૃગરાજા અભૂષિ ॥ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન ઋષભો અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવઃ સુન્દરનન્દો તેન કાલેન તેન સમયેન ઋષભો અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન હસ્તિનાગો અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો દેવદત્તો તેન કાલેન તેન સમયેન હસ્તિનાગો અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યા સા કાલેન તેન સમયેન વ્યાઘ્રી અભૂષિ । એષા સા યશોધરા ॥ તદાપિ એષા એતેહિ પ્રાર્થયન્તી ન ઇચ્છતિ મમ એવાભિકાંક્ષતિ । એતરહિં પિ એષા એતેહિ પ્રાર્થિયન્તી ન ઇચ્છતિ મમ એવાભિકાંક્ષતિ ॥
_____ઇતિ શ્રીયશોધરાયે વ્યાઘ્રીભૂતાયે જાતકં સમાપ્તં ॥
બોધિસત્વસ્ય ઉદ્યાને કન્યાનાં રત્ના વિશ્રાણયન્તસ્ય યશોધરા સર્વપશ્ચા આગતા સર્વેહિ અલંકારેહિ વિશ્રાણિયન્તેહિ ॥ [રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન અમાત્યા આણત્તા । કતમ્ અત્ર કન્યાયે કુમારસ્ય ચક્ષુ નિપતન્તિ ॥] કુમારસ્ય યશોધરાં દૃષ્ટ્વા તાયે ચક્ષુ નિપતિતં ॥ યો કુમારસ્ય હારો આબદ્ધકો મહારહો શતસહસ્રમૂલ્યો સો હારો કુમારેણ ઓમુઞ્ચિય યશોધરાયે દિન્નો ॥ સાર્ધપ્રહિસન્તી આહ ॥ ઇયમ્ અહં એત્તકં

[_મ્વુ_2.73_] અરહામીતિ ॥ કુમારેણ પ્રહસન્તેન શતસહસ્રમૂલ્યા અંગુલિકા અંગુલીતો ઓભુંચિયાન દિન્ના ॥ એવં કુમારો રતનાનિ કન્યાનાં વિશ્રાણેત્વા રાજકુલં પ્રવિષ્ટો ॥
___રાજા અમાત્યાન્ પૃચ્છતિ ॥ કતમાયાં કન્યાયાં કુમારસ્ય ચક્ષુ નિપતિતં ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ સા મહારાજ મહાનામસ્ય શાક્યસ્ય યશોધરા નામ ધીતા । તત્ર કુમારસ્ય ચક્ષુ નિપતિતં ॥ રાજ્ઞા મહાનામસ્ય પ્રેષિતં । યશોધરાં ધીતાં મમ પુત્રસ્ય દેહિ સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય કુમારસ્ય ॥ મહાનામો સંદિશતિ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય ॥ ન શક્યામિ યશોધરાં કુમારસ્ય દાતું । યત્ કારણં કુમારો અન્તઃપુરે સંવૃદ્ધો ન કહિંચિદ્ આગતો શિલ્પે વા ઇષ્વસ્ત્રે વા હસ્તિસ્મિં વા ધનુત્સરુસ્મિં વા રાજશાસ્ત્રેષુ વા ન કહિંચિત્ કુમારો ગતિંગતઃ ॥ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય શ્રુત્વા દૌર્મનસ્યં જાતં । એવમ્ એતં યથા મહાનામો જલ્પતિ । ન મયા કુમારો કહિંચિ શિલ્પે શેષિતો અતિપ્રેમ્નેન ॥ સો દાનિં રાજા દુર્મના ગૃહં પ્રવિષ્ટો । કુમારેણ દૃષ્ટો પિતા ॥ કુમારો પિતરં પૃચ્છતિ । કિં તાતો દુર્મણા ॥ રાજા આહ । ભવતુ પુત્ર કિં તવૈતેન ॥ કુમારો આહ ॥ ન હિ તાત અવશ્યં આચિક્ષિતવ્યં ॥ રાજ્ઞા કુમારં ગુરુકં પ્રેક્ષ્ય તેન ભૂયો ભૂયઃ પૃચ્છમાનેન આચિક્ષિતં ॥ એવં ચૈવં ચ મહાનામેન શાક્યેન આચિક્ષિતો તવ અર્થેન યશોધરાં યાચયમાનેન । તવ પુત્રો અન્તેપુરસંવૃદ્ધો ન કહિંચિ શેષિતો શિલ્પે વા ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાને વા હસ્તિસ્મિં વા રથસ્મિં વા ધનુસ્મિં વા । નાહં તસ્ય ધીતાં દદ્યેહં ॥ કુમારો પિ શ્રુત્વા પિતરમ્ આહ ॥ મા તાતો ઉત્કણ્ઠતુ । નગરજનપદે ઘોષણાં કારાપેહિ કુમારો સપ્તમં દિવસં દર્શનં દાસ્યતીતિ । યો તત્ર
[_મ્વુ_2.74_] શિક્ષિતો સો આગચ્છતુ યદિ શિલ્પજ્ઞાને યદિ ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાને યુદ્ધે વા નિયુદ્ધે વા છેદે વા ભેદે વા જવે વા બલાહુક્કે વા હસ્તિસ્મિં વા અશ્વસ્મિં વા રથસ્મિં વા ધનુસ્મિં વા થરુસ્મિં વા ઉપવિતર્કેષુ વા ॥ રાજા શુદ્ધોદનો શ્રુત્વા પ્રીતો સંવૃત્તો ॥ તેન નગરે કપિલવસ્તુસ્મિં જનપદે ઘોષણા કારાપિતા યથા કુમારો સપ્તમં દિવસં દર્શનં દાસ્યતીતિ । યો તત્ર શિક્ષિતો સો આગચ્છતુ યદિ શિલ્પજ્ઞાને યદિ ઇષ્વસ્ત્રજ્ઞાને ॥ અન્યેહિ પિ અધિષ્ઠાનેહિ દૂતા પ્રેષિતા । શુદ્ધોદનસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધો કુમારો સપ્તમં દિવસં દર્શનં દાસ્યતિ । યો તત્ર શિક્ષિતો સો આગચ્છતુ ॥
___તહિં કપિલવસ્તુતો જનકાયો નિર્ધાવતિ જનપદેષ્વ્ અપિ જનો આગચ્છતિ । અન્યેહિ પિ અધિષ્ઠાનેહિ કૌતૂહલજાતઃ આગચ્છતિ । શાક્યકુમારાણાં વિભવં પશ્યિષ્યામઃ બલપરાક્રમં ચ કુમારસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધસ્ય પશ્યિષ્યામઃ ॥ તહિં અનેકાયો જનસહસ્રિયો સમાગતાયો કુમારા કપિલવસ્તુતો નિર્ધાવન્તિ ચ ॥ અપરો પિ ભ્રાન્તો હસ્તિનાગો બહિર્નગરાતો કપિલવસ્તું પ્રવિશતિ ષષ્ટિહાયનો પરમેન સ્થામેન ચ સમન્વાગતો । દેવદત્તો ચ કપિલવસ્તુતો તં દર્શનસ્થાનં નિર્ધાવતિ હસ્તિસ્કન્ધવરગતો । તસ્ય સો હસ્તિનાગઃ ભ્રાન્તો અભિમુખો આપતિતો । તેન રુષિતેન દેવદત્તેન સો હસ્તિનાગો ષષ્ટિહાયનો તલપ્રહારાય એકાહત્યં કૃત્વા તત્રૈવ નગરદ્વારે નિહતો । સો તં હસ્તિનાગં હત્વા નિર્ધાવિતો તં દ્વારં ॥ તત્ર મહાજનકાયસ્ય સંપિણ્ડા સુન્દરનન્દો ચ કુમારો અનુપ્રાપ્તો ॥ સો પૃચ્છતિ ભો ભણે કિસ્યેદં નગરદ્વારે જનસંપિણ્ડા ॥ જનો આહ ॥ દેવદત્તેન નિર્ધાવન્તેન એષો હસ્તિનાગો એકાયે તલપ્રહારાયે
[_મ્વુ_2.75_] હતો । તેન હસ્તિનાગેન એવં નગરદ્વારમ્ ઓરુદ્ધં ન ચ તં દેવદત્તો શક્નોતિ અતઃ નગરદ્વારતો અપકર્ષયિતું લંઘયિત્વા અતિક્રાન્તો ॥ સો દાનિ હસ્તિનાગો સુન્દરનન્દેન યાનાતો અવતરિત્વા તતો દ્વારતો સપ્ત પદાં કડ્ઢિતો । દૃષ્ટ્વા મહાજનકાયેન હક્કારો મુક્તો । અહો કુમારસ્ય સુન્દરનન્દસ્ય ઉત્સાહો ॥ સુન્દરનન્દો પિ તં હસ્તિનાગં દ્વારતો સપ્ત પદાનિ અપકર્ષિત્વા અતિક્રાન્તો ॥ બોધિસત્વો મહતા સમૃદ્ધીયે અનુપ્રાપ્તઃ ॥ બોધિસત્વો પૃચ્છતિ । કિસ્ય એષ નગરદ્વારે મહાં જનકાયસમાગમો ॥ તે આહન્સુઃ ॥ કુમાર દેવદત્તો ચ કપિલવસ્તુતો નિર્ધાવતિ ભ્રાન્તો ચ હસ્તિનાગો પ્રવિશતિ નગરદ્વારં અભિમુખો દેવદત્તસ્ય આપતિતો । તેન રુષિતેન સો હસ્તિનાગો એકાય તલપ્રહારાયે નિહતો સો એષો હસ્તિનાગો નગરદ્વારં ઓરુન્ધિત્વા પતિતો ચ । દેવદત્તો ન શક્નોતિ અતઃ નગરદ્વારતો અપકર્ષિતું લંઘિત્વા અતિક્રાન્તો । સુન્દરનન્દેન સપ્ત પદાનિ કડ્ઢિતો । તદ્ એષ જનકાયો સંપિણ્ડાયે કથં પિ નિર્ધાવતિ ॥ તેન કાલેન તેન સમયેન કપિલવસ્તુ સપ્તહિ પ્રાકારેહિ પરિક્ષિપ્તો અભૂષિ । બોધિસત્વેન યાનાતો અવતરિત્વા માતાપિતૃકેન બલેન તં હસ્તિનાગં અતો નગરાતો તેષાં સપ્તાનાં પ્રાકારાણાં પરતરેણ ક્ષિપ્તો ॥ તં બોધિસત્વસ્ય ઉત્સાહં દૃષ્ટ્વા અનેકેહિ દેવમનુષ્યસહસ્રેહિ હક્કારા મુક્તાઃ બોધિસત્વો પિ નિર્ધાવિતો ॥ રાજાપિ શુદ્ધોદનો શાક્યમણ્ડલપરિવૃતો મહાનામો પિ શાક્યો નિર્ધાવતો ॥
___તહિં કુમારેણ સર્વાર્થસિદ્ધેન દર્શનો દિન્નં સર્વશિલ્પકર્માયતનાનિ કુમારેણ સંદર્શિતા ॥ સિદ્ધાર્થકુમારસ્ય ન કોચિત્ સમસમો તથા યુદ્ધે વા નિર્યુદ્ધે વા ન કોચિત્ કુમારસ્ય સમસમો ॥ પશ્ચિમે નિદર્શને બાણા વિધ્યન્તિ ॥ એતે દશ ક્રોશા તત્ર સપ્ત તાલાં । સપ્ત તાલા ક્રોશાન્તરેણ નિખતા સપ્તાનાં પુરિતો ભેરી ઓચ્છ્રિતા ॥
[_મ્વુ_2.76_] તત્ર કોચિત્* એકતાલસ્કન્ધં નિસ્તાડેતિ કોચિ દ્વે તાલસ્કન્ધાન્ નિસ્તાડેતિ । દેવદત્તસ્ય શરો દ્વે તાલસ્કન્ધા નિસ્તાડિત્વા તૃતીયે તાલસ્કન્ધે લગ્નો । સુન્દરનન્દસ્ય શરો ત્રયસ્ તાલસ્કન્ધાં નિસ્તાડેત્વા ચતુર્થસ્ય તાલસ્કન્ધસ્ય અન્તરભૂમ્યાં નિપતિતો ॥ બોધિસત્વેન દેવકુલાતો પિતામહસ્ય સિંહહનુષ્ય રાજ્ઞો ધનુસ્ તત્ર આનાપિતં ॥ સો ધનુ તત્ર રંગમધ્યે નિક્ષિપ્તો ॥ યો શક્નોતિ એતં ધનુ પૂરયિતું ધારેતુ ॥ તં ધનુ હસ્તાતો જનકાયેન જિજ્ઞાસિતો ન ચ શક્નોતિ કોચિત્ પૂરયિતું । શાક્યકુમારેહિ પિ સર્વેહિ જિજ્ઞાસિતં ન કોચિશ્ શક્નોતિ પૂરયિતું । કોલિયકુમારેહિ પિ જિજ્ઞાસિતું લિચ્છવિકુમારેહિ પિ જિજ્ઞાસિતું અન્યેહિ પિ કુમારેહિ જિજ્ઞાસિતું ન કોચિ શક્નોતિ પૂરયિતું ॥ પશ્ચાદ્ બોધિસત્વેન ગૃહીતં । પિતામહસ્ય ગૌરવેણ તં ધનું બોધિસત્વેન ગન્ધમાલ્યેન પૂજેત્વા પૂરિતં ॥ તસ્ય ધનુષ્ય પૂરિયન્તસ્ય સર્વકપિલવસ્તું શબ્દેન વિજ્ઞાપિતું દેવમનુષ્યેહિ ચ હક્કારં મુક્તં ॥ એવં સપ્તતાલં બોધિસત્વેનૈકશરેણ નિસ્તાડેત્વા સાપિ ભેરી નિસ્તાડિતા ભેરીં નિસ્તાડેત્વા રસાતલં પ્રવિષ્ટો ॥ દેવમનુષ્યેહિ હક્કારં મુક્તં । દેવતાનાં સહસ્રેહિ ચ અન્તરીક્ષાતો દિવ્યં કુસુમવર્ષં ઓસૃષ્ટં ॥ કુમારસ્ય બલપરાક્રમં બુદ્ધિબલં ચ દૃષ્ટ્વા સર્વત્ર ગતિંગતો બલેન ચ ઋદ્ધીયેન ચ જ્ઞાનેન ચ સર્વશાક્યરાષ્ટ્રં તથાન્યે પિ રાજાનો પ્રીતો સંવૃત્તાઃ । સુલબ્ધા લાભા શાક્યાનાં રાજ્ઞો ચ શુદ્ધોદનસ્ય યસ્ય અયમ્ એદૃશો મહાપુરુષો ઉત્પન્નો ॥
___યદા બોધિસત્વો અભિનિષ્ક્રાન્તો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો પ્રવૃત્તપ્રવરધર્મચક્રો

[_મ્વુ_2.77_] તદા એતં પ્રકરણં ભિક્ષુભિ શ્રુતં ॥ ભિક્ષુ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ ભગવતા ચિરપ્રણષ્ટા શાકિયમુષ્ટિ જ્ઞાતા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિં યેવ મયે ચિરપ્રણષ્ટા શાક્યમુષ્ટિ જ્ઞાતા ॥ અન્યદાપિ મયે ચિરપ્રણષ્ટા શાક્યમુષ્ટિ જ્ઞાતા ॥ ભગવાન્ આહ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમધ્વાને નગરે વારાણસી કાશિજનપદે બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ । નિહતપ્રત્યર્થિકો નિહતપ્રત્યમિત્રો સુનિગૃહીતજનપદો દાનસંવિભાગશીલો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો । તસ્ય તં રાજ્યં ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણજનમનુષ્યં ચ ॥ તસ્ય રાજ્ઞો પુરોહિતો બ્રહ્માયુઃ નામ ત્રયાણાં વેદાનાં પારગો સનિર્ઘણ્ઠકૈટભાનાં ઇતિહાસપંચમાનાં અક્ષરપદવ્યાકરણે અનલ્પકો । સો યમ્ આચાર્યઃ કુશલો બ્રાહ્મણવેદેષુ પિ શાસ્ત્રેષુ દાનસંવિભાગશીલો દશ કુશલકર્મપથાં સમાદાય વર્તતિ ॥ તસ્ય પુત્રો ધર્મપાલો નામ માણવકો ॥ તસ્ય બ્રહ્માયુસ્ય ભવતિ । સમયો મમ પુત્રસ્ય ધર્મપાલસ્ય વેદાનિ અધીયિતું ન ચૈષ યુક્તો મમ સકાશાતો વેદાનિ અધીતું । પિતૃવિશ્રમ્ભેણાપિ નાધીષ્યતિ ગુરુકુલે નં દાસ્યામિ ॥ અયમ્ અપિ બ્રાહ્મણો વેદપારગો અનુહિમવન્તે આશ્રમે પંચ વટુકશતાનિ વેદાં વાચેતિ । તેન સો ધર્મપાલો તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય અનુપરીત્તો વેદાન્ અધ્યાપેહીતિ ॥
___તસ્યાપિ દાનિ આશ્રમસ્ય અવિદૂરે મહાન્ ઉદકહ્રદો તત્ર ચ ઉદકહ્રદે ઉદકરાક્ષસો પ્રતિવસતિ પુનર્પુનઃ જનં સ્નપયન્તં મારેતિ ॥ સો ધર્મપાલો માણવકો તહિં ઉદકહ્રદે પુનર્પુનઃ સ્નાપયતિ ॥ તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ભવતિ ॥ અત્ર ઉદકહ્રદે ઉદકરાક્ષસો પ્રતિવસતિ પુનઃપુનર્ મનુષ્યાં મારેતિ એષો ચ ધર્મપાલો પુરોહિતપુત્રો તત્ર ઉદકહ્રદે
[_મ્વુ_2.78_] સ્નાપયતિ । સચે દાનિ તત્ર સ્નાયન્તો ઉદકરાક્ષસેન ખજ્જેય પુરોહિતો અસ્ંઆકં અપરિતુષ્ટો ભવેય કિં તુમ્હેહિ ઉદકહ્રદાતો ન વારિતો ॥ સો દાનિ તેન ઉપાધ્યાયેન ધર્મપાલકો માણવકો શબ્દાપિતો ઉચ્યતિ ॥ મા અત્ર ઉદકહ્રદે સ્નાયાહિ અત્ર ઉદકહ્રદે રાક્ષસો દારુણો પ્રતિવસતિ । મા તેન ઉદકરાક્ષસેન ખજ્જિષ્યસિ ॥ તત્ર ચ ઉદકહ્રદે મહેશાખ્યો નાગો પ્રતિવસતિ મહાપરિવારો તસ્ય ચ નાગરાજ્ઞો પુત્રો ધર્મપાલેન માણવકેન સાર્ધં પ્રીણયતિ કથાસમુલ્લાપેન રમતિ । તેન સો માણવકો નાગભવનાન્તઃ તારિતો ॥ તેન માણવકેન સાર્ધં સો નાગકુમારો કથાસમુલ્લાપેન રમતિ તત્ર ચ નાગભવને ધર્મપાલો માણવકો દશ કુશલાં કર્મપથાં દેશયતિ ॥ અપરો ચ માણવકો ધર્મપાલસ્ય સમવયો સદૃશો ચ ગ્રામાન્તરં તેન માર્ગેણ ગચ્છન્તો તહિં ઉદકહ્રદે ઉદકે સ્નાયતે ॥ સો તેન ઉદકરાક્ષસેન મારિતો તહિં ઉદકહ્રદે અર્ધખાદિતકો પ્લવન્તો અપરેણ માણવકેન દૃષ્ટો ॥ તેન આશ્રમં ગત્વા ઉપાધ્યાયસ્ય આરોચિતં ધર્મપાલો ઉદકરાક્ષસેન ખાયિતો તિ ॥ સો બ્રાહ્મણો સર્વેહિ તેહિ પંચહિ વટુકશતેહિ સાર્ધં તં ઉદકહ્રદં ગતો પશ્યતિ ચ તં માણવકં ઉદકરાક્ષસેન અર્ધખાદિતકં પ્લવન્તં । તેહિ તં દૃષ્ટ્વા સર્વેહિ રાવો મુક્તો ॥ તેહિ તતો ઉદકાતો ઉત્ક્ષિપિત્વા કાષ્ઠાનિ સમાવર્તયિત્વા ધ્યાયિતો ॥ તાનિ અસ્થીનિ ઘટકે કૃત્વા સપરિવારો વારાણસીં ગતો બ્રહ્માયુસ્ય મૂલે । અશ્રુકણ્ઠો રુદન્મુખો બ્રહ્માયુષ્ય ઉપસંક્રમિત્વા આહ ॥ સ ધર્મપાલો ઉદકરાક્ષસેન મારિતો । ઇભાનિ અસ્થીનિ ॥ બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણં આહ ॥ નાસ્તિ એતન્ તિ ધર્મપાલો દહરો કુમારો નાપિ અસ્માકં કુલે દહરા મૃતપૂર્વા ॥ સો દાનિ બ્રહ્માયુર્ બ્રાહ્મણો તં ધર્મપાલસ્ય ઉપાધ્યાયં ગાથાય અધ્યભાષસિ ॥
[_મ્વુ_2.79_] પ્રાણં ન હિંસેય નદિન્નમાદિયે
પાપં ચ કર્મં મનસાપિ ન ચરેત્* ।
સર્વે અનાર્જં પરિવર્જેયામઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
ન ચ મો કદાચિદ્ અસ્તિ ક્રોધો
ન ચાપિ ક્રુધ્યામ વયં કદાચિત્* ।
ક્રુદ્ધે પિ નો ચાપિ કરોમ કોપં
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
શૃણોમ ધર્મં અસતાં સતાં ચ
નો ચાપિ ધર્મં અસતાં રોચયામ ।
અસતાં હિ ત્વસતાં રોચયામઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
દદામ દાના બહુશો બહૂનિ
નો ચાપિ નો અપ્રિયો યાચમાનો ।
દત્ત્વા ચ દાના નનુતપ્યમાના
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
યે બ્રાહ્મણા શ્રવણશીલવન્તો
ઘોષેષિણો યાચનકા ઉપેન્તિ ।
પ્રિયં મો તેષાં શ્રવણદર્શનં ચ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
યે બ્રાહ્મણા શ્રવણશીલવન્તો
[_મ્વુ_2.80_] ઘોષેષિણો યાચનકા ચરન્તિ ।
તાન્ અન્નપાનૈર્ અભિતર્પયામઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતે ॥
યે ચાપિ મો યાચનકા ઉપેન્તિ
અન્ધા અનાથા કૃપણા અનાયકાઃ ।
તાન્ અન્નપાનૈર્ અભિતર્પયામઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતે ॥

વયં ચ ભાર્યાં અનતિક્રમામો
ભાર્યા પિ અસ્માન્ ન અતિક્રમાતિ ।
તતો વયં ધર્મચર્યં ચરામઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
યો જાયતે સો ભવતે સુશીલો
સુસંયતો સુવ્રતો ઋજુભૂતઃ ।
અધ્યાપકો ભોતિ સમાપ્તપાદઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
માતા પિતા ભગિની ભ્રાતરો ચ
યે ચાપિ જ્ઞાતયો અનન્યપક્ષિકા ।
ચરામ ધર્મં પરલોકહેતોઃ
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
માતા પિતા ભગિની ભ્રાતરો ચ
યે ચ કુલપ્રેષ્યકરા ભવન્તિ ।
ચરામ ધર્મં પરલોકદર્શી
તસ્મા હિ અસ્માદ્ દહરો ન મૃય્યતિ ॥
ધર્મો હિ વૈ રક્ષતિ ધર્મચારિં
[_મ્વુ_2.81_] છત્રં મહન્તં યથ વર્ષકાલે ।
એષો નુશંસો ધર્મે સુચીર્ણે
ન દુર્ગતિં ગચ્છતિ ધર્મચારી ॥
અધર્મચારી હિ નરો પ્રમત્તો
યાં યાં ગતિં ગચ્છતિ અધર્મચારી ।
સો નં અધર્મો ચરિતો હનાતિ
સામં ગૃહીતો યથ કૃષ્ણસર્પો ॥
ન હિ ધર્મો અધર્મો ચ ઉભૌ સમવિપાકિનૌ ।
અધર્મો નિરયં નેતિ ધર્મો પ્રાપેતિ સ્વર્ગતિં ॥
ધર્મો હિ વૈ રક્ષતિ ધર્મચારિં
છત્રં મહન્તં યથ વર્ષકાલે ।
ધર્મેણ ગુપ્તો મમ ધર્મપાલો
અન્યસ્ય અસ્થીનિ સુખી કુમારો ॥
સો બ્રાહ્મણો સપરિવારો ભોજયિત્વા બ્રહ્માયુના બ્રાહ્મણેન વિસર્જિતો સો ચ બ્રાહ્મણો આશ્રમં ગતો ધર્મપાલં ચ માણવકં તહિં આશ્રમે પશ્યતિ । તે દાનિ સર્વે વિસ્મિતા સુષ્ટુ પુરોહિતેન જ્ઞાતં ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્માયુર્ નામ બ્રાહ્મણો અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એત દેવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્માયુર્ નામ બ્રાહ્મણઃ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્માયુસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ધર્મપાલો નામ પુત્રો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । એષ રાહુલો તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રહ્માયુસ્ય
[_મ્વુ_2.82_] ધર્મપાલો નામ પુત્રો અભુષિ । તદાપિ એષો મયા જ્ઞાતો એતરહિં પિ મયા ચિરપ્રનષ્ટા શાકિયમુષ્ટિઃ જ્ઞાતા ॥
_____ઇતિ શ્રીધર્મપાલસ્ય જાતકં સમાપ્તં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તં આહન્સુઃ ॥ દૂરં ભગવતો ઇષુ ક્ષિપ્તં ॥ બહ્ગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવઃ એતરહિં એવ મયે દૂરં ઇષુ ક્ષિપ્તં ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ હિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં નગરે વારાણસી કાશિજનપદે રાજા રાજ્યં કારયતિ મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો કૃતપુણ્યો મહેશાખો । તસ્ય દાનિ વિસ્તીર્ણં રાજ્યં યાવત્ તક્ષશિલાં સમાજ્ઞાપયતિ ॥ સો કનીયસં ભ્રાતરં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા વારાણસ્યા તક્ષશિલાયાં આગતો ॥ સો દાનિ તક્ષશિલાયાં વસતિ । અન્યેન ચ રાજ્ઞા વારાણસેયો ચતુરઙ્ગેન બલકાયેન વેષ્ટિતો ॥ તસ્ય તેન ભ્રાતરેણ વારાણસીતો તક્ષશિલાં દૂતો પ્રેષિતો । આગચ્છાહિ ઇમો હં પરચક્રેણ ઉપરુદ્ધો ॥ તેન રાજ્ઞા તક્ષશિલાયાં સ્થિતેન દૂતાનાં સકાશાતો શ્રુત્વા ભૂર્જસ્મિં તસ્ય રાજ્ઞો યેન વારાણસેયો વેઠિતો નામં લિખિત્વા તં ભૂર્જં કાણ્ડે પરિવેઠિત્વા સૂત્રેણ સુનદ્ધં કૃત્વા વારાણસીં ક્ષિપ્તં ॥ સો કાણ્ડો તસ્ય રાજ્ઞો પાદમૂલે સ્થિત્વા પાદફલકં ખણ્ડખણ્ડીકૃતં । સો રાજા તસ્ય પુરુષસ્ય ચ વિસ્મિતો । અહો ઉત્સાહો ચ મુષ્ટિસંબન્ધો ચ યત્ર નામ વારાણસ્યાં સ્થિતેન કાણ્ડં ક્ષિપ્તં । ઇમં એવં દૂરમ્ આગતો મમ પાદમૂલે ફલકે નિપતિતો ઇત્થં તેન અહં ન હતો ॥ તેન રાજ્ઞા તતઃ કાણ્ડાતો મુંચિત્વા તં ભૂર્જં વાચિતં તત્ર ચ ભૂર્જે એવં લિખિતં ॥
[_મ્વુ_2.83_] એષો તે તક્ષશિલાયાં સ્થિતો પાદફલખણ્ડણો ।
યદિ સિ ન મરિતુકામો ઓસક્ક મમ રાજ્યતો ॥
સો દાનિ ભૂયસ્યા માત્રયા ભીતો ત્રસ્તો । અહં જાનામિ વારાણસીતો અયં શરો આગતો તિ । તેનાહં વિસ્મયં પ્રાપ્તો । અયં ચ તક્ષશિલાયાં સ્થિતેન ક્ષિપ્તો ॥ સો તત્રૈવ સ્થાને દેવશરસ્ય દેવકુલં કૃત્વા તં શરં દેવકુલે પ્રતિષ્ઠાપેત્વા પુજાસત્કારં કૃત્વા સો પ્રક્રાન્તો ॥
___ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજા અભૂષિ યેન તક્ષશિલાયાં સ્થિતેન વારાણસીં કાણ્ડં ક્ષિપ્તં । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવો તેન કાલેન તેન સમયેન કાશિરાજા અભૂષિ । તદાપિ મયા દૂરં શરો ક્ષિપ્તો એતરહિં પિ મયા શરો દૂરં ક્ષિપ્તો ॥

_____ઇતિ શ્રીશરક્ષેપણં જાતકં સમાપ્તં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કથં ભગવતા યશોધરા શિલ્પેન લબ્ધા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો ઇદાનિં એવ મયા યશોધરા શિલ્પેન લબ્ધા અન્યદાપિ મયા યશોધરા શિલ્પેન લબ્ધા ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાવં મિથિલાયા અર્ધયોજનં યવકચ્છકં નામ ગ્રામં । તસ્ય યવકચ્છકસ્ય વાહ્યેન એકં કર્મારગ્રામં ॥ તહિં કર્મારગ્રામિકસ્ય ધીતા અમરા નામ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા ચ પણ્ડિતા પ્રતિભાનસંપન્ના ચ ॥ યવકચ્છકગ્રામિકસ્ય મહૌષધો નામ પુત્રો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો । તેન ક્ષેત્રારણ્યં અણ્વન્તેન અમરા કર્મારદારિકા દૃષ્ટા ભક્તમ્ આદાય ગચ્છન્તી ॥ તાં
[_મ્વુ_2.84_] મહૌષધો પૃચ્છતિ ॥ ભદ્રે કા નામ ત્વં કિન્ તે નામ ॥ અમરા આહ ॥ યેનતથાગતં નામ ॥ મહૌષધો આહ ॥ ભદ્રે કેષાં ત્વં ॥ સા આહ ॥ યેહિ ઓષિણો તેષામ્ અહં ॥ મહૌષધો આહ ॥ ભદ્રે કેન ગચ્છસિ ॥ સા આહ ॥ યચ્છત્રં તન ગચ્છામિ ॥ મહૌષધો આહ ॥ ભદ્રે કહિંગમિ ॥ અમરા આહ ॥ સંશ્રિતાયાન્તં તહિંગમિ ॥ અથ ખલુ મહૌષધો અગ્રપણ્ડિતો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથયા અધ્યભાષે ॥
અમરા નૂનં તે નામ કર્મારસ્યાસિ દારિકા ।
ચિત્તેન ભૂતં પ્રજાનાસિ ક્ષેત્રં વો દક્ષિણાદિશિ ॥
તસ્યા દાનિ દારિકાયે ચ ત્રયો વ શીર્ષો અક્ષી ચ અંજિતા વસ્ત્રા ચ શુદ્ધા ક્ષુદ્રાયે ચ ય્વાગૂયે ઘટિકા હસ્તે ॥ અથ ખલુ મહૌષધો અગ્રપણ્ડિતો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથાયે અધ્યમાષે ॥
કેન તે અંજિતં શીર્ષં કેનં અક્ષી અંજિતા ચ તે ।
વસ્ત્રા ચ કેન તે શુદ્ધા ય્વાગુ ક્ષુદ્રા ચ કેન તે ॥
અથ ખલુ અમરા કર્મારદારિકા મહૌષધં મહાપ્રાજ્ઞં ગાથાયે અધ્યભાષે ॥
સુતૈલા . . . . . શીર્ષં અભ્યંજનં ચ લાસકં ।
વસ્ત્ર-અવસ્ત્રતા શુદ્ધા ય્વાગૂ ક્ષુદ્રા ચ નોદકો ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથયા અધ્યભાષતિ ॥
યદિ તં નૂનં તે તૈલં અંજનં ચાપિ લોલિકા ।
વસ્ત્રા ચ ઉત્સવિકા તે અલ્પે દેવેન વર્ષિતા ॥
[_મ્વુ_2.85_] સા દાનિ કર્મારદારિકા ભક્તસ્ય રસકુણ્ડં પાણ્ડરાયે શાટિકાયે ઓછન્નં વર્ષેણ આદાય ગચ્છતિ ॥ અથ ખલુ મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથાયે અધ્યભાષતિ ॥
તુવં યમ્ એતં હિમપાણ્ડરેણ
છન્નં કુણ્ડં હરસિ જીવનાયે ।
પૃચ્છામિ તે અભરે એતમ્ અર્થં
કસ્ય તં ભક્તં હરસિ મનોજ્ઞે ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો અમરા કર્મારદારિકા મહૌષધં મહાપ્રાજ્ઞં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
. . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . ભક્તં હરામિ પાદપે ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથાયાં પ્રત્યભાષે ॥
પિતા તે વર્ષત્રિંશત્કો નેલાયકો પિતામહો ।
દશવર્ષાસિ જાતીયે એવં ધારેમિ દારિકે ॥
મહૌષધો આહ ॥
યસ્મિં પ્રવુત્થે દુઃખિતા તે માતા ભવતિ દુર્મના ।
તે તં માતા ચ માર્ગતે કહિં સો અમરે ગતો ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવઃ અમરા કર્મારદારિકા મહૌષધં મહાપ્રાજ્ઞં ગાથયા પ્રત્યભાષે ॥
યત્ર મૃતાશ્ ચ શ્વસન્તિ દગ્ધો ચ પુન દહ્યતિ ।
જ્ઞાતિભિર્ વધ્યતે જ્ઞાતિસ્ તત્ર મહ્યં પિતા ગતો ॥
[_મ્વુ_2.86_] અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથયા પ્રત્યભાષે ॥
કર્મારભસ્ત્રાઃ શ્વસન્તિ અંગારં પુન દહ્યતિ ।
લોહં લોહેન પીડેતિ કર્મારશાલાં પિતા ગતો ॥
માર્ગં પૃચ્છિતા આખ્યાહિ ક્ષેમં અકુટિલં ઋજું ।
અકણ્ટકં ચ નો ભદ્રે ગંસામિ યવકચ્છકં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો કર્મારદારિકા મહૌષધં મહાપ્રાજ્ઞં ગાથયા પ્રત્યભાષે ॥
યેન સપ્તાભિરંગા ચ દ્વિગુણપ્લાશા ચ પાદપાઃ ।
યેન અશેશિ ન તેન વ્રજેસિ ન તેન અશેસિ ॥

એષો માર્ગો યવકચ્છકસ્ય યદિ પણ્ડિતો સિ જાનાહિ ॥ અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથાયે પ્રત્યભાષે ॥
યતો યવા કદાખ્યા ચ કોવિદારા ચ ફુલ્લિતા ।
વામં માર્ગં ગ્રહેત્વાન ગચ્છામિ યવકચ્છકં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો અમરા કર્મારદારિકા મહૌષધં મહાપ્રાજ્ઞં ગાથયા પ્રત્યભાષતિ ॥
ગચ્છ બ્રાહ્મણ માર્ગેણ ભક્તો તં ભક્ષયિષ્યસિ ।
પિતૄહિ પુત્રા સિધ્યન્તિ તેષાં માસેન ભોક્ષ્યસિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથયા પ્રત્યભાષે ॥
શુષ્કં ઇન્ધનં વેણૂહિ કરીરં તત્ર સિધ્યતિ ।
તેષાં માસેન ભોક્ષ્યામિ એષ ગંસામિ વો ગૃહં ॥
[_મ્વુ_2.87_] અથ ખલુ ભિક્ષવો અમરા કર્મારદારિકા મહૌષધં મઃઆપ્રાજ્ઞં ગાથયા પ્રત્યભાષતિ ॥
વસ બ્રાહ્મણ મો ગૃહે યજ્ઞો યમ્ અત્ર ભેષ્યતિ ।
માતા મે દેવરાજેન મહાયજ્ઞં યજિષ્યતિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથયા પ્રત્યભાષતિ ॥
માતુ તે દેવરાજસ્ય યં યજિતં યજિષ્યતિ ।
તં યજ્ઞમ્ અનુભેષ્યામિ એષ ગંસામિ તે ગૃહં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં માતાપિતૄણાં સકાશાતો ભાર્યાર્થં યાચયતિ ॥ તે અમરાયે માતાપિતરા આહંસુ ॥ ન વયં દારિકામ્ અકર્મારસ્ય દદામ ॥
___મહૌષધો ચ ભિક્ષવો મહાપ્રાજ્ઞો સર્વશિલ્પેહિ અભિજ્ઞો । તસ્ય ભવતિ ॥ કિં કર્મારાણાં સર્વચૂર્ણકર્મં । સૂચીયો । કર્મારો યો શક્નોતિ સૂચી પિ કર્તું સો આચરિયો ॥ મહૌષધેન કોશપ્રક્ષિપ્તા સૂચી કૃતા એકત્ર કોશકે સપ્ત સૂચીયો પ્રક્ષિપ્યન્તિ । તે સર્વે અષ્ટ સૂચીયો એકા સૂચી ભવન્તિ । સાપિ એકા અષ્ટ સૂચીયો ભવતિ ॥ મહૌષધો તાં સૂચીમ્ આદાય તં કર્મારગ્રામં ગતો વિક્રિણિતું ॥ કર્મારગ્રામિકસ્ય પથા ગત્વા ઘોષેતિ ॥ સૂચી વિક્રેયા યસ્ય કાર્યં સ ક્રિણાતુ ॥
નિક્કટ્ટકચ્છા સુકૃતા તીક્ષ્ણાગ્રા વટ્ટયાસિકા ।
સૂચી કર્મારગ્રામસ્મિં વિક્રીણામિ વિક્રીથ મે ॥
[_મ્વુ_2.88_] સા દારિકા મહૌષધસ્ય શબ્દં શ્રુત્વા નિર્ધાવિતા । સા મહૌષધં ગાથયા અધ્યભાષે ॥
અત્ર શક્તીયો ક્રિયન્તિ નારાચા અથ તોમરા ।
ઇહૈવ તાનિ ક્રિયન્તિ સૂચીયો વડિશાનિ ચ ॥
ઉન્મત્તકો સિ પુરુષ અથવાસિ વિચિત્તકો ।
યો ત્વં કર્મારગ્રામસ્મિં સૂચી ક્રિણિતુમ્ ઇચ્છસિ ॥
અથ ખલુ મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો અમરાં કર્મારદારિકાં ગાથયા પ્રત્યભાષિ ॥
સૂચી કર્મારગ્રામસ્મિં વિક્રેતવ્યા પ્રજાનતા ।
આચાર્યા એવ જાનન્તિ કર્મં સુકરદુષ્કરં ॥
સચેત્ તે ભદ્રે જાનેયા પિતા સૂચી મયા કૃતા ।
સ્વયં વ મે પ્રવારેયા પ્રત્તં તે ચ પિતુ વરં ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો અમરા કર્મારદારિકા પિતરં ગાથયા અધ્યભાષતિ ॥
ઇમં તાત નિશામેહિ શિલ્પકો યથ ભાષતિ ।
કર્મારપુત્રો નિપુણો કુશલો સૂચિકારકો ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો અમરાયે કર્મારધીતાયે પિતા તાં સૂચિં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાપન્નો ॥ સો તાં ધીતરમ્ આદાય મહૌષધં મહાપ્રાજ્ઞં ગાથાયે અધ્યભાષતિ ॥
ન મે શ્રુતા વા દૃષ્ટા વા સૂચી એતાદૃશા મયા ।
તુષ્ટો સ્મિ એતેન કર્મેણ ઇમાં કન્યાં દદામિ તે ॥
[_મ્વુ_2.89_] ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્ંઆકમ્ એવં અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન મહૌષધો મહાપ્રાજ્ઞો । ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન મહૌષધો નામ અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનઃ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યસ્ સ તેન કાલેન તેન સમયેન કર્મારગ્રામિકો અભૂષિ । ન ખલુ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવઃ મહાનામશાક્યો તેન કાલેન તેન સમયેન સો કર્મારગ્રામિકો અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવર્ યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન અમરા નામ કર્મારગ્રામિકધીતા અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષા સા ભિક્ષવો યશોધરા તેન કાલેન તેન સમયેન કર્મારધીતા અભૂષિ ॥ તદાપિ એષા મયા શિલ્પેન લબ્ધા એતરહિં પિ મયા શિલ્પેન લબ્ધા ॥
_____સમાપ્તં અમરાયે કર્મારધીતાયે જાતકં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ વીર્યેણ ભગવતા યશોધરા લબ્ધા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો એતરહિં એવ મયા યશોધરા વીર્યેણ લબ્ધા અન્યદાપિ મયા એષા વીર્યેણ લબ્ધા ॥ ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ અતીતમધ્વાને વારવાલિનગરે બ્રાહ્મણઃ ત્રયાણાં વેદાનાં પારગો સનિર્ઘણ્ઠકૈઠભાનાં ઇતિહાસપંચમાનાં અક્ષરપદવ્યાકરણે કુશલો સો યં આચાર્યો બ્રાહ્મણવેદેષુ પંચ માણવકશતાનિ વેદાં મન્ત્રાં વાચયતિ ॥ તસ્ય દાનિ બ્રાહ્મણસ્ય શિરિર્ નામ ધીતા પ્રાસાદિકા દર્શનીયા પરમાયે શુભાયે વર્ણપુષ્કરતાયે સમન્વાગતા ॥
[_મ્વુ_2.90_] તસ્યેદાનિ બ્રાહ્મણસ્ય સમુદ્રપટ્ટને યજ્ઞં કારયન્તેન યાજ્યેન તસ્ય ઉષાધ્યાયસ્ય પ્રેષિતં । સ્વયં વાગચ્છે કંચિદ્ વા પ્રેષેહિ અર્થમાત્રં તે દાસ્યામિ ॥ સો તેષાં પંચાનાં વટુકશતાનામ્ આહ ॥ કો વો ત્ર ઉત્સહતિ સમુદ્રપટ્ટનં ગન્તું અમુકસ્ય સાર્થવાહસ્ય મૂલં । યો ગમિષ્યતિ તસ્ય શિરિકાં માણવિકાં દાસ્યામિ ॥ તત્ર માણવકો પણ્ડિતો ચ ઉત્થાનવન્તો ચ વીરિયવન્તો ચ । તસ્ય તહિં શિરિયે અધિમાત્રં પ્રેમં । સો ઉત્સહિતો ઉપાધ્યાય અહં ગમિષ્યામિ ॥ સો તેન ઉપાધ્યાયેન લેખં દત્ત્વા યાનપાત્રમ્ અરુહિય વિસર્જિતો ॥

___સો અનુપૂર્વેણ સમુદ્રપટ્ટનં ગતઃ । તેન તં લેખં તસ્ય સાર્થવાહસ્ય ઉપનામિતં ॥ તેન સાર્થવાહેન તમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય લેખં વાચેત્વા રત્નાનિ ચ હિરણ્યસુવર્ણં દત્ત્વા વિસર્જિતો ॥ સો તતો પિ સમુદ્રપટ્ટનાતો યત્ર કાલે યાનપાત્રે વારવાલિં પ્રસ્થિતો સો તેન યાનપાત્રેણ અનુપૂવેણ વારવાલિં આગતો । સો દાનિ તતઃ યાનપાત્રાતો પ્રતિનાવં આરુહિષ્યતીતિ । સંમર્દે ચ સમાને સા પોટલિકા સમુદ્રે પતિતા ॥ તસ્ય માણવસ્ય ભવતિ । ઇયં મયા ઈદૃશેન યત્નેન સમુદ્રપટ્ટનાતો આનેત્વા ઇહ પ્રતિનાવં આરુહન્તેન સમુદ્રે પતિતા તિ । કો અત્ર ઉપાયો ભવેય યેન એતં ધનં લભેયં । નાસ્તિ અન્યો ઉપાયો નાન્યત્ર એતં સમુદ્રં ઉત્સિઞ્ચામિ ॥ સો લોહવદ્ધકં તત્તકં આદાય સમુદ્રકૂલમ્ આગતઃ । સો સમુદ્રકૂલે વદ્ધકં નિક્ષિપિત્વા કચ્છાં બન્ધતિ સમુદ્રદેવતા ચ બ્રાહ્મણવેષેણ ઉપસંક્રમિત્વા આહન્સુઃ ॥ કિમ્ ઇદં ॥ માણવ આહ ॥ ઉત્સિચામિ
[_મ્વુ_2.91_] મહોદધિં ॥ બ્રાહ્મણ આહ ॥ મહોદકો ન શક્ષ્યતિ ઉત્સંચિતું ॥ માણવો આહ ॥
દીર્ઘા બ્રહ્મા અહોરાત્રા લોહવર્ધં ચ તત્તકં ।
દક્ષસ્ય અપ્રમત્તસ્ય ન શિરી ભવતિ દુર્લભા ॥
શૃણોથ વીર્યં પુરુષોત્તમસ્ય
બલં ચ સ્થામં ચ પરાક્રમં ચ ।
યં માણવો પિ પુરિમાસુ જાતિષુ
એતસ્ય અર્થે અવતીર્ણો સાગરં ॥
તદા મણિ તસ્ય પ્રણષ્ટમ્ આસીત્*
સો વ બભાષે ક્ષપયિષ્ય સાગરં ।
કરોથ યત્નં યં મણિં લભેયં
મા અનપેક્ષી દુઃખિતા ભવિષ્યથ ॥
સુવર્ણનાગાસુરયક્ષરાક્ષસા
ત્રસ્તા અભૂ યાનિ સમુદ્રમધ્યે ।
યથા ચ મેઘાનિ સમાકુલાનિ
નિનાદનિર્ઘોષં વિનિશ્ચરન્તિ ॥
અથ દેવતા ઉગ્ગમિ સાગરાતો
સંત્રસ્તા વ્યવલોકયતિ ચતુર્દિશં ।
સા અદ્દસાસિ માણવમ્ ઉત્સહન્તં
ઉત્સિઞ્ચિતું ક્ષપયિતું ચ સાગરં ॥
સા ઉત્તરિત્વા પુરતો તમ્ અબ્રવીત્*
કિં માણવ માર્ગસિ સાગરાતો ।
[_મ્વુ_2.92_] આખ્યાહિ અસ્માકં વયં અપિ અનુ-
દાસ્યામ માપદ્ય વિહન્યમાનઃ ॥
મણી મમ દેવતે અત્ર નષ્ટો
સો હં ગવેષામિ મહાસમુદ્રે ।
આપં ક્ષપિત્વાન મણિં લભેયં
તસ્યાર્થમ્ ઉત્સિંચિ મહાસમુદ્રં ॥
બહૂનિ બાલાનિ ચરન્તિ લોકે
અર્થે ચ ધર્મેષુ ચ વિપ્રમૂઢા ।
તુવં પિ ભો પરમબુદ્ધિ માણવ
યં દુર્લભં લોકિ તુવં ગવેષસિ ॥
અશીતિ પૂગા ચતુરો ચ વારિણો
નિર્યાતિ યસ્યાપિ ન તેન જ્ઞાયતિ ।
હેષ્ટા ચ તોયસ્ય અનન્તપાણી
કથં તુવં ઉત્સહસે ક્ષપેતું ॥
ઉપેન્તિ યત્ર બહવો સ્રવન્તિયો
વૃષ્ટિ અનન્તા પ્રપતન્તિ સાગરો ।
આવાસભૂતો ચ મહર્દ્ધિકાનાં
કથં તુ ઉત્સર્યતિ ધર્મશાસ્ત્રં ॥

યસ્ ત્વં અકર્મં કુરુષે દુર્બુદ્ધિઃ
સખિન્નગાત્રો નચિરેણ ભેષ્યસિ ।
તડાગમાત્રં ન પ્રભોસિ શોષિતું
નૈવ તુહ્યં પ્રતિરૂપં માણવા ॥
[_મ્વુ_2.93_] યં ચોદયિત્વા પરિભાષિ દેવતે
તત્રાર્થં પશામિ તે છિન્નસાગરં ।
શ્રોતં ન ખનેય ન મૂલમ્ ઉદ્ધરેત્*
ન ત્વ્ અન્તરં યસ્ય ન પારમ્ ઉત્તરેત્* ॥
નાહં કુશીદો સ્વમણિં ત્યજેયં
ધનં હરિત્વાહં શમેયં વીર્યં ।
કરોન્તુ ભૂતા વચનં મમેહ
તથા ભણેયં ન તથા ભણેયં ।
હુતાશનં પ્રજ્વલિતં ન સંનમે
સચન્દ્રતારાં પરિવર્તયે મહીં ॥
[સા દેવતા તત્ર વિચિન્તયન્તિ]
દાતવ્યં મે તં મણિ માણવસ્ય
યથા ન એષો ક્ષપયે સમુદ્રં ।
એષો ચ ગૃહ્યાન મણિં પ્રણીતં
ગચ્છે માણવ સિદ્ધયાનપાત્રો ॥
સર્વત્ર વીર્યવાન્ સાધુ કુશીદો દુઃખં જીવતિ ।
સો યં વીર્યપ્રભાવેન ધનમ્ આદાય ગચ્છતિ ॥
પૂર્વેનિવાસં ભગવાન્ પૂર્વેજાતિમ્ અનુસ્મરન્* ।
જાતકમ્ ઇદમ્ આખ્યાસિ શાસ્તા ભિક્ષુણમ્ અન્તિકે ॥
તે સ્કન્ધા તાનિ ધાતૂનિ તાનિ આયતનાનિ ચ ।
આત્માનં ચ અધિકૃત્ય ભગવાન્ તમ્ અર્થં વ્યાકરે ॥
[_મ્વુ_2.94_] અનવરાગ્રસ્મિં સંસારે યત્ર મે ઉષિતં પુરા ।
માણવકો તદા આસિ શિરિ આસી યશોધરા ।
એતમ્ અર્થં વિજાનેત્વા એવં ધારેથ જાતકં ॥
એવમ્ ઇમં અપરિમિતં બહુદુઃખં ઉચ્ચનીચચરિતં પુરાણં વિગતજ્વરો વિગતભયો અશોકો સ્વજાતકં ભગવાં ભાષતિ ભિક્ષુસંઘમધ્યે ॥ ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુન ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન માણવકો ભવતિ યસ્ય તં મહાસમુદ્રે ધનં પતિતં । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અહં સો ભિક્ષવો તેન કાલેન તેન સમયેન માણવકો અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવો યુષ્માકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન વારવાલીનગરે બ્રાહ્મણસ્ય શિરિ નામ સા માનવકધીતા અભૂષિ । ન ખલ્વ્ એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષા સા ભિક્ષવઃ યશોધરા તેન કાલેન તેન સમયેન વારવાલિયે નગરે બ્રાહ્મણસ્ય શિરિ નામ ધીતા અભૂષિ । તદાપિ મયા એષા વીર્યેણ લબ્ધા એતરહિં પિ એષા મયા વીર્યેણ લબ્ધા ॥
_____ઇતિ શ્રીશિરિજાતકં સમાપ્તં ॥
ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ ભગવતા યશોધરા ખેદેન લબ્ધા ॥ ભગવાન્ આહ ॥ ન ભિક્ષવો ઇદાનીમ્ એવ યશોધરા ખેદેન લબ્ધા અન્યદાપિ એષા મયા મહતા ખેદેન મહતા શ્રમેણ મહતા વીર્યેણ લબ્ધા ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવો ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અતીતમ્ અધ્વાનં હસ્તિનાપુરે રાજા સુબાહુર્ નામ રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો ષષ્ટિનગરસહસ્રાણામ્ ઈશ્વરો ॥
[_મ્વુ_2.95_] તસ્ય સુધનુર્ નામ કુમારો એકપુત્રો પ્રાસાદિકો દર્શનીયો રૂપવાન્ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો ગુણવાન્ માતૃજ્ઞો પિતૃજ્ઞો પિત્રા સુબાહુના યુવરાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતો ॥ સો અમાત્યેહિ સાર્ધં તાનિ પૈતૃકાનિ નગરસહસ્રાણિ પરિપાલેતિ ॥ રાજા સુબાહુઃ રાજકૃત્યતો ઓધૃતભારો રાજકુલે ઉપરિપ્રાસાદવરગતો નિર્વૃતો આસતિ । તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો સુબાહુસ્ય આસન્નરાજા સુચન્દ્રિમો નામ વયસ્યો સન્નિકૃષ્ટો સિંહપુરે નગરે રાજ્યં કારયતિ કૃતપુણ્યો મહેશાખ્યો મહાબલો મહાકોશો મહાવાહનો ॥ તસ્ય દાનિ રાજ્ઞો સુચન્દ્રિમસ્ય મહાયજ્ઞો પ્રત્યુપસ્થિતો । સર્વભૂતેહિ યજ્ઞં યજિષ્યામિ । તેન યત્તકા વિજિતવાસિનો લુબ્ધકાઃ તેષામ્ આણત્તી દિન્ના । સર્વભૂતેહિ યજ્ઞં યજિષ્યામિ । યે તે સ્થલચરાઃ પ્રાણા અપદા વા દ્વિપદા વા ચતુર્પદા વા બહુપદા વા તાનિ સર્વાણિ પ્રાણકજાતીનિ સમાનેથ ॥ નિષાદા પિ ઉદ્દિષ્ટાઃ । યે કેચિજ્ જલચરા પ્રાણાઃ તેન ઉપસ્થપેથ સર્વભૂતેહિ યજ્ઞં યજિષ્યામિ ॥
મનસા દેવાનાં વચસા પાર્થિવાનાં ।
નચિરેણાઢ્યાનાં કર્મણા દરિદ્રાણામ્ ઇતિ ॥
રાજ્ઞો વચનમાત્રેણ લુબ્ધકેહિ ચ નિષાદેહિ ચ જલચરા ચ સ્થલચરા ચ પ્રાણકજાતીયો સમાનીતા મહં ચ વાટં માપેત્વા તત્ર તાનિ સ્થલચરાણિ પ્રાણકજાતીનિ ઉપરુદ્ધાનિ । યાનિ પિ જલચરાણિ તાનિ સમાનેત્વા પુષ્કરિણીયં ઓરુદ્ધાનિ । કિન્નરીવર્જિતં સર્વપ્રાણકજાતીયો સમાનીતાઃ ॥
___અથ ખલુ રાજ્ઞો સુચન્દ્રિમસ્ય યં કાલં યજ્ઞવાટો સર્વોપકરણેહિ સજ્જીકૃતો તતો શીર્ષસ્નાતો આહતવસ્ત્રનિવસ્ત્રો ઉપરિપ્રાસાદવરગતો ગન્ધપુષ્પધૂપૈર્ અર્ચનં કૃત્વા ચતુર્દિશમ્ અંજલિં પ્રણામેત્વા યેન ભગવન્તઃ પુરસ્તિમદક્ષિણપશ્ચિમોત્તરાયે દિશાયે
[_મ્વુ_2.96_] ઋષયો ચતુર્ધ્યાનલાભિનો પંચાભિજ્ઞા મહર્દ્ધિકા મહાનુભાવા અન્તરીક્ષચરાસ્ તાન્ અહં યજ્ઞવાટે નિમન્ત્રયામિ ॥ તત્ર દાનિ યે ઋષયો ચતુર્ધ્યાનલાભિનઃ પંચાભિજ્ઞા મહર્દ્ધિકા મહાનુભાવા તે સમન્વાહરિત્વા વૈઃઆયસેન ઋદ્ધ્યા યજ્ઞવાટં ગતાઃ ॥ સો દાનિં રાજા સુચન્દ્રિમો તાન્ ઋષીં યજ્ઞવાટે આગતાં દૃષ્ટ્વા પ્રમુદિતો પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો પાદાભિવન્દનં કૃત્વા એતદ્ ઉવાચ ॥ પ્રત્યવેક્ષન્તુ ભગવન્તો યજ્ઞવાટં કિં પરિપૂર્ણં ન વેતિ ॥ તે દાનિ ઋષયઃ પ્રત્યવેક્ષિત્વા રાજાનં સુચન્દ્રિમમ્ એતદ્ ઉવાચ ॥ મહારાજ સર્વો પરિપૂર્ણો યજ્ઞવાટો એકેન અઙ્ગેન ઊનો ॥ રાજા આહ ॥ કતમેન અઙ્ગેન ઊનો ॥ ઋષયો આહુ ॥ દેવ કિન્નરીયે ઊનો ॥ અથ ખલુ રાજા સુચન્દ્રિમો લુબ્ધકાન્ આહ ॥ તેષામ્ ઋષીણાં ભગવતાં યજ્ઞવાટે કિન્નરીયે અર્થો તં ગચ્છથ યત્નં કરોથ યથા મમ કિન્નરીં આનેથ ॥ તહિં દાનિ યો તેષાં લુબ્ધકસહસ્રાણાં સર્વપ્રધાનો લુબ્ધકો વીર્યેણ ચ લબેન ચ પૌરુષેણ ચ સો તેહિ લુબ્ધકેહિ સર્વગણેન ઉત્સાહિતો । ત્વં પ્રતિબલો કિન્નરીં સમર્થો આનયિતું ॥ સ લુબ્ધકો ગણેન ઉત્સાહિતો સમાનો રાજ્ઞા ચ સુચન્દ્રિમેન ધનુકલાપમ્ આદાય અનુહિમવન્તં પ્રવિષ્ટઃ ॥
___તહિં અન્યતરં હિમવન્તે પશ્યતિ ઋષિસ્ય આશ્રમં રમણીયં મૂલપત્રફલોપેતં ॥ સો તં ઋષિમ્ ઉપસંક્રાન્તો ઋષિસ્ય પાદવન્દનં કૃત્વા સ્થિતઃ ઋષિણા એહિ સ્વાગતવાન્ ઇતિ આચષ્ટો સ્વાગતન્ તે એતાં શિવિકાં નિષીદાહિ ॥ ઋષિણા તસ્ય લુબ્ધકસ્ય સારાયણીયં કૃતં । યથા ઋષિધર્મો ફલોદકમ્ ઉપનામિતં ॥ સો દાનિ ફલાનિ પરિભુંજિય પાનીયં પિબિત્વા તત્ર આસતિ । તત્ર ચ ઋષિસ્ય મૂલે અશ્રુતપૂર્વં ચ મધુરં ગીતશબ્દં શૃણોતિ ॥ સો તં ઋષિં પૃચ્છતિ ॥ ભગવં કસ્ય એતં એવં મનોજ્ઞં ગીતશબ્દં

[_મ્વુ_2.97_] દેવકન્યાનાં નાગકન્યાનાં ॥ ઋષિ આહ ॥ ન એતં દેવકન્યાનાં ગીતશબ્દં ન નાગકન્યાનાં કિન્નરીનાં એતં ગીતશબ્દં ॥ સો દાનિ તમ્ ઋષિં પૃચ્છતિ ॥ ભગવન્ ઇમં ગીતશબ્દં શ્રૂયતે ન ચ દૃશ્યન્તિ । કહિં વા ગાયન્તિ ॥ ઋષિ આહ ॥ ઇમસ્ય આશ્રમસ્ય ઉત્તરે પાર્શ્વે મહાપદ્મિની તહિં સર્વાર્તુકાનિ સર્વકાલિકાનિ ઉત્પલકુમુદપદુમપુણ્ડરીકસૌગન્ધિકાનિ । તત્ર કૈલાસાતો પર્વતાતો દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો મનોહરા નામ ધીતા બહૂહિ કિન્નરેહિ કિન્નરીહિ ચ પરિવૃતા એતાં પદ્મિનીં ક્રીડાર્થમ્ આગચ્છતિ ॥ સો પણ્ડિતો લુબ્ધકો તમ્ ઋષિં ઉપાયેન પૃચ્છતિ ॥ આહ ॥ ભગવં શ્રુણીયતિ અસ્તિ કેચિત્* મનુષ્યા કિન્નરીહિ સાર્ધં ક્રીડન્તિ પરિચારેન્તિ । કથન્ તે મનુષ્યાણાં કિન્નરીયો વશગતા ભવન્તિ ॥ ઋષિ આહ ॥ સત્યવાક્યેન એતા બધ્યન્તિ ન શક્નોન્તિ અન્તરહાયિતું ॥ માધુર્યેણ ચ ઋષિણા અસમન્વાહરિત્વા ઋજુભાવેન આચક્ષિતં ન જાનાતિ કિન્નરીયે એતસ્ય અર્થો તિ ॥

___સો દાનિ લુબ્ધકો તસ્ય ઋષિસ્ય અભિવાદનં કૃત્વા તં પદ્મસરં ગતો યત્ર સા દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો ધીતા ક્રીડતિ ॥ તા દાનિ કિન્નરીયો ગીતકૃત્યે પ્રમત્તા જલદર્દરકે ચ તં લુબ્ધકં ન પશ્યન્તિ । સા ચ તત્ર મનોહરા સર્વપ્રધાના રૂપેણ ચ સ્વરેણ ચ ॥ તેન લુબ્ધકેન શ્રવણપથે સ્થિતેન સા મનોહરા સત્યવાક્યેન બદ્ધા ॥
ધીતા ત્વં કિન્નરરાજસ્ય દ્રુમરાજ્ઞો યશસ્વિની ।
એતેન સત્યવાક્યેન તિષ્ઠ બદ્ધાસિ કિન્નરી ॥
યથા ત્વં દ્રુમરાજસ્ય ધીતા દ્રુમેણ રાજ્ઞા સંવૃદ્ધા ।
સત્યવચનેન ભદ્રે મનોહરે મા પદં ગચ્છ ॥
સા દાનિ મનોહરા તેન લુબ્ધકેન સત્યવાક્યેન બદ્ધા ન શક્નોતિ અન્તરહાયિતું । તે અન્યે હિ કિન્નરા ચ કિન્નરી ચ સર્વે સમન્તરહિતા ॥
[_મ્વુ_2.98_] સા દાનિ મનોહરા તેન લુબ્ધકેન સિંહપુરમ્ આનીતા । તહિં યજ્ઞવાટં પ્રવેશિતા ॥ કિન્નરીં દૃષ્ટ્વા રાજા સુચન્દ્રિમો મહાં ચ જનકાયો તસ્ય લુબ્ધકસ્ય પ્રીતો સંવૃત્તો ॥ લુબ્ધકેન વિપુલો આચ્છાદો લુબ્ધો ॥ સા બદ્ધા પાશેહિ આનીતા સુચન્દ્રિમસ્ય સિંહપુરં બ્રાહ્મણપુરં સંવૃત્તં યજ્ઞવાટં સમભિનીતા ॥ રાજ્ઞા સુચન્દ્રિમેણ યજ્ઞસ્ય સમુપકરણં સજ્જેત્વા રાજ્ઞો સુબાહુસ્ય હસ્તિનાપુરં દૂતો પ્રેષિતો । સર્વભૂતેહિ મહાયજ્ઞં યજિષ્યામિ આગચ્છ । ઇહ અનુમોદાહિ ॥ રાજ્ઞા સુબાહુના પુત્રો સુધનુકુમારો વિસર્જિતો । ગચ્છ સિંહપુરં સુચન્દ્રિમો રાજા યજ્ઞં યજિષ્યતિ તં અનુમોદાહિ ॥
___સુધનુકુમારો સિંહ્પુરમ્ આગતો અન્યાન્ અપિ બહૂનિ રાજાન શતાનિ । સર્વેષાં ચ સુધનુકુમારો સર્વપ્રધાનો રૂપેણાપિ તેજેનાપિ પરિવારેણાપિ ગન્ધેનાપિ ॥ સુધનુકુમારો તં યજ્ઞવાટં પ્રવિષ્ટઃ બહૂહિ રાજાન શતેહિ પરિવૃતો ॥ તેન તત્ર યજ્ઞવાટે તાનિ બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ દુષ્ટાનિ સ્થલચરજલચરાણિ । સાપિ કિન્નરી દૃષ્ટા ॥ પશ્યન્તસ્યૈવ સુધનુસ્ય કુમારસ્ય કિન્નરીયે ઉદારં પ્રેમં નિપતિતં કિન્નરીયે પિ સુધનુસ્ય પ્રેમં નિપતિતં ॥ યથોક્તં ભગવતા સૂત્રપદે ॥
પૂર્વે વા સંનિવાસેન પ્રત્યુત્પન્ને હિતેન વા ।
સર્વાતં જાયતે પ્રેમં ઉત્પલં વા યથોદકે ॥
એવન્ તેષાં પરસ્પરં દર્શનમાત્રેણ પ્રેમં સંજાતં ॥ સુધનુકુમારો રાજ્ઞો સુચન્દ્રિમસ્ય પૃચ્છતિ ॥ કિસ્ય ઇમે એત્તકા પ્રાણસહસ્રિયો યજ્ઞવાટે ઉપરુદ્ધાયો ॥ સો રાજા આહ ॥ એતેહિ યજ્ઞં યજિષ્યામિ એતેન ચ પ્રભૂતેન ખાદનીયભોનીયેન ॥ કુમારો
[_મ્વુ_2.99_] પૃચ્છતિ ॥ એતસ્ય યજ્ઞસ્ય કિં ફલં કિં ગુણનિર્વૃત્તિ । કેદૃશમ્ એતેન યજ્ઞગુણં નિર્વર્તયિષ્યતિ ઇમં એત્તકં પ્રાણવધં કૃત્વા ॥ રાજા આહ ॥ એતે યત્તકા પ્રાણજાતી અત્ર યજ્ઞે હનિષ્યન્તિ સર્વે સ્વર્ગં ગમિષ્યન્તિ । અહં ચ યત્તકા એતે પ્રાણા એત્થ યજ્ઞે હનિષ્યન્તિ તત્તકાં વારાં સ્વર્ગે ઉપપદ્યામિ ॥ કુમારો આહ ॥ મહારાજ ન એવં એતં મિથ્યાદૃષ્ટિ એષા અહિંસા પરમં ધર્મં ॥ પ્રાણાતિપાતો અધર્મો પ્રાણાતિપાતવૈરમણો ધર્મો । અદિન્નાદાનો અધર્મો અદત્તાદાનવૈરમણો ધર્મો । કામેષુ મિથ્યાચારો અધર્મો કામેષુ મિથ્યાચારવૈરમણો ધર્મો । સુરામૈરેયમદ્યપાનં અધર્મો સુરામૈરેયમદ્યપાનાતો વૈરમણો ધર્મો । મૃષાવાદો અધર્મો મૃષાવાદાતો વૈરમણો ધર્મો । પિશુનવાચા અધર્મો પિશુનવાચાતો વૈરમણો ધર્મો । સંભિન્નપ્રલાપો અધર્મો સંભિન્નપ્રલાપાતો વૈરમણો ધર્મો । અવિદ્યા અધર્મો અવિદ્યાતો વૈરમણો ધર્મો । વ્યાપાદો અધર્મો વ્યાપાદાતો વૈરમણો ધર્મો । મિથ્યાદૃષ્ટિ અધર્મો સમ્યગ્દૃષ્ટિ ધર્મો ॥ દશ કુશલા કર્મપથા ધર્મો ॥ દશહિ મહારાજ અકુશલેહિ કર્મપથેહિ સમન્વાગતાઃ સત્વા નરકેષૂપપદ્યન્તિ । દશહિ કુશલેહિ કર્મપથેહિ સમન્વાગતાઃ સત્વા સ્વર્ગેષૂપપદ્યન્તિ ॥ તદ્ એવં મહારાજેન ન એષ સ્વર્ગાણાં પથો ગૃહીતો નરકેષુ ગમનાય એષ પથો ગૃહીતો ॥ એવં સુધનુસ્ય કુમારસ્ય ધર્મદેશનાં શ્રુત્વા રાજા સુચન્દ્રિમો તે ચ સર્વે રાજાનો સર્વો મઃઆજનકાયો પ્રીતો । તેન રાજ્ઞા સુચન્દ્રિમેણ સુધનુસ્ય કુમારસ્ય ધર્મદેશનાં શ્રુત્વા તે સર્વે પ્રાણકજાતીયો જલચરા ચ સ્થલચરા ચ ઓસૃષ્ટા ॥
[_મ્વુ_2.100_]___મનોહરા કિન્નરી સુધનુસ્ય કુમારસ્ય અલ્લીના । સર્વં ચ કિન્નરભવનં મનસિ ન વર્તતિ સુધનસ્ય પ્રેમેન ॥ સુધનુસ્યાપિ અન્યા ક્રીડાતીયો મનસિ ન વર્તન્તિ મનોહરાયે પ્રેમેન ॥ રાજ્ઞાપિ સુચન્દ્રિમેણ યથા સુધનુના કુમારેણ સંદિષ્ટં તથા નિર્ગડં યજ્ઞં અનવદ્યં ॥ અનેકાનિ શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવણીપકસહસ્રાણિ અન્નપાનેન સન્તર્પિતાઃ આચ્છાદનેહિ આચ્છાદિતાઃ ॥ વૃત્તે યજ્ઞે સુધનુકુમારો મનોહરાયે સાર્ધં હસ્તિસ્કન્ધવરગતો મહતા પરિવારેણ મહતા સમૃદ્ધીયે મહતા સમુદયેન મહતા વિભૂષાયે સિંહપુરાતો હસ્તિનાપુરં ગતો ॥
___કુમારસ્ય હસ્તિનાપુરં પ્રવિશન્તસ્ય નગરં હસ્તિનાપુરં અલંકૃતં વિતતવિતાનં ચિત્રદુષ્યપરિક્ષિપ્તં ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં સિક્તસંમૃષ્ટં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં દેશેદેશેષુ નટનર્તક-ઋલ્લમલ્લપાણિસ્વર્યાકુમ્ભથૂનિકા ॥ એવં સુધનુકુમારો મહતા સમૃદ્ધીયે મહતા સમુદયેન મનોહરાયે સાર્ધં હસ્તિસ્કન્ધવરગતો હસ્તિનાપુરં પ્રવિષ્ટો ॥ તેન કુમારેણ સર્વા રાજકન્યા ઓસૃષ્ટા મનોહરાયે સાર્ધં ક્રીડતે વ ॥ રાજ્ઞો સુબાહુસ્ય ષષ્ટીહિ નગરસહસ્રેહિ કાર્યસહસ્રાણિ પરિહાયન્તિ અનેકસહસ્રાણિ નિવર્તન્તિ ॥ નૈગમજાનપદેહિ રાજા સુબાહુ વિજ્ઞપ્તો । મહારાજ સુધનુકુમારો મનોહરાયે કિન્નરીયે પ્રમત્તો અર્થાર્થાનિ ન સમનુશાસતિ રાજકાર્યાણિ પરિહાયન્તિ ષષ્ટીહિ નગરસહસ્રેહિ અનેકસહસ્રાણિ નિવર્તન્તિ ॥ રાજ્ઞા સુબાહુના સુધનુકુમારો શબ્દાપિતો ॥ પુત્ર જાન્પદા ઓરવન્તિ । અર્થાર્થાનિ ન સમનુશાસસિ યથાપુર્વં મનોહરાયે કિન્નરીયે પ્રમત્તો વિહરસિ વિસર્જેહિ પુત્ર એતાં કિન્નરીં અનુજાનાહિ
[_મ્વુ_2.101_] તાં ગમનાયે ॥ સો કુમારો મનોહરાયે તૃષ્ણાજાલેન બદ્ધકો ન તામ્ અનુજાનાતિ । પિતરે પુનઃ પુનર્ ઉચ્ચતિ । પુત્ર વિસર્જેહિ એતાં કિન્નરીં અન્યાનિ તે રાજકન્યાનિ યત્તકાનિ જલ્પસિ તત્તકાનિ આનયિષ્યામિ ॥ સો કુમારો પુનર્ પુનઃ તેન પિતુના ઉચ્યન્તો ન વિવર્જયતિ ॥ અમાત્યા ચ પુનઃ પુનઃ રાજ્ઞો સુબાહુસ્ય નિવેદેન્તિ ॥ મહારાજ સુધનુકુમારો મનોહરાયે કિન્નરીયે પ્રમત્તો રાજકાર્યાણિ ન કરોતિ બહૂનિ રાજકાર્યાણિ પરિહાયન્તિ ॥ રાજ્ઞા ચ અમાત્યા આણત્તા ઉપરુન્ધથ કુમારં ॥ સો અમાત્યેહિ રાજાણત્તીયે ઉપરુદ્ધો ॥ ઉપરુદ્ધેન કુમારેણ ગૃહં નિઃશ્રેયં સંવૃત્તં સર્વા લક્ષ્મી અન્તરહિતા । મનોહરા સ્વયં સુબાહુના અનુજ્ઞાતા નિરતિં કિન્નરનગરં ગમનાય । મનોહરે ગચ્છ અનુજ્ઞાતાસિ યેન સુખાનિ શીતલાનિ વનાનિ માતાપિતૄણાં સકાશં ॥

___સા દાનિ સર્વાલંકારવિભૂષિતા તતઃ પ્રાસાદતો ઓતરિતા । તાયે ઓતરન્તીયે બહૂનિ સ્ત્રીસહસ્રાણિ સુધનુસ્ય રોદન્તિ મનોહરાયે શોકેન । હસ્તિનાપુરે જનપદસ્ય અન્તરં નાસ્તિ વામદક્ષિણેન હસ્તેન મનોહરાયે હસ્તિનાપુરાતો નિષ્ક્રમન્તિયે । વામદક્ષિણાતો અંજલિસહસ્રાણિ પ્રતીચ્છમાના ગન્ધમાલ્યેન પૂજિયમાના સ્ત્રીસહસ્રેહિ બહુના ચ જનકાયેન અનુગચ્છિયમાના સા દાનિ હસ્તિનાપુરાતો નિર્યાત્વા જનકાયસ્ય વિસર્જનં કૃત્વા ઉત્તરામુખં યેન હિમવાં પર્વતરાજા તેન પ્રણતા ઉપગચ્છતિ ચ ઉત્તરામુખં યેન ચ હસ્તિનાપુરં તેન સુધનું અવલોકેતિ ॥ તહિં ચ અનુહિમવન્તે શતદ્રુનદીકૂલે દુવે લુબ્ધકપુત્રા મૃગવ્યાં અણ્વન્તિ । એકો લુબ્ધકપુત્રો
[_મ્વુ_2.102_] ઉત્પલકો નામ દ્વિતીયો લુબ્ધકપુત્રો માલકો નામ ॥ તેહિ દૃષ્ટા મનોહરા કિન્નરી દૂરતો આગચ્છન્તી સર્વાલંકારવિભૂષિતા અક્ષુદ્રાનુલેપના અમિલાનગન્ધમાલ્યા પુનર્ પુનઃ પૃષ્ઠતોમુખી અવલોકયન્તી આગચ્છન્તી ॥ તેહિ સા કિન્નરી પ્રત્યભિજ્ઞાતા ॥ તે કૃતાંજલિપુટા પ્રનિપતિતા પૃચ્છન્તિ ॥
ગચ્છન્તિ અવલોકેસિ અવલોકેન્તિ ગચ્છસિ ।
કિં ભદ્રે અવલોકેસિ કહિં વા ત્વં ગમિષ્યસિ ॥
મનોહરા આહ ॥
ઉભયં અભિપ્રાર્થેમિ . . . . કિંપુરુષનગરં ।
સુધનું ચાવલોકેમિ નિરતિં ચાભિપ્રાર્થયે ॥
તે દાનિ લુબ્ધકપુત્રા આહંસુઃ ॥
સુધનુસ્ય કુમારસ્ય કુરુપંચાલેષુ નારિયો ।
તાહિ સાર્ધં રમમાણો ન સો તુભ્યં સ્મરિષ્યતિ ॥
મનોહરા આહ ॥
આનયિષ્યામ્ય્ અહં સુધનું પ્રેક્ષિતેન સ્મિતેન ચ ।
કોચિદ્ દૃદ્ધો વ માતંગો વશે એષો ભવિષ્યતિ ॥
તાયે તેષાં લુબ્ધકપુત્રાણાં હસ્તે શતસહસ્રમૂલ્યા ચ અંગુલિકા દિન્ના તાલીસમાલા ચ । યદિ મમ પૃષ્ઠતો સુધનુકુમારો આગચ્છેય મમ માર્ગમાણો ઇમં અભિજ્ઞાનં દાસ્યથ મમ વચના અભિવાદનં પૃચ્છેયાથ । વક્તવ્યો । ઇતો એવં નિવર્તાહિ દુર્ગમો
[_મ્વુ_2.103_] પરતરેણ મનુષ્યાણાં । નિયતો મે મનુષ્યાણાં વિનાભાવઃ ॥ એવં લુબ્ધકપુત્રાણાં સંદિશિત્વા મનોહરા અસ્પૃશન્તી પાદતલેહિ ઉદકં શતદ્રુનદીં તીર્ણા ॥
___રાજ્ઞા સુબાહુના યં કાલં જાનાતિ ગતા મનોહરા ઇતિ તતો સુધનુકુમારો આનાપિતો ઉત્સંગે ઉપવિસાપિતો પિતરે માતરે પિ ॥ મા પુત્ર કિન્નરીમ્ અનુસ્મરાહિ વિસ્તીર્ણો તે અન્તઃપુરો બહૂનિ કન્યાસહસ્રાણિ અપરાણિ તે આનાપેષ્યં । તાહિ સાર્ધં ક્રીડાહિ રમાહિ પરિચારેહિ કિન્ તે કિન્નરીયે ત્વં માનુષો ॥ રાજા કુમારં ચાશ્વાસયતિ અમાત્યા ચ આણત્તા । કુમારસ્ય ગૃહં અલંકારાયેથ ॥ અન્તઃપુરસ્ય સંદિષ્ટં । સુષ્ટુ કુમારં અભિરમાપેથ યથા કુમારો મનોહરાં ન સમનુસ્મરેય ॥ રાજ્ઞો વચનમાત્રેણ કુમારસ્ય ગૃહં યથા દિવ્યં વિમાનં તથા અલંકૃતં સર્વસંજ્ઞિતં ॥ સપ્તસુ દ્વારશાલાસુ સુચૂર્ણઘટાનિ સ્થાપિતાનિ અક્ષતાનિ સ્થાપિતાનિ યાનિ અન્યાન્યપિ લોકસ્ય મંગલસંમતાનિ સર્વાણિ સ્થાપિતાનિ ॥ બ્રાહ્મણસહસ્રિયો કુમારસ્ય દ્વારે ઉપસ્થાપિતાનિ તથાન્યો પિ જનકાયો કુમારં પ્રતિપાલયન્તો ॥ કુમારો પિ પિતરા સમાશ્વાસિત્વા વિસર્જિતો । ગચ્છ ગૃહં ઉપસેવેહિ સ્નાહિ વિલિમ્પાહિ આસક્તમાલ્યભરણો ક્રીડાહિ રમાહિ પ્રવિચારેહિ રાજકાર્યાણિ ચ સમનુશાસેહિ ॥ એવં સંદિશિત્વા પિતરે કુમારો સુધનુ વિસર્જિતઃ ॥
___સો દાનિ રાજકુલાતો નિર્યાત્વા સાર્ધં વસન્તકેન એકિના પરિચારકેન ભાવાનુરક્તેન હસ્તિનાપુરાતો નગરાતો નિર્યાત્વા યેન હિમવન્તપર્વતરાજા તેન પ્રણતો મનોહરાયે અર્થાયે ॥ કુમારસ્ય તાનિ પૈતૃકાનિ ષષ્ટિનગરસહસ્રાણિ સ્ફીતાનિ
[_મ્વુ_2.104_] સનિગમજનપદાનિ વિસ્તીર્ણં ચ અન્તઃપુરં મનસિ ન વર્તતિ । મનોહરામ્ એવ કિન્નરીં શોચતિ સમનુસ્મરતિ ।
રાજ્યં રાજપરિદેવવીક્ષણકાલેન તન્ દદા સર્વં ।
અપવિજ્ઝિયાન પ્રક્રમિ અધૌતમલિનં પટં ગૃહ્ય ॥
અનુરક્તભક્તિભાવં ચૈકં પરિચારકં ગ્રહેત્વાન ।
પર્વતરાજાભિમુખો સો હિમવન્તમ્ અભિપ્રસરેસિ ॥
અચિરેણ ગતો સુધનૂ હિમવન્તં રમ્યપર્વતનિતમ્બં ।
તત્રાદ્દશાસિ લુબ્ધકૌ ઉપ્પલકં માલકં ચૈવ ॥
પશ્યતિ ચ શતદ્રુનદીં શુચિવિમલસ્ફટિકવિકાશાં સતતં ।

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
શુભા સુશીતલતોયા પ્રસ્યન્દમાના મૃદુતરુણસુજાતા ।
સા શાદ્વલા પ્રલુલિતા વહન્તિ અક્ષૌહિન્યો શતદ્રૂ ॥
સુધનૂ ઉવાચ કાંચિલ્ લુબ્ધકા શ્યામાં અક્ષુદ્રાનુલેપનાં ।
નારીં અમિલાનગન્ધમાલ્યાં વિક્રમન્તિં અપશ્યથ ॥
અવોચ લુબ્ધકપુત્ર યાદૃશીં ત્વં પૃચ્છસિ સા ઇતો ચિરં ।
ઉત્તીર્ય નદીં ગતા સા ઇમેન કાલેન હિમવન્તં ॥
પ્રવ્યાહૃતં હિ તાયે સુધનુર્ નામેન પૃષ્ઠતો મહ્યં ।
[_મ્વુ_2.105_] યદિ એષ્યતિ લુબ્ધકપુત્રા દાસ્યાથ ઇમં અભિજ્ઞાનં ॥
ઇમમ્ અઙ્ગુલીયકં ઇમાં ચ તાલીસગન્ધીકાં માલાં ।
દાસ્યાથ લુબ્ધકપુત્રા ભર્તા મમ સ્વામિકસ્વામિ ॥
અભિવાદનં ચ લુબ્ધકા મમ વચના સ્વામિકં ભણેયાથ ।
પ્રતિગચ્છ હસ્તિનાપુરં નિયતો નિયમો વિનાભાવો ॥
પ્રત્યગ્રહેસિ માલાં આલમ્બેસિ મુદ્રિકાં પ્રમોદન્તો ।
અપિ મરણં અભ્યુપેમિ મનોહરાયે વ સમાગમં ॥
તે તં ભણન્તિ લુબ્ધકા સુધનું ઇતો એવ ત્વં નિવર્તેહિ ।
હસ્તિનાપુરસ્મિં નગરે કા તુહ્યમ્ અભુક્ત વર્તેયા ॥
તં તસ્ય નૈવ હૃદયે નાપિ ચ તેષાં શૃણોતિ સો વચનં ।
ગન્તું યેવાધ્યવસિતો શતદ્રું ચ મહાનદીં તીર્ણો ॥
લુબ્ધકા પિ તે વ્યવસ્થિતા રાજામર્ષો ભવેયા અસ્માકં ।
યદિ સુધનુમ્ એવંરૂપે અત્યયસ્મિં પરિત્યજેયામઃ ॥
અવતીર્ણા તે પિ નદિં વ્યાઘ્રગણસિંહવારણસંઘોષાં ।
મૃગવિહંગમાનુયાતાં મનોરમાં ચ ચક્રવાકરુતાં ॥
તાન્ તત્ક્ષણેન તીર્ણા મહાનદીં હન્સસારસાભિરુતાં ।
વ્યાડેહિ કિન્નરેહિ ચ પ્રપાતજાલાં સુરમણીયાં ॥
તત્ર દાનિ કુમારો ચ વસન્તકો ચ પરિચારકો ઉત્પલકો ચ લુબ્ધકપુત્રો માલકો ચ લુબ્ધકપુત્રો એવંકૃતાધ્યવસાયા મનોહરાયે પદેહિ હિમવન્તં પર્વતરાજં પ્રવિશન્તિ ।
[_મ્વુ_2.106_] મનોહરાપિ નાનાવર્ણનિ વરકુસુમાનિ ઓલમ્બમાનાનિ આબન્ધમાના ગચ્છતિ ॥ તે દાનિ કુસુમાનિ પચ્છા દૃષ્ટા અનુગચ્છન્તિ । ઇહ વિશ્રમિત્વા શ્યામા ઇતો ગતા ॥ ઇહ મુહૂર્તમ્ આસિ અયમ્ અસ્યા પુષ્પનિકરં ઇહ કૃતાનિ શુભમાલાનિ નિર્માલ્યકાનિ ચાસ્યા વરકુસુમકર્ણપૂરધારિણીયે દેશેદેશે પશ્યન્તિ જાનન્તિ ઇતો ગતા શ્યામા એવન્ તે ગચ્છન્તિ । આભરણાનિ નાનાપ્રકારાણિ પન્થે પતિતાનિ પશ્યન્તિ વનશાખેષુ લગ્નાનિ પશ્યન્તિ અન્યાનિ ચ ચિહ્નાનિ પશ્યન્તિ ॥ યથાયથા ચ હિમવન્તં અનુપ્રવિશન્તિ તથાતથા બહૂનિ રત્નરત્નાનિ પશ્યન્તિ ॥ સુવર્ણશૃંગાનિ પર્વતાનિ પશ્યન્તિ રૂપ્યશૃંગાનિ પશ્યન્તિ લોહકારાણિ પશ્યન્તિ તામ્રકારાણિ પશ્યન્તિ આરકૂટકારાણિ પશ્યન્તિ યશદશૃંગાનિ પશ્યન્તિ અંજનપર્વતાનિ પશ્યન્તિ મનશિલપર્વતાનિ પશ્યન્તિ । કિન્નરમિથુનાનિ ક્રીડન્તાનિ પશ્યન્તિ । અન્યાનિ બહૂનિ આશ્ચર્યાદ્ભુતશતાનિ પશ્યન્તિ । દેશેદેશે કિન્નરીગીતશ્બ્દાનિ શૃણ્વન્તિ સિંહનાદશબ્દાનિ ચ શૃણ્વન્તિ શાર્દૂલનાદશબ્દાનિ ચ શૃણ્વન્તિ । અચ્છભલ્લનાદાનિ ચ શૃણ્વન્તિ । મૃગરુતાનિ ચ નાનાવર્ણાનિ શૃણ્વન્તિ । યક્ષરાક્ષસરુતાનિ ચ શૃણ્વન્તિ । પિશાચકુમ્ભાણ્ડરુતાનિ શૃણ્વન્તિ ॥ નાનાપ્રકારાણી ચ ઔષધીસહસ્રાણિ પશ્યન્તિ વિદ્યાધરાણિ ચ પશ્યન્તિ ॥
___તેહિ ગચ્છન્તેહિ કાશ્યપસ્ય ઋષિસ્ય આશ્રમં દૃષ્ટં બહુમૂલપત્રપુષ્પફલોપેતં વૃક્ષસહસ્રસંછન્નં પાનીયસંપન્નં ચ ॥ તે દાનિ તહિં આશ્રમે પ્રવિષ્ટાઃ પશ્યન્તિ ચ તત્ર આશ્રમે કાશ્યપં ઋષિં વૃદ્ધં મહાભાગં સપરિવારં આસન્નં ॥ તે દાનિ ઋષિસ્ય અભિવાદનં
[_મ્વુ_2.107_] કૃત્વા સપરિવારસ્ય અગ્રતો સ્થિતા ॥ ઋષિસ્ય ભવતિ ॥ મહાત્મના ઇમેન કુમારેણ ભવિતવ્યં કૃતપુણ્યેન પુણ્યવન્તેન યો એષો ઇમં આશ્રમં પ્રવિષ્ટઃ । પ્રદેશો ન ક્ષેમેણાનુપ્રાપ્તો ॥ તેન કુમારો અભિનન્દિતો ॥ સ્વાગતં કુમારસ્ય નિષીદાહિ । એતાનિ શિવિકાનિ ॥ કુમારો નિષણ્ણો સપરિવારો । ઋષિણા ક્ષુદ્રમધુસદૃશાનિ ફલાનિ અલ્લીપિતાનિ પાનીયં ચ ॥ યત્ર વેલાં કુમારેણ ફલા પરિભુક્તાનિ પાનીયં ચ પીતં તતો નં સો ઋષિ પૃચ્છતિ ॥ કિં કુમારસ્ય સુખસંવૃદ્ધસ્ય ઇમહિં આગમનપ્રયોજનં ॥ કુમારો આહ ॥ કાચિત્ તે ભગવં એવંરૂપા નારી અતિક્રમન્તી દૃષ્ટેતિ ॥ ઋષિ આહ ॥ આમ દૃષ્ટા અલ્લીના સા ઇમં આશ્રમં મમ પાદૌ વન્દિત્વા ગિરિવરસ્ય અનુતટેહિ ગતા । તત્ કુમારો ઇતો એવં આશ્રમાતો નિવર્તતુ । દુષ્કરં કુમારેણ કૃતં ઇમં તાવત્ પ્રદેશં ગચ્છન્તેન કિં પુન અતો પરતરેણ ગતેન અગમનં મનુષ્યાણાં ઇતો એવં નિવર્તાહિ ॥ કુમારો આહ ॥ ન શક્યામિ ભગવન્ નિવર્તિતું । યા તસ્યા મનોહરાયે ગતિ સા મમ યેનૈવ માર્ગેણ ગતા તેનૈવાહં ગમિષ્યામિ ॥ ઋષિ આહ ॥ અન્યા કિન્નરીણાં ગતિઃ અન્યા મનુષ્યાણાં । પક્ષી પિ કિન્નરાણાં ગતિં ન સંભુણન્તિ કૃતો મનુષ્યા । પક્ષી પિ તં પ્રદેશં કથં ચિદ્ ગચ્છન્તિ । કિન્નરા યત્ર ગચ્છન્તિ મોદમાના રતિવિહારં સમનુભોન્તો અગમ્યન્ તં કુમાર મનુષ્યાણાં પથેહિ । ઇતો એવમ્ આશ્રમાતો નિવર્તાહિ ॥ પિતા તે ષષ્ટીણાં નગરહસ્રાણાં ઈશ્વરો નનુ ઉદારેહિ પરિભોગેહિ કુમારેણ ક્રીડિતવ્યં રમિતવ્યં અનુભવિતવ્યં એતં અગમ્યં દેશં ન શક્યસિ ગન્તું ॥ કુમારો આહ ॥ ભગવં મરણં વા સા વા પશ્યિતવ્યા ॥
[_મ્વુ_2.108_] ઋષિ મહાભાગો મહામૈત્રીવિહારી કારુણિકો । તસ્ય ભવતિ ॥ સે કુમારસ્ય અગમ્યં દેશં ગચ્છન્તસ્ય શરીરવિનાશો ભવેયા ॥ સો ઋષિ આહ ॥ કુમાર ઇમાં રાત્રિં ઇહ આશ્રમે વીતિનામેહિ યાવ ઇહ ઉદ્દેશે વાનરા પ્રતિવસન્તિ । યો તેષાં યૂથપતિ સો મમ અભિપ્રસન્નો નિત્યકાલં મમ પાદવન્તો આગચ્છતિ ક્ષુદ્રમધુસદૃશાનિ ફલાનિ આદાય । તમ્ અહં વાનરરાજં અધ્યેષિષ્યં । સો તવ દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો નિરતિં નામ કિન્નરનગરં નેષ્યતિ ॥ કુમારો ઋષિસ્ય વચનેન તહિં આશ્રમે તાં રાત્રિં સ્થિતો રાત્રિયે ચ પ્રભાતાયે કુમારો સિંહસ્ય ચ ઓસરન્તસ્ય શબ્દં શૃણ્વતિ । કુમારો ઋષિકુમારાણાં પૃચ્છતિ । કસ્ય એષ ઓસરણશબ્દો ॥ ઋષિકુંઆરો આહ ॥ એવં વાનરાધિપતિસ્ય ઓસરન્તસ્ય શબ્દો નિત્યં એષો ઇહ વેલાયે ક્ષુદ્રમધુસદૃશાનિ ફલાનિ આદાય તં ઓસરન્તો દ્રુમાત્* દ્રુમં સંક્રમન્તો અસ્માકમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય પાદવન્તો આગચ્છતિ ॥ તદાનિ કૌતૂહલેવ ઉત્થાય યતો તં વાનરસ્ય ઓસરન્તસ્ય શબ્દં તતઃ નિધ્યાયતિ ॥ તેન સો વાનરરાજા દૃષ્ટો દ્રુમાતો દ્રુમં સંક્રમન્તો આગચ્છન્તો ॥ સો વાનરરાજા તં આશ્રમમ્ આગત્વા ક્ષુદ્રમધુસદૃશાનિ ફલાનિ ઋષિસ્ય પુરતો નિક્ષિપિત્વા નિષણ્ણો ॥ ઋષિ આહ ॥ વાનરરાજ કરોહિ મે વ્યાપારં ॥ વાનરરાજા આહ ॥ ભગવં કરિષ્યામિ । આણપેહિ ॥ ઋષિ આહ ॥ ઇમં કુમારં આત્મના ચતુર્થં દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો નિરતિં નામ કિન્નરનગરં તહિં તેહિ ॥ વાનરો આહ ॥ ભગવન્ નેમિ ॥
___સો દાનિ વાનરાધિપતિ તતો એવ આશ્રમાતો આત્મના ચતુર્થં કુમારં પૃષ્ઠં આરોહયિત્વા પર્વતાનાં શૃંગતો શૃંગં સંક્રમન્તો દ્રુમાતો દ્રુમં નચિરસ્યૈવ દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો

[_મ્વુ_2.109_] નગરં કૈલાસસ્ય પર્વતસ્ય મૂર્ધ્ને અનુપ્રાપ્તો । પશ્યતિ ચ કૈલાસસ્ય પર્વતસ્ય મૂર્ધ્ને દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો નિરતિં નામ નગરં સર્વસૌવર્ણશુભકર્મનિર્મિતં ઉદ્યાનસહસ્રમણ્ડિતં સર્વરત્નામયેહિ પુષ્કરિણીતડાગેહિ મણ્ડિતં સર્વરત્નામયેહિ વૈડૂર્યફલસોપાનેહિ સપ્તરત્નવેદિકાપરિક્ષિપ્તેહિ ઉત્પલપદુમકુમુદપુણ્ડરીકસૌગન્ધિકસંછન્નેહિ રતનામયેહિ રતનામયેહિ તટકેહિ આયુક્તેહિ નાનારત્નવિચિત્રાહિ નાવાહિ પ્લવન્તીહિ વસન્તચિત્રાહિ ચ નાનાપ્રકારેહિ પ્લવેહિ પ્લવન્તેહિ । નાનાપ્રકારેહિ પુષ્પપત્રફલોપેતેહિ દ્રુમસહસ્રેહિ સંછન્નં ચ અતિમુક્તકચમ્પકવાર્ષિકમલ્લિકાસુમનનવમાલિકાયૂથિકોપશોભિતં ॥ તે તહિન્તહિં પશ્યન્તિ કિન્નરમિથુનસહસ્રાણિ ક્રીડન્તાનિ । કાચિજ્ જલદર્દરકાનિ વાદેન્તિ કાચિત્* નાનાપ્રકારાણિ વાદ્યાનિ વાદેન્તિ મધુરેણ ચ સ્વરેણ મનોહરાં પરિગાયન્તિ ॥ અભ્યન્તરનગરે ચ તૂર્યશતશબ્દાનિ શૃણ્વન્તિ મધુરાણિ ચ ગીતશબ્દાનિ શૃણ્વન્તિ ॥
___અથ નુ દાનિ તહિં કિન્નરનગરસ્ય વાહ્યતો ઉપવને સ્થિતા પશ્યન્તિ સંબહુલા કિન્નરીયો પ્રાસાદિકા દર્શનીયા અલંકૃતા આભૂષિતાઃ સૌવર્ણઘટકહસ્તા આગચ્છન્તિ તાં પુષ્કરિણીં યત્ર સુધનુઃ સ્થિતો ઉદકહારિં ॥ સુધનુર્ એતા પૃચ્છતિ ॥ કિં અત્ર નગરે પર્વો યં । સો ઈદૃશો આમોદો ॥ તા દાનિ આહન્સુઃ ॥ ન અદ્ય કિંચિત્ પર્વો ન ઉત્સવો । અપિ દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો નામ ધીતા માનુષેહિ નીતા આસી સા બહૂહિ વર્ષેહિ આગતા તાયે આગતાયે દ્રુમો ચ કિન્નરરાજો સર્વં
[_મ્વુ_2.110_] ચ નગરં પ્રીતં તત્રૈષ એદૃશો આમોદઃ ॥ સુધનુ પૃચ્છતિ ॥ કહિં ઉદકં ઇમં નીષ્યતિ ॥ આહન્સુ ॥ સા મનોહરા સ્નાપયિષ્યતિ । તસ્યા મનુષ્યગન્ધમ્ અપનયિષ્યતિ ॥ તેન કુમારેણ અંગુલીયકા પશ્ચિમે ઉદકઘટે પ્રક્ષિપ્તા યથા તાહિ કિન્નરીહિ ન દૃષ્ટા ॥ મનોહરા સ્નાયતિ ચ અંગુલીયકા સ્નાયન્તીયે તતો ઘટકાતો ઉત્સંગે પતિતા ॥ મનોહરાયે સા અંગુલીયકા દૃષ્ટ્વા પરિજ્ઞાતા । તાયે એતદ્ અભૂષિ । સુધનુકુમારઃ આગતો મમ અર્થાય । સુકુમારો રાજપુત્રો કથં સો ઇમામ્ અગમ્યાં દિશમ્ આગતો ॥ સા દાનિ ત્વરિતત્વરિતા વસ્ત્રાણિ પ્રાવરિત્વા અશ્રુકણ્ઠા રુદન્મુખા માતાપિતૄણાં પ્રણિપતિત્વા આહ ॥ યો મમ જમ્બુદ્વીપે ભર્તા સો આગતો સુધનુ નામ રાજપુત્રો સુબાહુસ્ય રાજ્ઞો એકપુત્રો ॥ દ્રુમો કિન્નરરાજા ન પત્તીયતિ । પુત્રિ ન શક્યં માનુષેહિ ઇમાં દિશામ્ આગન્તું ॥ મનોહરા આહ ॥ ન હિ તાત વ્યક્તમ્ આગતો ॥ દ્રુમો કિન્નરરાજા પૃચ્છતિ ॥ કિં ત્વયા સ્વયં દૃષ્ટો ઉતાહો પરતો શ્રુતો તિ ॥ સા આહ ॥ ન મે સ્વયં દૃષ્ટો નાપિ પરતો શ્રુતો અપિ મે સ્નાપયન્તીયે સુધનુસ્ય અંગુલીયકા ઉત્સંગે પતિતા ॥
___દ્રુમેણ કિન્નરરાજ્ઞા ઉદકહારીયો શબ્દાપિતાયો । તા દાનિ શબ્દાપિય પૃચ્છીયન્તિ ॥ ક્વચિદ્ વો ઉદકહારિં ગતાહિ પુરુષો દૃષ્ટો ॥ તા આહન્સુઃ ॥ મહારાજ દૃષ્ટો કિન્નરકુમારઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયો આત્મના ચતુર્થો પુષ્કરિણીયે કૂલે ॥ તસ્ય ભવતિ ॥ સો એવમ્ એષો કુમારો મનોહરાયે તિ ॥ કથં સો શક્યતિ ઇમાં દિશામ્ આગન્તું ॥ સો દાનિ તાં ધીતરં પૃચ્છતિ ॥ મનોહરે પ્રવિશતુ સુધનુ રાજકુમારો ઇમં રાજકુલં ॥ સા આહ ॥ તાત પ્રવિશતુ ॥ સો ઇહ મમ પ્રેમેન આગતો
[_મ્વુ_2.111_] બહુ ચ તેન મમ નિદાનં પિતૃસકાશાતો અપ્રિયો અસત્કારો । તેન બન્ધનવધદુઃખો અનુભૂતો ન ચ તેન અહં કદાચિત્ પરિત્યક્તા । તતો સુધનુ કુમારો પિતરેણ સુબાહુના બન્ધનાગરે બન્ધિત્વા અહં વિસર્જિતા । સો એષ મુક્તો સમાનો મમ પૃષ્ઠતો આગતો ॥ દ્રુમેણ કિન્નરરાજ્ઞા અમાત્યા આણત્તા ॥ શીઘ્રં નગરં અલંકારાપેથ યાવચ્ ચ રાજકુલં યાવચ્ ચ અસુરકા પુષ્કરિણી વિતતવિતાનં કારાપેથ ચિત્રપુષ્પપરિક્ષિપ્તં અવસક્તપટ્ટદામકલાપં સિક્તસંમૃષ્ટં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં સર્વગન્ધોદકસિક્તં ॥ યે મમ નગરે પ્રધાનપુરુષાશ્ ચતુરંગબલકાયો સર્વે તે મમ જામાતુઃ પ્રત્યુદ્ગચ્છન્તુ છત્રધ્વજપતાકાનિ ચ આદાય ॥ અમાત્યેહિ વચનમાત્રેણ સર્વં પ્રતિજાગૃતં મહતા સમૃદ્ધીયે પ્રત્યુદ્ગમનં કૃતં ॥ મનોહરાપિ મહારહેન અંશુકેન પ્રાવૃતા સર્વાલંકારવિભૂષિતા બહૂહિ કિન્નરસહસ્રેહિ પરિવૃતા તૂર્યસહસ્રેહિ વાદ્યમાનેહિ પ્રત્યુદ્ગતા ॥ સા દાનિ સુધનું દૃષ્ટ્વા મૂર્ધ્નેન પાદેહિ પતિતા મુખેન ચ કેશેન ચ પાદાનિ સંપરિમાર્જતિ ॥ એવં સુધનુ મહતા વિભૂષાયે મહતા સમૃદ્ધીયે દ્રુમસ્ય કિન્નરરાજ્ઞો નગરં પ્રવેશિતો યાવદ્ રાજકુલં દ્રુમેણ ચ કિન્નરરાજ્ઞા અભિનન્દિતો ઉત્સઙ્ગે સંવેશિતો આશ્વાસિતો ચ ॥ એષો તે નગરો સર્વસૌવર્ણ ઉદ્યાનસહસ્રમણ્ડિતો અનન્તકલ્યાણો ઇહ મમ ધીતરાયે મનોહરાયે સહ ક્રીડાહિ રમાહિ પ્રવિચારેહિ ॥
___સુધનુ દાનિ કિન્નરનગરે બહૂનિ વર્ષાણિ પ્રતિવસિત્વા ક્રીડિત્વા રમિત્વા પ્રવિચારેત્વા સર્વોદ્યાનેષુ સંવર્તનીયં અનુભવિત્વા મનોહરામ્ આમન્ત્રેસિ ॥ મનોહરે જાનસિ ત્વં યથા અહં માતાપિતૄણાં એકપુત્રકો પ્રિયો મનાપો । અહં તવ પ્રેમેન અનાપૃચ્છિત્વા
[_મ્વુ_2.112_] માતાપિતૄણાં સર્વકાનિ ઉજ્ઝિત્વા આત્મના પરિત્યાગં કૃત્વા ઇહ આગતો ઇહ મે અદ્ય બહૂનિ વર્ષાણિ પ્રતિવસન્તસ્ય । તતો આમન્ત્રેહિ માતાપિતરં ગમિષ્યામિ હસ્તિનાપુરં ॥ તાયે મનોહરાયે માતાપિતૄણાં આરોચિતં ॥ દ્રુમેણ કિન્નરરાજ્ઞા સુધનુ પૃચ્છીયતિ ॥ કુમાર ગમિષ્યસિ માતાપિતૄણાં સકાશં ॥ કુમારો આહ ॥ યદિ તાત અભિપ્રેતં તતો ગમિષ્યામિ ॥ દ્રુમો આહ ॥ વિસર્જયિષ્યામિ ઇતિ ॥ યમ્ભકા નામ યક્ષા કિન્નરાણામ્ આણત્તિકરાઃ ॥ રાજ્ઞા યમ્ભકા યક્ષા આણત્તા ॥ મમ જામાતારં સપરિવારં મનોહરાસહિતં યેન હસ્તિનાપુરં નેથ પ્રભૂતં ચ રત્નરતનં ॥ તેહિ સુધનુ કુમારો સપરિવારો મનોહરા ચ કિન્નરનગરાતો શયનગતા એવમ્ ઉત્ક્ષિપિત્વા પ્રભૂતં ચ રત્નરતનં હસ્તિનાપુરમ્ આનેત્વા રાજક્યે ઉદ્યાને સ્થપિતા ॥ પ્રભાતાયે રાત્રીયે કુમારો સુધનુ વિબુદ્ધો હસ્તિનાપુરે વ ભેરીઘોષં શૃણોતિ જનશબ્દં ચ ॥ તસ્ય ભવતિ ॥ કહિં અહં હસ્તિનાપુરં આનીતો ॥ ઇમં રાજક્યં ઉદ્યાનં પશ્યતિ । તાનિ રત્નમયાનિ પર્યંકાનિ યથા પ્રજ્ઞપ્તાતિ મનોહરાં તં ત્રિવર્ગં પરિવારં પ્રભૂતં ચ રત્નં । કુમારો પ્રીતો સંવૃત્તો યથાભિપ્રેતં સ્વકં નગરમ્ આગતો ॥
___કુમારસ્ય હસ્તિનાપુરા ગતસ્ય રાજ્ઞા સુબાહુના માર્ગણા કારિતા મહતા ઉદ્યોગેન । યં કાલં રાજા કુમારસ્ય પ્રવૃત્તિં ન ઉપલભતિ તસ્ય ભવતિ । મૃતો ભવિષ્યતિ કુમારો મનોહરાં માર્ગન્તો ॥ તેન રાજ્ઞા કુમારસ્ય સુધનુસ્ય મૃતસ્ય કાર્યાણિ કારિતાનિ ॥ સર્વસ્ય અધિષ્ઠાનસ્ય ભવતિ । મૃતો સુધનુ ॥ તહિં દાનિ રાજક્યે ઉદ્યાને અગ્રદ્વારેણ ઉદ્યાનપાલા નિર્ધાવિતા ઉદ્યાને પતાકાન્ ઉચ્છ્રાપયન્તિ

[_મ્વુ_2.113_] આગતા ચ ઉદ્યાનં પશ્યન્તિ તં ચ સુધનું મનોહરાં ચ તં ચ ત્રિવર્ગં પરિવારં રત્નમયાનિ ચ પર્યંકાનિ મહાન્તં ચ રત્નરાશિં દૃષ્ટા ચ પુનઃ ધાવન્તો હસ્તિનાપુરં પ્રવિષ્ટા ॥ મહાજનકાયો પૃચ્છતિ ક્ષેમં । તે આહન્સુઃ । ક્ષેમં સુધનુ કુમારો આગતો હિ । સો એવ પ્રીતો ભવતિ ॥ તેહિ રાજકુલં ગત્વા ઉદ્યાનપાલેહિ રાજ્ઞો સુબાહુસ્ય આરોચિતં ॥ મહારાજ દિષ્ટ્યા વૃદ્ધિ સુધનુ કુમારો આગતો ॥ રાજા શ્રવણમાત્રેણ પ્રીતો સંવૃત્તો સર્વં ચ રાજકુલ્ં । તેષાં ઉદ્યાનપાલાનાં વિપુલો દાયો દિન્નો ॥ રાજા સુબાહુ સામાત્યપરિજનો દેવી ચ સુધનુસ્ય માતા સર્વં ચ અન્તઃપુરં ઉદ્યાનં નિર્ધાવિતં કુમારં દ્રષ્ટું સર્વં ચ નગરં કુમારસ્ય સુધનુસ્ય આગમનશબ્દં શ્રુત્વા મનોહરાયે ચ । અન્તરો જનસ્ય નાસ્તિ હસ્તિનાપુરાતો રાજકૃત્યં ઉદ્યાનં નિર્ધાવન્તસ્ય કુમારં દ્રષ્ટું મનોહરાં ચ ॥ સુધનુ માતાપિતરં દૃષ્ટ્વા મૂર્ધ્નેન નિપતિતો મનોહરા ચ શ્વશ્રૂશ્વશુરં ચ દૃષ્ટ્વા મૂર્ધ્નેન નિપતિતા ॥ કુમારો પિતરેણ સુબાહુના સાર્ધં સુવર્ણાલંકૃતં હસ્તિનાગમ્ આરુહિત્વા હેમજાલસંછન્નં મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતીયે વિયૂહાયે મહતીયે વિભૂષાયે હસ્તિનાપુરં પ્રવેશિતો ॥

એવં સમેન્તુ સત્વા સર્વેહિ પ્રિયેહિ અબોધિપ્રહીણા ॥
યથ તસ્મિં સમયસ્મિં સમાગતઃ કિન્નરિયે સુધનુઃ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્ંઆકમ્ એવમ્ અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનુ નામ કુમારો અભૂષિ । ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં ॥ તત્ કસ્ય હેતોઃ ॥ અહં સો ભિક્ષવઃ તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનુર્ નામ કુમારો અભૂષિ । અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સુબાહુર્ નામ રાજા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષો ભિક્ષવો રાજા શુદ્ધોદનો તેન કાલેન તેન સમયેન સુબાહુર્ નામ રાજા અભૂષિ ॥
[_મ્વુ_2.114_] અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનુસ્ય માતા અભૂષિ । ન એતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષા ભિક્ષવો માયા દેવી તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનુસ્ય માતા અભૂષિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ યુષ્માકમ્ એવં અસ્યાદ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનુસ્ય પરિચારકો વસન્તકો નામ અભૂષિ । ન એતદ્ એવં દ્રષ્તવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવશ્ છન્દકો તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનુસ્ય પરિચારકો ॥ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન ઉપ્પલકો નામ લુબ્ધપુત્રો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો રાહુલો ઉપ્પલકો નામ લુબ્ધકપુત્રો અભૂષિ ॥ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન માલકો નામ લુબ્ધકપુત્રો અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો આનન્દસ્થવિરો તેન કાલેન તેન સમયેન માલકો નામ લુબ્ધકપુત્રો અભૂષિ ॥ અન્યો સો તેન કાલેન તેન સમયેન કાશ્યપો નામ ઋષિ અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવઃ મહાકાશ્યપઃ સ્થવિરઃ તેન કાલેન તેન સમયેન અનુહિમવન્તે કાશ્યપગોત્રો ઋષિ અભૂષિ ॥ અન્યો સ તેન કાલેન તેન સમયેન અનુહિમવન્તે વાનરરાજા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો કણ્ઠકો અશ્વરાજા તેન કાલેન તેન સમયેન અનુહિમવન્તે વાનરરાજા અભૂષિ ॥ અન્યો સ તેન કાલેન તેન સમયેન કૈલાસમૂર્ધ્નિ દ્રુમો નામ કિન્નરરાજા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષ ભિક્ષવો મહાનામો શાક્યો તેન કાલેન તેન સમયેન દ્રુમો કિન્નરરાજા અભૂષિ ॥ અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન મનોહરાયે માતા અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષા ભિક્ષવઃ યશોધરાયે માતા તેન કાલેન તેન સમયેન મનોહરાયે માતા અભૂષિ ॥ અન્યા સા તેન કાલેન તેન સમયેન મનોહરા કિન્નરી અભૂષિ । નૈતદ્ એવં દ્રષ્ટવ્યં । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એષા ભિક્ષવો યશોધરા તેન કાલેન તેન સમયેન મનોહરા કિન્નરી અભૂષિ । તદાપિ એષા મયા ખેદેન લબ્ધા ॥
[_મ્વુ_2.115_] વિચિત્રગમ્ભીરકથો બહુશ્રુતો
કિલેશઘાતી પરવાદિમર્દનો ॥
સ ભિક્ષુ શોભેત સ્વયંભુશાસને
નભે વ ચન્દ્રો પરિપૂર્ણમણ્ડલો ॥
_____ઇતિ શ્રીકિન્નરીજાતકં સમાપ્તં ॥
ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદ્ અર્થં સમુદાગતો તદ્ અર્થં અભિસંભાવયિત્વા શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ શાસ્તા દેવાનાં મનુષ્યાણાં ચ વિસ્તરેણ નિદાનં કૃત્વા ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતિ ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવો પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો ત્રયો પ્રાસાદા કારયત્* હેમન્તિકં ગ્રીષ્મિકં વાર્ષિકં મમ યેવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય ભિક્ષવઃ પિતા શાક્યો તેહિ પ્રાસાદેહિ કૂટાગારાણિ કારયેત્* ઉલ્લિપ્તાવલિપ્તાનિ વાતાસ્પર્શાર્ગડાનિ પિહિતવાતાયનાનિ ધૂપનધૂપિતાનિ ઓસક્તપટ્ટદામકલાપાનિ મુક્તપુષ્પાવકીર્ણાનિ મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો તેહિ કૂટાગારેહિ પર્યંકા કારયેત્ સુવર્ણમયાનિ રૂપ્યમયાનિ રતનમયાનિ ષોડશગોણિકાસ્તૃતાં પત્તિકાસ્તરણાં ચિત્રાસ્તરણાં ફલિકાસ્તરણાં ઉભયતો બિમ્બોપધાનાં લોહિતકોપધાનાં અવદાતપ્રત્યાસ્તરનાં મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય
[_મ્વુ_2.116_] પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો તેહિ પર્યંકેહિ વિતાનાનિ કારાપયેત્* રજોશુક્રં ઉપનિયમે મમ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો વિવિધમ્ અનુલેપનમ્ ઉપસ્થાપયે સય્યથીદં અગુરુચન્દનં કાલાનુસારિં તમાલપત્રં મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવો પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો વિવિધાનિ વસ્ત્રાણિ ઉપસ્થાપયે । સય્યથીદં કાશિકસૂક્ષ્માણિ કમ્બલસૂક્ષ્માણિ મમ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવો સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો વિવિધાં માલાં ઉપસ્થાપયે । સય્યથીદં અતિમુક્તકચમ્પકવાર્ષિકાં વાતુષ્કારી ઇન્દીવરં દમનકં દેવોપસંહિતં મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ પિતા શાક્યો વિવિધં ભોજનં ઉપસ્થાપયે । શાલિં વિચિત્રકાલકં અનેકસૂપરસવ્યંજનં મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો મમાનન્તરેણ ભુક્તાવિસ્ય ચક્રવર્ત્તિયોગ્યાં માલામ્ ઉપનામયેત્* મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો પંચ કામગુનાં ઉપસ્થાપયેત્* । સય્યથીદં નાટ્યં ગીતં વાદિતં તૂર્યં સ્ત્રિયો ચ મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો વિવિધાનિ યાનાનિ ઉપસ્થાપયેત્* । સય્યથીદં હસ્તિયાનાનિ અશ્વયાનાનિ નાવાયાનાનિ શિવિકાયાનાનિ મમ એવ ક્રીડાર્થં પરિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો ।

[_મ્વુ_2.117_] તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો વિચિત્રા કુથાં ઉપસ્થાપયેત્* સિંહચર્મપરિવારાણાં વ્યાઘ્રચર્મપરિચારાણાં દ્વીપિચર્મપરિવારાણાં પાણ્ડુકમ્બલપ્રતિચ્છન્નાનાં સનન્દિઘોષાણાં વૈજયન્તિકાનાં મમૈવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો નિર્યાન્તસ્ય છત્રં ધારાપયેત્* મા કુમારસ્ય કાયં આતપો રજો શુક્રો વા પરિદહે મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય ચતુર્દિશમ્ ઉદ્યાનાનિ કારાપયેત્* મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો તેહિ ઉદ્યાનેહિ ચતુર્દિશં પુષ્કરિણીં કારાપયેત્* ઉત્પલપદુમનલિનીસૌગન્ધિકપ્રચ્છન્નાં મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારણાર્થં ॥ સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય પિતા શાક્યો તેહિ ઉદ્યાનેહિ ચતુર્દિશં પ્રાસાદાં કારાપયે ઉચ્ચાં મહન્તાં પ્રગૃહીતાં મમ એવ ક્રીડાર્થં રત્યર્થં પ્રવિચારણાર્થં ॥
___સુકુમારો હં ભિક્ષવઃ પરમસુકુમારો । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સુકુમારસ્ય પરમસુકુમારસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ સંબાધો પુનર્ અયં ગૃહવાસો અભ્યવકાશં પ્રવ્રજ્યા તુ । ન શક્યં અગારમ્ અધ્યાવસતા એકાન્તસંલિખિતં એકાન્તાનવદ્યં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં ચરિતું યં નૂનાહં અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ અકામકાનાં માતાપિતૄણાં અશ્રુકણ્ઠાનાં રુદન્મુખાણાં અલૂહં ગૃહવાસં હસ્તોક્તં ચક્રવર્તિરાજ્યમ્ અપહાય અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજિતો પુનસ્ સમાનો યેન વૈશાલી નગરી તદવસારિ તદનુપ્રાપ્તો ॥
[_મ્વુ_2.118_] ॥ તેન ખલુ પુનઃ સમયેન વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં આરાડો કાલામો પ્રતિવસતિ ત્રયાણાં શ્રાવકશતાનાં સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો અર્ચિતો । સો જિનશ્રાવકાણાં આશંકિતવ્યસહવ્રતાયૈ ધર્મં દેશયતિ । સો જિનશ્રાવકાણામ્ એવમ્ આહ । પશ્યથ પશ્યથ પ્રજહથ પ્રજહથ ॥ તે પિ તં શ્રાવકા એવમ્ આહન્સુઃ ॥ પશ્યામઃ પશ્યામઃ પ્રજહામઃ પ્રજહામઃ વયં ચાન્યે ચ ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવો એતદ્ અભૂષિ ॥ યં નૂનાહં આરાડે બ્રહ્મચર્યં ચરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ યેન આરાડો કાલામો તેનોપસંક્રમિત્વા આદાટં કાલામમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ઇચ્છેયમ્ અહં ભગવતો આરાડસ્ય બ્રહ્મચર્યં ચરિતું ॥ એવમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ આરાડો કાલામો એતદ્ અવોચત્* ॥ ચર ભો ગૌતમ તથારૂપો અયં ધર્મવિનયો યત્ર શ્રાદ્ધો કુલપુત્રો બ્રહ્મચર્યં ચરે ચરં ચ પુનઃ આરાધયેત્ કુશલાં ધર્માં ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહ્યં પિ ખલુ અસ્તિ ચ્છન્દો અસ્તિ બલં અસ્તિ વીર્યં યં નૂનાહં એતસ્યૈવ ધર્મસ્ય પ્રાપ્તયે સાક્ષાત્ક્રિયાયૈ । એકો પ્રમત્તો આતાપી પ્રહિતાત્મો વ્યપકૃષ્ટો વિહરન્તો નચિરસ્યૈવં ધર્મં અધિગમિ સાક્ષાકરિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ યેન આરાડો કાલામો તેનોપસંક્રમિત્વા આરાડં કાલામમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ એત્તકો યં ભગવતા આરાડેન ધર્મો અધિગતો સાક્ષાત્કૃતઃ દેશિતો પ્રજ્ઞપ્તો ॥ એવમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ આરાડો કાલામો એતદ્ અવોચત્* ॥ એવમ્ એતં ગૌતમ એત્તકો યં મયા ધર્મો અધિગતો સાક્ષાત્કૃતઃ દેશિતો પ્રજ્ઞપ્તઃ ॥ એવમ્ ઉક્તે હં ભિક્ષવઃ આરાડં કાલામમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન હિ ભો આરાડ મયાપ્ય્ અયં ધર્મો અધિગતો સાક્ષાત્કૃતો ॥ એવમ્ ઉક્તે મે ભિક્ષવઃ આરાડો કાલામો એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન ભો ગૌતમ
[_મ્વુ_2.119_] યં ધર્મં જાનામિ તં ભવાં ગૌતમઃ ધર્મં જાનાતિ યં ભવાં ગૌતમો ધર્મં જાનાતિ તમ્ અહં જાનામિ । તેન હિ ઉભયે એવં શ્રાવકસંઘં પરિહરાવઃ ॥ ઇતિ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સો આરાડો કાલામો પરમયા પૂજયા પૂજયેત્ પરમયા ચ પ્રશંસયા પ્રશંસે ॥ એવંદર્શનં ચ સમાનં સમાનાર્થતાયે સ્થાપયેત્* ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ । નાયં આરાડસ્ય ધર્મો નિર્યાતિ તત્કરસ્ય સમ્યગ્દુઃખક્ષયાયે । યન્ નૂનાહં ઉત્તરિ પર્યેષયેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવો તથાદર્શનાયૈવ સમાનો યેન રાજગૃહં નગરં તદવસારિં તદનુપ્રાપ્તઃ તત્રૈવ વિહરામિ રાજગૃહે નગરે ॥
___તેન ખલુ પુનસ્ સમયેન ઉદ્રકો રામપુત્રો રાજગૃહે પ્રતિવસતિ । સપ્તાનાં શ્રાવકશતાનાં સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો ॥ સો જિનશ્રાવકાણાં નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનસહવ્રતાયૈ ધર્મં દેશયતિ ॥ સો જિનશ્રાવકાણામ્ એવમ્ આહ ॥ પશ્યથ પશ્યથ પ્રજહથ પ્રજહથ ॥ તે પિ ચ શ્રાવકા એવમ્ આહન્સુઃ ॥ પશ્યામ પશ્યામઃ પ્રજહામ પ્રજહામઃ વયં ચાન્યે ચ ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ । યં નૂનાહં ઉદ્રકે રામપુત્રે બ્રહ્મચર્યં ચરે ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવો યેન ઉદ્રકો રામપુત્રઃ તેનોપસંક્રમિત્વા ઉદ્રકં રામપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ ઇચ્છેયમ્ અહં ભો ઉદ્રક ભવતો બ્રહ્મચર્યં ચરેયં । સ ચ મે ભવાં ઉદ્રકો અનુજાનેયા ॥ એવમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ ઉદ્રકો રામપુત્રો એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન હિ ચર ભો ગૌતમ વસ ભો ગૌતમ તથારૂપો અયં ધર્મવિનયો યત્ર શ્રાદ્ધો કુલપુત્રો

[_મ્વુ_2.120_] બ્રહ્મચર્યં ચરે ચરં ચ પુનઃ આરાધયે કુશલાં ધર્માન્* ॥ તસ્ય ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ મહ્યં પિ ખલુ અસ્તિ ચ્છન્દો અસ્તિ બલં અસ્તિ વીર્યં । યં નૂનાહં એતસ્યૈવ ધર્મસ્ય પ્રાપ્તયે સાક્ષાત્કિયાયૈ એકો અપ્રમત્તો આતાપી પ્રહિતાત્મા વ્યપકૃષ્ટો વિહરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ તસ્યૈવ ધર્મસ્ય પ્રાપ્તયે સાક્ષાત્ક્રિયાયૈ એકો પ્રમત્તો આતાપી પ્રહિતાત્મા વ્યપકૃષ્ટો વિહરન્તો નચિરસ્યૈવ તં ધર્મં અધિગમિ સાક્ષીકરિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ યેન ઉદ્રકો રામપુત્ર એતદ્ અવોચત્* ॥ એત્તકો યં ભો ઉદ્રકેન ભવતા રામેણ ધર્મો અધિગતો સાક્ષાત્કૃતો દેશિતો પ્રજ્ઞપ્તો યમ્ ઇદં નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનં ॥ એવમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ ઉદ્રકો રામપુત્રો એતદ્ અવોચત્* ॥ એત્તકમ્ ઇદં ભો ગૌતમ ભવતા રામેણ અધિગતો સાક્ષીકૃતો પ્રજ્ઞપ્તો યમ્ ઇહૈવ સંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ ઉદ્રકં રામપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન હિ ઉદ્દક મયાપિ અયં ધર્મો ધિગતો સાક્ષાત્કૃતો ॥ એતમ્ ઉક્તે ભિક્ષવઃ ઉદ્દકો રામપુત્રો એતદ્ અવોચત્* ॥ તેન હિ ગૌતમ યં ભવાં રામો ધર્મં જાનાપિ તં ભવાં ગૌતમો ધર્મં જાનાપિ । તેન હિ ભવાં એવ દાનિ ગૌતમો શ્રાવકસંઘં પરિહરતુ ॥ ઇતિ સ ખલુ મે ભિક્ષવો ઉદ્રકો રામપુત્રો પરમયા પૂજયા પૂજયતિ પરમયા પ્રશંસયા પ્રશંસે તથાદર્શનં ચ સમાનમ્ આચાર્યસ્થાને સ્થાપયે ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવ એતદ્ અભૂષિ ॥ ન ચાયં તસ્ય રામસ્ય ધર્મો નિર્યાતિ તત્કરસ્ય સમ્યગ્દુઃખક્ષયાય । યન્ નૂનાહં ઉત્તરિ પર્યેષ્ટિમ્ આપદ્યેહં । સ ચાહં ભિક્ષવો તથાદર્શનતો એવં વ સમાનો યેન ગયાનગરં તદવસારિ । તદનુપ્રાપ્તઃ તત્રૈવ વિહરામિ ॥
[_મ્વુ_2.121_] ગયાશીર્ષે પર્વતે વિહરન્તસ્ય તિસ્રો ઉપમા પ્રતિભાયેન્સુઃ પૂર્વે અશ્રુતા ચૈવ અશ્રુતપૂર્વા ચ અવિજ્ઞાતા ચૈવાવિજ્ઞાતપૂર્વા ચ । કતમા તિસ્રો ॥ યે હિ કેચિદ્ ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેહિ અવ્યપકૃષ્ટકાયા વિહરન્તિ અવ્યપકૃષ્ટચિત્તા યે પિ ચેમે કામવિતર્કા કામસ્નેહા કામપરિદાઘા કામાધ્યવસાના તે પિ સાનં ભવન્તિ અપ્રતિવિનીતા કિંચાપિમે ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાન્ તે વેદનાં વેદયન્તિ ॥ અથ ખલુ અભવ્યા એવ તે ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે ॥ સય્યથાપિ નામ ઇહ પુરુષો આગચ્છે જ્યોતિ-અર્થિકો જ્યોતિગવેષી જ્યોતિં પર્યેષમાણો સો આર્દ્રે કાષ્ઠે સસ્નેહિ આર્દ્રાયે ઉત્તરારણીયે અન્તોદકે અભિમન્થન્તો અભવ્યા તેજસ્ય અભિનિર્વર્તનાયે જ્યોતિસ્ય પ્રદુર્કર્માય એવમ્ એવ ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદનાં વેદયન્તિ ॥ અથ ખલુ અભવ્યા એવ તે ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે ॥ અયં ખલુ મે ભિક્ષવઃ ગયાશીર્ષે પર્વતે વિહરન્તસ્ય પ્રથમા ઉપમા પ્રતિભાતિ પૂર્વે અશ્રુતા ચૈવ અશ્રુતપૂર્વા ચ અવિજ્ઞાતા ચૈવ અવિજ્ઞાતપૂર્વા ચ ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ યે હિ કેચિદ્ ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેહિ વ્યપકૃષ્ટકાયા વિહરન્તિ અવ્યપકૃષ્ટચિત્તા એવમ્ ઇમે કામવિતર્કા કામસ્નેહા કામપરિદાઘા કામાધ્યવસાના તે પિ સાનં ભવન્તિ અપ્રતિવિનીતા કિં ચાપિ તે
[_મ્વુ_2.122_] ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદના વેદયન્તિ ॥ અથ ખલુ અભવ્યા એવન્ તે ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે । સય્યથાપિ નામ ઇહ પુરુષો આગચ્છેયા જ્યોત્યર્થો જ્યોતિગવેષી જ્યોતિ પર્યેષમાણો સો આર્દ્રે કાષ્ઠે સસ્નેહે આર્દ્રાયે ઉત્તરારણીયે સ્થલે પિ અભિમન્થન્તો અભવ્યા તેજસ્ય અભિનિર્વર્તનાયે જ્યોતિપ્રાદુઃકર્માયે એવમ્ એવ યે હિ કેચિ શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેહિ વ્યપકૃષ્ટકાયા વિહરન્તિ અવ્યપકૃષ્ટચિત્તા યે પિ ચિમે કામવિતર્કા કામસ્નેહા કામપરિદાઘા કામાધ્યવસાના તે પિ સાનં ભવન્તિ અપ્રતિવિનીતા કિંચાપિ તે ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદનાં વેદયન્તિ ॥ અથ ખલુ અભવ્યા એવં ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે ॥ અયં ખલુ ભિક્ષવો ગયાશીર્ષે પર્વતે વિહરન્તસ્ય દ્વિતીયા ઉપમા પ્રતિભાયે પૂર્વે અશ્રુતા ચૈવ અશ્રુતપૂર્વા ચ અવિજ્ઞાતા ચ અવિજ્ઞાતપૂર્વા ચ ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભુષિ ॥ યે કેચિદ્ ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેહિ વ્યપકૃષ્ટકાયા વિહરન્તિ વ્યપકૃષ્ટચિત્તા યે પિ ચિમે કામવિતર્કા કામસ્નેહા કામપરિદાઘા કામાધ્યવસાના તે પિ સાનં ભવન્તિ પ્રતિવિનીતા કિં ચાપિ તે ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદનાં વેદયન્તિ ॥ અથ ખલુ ભવ્યા એવન્ તે ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે ॥ સય્યથાપિ નામ ઇહ પુરુષો આગચ્છે જ્યોત્યર્થિકો જ્યોતિગવેષી
[_મ્વુ_2.123_] જ્યોતિપર્યેષમાણો સો શુષ્કકાષ્ઠે વિગતસ્નેહે શુષ્કાયે ઉત્તરારણીયે સ્થલે અભિમન્થન્તો ભવ્યા તેજસ્ય અભિનિર્વર્તનાયે જ્યોતિસ્ય પ્રાદુઃકર્માયે એવમ્ એવ યે કેચિદ્ ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા કામેષુ વ્યપકૃષ્ટકાયા વિહરન્તિ વ્યપકૃષ્ટચિત્તા યે પિ તે કામવિતર્કા કામસ્નેહા કામપરિદાઘા કામાધ્યવસાના તે પિ સાનં ભવન્તિ પ્રતિવિનીતા કિંચાપિ તે ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદના વેદયન્તિ ॥ અથ ખલુ ભવ્યા ચ તે ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે ॥ અયં ખલુ ભિક્ષવો ગયાશીર્ષે પર્વતે વિહરન્તસ્ય તૃતીયા ઉપમા પ્રતિભાયે પૂર્વે અશ્રુતા ચૈવ અશ્રુતપૂર્વા ચ ॥ ઇમા ખલુ ભિક્ષવઃ ગયાશીર્ષે પર્વતે વિહરન્તસ્ય તિસ્રો ઉપમા પ્રતિભાયેન્સુઃ પૂર્વે અશ્રુતા ચૈવ અશ્રુતપૂર્વા ચ અવિજ્ઞાતા ચૈવ અવિજ્ઞાતપૂર્વા ચ ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ અહં ખલુ કામેહિ વ્યપકૃષ્ટકાયો વિહરેયં વ્યપકૃષ્ટ્ચિત્તો યે પિ ચિમે કામવિતર્કા કામસ્નેહા કામપરિદાઘા કામાધ્યવસાના તે પિ મહ્યં પ્રતિવિનીતા કિંચાપ્ય્ અહં આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદનાં વેદયામિ । અથ ખલુ ભવ્યા એવમ્ અહં ઉત્તરિમનુષ્યધર્મસ્ય જ્ઞાનાયે દર્શનાયે સંબોધાયે ॥
___સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ તથાદર્શનસમાનો યેન ઉરુવિલ્વા સેનાપતિગ્રામસ્ તદવસારિં તદનુપ્રાપ્તઃ ॥ તત્રાદ્રાક્ષીત્* વૃક્ષમૂલાનિ પ્રાસાદિકાનિ દર્શનીયાનિ પ્રાન્તાનિ વિવિક્તાનિ વિગતવ્યસનાનિ વિગતજનપદાનિ મનોજ્ઞહ્રદસય્યકાનિ પ્રતિસંલયને આરૂપ્યાણિ ॥ સમન્તેન ચ ગોચરગ્રામાણિ નાતિદૂરાણિ નાત્યાસન્નાનિ આગમનગમનસંપન્નાનિ સમં ચ ભૂમિભાગં નદીં ચ નૈરંજનાં સમાં સેતકાં સમ્પન્નાર્થાં શુચિસમ્પન્નતોયાં સ્યન્દમાનાં દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ મે અતીવ મનઃ પ્રસાદે ॥ અલં પુનઃ મે શ્રદ્ધાય પ્રવ્રજિતસ્ય

[_મ્વુ_2.124_] કુલપુત્રસ્ય પ્રહાણાયે યં નૂનાહં ઇહૈવ પ્રહાણં પ્રહરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવ ઇદમ્ એવ કાયં ચેતસા એવં ચેત અભિનિગૃહ્ણે અભિનિપીડે ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ ઇદમ્ એવ કાયં ચેતસા એવં ચેત અભિનિગૃહ્ણતો અભિનિપીડતો કચ્છેહિ સ્વેદા મુક્તા ભૂમ્યાં નિપતિતા ઊષ્માયેન્સુ વાષ્પાયેન્સુ મુખતો લલાટાતો સ્વેદા મુક્તા ભૂમ્યાં નિપતિતા ઉષ્માયેન્સુ વાષ્પાયેન્સુઃ ॥ સય્યથાપિ નામ ભિક્ષવો બલવાં પુરુષો દુર્બલં પુરુષં ગ્રીવાયાં ગૃહીત્વા અભિનિગૃહ્ણે અભિનિપીડે એવમ્ એવ ભિક્ષવ ઇદમ્ એવ કાયં ચેતસા એવં ચેત અભિનિગૃહ્ણતો અભિનિપીડયતો કચ્છેહિ સ્વેદા ભૂમ્યાં નિપતિતા ઊષ્માયેન્સુઃ મુખલલાટાતો સ્વેદા મુક્તા ભૂમ્યાં નિપતિતા ઊષ્માયેન્સુઃ વાષ્પાયેન્સુઃ ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવ એતદ્ અભૂષિ ॥ યં નૂનાહં આસ્ફાનકં ધ્યાયેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવો મુખતો નાસિકાશ્રોત્રેહિ ચ આશ્વાસપ્રશ્વાસા ઉપરુન્ધિ ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ મુખતો ચ નાસિકાશ્રોત્રેહિ ચ આશ્વાસપ્રશ્વાસા ઉપરુધ્વા ઉભયતો કર્ણશ્રોત્રવિવરાન્તરેહિ ઉચ્ચશબ્દો મહાશબ્દો વીતિસંચરેન્સુઃ । સય્યથાપિ કર્મારગર્ગરી ધમ્યમાના ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દા ભવતિ એવમ્ એવ ભિક્ષવઃ મુખતો ચ નાસિકાશ્રોત્રેહિ ચ આશ્વાસપ્રશ્વાસેહિ ઉપરુદ્ધેહિ ઉભયતો કર્ણશ્રોત્રવિવરાન્તરેહિ ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દા વીતિસંચરેન્સુ ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ । યં નૂનાહં ભૂયસ્યા માત્રયા આસ્ફાનકં ધ્યાયેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ મુખતો ચ નાસિકાશ્રોત્રેહિ ચ ઉભયતો ચ કર્ણશ્રોત્રવિવરાન્તરેહિ
[_મ્વુ_2.125_] આશ્વાસપ્રશ્વાસાનુપરુન્ધે । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ મુખતો ચ નાસિકાશ્રોત્રેહિ ચ ઉભયતો ચ કર્ણશ્રોત્રવિવરાન્તરેહિ આશ્વાસપ્રશ્વાસા ઓરુધ્વા ઊર્ધ્વં શીર્ષકપાલં વાતા પ્રહરેન્સુઃ સમુત્તરેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ ભિક્ષવઃ ગોઘાતકો વા ગોઘાતકાન્તેવાસી વા તીક્ષ્ણેન ગોવિકર્તનેન ગાવીયે શીર્ષકપાલં દાલેય સંપ્રદાલેય ચ્છિન્દેય પરિકર્તયે સંપરિકર્તયે એવમ્ એવ મુખતો ચ નાસિકાશ્રોત્રેહિ ચ ઉભયતો કર્ણશ્રોત્રવિવરેહિ આશ્વાસપ્રશ્વાસા ઉપરુધ્વા ઊર્ધ્વં શીર્ષકપાલં વાતા પ્રહરેન્સુ સમૂહેન્સુઃ ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ સન્તિ ઇહૈવ કેચિ શુદ્ધિં પ્રજ્ઞપયન્તિ તે કોલં પિ આહારમ્ આહરન્તિ કોલચ્છલ્લં પિ આહારં આહરન્તિ કોલોદકં પિ પિબન્તિ વિવિધાહિ પિ કોલવિકૃતીહિ યાપેન્તિ । યં નૂનાહં એકં કોલકમ્ અદ્વિતીયં આહારમ્ આહરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ એકં કોલમ્ અદ્વિતીયમ્ આહારં આહરે ॥ તસ્ય મે અયં કાયો અધિમાત્રકૃશતામ્ અનુપ્રાપ્તો અભૂષિ અધિમાત્રકૃશતામ્ અનુપ્રાપ્તો અભૂષિ ॥ સય્યથાપિ નામ કાલપર્વાણિ વા એવમ્ એવ મે અંગાનિ અભૂન્સુઃ સય્યથાપિ નામ અજપદં વા ઉષ્ટ્રપદં વા એવમ્ એવ મે પર્શુકા અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ ઉભયતો પાર્શ્વે વિવૃતાયાં વાહનાગારશાલાયાં ગોપાનસીયે અન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્સુઃ વીતિકાસેન્સુ એવમ્ એવ પાર્શુલિકાનિ પાર્શુલિકાન્તરાણિ વિબદ્ધાનિ વીતિલોકેન્સુઃ વીતિકાસેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ વટ્ટનવેણી ઉન્નતાવનતા એવમ્ એવ પૃષ્ઠકણ્ઠકાનિ
[_મ્વુ_2.126_] અભૂષિ ઉન્નતાવનતાનિ । સય્યથાપિ નામ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે ઉદુપાને ઉદકતારકા દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાય પ્રકાશેન્તિ એવમ્ એવ મે અક્ષિષુ અક્ષિતારકા અભૂન્સુઃ દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાય પ્રકાશેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ સારદિકન્તિક્તાલાબુ હરિતચ્છિન્નં આમિલાતં ભવતિ સંમિલાતં સંપુટજાતં એવમ્ એવ શીર્ષકપાલં અભૂષિ આમિલાતં સંમિલાતં સંપુટજાતં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ પુરિમં કાયં પરિગૃહ્ણીષ્યામીતિ પૃષ્ઠિમકં અભિનિગૃહ્ણે ઉચ્છ્રેષ્યન્તિ તત્રૈવ અપકુબ્જકો પ્રપતામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ સાધુ ચ સુષ્ટુ ચ અભિસંસ્કારેણ ઉચ્છ્રેત્વા પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પાણિના પરિમાર્જેહં ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પાણિના પ્રમાર્જતો પૂતિમૂલાનિ રોમાણિ કાયે શીર્યેન્સુઃ ॥ અપિ હિ જિતં જનપદગ્રામેહિ સ્ત્રીયો પુરુષા ચૈવમ્ આહન્સુઃ ॥ કાલકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો શ્યામકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો મદ્ગુરચ્છવિ દાનિ શ્રમણો ગૌતમો ॥ યાપિ ચેષા શુભતનુવર્ણનિભા સાપિ મે અન્તર્હિતા એતિના એવં લૂહપ્રહાણેન ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ સન્તિ એકે ભવન્તો શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ તણ્ડુલાહારતાયે શુદ્ધિં પ્રજ્ઞપેન્તિ તે તણ્ડુલં પિ આહારં આહરન્તિ તણ્ડુલચૂર્ણં પિ તણ્ડુલોદકં પિબન્તિ વિવિધાહિ પિ તણ્ડુલવિકૃતીહિ યાપેન્તિ । યં નૂનાહં એકં તણ્ડુલમ્ અદ્વિતીયમ્ આહારમ્ આહરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ એકં તણ્ડુલમ્ અદ્વિતીયં આહારં આહરન્તો અયં મે કાયો અધિમાત્રં કૃશતામ્ અનુપ્રાપ્તઃ અભૂષિ ॥ સય્યથાપિ નામ કાલપર્વાણિ વા અશીતકપર્વાણિ એવંરૂપાણી મે અંગપ્રત્યંગાનિ અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ
[_મ્વુ_2.127_] નામ ઉભયતો પાર્શ્વે વિવટાયાં વાહનાગારશાલાયાં ગોપાનસી-અન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્તિ વીતિકાશેન્તિ એવમ્ એવ ચ પાર્શુલિકાનિ પાર્શુલિકાન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્સુઃ વીતિકાશેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ અજપદં વા ઉષ્ટ્રપદં વા એવમ્ એવ કક્ષવક્ષા અભૂન્સુઃ સર્વાસામ્ અનુત્તરં કાર્કશ્યં । સય્યથાપિ નામ વટ્ટનવેણી ઉન્નતાવનતા એવમ્ એવ મે પૃષ્ઠિકણ્ઠકાસ્થિકાનિ અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે ઉદુપાને ઉદકતારકા દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાયે સંપ્રકાશેન્તિ એવમ્ એવ અક્ષિષુ અક્ષિતારકા અભૂન્સુઃ દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાયે સંપ્રકાશેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ તિક્તાલાબુ શારદિકં હરિતચ્છિન્નં આમિલાતં ભવતિ સંમિલાતં સંપુટકજાતં એવમ્ એવ શીર્ષકપાલં અભૂષિ આમિલાતં સંમિલાતં સંપુટકજાતં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ પુરિમં કાયં નિગૃહ્ણીષ્યામીતિ પૃષ્ઠિકણ્ઠકમ્ એવ પરિગૃહ્ણામિ ઉચ્છ્રેષ્યન્તિ તત્રૈવ અવકુબ્જકો પ્રપતામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ સાધુ ચ સષ્ટુ ચ અભિસંસ્કારેણ ઉચ્છિહિત્વા પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પાણિના પરિમાર્જેયં । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પરિમાર્જતો પૂતિમૂલાનિ કાયે રોમાણિ શીર્યેન્સુઃ ॥ અપિ હિ જિતં સામન્તેહિ ગોચરગ્રામેહિ સ્ત્રિયો ચ પુરુષા ચ એવમ્ આહન્સુઃ । કાલકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો શ્યામકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો મદ્ગુરચ્છવિ દાનિ શ્રમણો ગૌતમો । યાપિ મે સા શુભવર્ણનિભા સાપિ અન્તર્હિતા એતિના એવં લૂહપ્રહાણેન ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવ એતદ્ અભૂષિ ॥ સન્તિ હિ ઇહૈકે ભવન્તઃ શ્રમણબ્રાહ્મણા તિલાહારતાયે

[_મ્વુ_2.128_] શુદ્ધિં પ્રજ્ઞપયન્તિ । તે તિલં પિ આહારં આહરન્તિ તિલચૂર્ણં પિ તિલોદકં પિ પિબન્તિ વિવિધાહિ પિ તિલવિકૃતીહિ યાપેન્તિ । યં નૂનાહં એકં તિલમ્ અદ્વિતીયમ્ આહારમ્ આહરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ એકં તિલમ્ અદ્વિતીયમ્ આહારમ્ આહરેયં ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એકં તિલમ્ અદ્વિતીયમ્ આહારમ્ આહરતો અયં કાયો અધિમાત્રં કૃશતાપ્રાપ્તો અભૂષિ । સય્યથાપિ નામ કાલપર્વાણિ અશીતકપર્વાણિ એવંરૂપાણિ મે અઙ્ગપ્રત્યંગાનિ અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ અજપદં વા ઉષ્ટ્રપદં વા એવમ્ એવ મે હનુકા અભૂષિ । સય્યથાપિ નામ ઉભયતો પાર્શ્વે વિવટાયે વા વાહનાગારશાલાયા ગોપાનસી-અન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્તિ વીતિકાશેન્તિ એવમ્ એવ મે પાર્શુલિકાનિ પાર્શુલિકાન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ વટ્ટનવેણી ઉન્નતાવનતા એવમ્ એવ મે પૃષ્ઠિકણ્ઠકાનિ અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે માસે ઉદુપાને ઉદકતારા દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાયે સંપ્રકાશેન્તિ એવમ્ એવ મે અક્ષિષુ અક્ષિતારકા અભૂન્સુઃ દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાયે સંપ્રકાશેન્સુઃ । સય્યથાપિ સારદિકં તિક્તાલાબુ હરિતચ્છિન્નં આમિલાતં ભવતિ સંમિલાતં સંપુટજાતં એવમ્ એવ મે શીર્ષકપાલં અભૂષિ આમિલાતં સંમિલાતં સંપુટજાતં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ પુરિમં કાયં પરિગૃહ્ણીષ્યામીતિ પૃષ્ઠિકણ્ઠકમ્ એવ પરિગૃહ્ણામિ ઉચ્છ્રેષ્યન્તિ તત્રૈવ અવકુબ્જકો પ્રપતામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ સાધુ ચ સુષ્ટુ ચ અભિસંસ્કારેણ ઉચ્છિહિત્વા પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પાણિના પરિમાર્જેયં । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પાણિના પરિમાર્જતો પૂતિમૂલાનિ કાયે રોમાણિ શીર્યેન્સુઃ । અપિ હિ
[_મ્વુ_2.129_] જિતં સામન્તેહિ ગોચરગ્રામેહિ સ્ત્રિયો ચ પુરુષા ચ એવમ્ આહન્સુઃ । કાલકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો શ્યામકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો મદ્ગુરચ્છવિ દાનિ શ્રમણો ગૌતમો । યાપિ મે સા શુભવર્ણનિભા સાપિ અન્તર્હિતા એતિના એવંલૂહપ્રહાણેન ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ સન્તિ ખલુ ઇહૈકે ભવન્તઃ શ્રમણબ્રાહ્મણાઃ સર્વશો અનાહારતાયૈ શુદ્ધિં પ્રજ્ઞપયન્તિ । યં નૂનાહં સર્વશો અનાહારયાયે પ્રતિપદ્યેયં ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવઃ સર્વશો અનાહારતાયૈ પ્રતિપન્નસ્ય અયં કાય અધિમાત્રં કૃશતાપ્રાપ્તઃ અભૂષિ । સય્યથાપિ નામ કાલપર્વાણિ વા અશીતપર્વાણિ વા એવરૂપાણિ મે અંગપ્રત્યંગાણિ અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ અજપદં વા ઉષ્ટ્રપદં વા એવમ્ એવ મે હનુકા અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ ઉભયતો પાર્શ્વે વિવટાયે વાહનાગારશાલાયે ગોપાનસીયે અન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્તિ વીતિકાસેન્તિ એવમ્ એવ મે પાર્શુલિકાનિ પાર્શુલિકાન્તરાણિ વિવટાનિ વીતિલોકેન્સુઃ વીતિકાસેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ વટ્ટનવેણી ઉન્નતાવનતા એવમ્ એવ મે પૃષ્ઠકણ્ઠકા અભૂન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ ગ્રીષ્માણાં પશ્ચિમે સાસે ઉદુપાને ઉદકતારકા દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાયે સંપ્રકાશેન્તિ એવમ્ એવ મે અક્ષિષુ અક્ષિતારકા અભૂન્સુઃ દૂરગતા ગમ્ભીરગતા કૃચ્છ્રદર્શનાયે સંપ્રકાશેન્સુઃ । સય્યથાપિ નામ શારદિકં તિક્તાલાબુ હરિતચ્છિન્નં આમિલાતં ભવતિ સંમિલાતં સંપુટજાતં એવમ્ એવ મે શીર્ષકપાલમ્ અભૂષિ આમિલાતં સંમિલાતં સંપુટકજાતં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ પુરિમં કાયં પરિગૃહ્ણીષ્યામીતિ પૃષ્ઠિકણ્ઠકમ્ એવ પરિગૃહ્ણામિ
[_મ્વુ_2.130_] ઉચ્છ્રેષ્યન્તિ તત્રૈવ અવકુબ્જકો પ્રપતામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ સાધુ ચ સુષ્ટુ ચ અભિસંસ્કારેણ ઉચ્છિહિત્વા પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પાણિના પરિમાર્જેયં । તસ્ય મે ભિક્ષવઃ પાંશુકૃતાનિ ગાત્રાણિ પરિમાર્જતો પૂતિમૂલાનિ રોમાણિ શીર્યેન્સુઃ । અપિ હિ જિતં સામન્તેહિ ગોચરગ્રામેહિ સ્ત્રીયો ચ પુરુષા ચ એવમ્ આહન્સુઃ । કાલકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો શ્યામકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો મદ્ગુરચ્છવિકો દાનિ શ્રમણો ગૌતમો । યાપિ મે સા શુભવર્ણનિભા સાપિ મે અન્તર્હિતા એતિના એવંલૂહપ્રહાણેન ॥
___તસ્ય મે ભિક્ષવઃ એતદ્ અભૂષિ ॥ યે કેચિદ્ ભવન્તઃ શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદના વેદયન્તિ એત્તાવત્ પારમિતે ઇમં પિ ન કેનાપિ સંભુણન્તિ ॥ અતીતં ભિક્ષવઃ અધ્વાનં એતરહિં પિ ભિક્ષવઃ પ્રત્યુત્પન્ને યે કેચિદ્ ભવન્તો શ્રમણા વા બ્રાહ્મણા વા આત્મોપક્રમિકાં શરીરોપતાપિકાં દુઃખાં તીવ્રાં ખરાં કટુકાં વેદના વેદયન્તિ એત્તાવત્ પારમિતે ઇમં પિ ન કેનાપિ સંભુણન્તિ ॥ ન ખો પુનર્ અહં અભિજાનામિ ઇમાયે દુષ્કરચારિકાયે કંચિદ્ ઉત્તરિમનુષ્યધર્મં અલમાર્યં જ્નાનદર્શનં વિશેષાધિગમં સાક્ષાત્કર્તું નાયં માર્ગં બોધાય ॥ અભિજાનામિ ખલુ પુનર્ અહં પૂર્વે પ્રવ્રજ્યાયૈ અપ્રવ્રજિતો પિતુઃ શાક્યસ્ય ઉદ્યાનભૂમીયે શીતલાયાં જમ્બુચ્છાયાયાં પર્યંકેન નિષણ્ણો વિવિક્તં કામૈઃ વિવિક્તં પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં પ્રથમં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરામિ ॥ સ્યાત્ ખલુ પુનઃ સો માર્ગો બોધાય ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવો વસતો તદનુસારિ વિજ્ઞાનમ્ ઉપાસિ । સ એવ માર્ગો બોધાયે । ન ખલુ પુન સો માર્ગો લભ્યો કૃશેણ વા દુર્બલેન વાક્રાન્તકાયેન વા સર્વશો વા અનાહારતાયે પ્રતિપન્નેન । યં નૂનાહં
[_મ્વુ_2.131_] ઔદરિકમ્ આહારમ્ આહરેયં . . . . . . . . . . . . . મમ પર્તિચારે (?) તેન લૂહપ્રહાણેન . . . . . . . . . . સચેતનો યાપયિષ્યસિ । વયન્તે રોમકૂપવિવરાન્તરેષુ દિવ્યામ્ ઓજામ્ અધ્યોહરિષ્યામઃ ॥ તસ્ય મે ભિક્ષવ એતદ્ અભૂષિ ॥ અહં ખલુ સર્વશો અનાહારં પ્રતિજાનામિ સામન્તકેહિ પિ મે ગોચરગ્રામેહિ સ્ત્રિયો ચ પુરુષા ચ એવં સંજાનન્તિ અનાહારો શ્રમણો ગૌતમો ઇમા ચ દેવતા લૂહાધિમુક્તા લૂહાભિપ્રસન્ના રોમકૂપવિવરેહિ દિવ્યામ્ ઓજામ્ અધ્યોકિરેન્સુઃ સો મમ સ્યાત્ સંપ્રજાનમૃષવાદો ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ સંપ્રજાનમૃષાવાદભયભીતો સંપ્રજાનમૃષાવાદં પરિવર્જયે જુગુપ્સમાનો અલં મેતિ તાં દેવતાં પ્રતિક્ષિપિત્વા અનુસુખમ્ ઔદરિકમ્ આહારમ્ આહરેયં ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવો મુદ્ગયૂષવિકૃતં ભુંજેહં કુલચ્છયૂષં પિ હરેણુકાયૂષં પિ ॥
___સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ અનુપૂર્વેણ કાયબલસ્થામં જાનયિત્વા સુજાતાયે ગ્રામિકાયે મધુપાયસં ગૃહીત્વા નાગનન્દીકાલસમયે યેન નદી નૈરંજના તેનુપસંક્રમિત્વા નદ્યાં નૈરંજનાયાં ગાત્રાણિ શીતલીકૃત્વા યેન સ્વસ્તિકો યાવસિકઃ તેનોપસંક્રમિત્વા સ્વસ્તિકં યાવસિકં તૃણમુષ્ટિં યાચિત્વા યેન બોધિયષ્ટિ તેનુપસંક્રમિત્વા બોધિયષ્ટિયે પુરતો અન્યતરાગ્રતૃણસંસ્તરં પ્રજ્ઞપયિત્વા બોધિયષ્ટિં ત્રિષ્કૃત્યો પ્રદક્ષિણીકૃત્વા નિષીદિ પર્યંકમ્ આભુંજિત્વા ઋજુ પ્રાચીનાભિમુખો પુરિમં કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખાં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપયિત્વા સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ વિવિક્તમ્ એવ કામૈર્ વિવિક્તં પાપકૈર્ અકુશલૈર્ ધર્મૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં પ્રથમધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરામિ ॥ સવિતર્કવિચારાણાં વ્યુપસમાદધ્યાત્મસંપ્રસાદાચ્ ચેતસો એકોતિભાવા અવિતર્કં અવિચારં

[_મ્વુ_2.132_] સમાધિજં પ્રીતિસુખં દ્વિતીયં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરામિ ॥ સ પ્રીતેર્ વિરાગાદ્ ઉપેક્ષકશ્ ચ વિહરામિ સ્મૃતશ્ ચ સંપ્રજાનં સુખં ચ કાયેન પ્રતિસંવેદયામિ યત્ર આર્યા આચિક્ષન્તિ ઉપેક્ષકઃ સ્મૃતિમાં સુખવિહારી તૃતીયં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરામિ ॥ સ સુખસ્ય ચ પ્રહાણાં દુઃખસ્ય ચ પ્રહાણાત્ પૂર્વે ચ સૌમનસ્યદૌર્મનસ્યયોર્ અસ્તંગમાદ્ અદુઃખાસુખમ્ ઉપેક્ષાસ્મૃતિપરિશુદ્ધં ચતુર્થં ધ્યાનમ્ ઉપસંપદ્ય વિહરામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ તથા સમાહિતેન ચિત્તેન . . . . . . . અભિનિર્નામયામિ । સ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેન સત્વાં પશ્યામિ ચ્યવન્તાં ઉપપદ્યન્તાં સુવર્ણાં દુર્વર્ણાં સુગતાં દુર્ગતાં હીનાં પ્રણીતાં યથાકર્મોપગાં ॥ સત્વાં પ્રજાનામિ ઇમે ભવન્તઃ સત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અપવાદકાઃ મિથ્યાદૃષ્ટિકાઃ તે મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોઃ તદ્ધેતોઃ તત્પ્રત્યયાત્ કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાદ્ અપાયદુર્ગતિવિનિપાતં નરકેષૂપપન્ના ॥ ઇમે પુનર્ ભવન્તઃ સત્વા કાયસુચરિતેન સમન્વાગતાઃ મનઃસુચરિતેન સમન્વાગતા આર્યાણામ્ અનપવાદકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિકા તે સમ્યગ્દૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોઃ તદ્ધેતોઃ તત્પ્રત્યયાત્ કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાત્ સુગતિં સ્વર્ગં કાયં દેવેષૂપપન્નાઃ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ તથા સમાહિતેન ચિત્તેન પરિશુદ્ધેન પર્યવદાતેન અનંગણેન વિગતક્લેશેન મૃદુના કર્મણ્યેન સ્થિતેનાનિંજ્યપ્રાપ્તેન રાત્ર્યા યામે પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિજ્ઞાનિદર્શનપ્રતિલાભાયે ચિત્તમ્ અભિનિર્હરામિ અભિનિર્નામયામિ અનેકવિધં પૂર્વનિવાસં સમનુસ્મરામિ । સય્યથીદં એકાં પિ જાતિં દુવે પિ જાતી ત્રયો પિ જાતી ચત્વારો પિ જાતીં પંચાપિ જાતીં દશાપિ જાતીં વિંશતિ જાતી ત્રિંશતિ જાતી
[_મ્વુ_2.133_] ચત્વારિંશદ્ વા જાતીઃ પંચાશં વા જાતીઃ જાતીશતં વા જાતીસહસ્રં વા અનેકા પિ સંવર્તકલ્પા વા અનેકા પિ સંવર્તા અનેકા પિ વિવર્તા અનેકા પિ સંવર્તવિવર્તકલ્પા અમુત્રાહમ્ આસી એવંનામા એવંગોત્રો એવંજાત્યો એવમાહારો એવમાયુઃપર્યન્તો એવંસુખદુઃખપ્રતિસંવેદી । સો તતો ચ્યુતો અમુત્ર ઉપપદ્યે તતો ચ્યુતઃ ઇચ્છત્વમ્ આગચ્છસિ ઇતિ સાકારં સોદ્દેશં અનેકવિધં પૂર્વેનિવાસમ્ અનુસ્મરામિ ॥ સ ખલ્વ્ અહં ભિક્ષવઃ તથ સમાહિતેન ચિત્તેન પરિશુદ્ધેન પર્યવદાતેન અનંગણેન વિગતોપક્લેશેન મૃદુના કર્મણ્યેન સ્થિતેનાનિંજ્યપ્રાપ્તેન રાત્ર્યાઃ પશ્ચિમે યામે અરુણોદ્ઘાટકાલસમયે નન્દીમુખાયાં રજન્યાં યત્ કિંચિત્ પુરુષનાગેન પુરુષસિંહેન પુરુષર્ષભેણ પુરુષધૌરેણ પુરુષજાનેયેન પુરુષપદુમેન પુરુષપુણ્ડરીકેન સત્પુરુષેણ મહાપુરુષેણ અનુત્તરેણ પુરુષદમ્યસારથિના ગતિમેન સ્મૃતિમેન મતિમેન ધૃતિમેન દ્યુતિમેન સર્વસો સર્વત્રતાયે જ્ઞાતવ્યં પ્રાપ્તવ્યં અભિસંબોદ્ધવ્યં સર્વં તં એકચિત્તક્ષણસમાયુક્તયા પ્રજ્ઞયા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો ॥ ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ આત્તમના તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દેન્સુઃ ॥

__અથ શુદ્ધોદનઃ સ્વપ્નં પશ્યતિ ॥
પશ્યામિ પુત્ર સુપિને તરનાવગાઢં
અભ્યુત્થિતં ગજવરં મણિજાલચ્છન્નં ॥
મધ્યે પુરસ્ય અધ્વનાવસ્થિતો ચ રાત્રૌ
નિર્ધાવતે પુરવરા અભિકમ્પમાનઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા મહ્ય સુપિને વિપુલં ચ હાસ્યં
અભ્યુત્થિતં રુદિતમ્ એવ ચ અપ્રમેયં ॥
કમ્પે ચ મે સંપરિતપ્તં શરીરમ્ અન્ત-
[_મ્વુ_2.134_] ર્દાહં સમુદ્ધનતિ કિં તુ ભવિષ્યતે દ્ય ॥
અથ લોકપાલ અવચૂ મનુજપ્રધાનં
મા ભાય ભૂમિપતિ સંજનયાહિ હર્ષં ॥
હન્ત શૃણોહિ ફલં યં સુપિનસ્ય તત્વં
સમુત્થિતં બહુજનસ્ય વિબોધનાર્થં ॥
એષો મહાગુણધરો વિજહિત્વ રાજ્યં
દુતિયાસ્ તથૈવ ચતુરા સ્વજનં ચ સ્ફીતં ॥
નિઃસંશયં વરબલં અનપેક્ષમાણો
નિર્યાસ્યતે પુરવરા વિદિતં સ ભોતુ ॥
એતસ્મિં નિર્ગતે અનેકવિધં તિ દુઃખં
જાયિષ્યતે સુપિનિ યં હસિતં તિ તત્વં ॥
યં રોદસિ સુપિનિ દાનિ સુખં અનન્તં
શ્રુત્વા ભવિષ્યતિ જિતં જિતશત્રુસંઘં ॥
માતુઃસ્વસાપિ સુપિનં પશ્યતિ ॥
માતુઃસ્વસા અવચ કાંચનરાશિવર્ણ
પશ્યામિ પુત્ર સુપિને ઋષભં સુજાતં ॥
શ્વેતં સુચારુકકુભં અતિરિક્તશૃંગં
શૃણ્ગારસંસ્થિતગતિં પ્રતિપૂર્ણદેહં ॥
સો ગર્જતિ સુમધુરં કપિલાહ્વયાતો
નિર્ધાવતે હૃદયદૃષ્ટિપથં હરન્તઃ ॥
ન ચ કશ્ચિ તં પ્રસહતે અભિગર્જમાનં
પ્રતિગર્જિતું કુમુદરાશિનિભં સુજાતં ॥
[_મ્વુ_2.135_] તે દેવરાજ અવચૂ કરુણં રુદન્તં
મા રોદ શાક્યકુલનન્દનજાતરાગ ॥
વક્ષ્યામિ તે અવિતથાવચનં વિજાલં
આનન્દજાનિ ઉપજાનય ત્વં સુખાનિ ॥
અત્યન્તશુદ્ધચરણં કુશલોપપેતં
એષો નરર્ષભ ગતીમતિનાં વિધિજ્ઞઃ ॥
હિત્વા જનં પુરુષસિંહવરો પુરો ચ
નિર્ગમ્ય તે અભિલષે પુરુષર્ષભત્વં ॥
સો પિ અમૃતં અચલમ્ અચ્યુતમ્ અપ્રકમ્પ્યં
નિર્વાણમ્ અપ્રતિસમં પ્રતિશુદ્ધચક્ષુઃ ॥

નિર્દિશ્ય તં પુરુષસિંહરુતં મહર્ષિઃ
યં શ્રુત્વ તીર્થિકગણા દિશતાં વ્રજન્તિ ॥
યશોધરાપિ સુપિનં પશ્યતિ ॥
અથ રાહુલસ્ય ઇદમ્ અબ્રવીત્ પિ
મૈત્રોત્તરેણ મદનેન નિબદ્ધચિત્તા ॥
દેવ શૃણોહિ યથ અદ્ય મયાપિ દૃષ્ટં
સુપિનં મનોરમં ફલં ચ મે તદ્ ભવેયાત્* ॥
શુદ્ધોદનસ્ય કિલ રાજકુલં નરેન્દ્ર
મેઘો સમન્તં ક્ષણેન સમાદદન્તો ॥
લોકત્રયં પ્રબલતોયધરો સુઘોષો
વિદ્યુત્પ્રદીપ વિપ્રદ્યોતયન્તો બહૂનિ ॥
[_મ્વુ_2.136_] સો શીતલં વિમલમ્ અપ્રતિમં પ્રસન્નં
વારિ પ્રવૃષ્ય મધુરં અભિગર્જમાનો ॥
વર્ષેતિ સાગરધરો શયને નિદાઘં
એષો પિ અન્તઃસુખિતો સ સહાંપતીકો ॥
બ્રહ્મા અથ ઉપગમિત્વ ઇદં અવોચ
તાં રાહુલસ્ય જનનીં શૃણુ મા વિષીદ ॥
ઇષ્ટં ફલં તવ અયં સુપિનો મહાર્થો
સંપૂર્યતે ચપલમ્ એવ જનેહિ પ્રીતિં ॥
શુદ્ધોદનસ્ય અયમ્ આત્મજો ચારુનેત્રો
લોકત્રયં જલધરો ઇવ વર્ષમાણો ॥
પ્રલ્હાદયિષ્યતિ મહાપરિતાપતપ્તાન્*
ધર્મં ધ્રુવં કરુણમ્ અપ્રતિમં જનેત્વા ॥
બોધિસત્વો પિ પંચ મહાસુપિનાં પશ્યતિ । પરમસંબોધિપ્રાપ્તો શ્રાવસ્થાં ભિક્ષૂણાં વ્યાકરોતિ ॥ તથાગતો ભિક્ષવો પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો પંચ મહાસુપિનાનિ અદ્રાક્ષીત્* ॥ તથાગતસ્ય કતમાનિ પંચ ॥
___તથાગતસ્ય ભિક્ષવઃ પૂર્વે સમ્બોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય ઇયં મહાપૃથિવી ઉચ્ચશયનમહાશયનમ્ અભૂષિ । સુમેરુ પર્વતરાજા બિમ્બોપધાનમ્ અભૂષિ । પુરસ્તિમે મહાસમુદ્રે વામા બાહા ઓહિતા અભૂષિ પશ્ચિમે ચ મહાસમુદ્રે દક્ષિણા બાહા ઓહિતા અભૂષિ । દક્ષિણે પિ મહાસમુદ્રે ઉભૌ પાદતલાનિ ઓહિતાનિ અભૂન્સુઃ । તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો ઇમં પ્રથમં મહાસુપિનમ્ અદ્રાક્ષીત્* ॥
[_મ્વુ_2.137_] તથાગતસ્ય ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય ક્ષીરિકા નામ તૃણજાતિ નાભિમણ્ડલાદ્ અભ્યુગ્દમ્ય યાવન્ નભમ્ આસદ્ય અસ્થાસિ ॥ તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો ઇમં દ્વિતીયં મહાસુપિનમ્ અદ્રાક્ષીત્* ॥
___તથાગતસ્ય ભિક્ષવો પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય લોહિતકા પ્રાણકા કાલશીર્ષકા પાદતલેહિ યાવજ્ જાનુમણ્ડલાનિ ચ્છાદયિત્વા અસ્થાન્સુઃ । તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સમ્બોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો ઇમં તૃતીયં મહાસ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીત્* ॥
___તથાગતસ્ય ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય ચત્વારિ નાનાવર્ણાં અનેકવર્ણા ચ ચતુર્હિ દિશાહિ વૈહાયસં ગત્વા તથાગતસ્ય પાદતલાનિ ઉપજિઘ્રિત્વા સર્વશ્વેતા અપવિધ્યિન્સુઃ । તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો ઇમં ચતુર્થં મહાસુપિનમ્ અદ્રક્ષીત્* ॥
___તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો મહતો મીઢપર્વતસ્ય ઉપરિમ્ અનુપલિપ્યમાનો ચંક્રમં ચંક્રમે । તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબિધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો ઇમં પંચમં મહાસુપિનમ્ અદ્રાક્ષીત્* ॥
___તથાગતસ્ય ભિક્ષવો પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય ઇયં મહાપૃથિવી ઉચ્ચશયનમહાશયનમ્ અભૂષિ । સુમેરુ પર્વતરાજા બિમ્બોપધાનમ્ અભૂષિ । પુરસ્તિમે મહાસમુદ્રે વામા બાહા ઓહિતા અભૂષિ પશ્ચિમે મહાસમુદ્રે દક્ષિણા બાહા ઓહિતા અભૂષિ દક્ષિણે મહાસમુદ્રે ઉભૌ પાદતલાનિ ઓહિતાનિ અભૂષિ । યં પિ ભિક્ષવઃ તથાગતો અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો અયં તસ્ય મહાસ્વપ્નસ્ય વિપાકો ॥ યં ભિક્ષવઃ તથાગતસ્ય પૂર્વે સંબોધિમ નભિસંબુદ્ધસ્ય ક્ષીરિકા નામ તૃણજાતિ નાભિમણ્ડલાદ્ અભ્યુદ્ગમ્ય યાવન્ નભમ્ આસદ્ય અસ્થાસિ । યં ભિક્ષવઃ તથાગતેન ઇમં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય
[_મ્વુ_2.138_] પરં ચ લોકમ્ અભિજ્ઞાય સદેવકં લોકં સમારકં સબ્રહ્મકં સશ્રમણબ્રાહ્મણીં પ્રજાં સદેવમનુષ્યાં વારાણસ્યાં ઋષિપતને મૃગદાવે અનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતં ત્રિષ્પરિવર્તં દ્વાદશારમ્ અપ્રવર્તિતં શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેણ વા કેનચિદ્ વા પુનઃ લોકે સહ ધર્મેણ યમ્ ઇદં ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ । સય્યથીદં દૂખં આર્યસત્યં દુઃખસમુદયમ્ આર્યસત્યં દુઃખનિરોધ આર્યસત્યં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ આર્યસત્યં । ઇમાં ચ પુનર્ ભિક્ષવઃ તથાગતસ્ય એવંરૂપાં ધર્મદેશનાં શ્રુત્વા ભૂમ્યા દેવા ઘોષમ્ ઉદીરયેન્સુઃ એષ મારિષ ભગવતા વારાણસ્યાં ઋષિપતને મૃગદાવે અનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતં ત્રિષ્પરિવર્તિ દ્વાદશારં અપ્રવર્તિતં કેનચિ શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા બ્રહ્મેણ વા મારેણ વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ઇદં દુઃખમ્ ઇતિ અયં દુઃખસમુદયો અયં દુઃખનિરોધો અયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ ઇતિ તં ભવિષ્યતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ । ભૂમ્યાનાં દેવાનાં ઘોષં શ્રુત્વા અન્તરીક્ષેચરા દેવા ચાતુર્મહારાજિકા ત્રાયસ્ત્રિંશા યામા તુષિતા નિર્માણરતિપરનિર્મિતવશવર્તિન ઇતો તત્ક્ષણં તત્મુહૂર્તં યાવબ્રહ્મલોકં ઘોષમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય એષ મારિષ ભગવતા વારાણસ્યાં ઋષિપતને મૃગદાવે ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશારં અનુત્તરં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતં અપ્રવર્તિતં કેનચિત્* શ્રમણેન વા બ્રાહ્મણેણ વા દેવેન વા મારેણ વા કેનચિદ્ વા પુનર્ લોકે સહ ધર્મેણ ઇદં દુઃખં ઇતિ અયં દુઃખસમુદયો અયં દુઃખનિરોધઃ અયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદ્ ઇતિ । અયં તસ્ય મહાસુપિનસ્ય વિપાકો ॥ યં ભિક્ષવઃ તથાગતસ્ય પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય લોહિતકપ્રાણકા કાલશીર્ષા પાદતલેહિ યાવજ્ જાનુમણ્ડલાનિ ચ્છાદયિત્વા

[_મ્વુ_2.139_] અસ્થાન્સુઃ બહુ એતર્હિ ભિક્ષવઃ જનતા યા તથાગતે અધિકારકર્માણિ કૃત્વા કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાત્ સુગતી સ્વર્ગકાયે દેવેષૂપપદ્યન્તિ । અયં તસ્ય સ્વપ્નસ્ય વિપાકો ॥ યં ભિક્ષવઃ તથાગતસ્ય પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્ય ચત્વારિ શકુન્તા નાનાવર્ણા ચતુર્હિ દિશાહિ વૈહાયસં સમાગત્વા તથાગતસ્ય પાદતલાનિ ઉપજિઘ્રિત્વા સર્વશ્વેતાઃ અપવિઝિન્સુશ્ ચત્વારિમે ભિક્ષવઃ વર્ણાઃ કતમે ચત્વારઃ ક્ષત્રિયા બ્રાહ્મણા વૈશ્યા શૂદ્રાઃ તે તથાગતે બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા અકોપ્યા ચેતોવિમુક્તં પ્રજ્ઞાવિમુક્તિં સાક્ષાત્કુર્વન્તિ । અયં તસ્ય મહાસ્વપ્નસ્ય વિપાકો ॥ યં ભિક્ષવઃ તથાગતો પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો મહતો મીઢપર્વતસ્ય ઉપરિમ્ ઉપલિપ્યમાનો ચંક્રમં ચંક્રમે પુરસ્તિમાયાં પિ ચ ભિક્ષવઃ દિશાયાં તથાગતો વિહરતિ તત્રાપિ ચ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો અપચાયિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં અનધ્યવસિતો અનધિમૂર્છિતો અનુપલિપ્તચિત્તો । દક્ષિણાયાં પિ ચ ભિક્ષવો દિશાયાં તથાગતો વિહરતિ તત્રાપિ ચ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો અપચાયિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં અનધ્યવસિતો અનધિમૂર્છિતઃ અનુપલિપ્તચિત્તઃ । પશ્ચિમાયાં પિ ચ ભિક્ષવો દિશાયાં તથાગતો વિહરતિ તત્રાપિ ચ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં અનધ્યવસિતો અનધિમૂર્છિતઃ અનુપલિપ્તચિત્તઃ । ઉત્તરસ્યાં પિ ભિક્ષવઃ દિશાયાં તથાગતો વિહરતિ તત્રાપિ ચ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં અનધ્યવસિતો અનધિમૂર્છિતઃ અનુપલિપ્તચિત્તો । અયં તસ્ય મહાસ્વપ્નસ્ય વિપાકો યં તથાગતો ભિક્ષવઃ પૂર્વે સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધો ઇમાં પંચ મહાસ્વપ્નાં અદ્રાક્ષીત્* ॥ ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવા નાત્તમનાસ્ તે ચ ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દે ॥
[_મ્વુ_2.140_]_____ઇતિ શ્રીમહાવસ્તુ-અવદાને શુદ્ધોદનસ્ય પંચ મહાસ્વપ્ના સમાપ્તા ॥
બોધિસત્વસ્ય દાનિ એતદ્ અભૂષિ । દુષ્કરમ્ ઇદં અગારમધ્યે વસન્તેન એકાન્તસંલિખિતં એકાન્તમનવદ્યં એકાન્તપરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં ચરિતું । યં નૂનાહં અગારસ્યાનગારિયં પ્રવ્રજેયં ॥ બોધિસત્વો રાજાનમ્ આમન્ત્રયતિ પ્રવ્રજિષ્યામિ ॥ રાજા આહ ॥
મા દાનિ મા કમલલોચન ચારુરૂપ
શોકં લભે સુવિપુલં ત્વય વિપ્રહીણો ॥
માતા ચહં અસુલભં મરણં નિગચ્છેત્*
તતઃ કીદૃક્ષં સુખમ્ એતં તથા વિશિષ્ટં ॥
યસ્ય કૃતેન મમ ચ સ્વજનં સ્વરાષ્ટ્રં
સ્રજિષ્યસિ બહુદુઃખો હિ સ વિપ્રયોગો ॥

પર્યાકુલા મિ દિશતા પ્રતિભાન્તિ સર્વે
શિતોષ્ણદંશમશકાક્ષતભૂમિભાગા ॥
ત્રસો વનેષુ મૃગવારણઘાતિકેષુ
ભેરણ્ડભૈરવરુતેષુ મહદ્ભયેષુ ॥
નિત્યાન્તરેણ મનસા કૃતમોક્ષબુદ્ધિઃ
માર્ગં વ તાવ મમ પુત્ર ચર પ્રસીદ
જીવામિ યાવદ્ અહં યાવ ચ સા ઇહૈવ ॥
કિંકારણં તવ વિનિર્ગમનં નિશામ્ય
તત્વં વિનાશમ્ ઉપયાસ્યતિ મે શરીરં ॥
[_મ્વુ_2.141_] રાજ્ઞા દાનિ પંચાનાં રાજાન શતાનાં પ્રેષિતં । આગચ્છથ કુમારો અભિનિષ્ક્રમિતુકામો ॥ તે દાનિ આગતા કુમારં બહુપ્રકારં યાચન્તિ । મા અભિનિષ્ક્રમાહિ ત્તિ ॥ બોધિસત્વો દાનિ રાજાનં ચ તે ચ રાજાનો એતદ્ અવોચત્* ॥ સચેત્* મમ મહારાજા ચતુર્હિ પદેહિ પ્રતિભુકો ભવતિ પ્રતિજાનામિ તે રાજ ન નિષ્ક્રમિષ્યં પુરવરાતો ॥ રાજા આહ ॥ ભવામિ તે પ્રતિભુકો પદેષુ ચતુરુષુ શીઘ્રં પુત્ર ઉદીરેહિ પુરા પ્રાણા જહન્તિ ॥ કુમારો આહ ॥
યૌવને વર્તમાનસ્મિં જરા મે મા ખુ આગમે ॥
આરોગ્યે વર્તમાનસ્મિં વ્યાધિ મે મા ખુ આગમે ॥
જીવિતે વર્તમાનસ્મિં મરણં મા ખુ આગમે ॥
સંપત્તીષુ રમિયાસુ વિપત્તિ મા ખુ આગમે ॥
તદા હિક્કારહક્કારા દેવસંઘા પ્રમુંચિષુ ॥
સાધુ સાધુ મહાસત્વ સાધુ અપ્રતિપુદ્ગલ ॥
સુભાષિતાન્ તે એતસ્મિં સબ્રહ્મા પરિષા ઇયં ॥
હૃષ્ટા આત્તમના સર્વે પ્રીતિસુખસમર્પિતા ॥
તતો શુદ્ધોદનો રાજા દુઃખશલ્યસમર્પિતઃ ॥
અશ્રુપૂર્ણેહિ નેત્રેહિ બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ॥
સ્વયં હિ પુત્ર જાનાહિ કસ્ય એતં ન વિદ્યતિ ॥
જરા વ્યાધિ મરણં ચ વિપત્તીર્ વા ન મે ગતિઃ ॥
કુમારો આહ ॥
હન્ત ત્રિષુ મહારાજ પદેષુ પ્રતિભૂર્ ભવ ॥
તતો મયા વિનાભાવો ન તે જાતુ ભવિષ્યતિ ॥
[_મ્વુ_2.142_] રાજા આહ ॥
દદામ્ એષુ પુત્ર પદેષુ પ્રતિભુતામ્ અહં તવ ॥
તતો નિવર્તયે ચિત્તં મૂલે ઉદાહરતો ભવ ॥
કુમારો આહ ॥
દિવ્યા મે ભોન્તુ કામગુણા તે ચ ભોન્તુ સર્વદા સુખા ॥
તે ચ નિત્યા ભોન્તુ અત્ર મે પ્રતિભૂર્ ભવ ॥
અપ્સરા મધુરં ગગને પરિગાયેન્સુઃ વરબુદ્ધિવરં પ્રવરં ॥
મધુરં સલિલં સુખિનં સહિતં વરનૂપુરમણ્ડન-આભરણા ॥
ન ખુ રજ્યતિ સત્પુરુષસ્ય મનો મદનેષુ યાદૃશમ્ ઉદાહરતિ ॥
વિજહિષ્યતિ કાઞ્ચનબિમ્બનિભાં વસુધામ્ અનેકલબ્ધાર્થચિતાં ॥
એવં ચ દુઃખિતો રાજા કુમારમ્ એતદ્ અબ્રવીત્* ॥
પ્રસીદ પુત્ર કસ્ય સુખા કામગુણા તથા શુભાઃ ॥
કુમારો આહ ॥
હન્ત અન્યાનિ વક્ષ્યાસિ દ્વે પદાનિ મહીપતે ॥
યદ્ ઇચ્છસિ એવં સમાનં તેષુ મે પ્રતિભૂર્ ભવ ॥

રાજા આહ ॥
દૃઢમ્ અભ્યુપગચ્છામિ પ્રતિભૂષ્યં અહં તવ ॥
દ્વેહિ પદેહિ આખ્યાહિ મા ચ વિપ્રજહાહિ મે ॥
અહંકારં મમકારં મા સંજાયે કદાચિ નો ॥
મહન્તો લ્પો વા મહીપાલ અત્ર મે પ્રતિભૂર્ ભવ ॥
[_મ્વુ_2.143_] તતો મહેશ્વરા વાચા વ્યાહરેન્સુ નભે સ્થિતાઃ ॥
ત્વં ખુ ભેષ્યસિ સંબુદ્ધો સર્વબન્ધનસૂદનો ॥
કિંકારણં ન તેષાં હિ વચનાનાં સદેવકે ॥
લોકે અસ્તિ ઉદાહર્તા યાનિ ભાષસિ ચક્ષુમાં ॥
તતો શુદ્ધોદનો રાજા દુઃખશલ્યસમર્પિતઃ ॥
અશ્રુપૂર્ણેહિ નેત્રેહિ બોધિસત્વમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ॥
નામાપ્ય્ અહં ન જાનામિ એતેષાં પુરુષોત્તમ ॥
પદાનિ યાનિ કીર્તેસિ નાત્ર પ્રતિભુકો અહં ॥
કુમારો આહ ॥
અલં ચિરેણ એકસ્મિં પદે પ્રતિભુકો ભવ ॥
તતો ઇહૈવ નિવસિષ્યં રમ્યે કપિલસાહ્વયે ॥
ભવે દાનિ અહં પુત્ર એકસ્મિં પદે તવ ભવે ॥
પ્રતિભુકો શીઘ્રં બ્રૂહિ ઉપગતં મયા સહ ॥
કુમારો આહ ॥
ઇહૈવ વસતો મહ્યં પ્રાસાદવરલોકકે ॥
સર્વનીવારણાપગતં ચિત્તં મે વર્તતાં વશાત્* ॥
તતો દેવા ચ યક્ષા ચ ગન્ધર્વા ચ સદાનવા ॥
નાગરાક્ષસસંઘાશ્ ચ અહો ધર્મ ઉદીરયન્* ॥
અહો પરમવાદિસ્ય પરમાર્થાભિકાંક્ષિણો ॥
વ્યક્તં પરમવાક્યાનિ પ્રભવન્તિ મુહુર્મુહુઃ ॥
તતો દીનમનો રાજા કુમારમ્ એતદ્ અબ્રવીત્* ॥
નાત્રાવાસો મહ્યં પુત્ર અશ્રુવેગં પ્રમુઞ્ચતિ ॥
તતો દેવમનુષ્યાણાં પ્રામોદ્યજનનીં ગિરાં ॥
[_મ્વુ_2.144_] બોધિસત્વો ઉદીરેન્તો પિતરં સમધ્યભાષતિ ॥
અહમ્ અજરમ્ આરોગ્યમ્ અમૃતં પાર્થિવોત્તમ ॥
વિપત્તિભયનિર્મુક્તં અભિગંસ્યે અસંસ્કૃતં ॥
રાજ યન્ નિત્યં યત્ સુખં યચ્ છુભં તત્* મયા સ્વયં ॥
પ્રાપ્તવ્યમ્ ઇતિ ન સન્દેહઃ પરિત્યજ્ય ધૃતિં લભ ॥
અથ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનો યં કુમારો જમ્બુચ્છાયાયાં ધ્યાયતિ તં દૃષ્ટ્વા ચિન્તાસાગરં પ્રવિષ્ટો ॥ યદિ કુમારસ્ય શાન્તેહિ ધ્યાનેહિ ચિત્તમ્ અભિરમતિ મા હૈવ તાવદ્ અસિતસ્ય ઋષિસ્ય સત્યં વ્યાકરણં ભવિષ્યતિ ॥ યન્ નૂનાહં કુમારસ્ય વિસ્તીર્ણમ્ અન્તઃપુરમ્ ઉપસ્થાપયેયં વિવિધાનિ ઉદ્યાનાનિ કુર્યાત્* યત્ર કુમારો ક્રીડેય્યા રમેય્યા પ્રવિચારેય્યા ન ચ અભિનિષ્ક્રમણે ચિત્તં કરેય્યા ॥
___અથ ખલુ શુદ્ધોદનેન કુમારસ્ય વિસ્તીર્ણો અન્તઃપુરો ઉપસ્થાપિતો બહૂનિ સ્ત્રીસહસ્રાણિ વિવિધાનિ ચ નાનાપ્રકારાણિ અશોકમણ્ડપકાનિ કારાપિતાનિ અવસક્તપટ્ટદામકલાપાનિ મુક્તપુષ્પાવકીર્ણાનિ યત્ર કુમારો ક્રીડિષ્યતિ પ્રવિચારયિષ્યતિ ન ચ નં અભિનિષ્ક્રમણે ચિત્તં કરિષ્યતિ ॥ રાજા દાનિ શુદ્ધોદનો અન્તઃપુરે સન્દિશતિ ॥ સુષ્ટુ કુમારમ્ અભિરમાપેથ નાટ્યગીતવાદ્યેન યથા કુમારો અભિનિષ્ક્રમણે ચિત્તં ન કરેય્યા ॥ કુમારો પિ દાનિ કામેષુ આદીનવદર્શી અનર્થકો સર્વકામભોગેહિ । એદૃશેષુ ચ ઉદ્યાનેષુ દેવભવનસદૃશેષુ અન્તઃપુરેષુ અપ્સરસદૃશેષુ રતિં ન વિન્દતિ । અભિનિષ્ક્રમણે ચિત્તં અભિરમતિ ન ચ બોધિસત્વો કેનચિચ્ ચોદયિતવ્યો દુઃખો યં સંસાર ઇતિ । સર્વધર્મેષુ વશવર્તી સ્વયમ્ એવ સામતો વિરક્તો ભવતિ ઉદ્વિગ્નમાનસો સ્વયં ચિત્તમ્ ઉદ્વેજયતિ । અહો સંસારો પ્રકૃતિદુઃખમ્ અપરિમિતમ્ ઉપદ્રવશતાનિ દર્શયતિ ॥
[_મ્વુ_2.145_]___અથ ખલુ કુમારો ઉપરિપ્રાસાદસિખરગતો ઉપવિષ્ટો તમ્ એવ ધ્યાનં મનસા કરોન્તો આસતિ યં સે જમ્બુચ્છાયાયં લબ્ધં । ન ગીતશબ્દા ન નૃત્યરવશબ્દા ન પ્રમદાગણાં રૂપવન્તાં સ્વાદીયતિ । તમ્ એવ ચિન્તયન્તો આસતિ ॥ અથ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનો અન્યતરં પુરુષં પૃચ્છતિ । કિમ્ ઇદં ભો પુરુષ કુમારસ્ય અન્તર્પુરે ન ગીતરવશબ્દો નૃત્યભેરીમૃદંગવીણાવંશપણવરવશબ્દઃ શ્રૂયતે કુમારસ્ય કિં ચિત્તસ્ય દૌર્મનસ્યં ॥ અથ ખલુ યા લુમ્બિનીવને દેવતા નિવાસિકા સાન્તરીક્ષે સ્થિત્વા રાજાનં શુદ્ધોદનમ્ અબ્રવીત્* ॥ મહારાજ કુમારં વિતર્કયાહિ । વિરક્તો તવ પુત્રો સર્વકામગુણરતીહિ નચિરેણ છિન્દિષ્યતિ સર્વતૃષ્ણાબન્ધનાં નિરવશેષાં યાસ્યતિ તપોવનં સુપરીત્તં ભાવયિષ્યતિ । ઇદાનિં ખલુ નૃપતિ સિદ્ધાર્થો રાજવંશો પ્રાસાદવરગતો પ્રમદાગણપરિવૃતો અનિત્યં દુઃખં નૈરાત્મ્યં પરિભાષતિ શરીરે ॥ અથ ખલુ રાજા શુદ્ધોદનો તં દેવતાસકાશાતો શ્રુત્વા પરિદીનમુખવર્ણો શોકાર્દિતો કુમારસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ ઇદમ્ અબ્રવીત્* ॥ કિમ્ ઇદં પુત્ર પરિદીનવદનો શોકાર્દિતો ઉપવિષ્ટો સિ મા કિંચિત્ શરીરસ્ય પ્રતિપીડાં પશ્યસિ મા ધનક્ષયં ઉપલક્ષસિ મા પરચક્રભયં ઉપસ્થિતં આખ્યાહિ મે પુત્ર શીઘ્રં કિમર્થં ॥
___કુમારો આહ ॥ અસ્તિ તાત શરીરે પ્રતિપીડાં પશ્યામિ વ્યાધિર્ આરોગ્યમ્ આક્રમતિ મરણં જીવિતમ્ આક્રમતિ તં તાત જીર્ણં મૃતાન્તરં પ્રત્યવેક્ષામિ ॥ ક્ષીયન્તિ સર્વસંસ્કારા ગિરિનદીજલચંચલા પરમાયાસધર્મા ઋતુસંવત્સરં આયુઃ ક્ષીયતિ મરણાસન્નં ભવતિ ઇમાં તાત શરીરે પ્રતિપીડાં પશ્યામિ ॥ અસ્તિ તાત ધનક્ષયં પશ્યામિ સર્વધર્મં રિક્તકં તુચ્છકં અસારકં માયોપમં વંચનીયં વિસંવાદકં નાસ્તિ ધનસ્ય સ્થિતિ તં
[_મ્વુ_2.146_] સંબાધ્યતિ વા સંક્રામતિ વા પરસ્પરં । ઇમન્ તાત ધનક્ષયં પશ્યામિ ॥ અસ્તિ પરચક્રભયં દૃશ્યતિ ધર્મસંસ્કારદોષભયં હસ્તચ્છેદા કર્ણચ્છેદા શીર્ષચ્છેદા વિવિધા નાનાપ્રકારા અનેકપર્યાયેણ અસ્મિં કાયે દુઃખાનિ સંક્રમન્તિ । ઇમં તાત પરચક્રભયં પશ્યામિ ॥ રાજા શુદ્ધોદનો આહ ॥ અલં પુત્ર મા મૈતં ચિન્તયાહિ । સમ્પ્રતિ તરુણો પ્રથમયૌવનગતો સિ રાજકૃત્યમ્ અનુભવાહિ વિસ્તીર્ણસ્ તે અન્તઃપુરો યૌવનસમ્પન્નો તાહિ સાર્ધં ક્રીડાહિ રમાહિ પ્રવિચારેહિ મા પ્રવ્રજ્યાયે ચિત્તં કરોહિ ॥ કુમારો આહ ॥ યદિ મે તાત અષ્ટ વરાં અનુપ્રયચ્છસિ તતો અહં ન ભૂયો એતમ્ અર્થં ચિન્તયિષ્યે ॥ રાજા આહ ॥ આખ્યાહિ મે પુત્ર શીઘ્રં કીદૃશામે અષ્ટ વરાણિ યાનીચ્છસિ યદિ શક્તિર્ વા બલં વા અસ્તિ તતો તે પ્રદાસ્યામિ । કિં પુત્ર મમ રાજ્યં પરિહાયિષ્યતિ યદ્ અહં તવ પુત્ર વરં ન પ્રદાસ્યામિ ॥
___કુમાર આહ ॥ ઇમાનિ મે તાત અષ્ટ વરાણિ અનુપ્રયચ્છાહિ ॥ યદિ મે યૌવનં જરા નાક્રમેયા । યદિ આરોગ્યં વ્યાધિર્ નાક્રમેયા । યદિ મે જીવિતં મરણં ન હરેયા । યદિ મે ત્વયા સાર્ધં વિપ્રયોગો ન ભવે । એદૃશમ્ અન્તઃપુરમ્ અપ્સરસાદૃશં વિસ્તીર્ણો ચ જ્ઞાતિવર્ગો ન વિપ્રવેશેયા રાજ્યાતો ચ ઐશ્વર્યાતો ચ ન વિપરિણામાન્યાર્તીભાવો ભવેયા । યે પિ સત્વા મમ જાતમાત્રેણ અમૃતસુખેન અભિનિમન્ત્રિતા તેષાં પિ સર્વેષાં ક્લેશપ્રશમો ભવેયા । મમાપિ જાતિજરામરણસ્ય અન્તો બહ્વેયા ॥ રાજા શુદ્ધોદનો આહ ॥ પુત્ર કુતો મમ એદૃશં વ શક્તિર્ વા બલં વા અસ્તિ યદ્ અહં ઇમાં એદૃશાં અષ્ટ વરા પ્રયચ્છેયં । યે પિ તે પુત્ર પૂર્વા રાજાનો દીર્ઘાયુષ્કા યથા મહાસમ્મતો રાજા મહાતેજો દૃઢધનુઃ શતધનુ નિશાન્તાયુ યુગન્ધરપ્રભૃતયઃ

[_મ્વુ_2.147_] કુલરાજવંશા તે પિ ચ પુત્ર સર્વે અનિત્યતાબલેન પર્યન્તોપનીતા નામમાત્રા ચ શેષાઃ સ્થાપિતાઃ । કુતો પુત્ર મે બલં શક્તિર્ વા અસ્તિ તવ ઇમે ઈદૃશાન્ અષ્ટ વરાન્ અનુપ્રયચ્છિતું ॥ કુમારો આહ ॥ યદિ તાત ન ઉત્સહસિ ત્વં મમ ઇમાન્ અષ્ટ વરાન્ અનુપ્રયચ્છિતું અહં ચ તે નિમન્ત્રેમિ જરામરણસ્ય અન્તો ભવેયા ॥ રાજા આહ ॥ જીર્ણો વૃદ્ધો ગતયૌવનશ્ ચ તતો મમ મૃતસ્ય પશ્ચાત્ પ્રવ્રજ્યાહિ ॥ કુમાર આહ ॥ ઉદગ્રં અનુભવાહિ તાત જીવન્તો પુનર્ દ્રક્ષ્યસિ મમ ઇહ સર્વગતિવિમુક્તં સર્વતૃષ્ણાછિન્નં સર્વદુઃખવિગતં સર્વજ્વલાક્લેશાપરીતસ્ય સર્વબોધ્યઙ્ગરત્ના ભાવયન્તસ્ય ॥

___અથ નૃપતિ તસ્ય પ્રમદાગણાન્ ઉપદર્શયતિ । ઇમન્ તે પુત્ર ઉદારં વરવિમલકમલનયનમણિરુચિરપીનપયોધરા શુક્રનિર્ભાસગાત્રા વિચિત્રાભરણા કઠિનશુભવાસિતકરશણા સુકુમારપ્રવરભ્રમરાંજનકેશા રક્તાંશુકપ્રાવરણવલયમણિમુક્તિકહારાવનદ્ધા તુલાકોટિવલયનૂપુરપંચાઙ્ગિકતૂર્યનિનાદાં કુર્વન્તિ । એતાહિ પુત્ર અભિરમાહિ મા પ્રવ્રજ્યામ્ અભિકાંક્ષાહિ ॥ કુમાર આહ ॥ પશ્ય તાત સ્ત્રીસંજ્ઞો ભવેય યો અત્ર રજ્યેયા કલ્પેયા પ્રમદ્યેયા ॥ રાજા આહ ॥ તવ કીદૃશી સંજ્ઞા ભવતિ ॥ કુમારો આહ ॥ મમાત્ર વિપરીતસંજ્ઞા ભવતિ ॥ રાજા આહ ॥ કીદૃશી તે પુત્ર વિપરીતસંજ્ઞા ભવતિ ॥ કુમારો આહ ॥ એદૃશી મે તાત વિપરીતસંજ્ઞા ભવતિ । યથાયં કાયો યત્ર યુક્તો આગચ્છતિ ગચ્છતિ યત્ર સ્થાતિ નિષીદતિ યત્ર ભાવયતિ તૂષ્ણીં ભવતિ યત્ર બાહિરં શૂન્યં નિરીહકં બલં દુર્બલં માયા ચ વિસંવાદકં સર્વમ્ એવ ધર્મકાયં પ્રવદન્તિ ॥ રાજા શુદ્ધોદનો આહ ॥ યદિ પુત્ર રૂપેણ ન રજ્યસિ કિમ્ ઇદં નિષ્પુરુષેણ રજ્યસિ કં ત્વં દર્શનમ્ ઉપલક્ષયસિ ॥ કુમારો આહ ॥ યદ્ ઇદં
[_મ્વુ_2.148_] તાત સંશારનાટકમ્ ઉપલક્ષયામિ યન્ત્રવિજ્ઞાનનટવેદનવિકારાં જનયતિ । ત્રૈધાતુકં રંગં સ્થાનં સત્વાનાં કૃતવિકૃતિષઙ્ગતિષુ રંગં પ્રવિશતિ તૃષ્ણાસ્નેહવરં ચ ક્લેશશતાનાં ગાભીરતા । એવં પુરિમા કોટિ ન પ્રજ્ઞાયતિ પરસ્પરં નાટકં સત્વાનાં વંચનગ્રહણવિપાટકં ॥ નાસ્તિ સો સત્વો વા સત્વકાયો વા યો સંસ્કારેષુ ન ખલીકૃતો ન વંચિતો અથાપરં ગુરુજનેષુ । તતો ઉદગ્રમ્ અનુભવાહિ તાત સંસારનાટકં વિનિવર્તયિત્વા સમથનિર્વાણપુરમ્ અનુપ્રવેક્ષ્યામિ યત્ર જરામરણં નાક્રામન્તિ પૂર્વમ્ એવ પદં પરિમાર્ગયિષ્યે યન્તં પુરિમકેહિ તથાગતેહિ અર્હન્તેહિ સમ્યક્સંબુદ્ધેહિ પરિમાર્ગિતં ॥
___રાજા આહ ॥ ઇમં તે પુત્ર વિમાનં દેવભવનસદૃશં સમૃદ્ધં તવ ચાન્તરપુરં ત્વં પિ પુત્ર અભિરૂપવાં વરલક્ષણપુણ્યસહસ્રચિતો કિમ્ ઇદં પુત્ર રતિં ન વિન્દસિ અપિ તુ નિષ્ક્રમણમ્ એવ અભિકાંક્ષસિ વિહાય નગરપુરં ॥ કુમારો આહ ॥
ગતિષુ સન્ત્રસ્તમાનસો શૃણોહિ
મમ તાત મે યેન ન અસ્તિ રતિ ॥
જરાવ્યાધિ રિપુર્ મરણં તૃતીયં
અભિમર્દતિ તેન મે નાસ્તિ રતિઃ ॥
યદિ નિત્યસુખં આતુમનો ભવે
યદિ વાત્મનો દુઃખબલં ન ભવે ॥
યદિ સંસ્કૃતપ્રત્યયમ્ ઇદં ન ભવે
અથ કિસ્ય મમાતુ રતિર્ ન ભવે ॥
ઉપલભ્યતિ કાયો કરણ્ડસમો
ઉપલભ્યતિ કાયે ચ સર્પસમા ॥
[_મ્વુ_2.149_] ઉપલભ્યતિ સ્કન્ધ અમિત્રસમા
અથ કિસ્ય મમાતુ રતિર્ વ ભવે ॥
યદિ કાયો કરણ્ડસમો ન ભવેત્*
યદિ વા તત્ર સર્પસમા ન ભવે ॥
યદિ સ્કન્ધ અમિત્રસમા ન ભવે
અથ કિસ્ય મમાતુ રતિર્ ન ભવેત્ ॥
યદિ . . . . . . . . . .
. . . . . દુઃખક્રિયા ન ભવેત્* ॥
યદિ જાતિજરામરણં ન ભવેત્*
અથ કિસ્ય સંસારરતિર્ ન ભવેત્* ॥
યદિ શૂન્યગ્રામનિલયો ન ભવે
યદિ તં વિરાગવધકો ન ભવેત્* ॥
સંસ્કારધાતુ સમયો ન ભવેત્*
અથ કિસ્ય મમાતુ રતિર્ ન ભવેત્* ॥
યદિ શિષ્યપ્રતોદમ્ ઇદં ન ભવેત્*
યદિ રાજકુલસ્ય ભયં ન ભવેત્* ॥
યદિ સર્વભયં ત્રિભવે ન ભવેત્*
અભિનિષ્ક્રમણે મમતો ન રતિઃ ॥
અથ રાજા શુદ્ધોદનો યદા સર્વોપાયેન ન શક્નોતિ કુમારસ્ય ચિત્તં વિનિવર્તયિતું તદા રાજ્ઞો એવં ભવતિ ॥ યદિ ન કેનચિદ્ ઉપાયેન શક્નોમિ કુમારસ્ય ચિત્તં વિનિવર્તયિતું યં નૂનાહં યત્તિકા કપિલવસ્તુનગરે કન્યા તાં સર્વાં કુમારસ્ય ઉપદર્શયામિ ન ક્વચિજ્ જનતાયાઃ કન્યાયાઃ કુમારસ્ય ચિત્તં અભિરમેત્* ॥
[_મ્વુ_2.150_]___બોધિસત્વો પિતરમ્ અભિમન્ત્રયતિ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યામીતિ ॥ રાજ્ઞા શુદ્ધોદનેન અમાત્યા આણત્તા ॥ યાવદ્ રાજકુલં યાવચ્ ચ ઉદ્યાનભૂમિં અત્રાન્તરે પ્રતિજાગ્રથ સિક્તસંસૃષ્ટં વિતતવિતાનં ચિત્રદુષ્યપરિક્ષિપ્તં ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણ્ણં દેશેદેશેષુ ધૂપયન્ત્રાણિ માલ્યયન્ત્રાણિ નટનર્તક-ઋલ્લમલ્લપાણિસ્વર્યાકુમ્ભતૂણી માનાપિકાનિ રૂપશબ્દગન્ધાનિ ઉપસ્થાપેથ અમાનાપિકાનિ ઉદ્વર્તાપેથ । યથા કુમારો ઉદ્યાનભૂમીમ્ અભિનિષ્ક્રાન્તો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેય ॥ એવં રાજ્ઞો વચનમાત્રેણ અમાત્યેહિ યાવચ્ ચ રાજકુલં યાવચ્ ચ તાં કુમારસ્ય ઉદ્યાનભૂમિં યથાણત્તં માર્ગં પ્રતિજાગ્રિતં દેશેદેશેષુ ચ પુરુષા સ્થાપિતા યથા કુમારસ્ય પુરતો ન કિંચિજ્ જીર્ણો વૃદ્ધો વ્યાધિતો વા કાણો વા ખાડો વા દર્દુરો વા કણ્ડૂલો વા કચ્છુલો વા વિચર્ચિકો વા અન્યો વા કિંચિદ્ અમનાપં કુમારસ્ય ઉદ્યાનમ્ અભિનિષ્ક્રમન્તસ્ય પુરતો તિષ્ઠેયા ॥ એવં કુમારો મહાર્હેણ સપ્તરત્નચિત્રેણ યાનેન મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતીયે વિભૂષાયે ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તસ્ય રાજપુરુષા વામદક્ષિણેન ઉત્સારણાં કરોન્તા ગચ્છન્તિ યથા કુમારો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેયા ॥ એવં કુમારો માનાપિકાનિ રૂપાણિ પશ્યન્તો માનાપિકાનિ શબ્દાનિ શૃણ્વન્તો માનાપિકાનિ ગન્ધાનિ ઘ્રાયન્તો ઉભયતો વામદક્ષિણેન અંજલીશતસહસ્રાણિ પ્રતીછન્તો વિવિધાનિ ચ ચૂર્ણવર્ષાણિ પ્રતીછન્તો કપિલવસ્તુતો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ધાવન્તસ્ય ઘટિકારેણ કુમ્ભકારેણ શુદ્ધાવાસદેવપુત્રભૂતેન તથાન્યેહિ ચ શુદ્ધાવાસકાયિકેહિ દેવપુત્રેહિ જીર્ણો પુરુષો પુરતો અભિનિર્મિતો જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો અધ્વગતં વયમનુપ્રાપ્તો શ્વેતશિરો તિલકાહતગાત્રો ભગ્નો ગોપાનસીવક્રો પુરતોપ્રાગ્ભારો દણ્ડમ્ અવષ્ટભ્યમાનૈર્
[_મ્વુ_2.151_] ગાત્રૈર્ ગચ્છન્તો ॥ બોધિસત્વો તં દૃષ્ટ્વા સારથિં પૃચ્છતિ । કિમ્ ઇમો પુરુષો એવં પ્રતિકૂલો જીર્ણો વૃદ્ધો મહલ્લકો અધ્વગતવયમનુપ્રાપ્તઃ શ્વેતશિરો તિલકાહતગાત્રો ભગ્નો ગોપાનસીવક્રો પુરતઃપ્રાગ્ભારો દણ્ડમ્ અવષ્ટભ્ય પ્રખલમાનૈર્ ગાત્રૈઃ ગચ્છતિ ॥ સારથિ આહ ॥ કુમારો કિંચ તે એતેન પૃચ્છિતેન એષ પુરુષો જીર્ણો નામ વયપરિગતશરીરો । ગચ્છામ ઉદ્યાનભૂમિં તહિં દેવકુમાર પંચહિ કામગુણેહિ ક્રીડાહિ રમાહિ પ્રવિચારેહિ ॥ કુમારો આહ ॥ ભો ભણે સારથિ વયમ્ અપિ જરાધર્મા જરાધર્મતાયામ્ અનતીતાઃ । યત્ર નામ જાતસ્ય જરા પ્રજ્ઞાયતિ અત્ર પણ્ડિતસ્ય કા રતિ ॥ કુમારો આહ ॥ સારથિ નિવર્તેહિ રથં અલં ઉદ્યાનગમનાયે ॥
___કુમારો પુનર્નિવર્તિત્વા ગૃહં પ્રવિષ્ટો ॥ રાજા શુદ્ધોદનો અમાત્યાં પૃચ્છતિ ॥ ભો ભણે કિં કુમારો પુનર્ નિવૃત્તો ઉદ્યાનભૂમિં ન નિર્ગતો ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ મહારાજ કુમારો જીર્ણો પુરુષં દૃષ્ટ્વા નિર્યાતો ન ભૂયો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતો ॥ રાજ્ઞો ભવતિ । મા હૈવ યથા અસિતેન ઋષિણા કુમારો વ્યાકૃતો તથા ભવિષ્યતિ ॥ રાજ્ઞા કુમારસ્ય અન્તઃપુરં સંદિષ્ટં । સુષ્ટુ કુમારં ક્રીડાપેથ રમાપેથ પ્રવિચારાપેથ નાટ્યેહિ ગીતેહિ વાદિતેહિ યથા કુમારો ગૃહે અભિરમેયા ॥ યથા દેવલોકે એવં કુમારસ્ય એવંરૂપા અન્તઃપુરે સંગીતિ વર્તન્તિ । ન ચ કુમારસ્ય સંગીતિષુ મનં ગચ્છતિ । તમ્ એવ જીર્ણં પુરુષં સ્મરતિ ॥

___અપરકાલેન કુમારો આહ ॥ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ધાવિષ્યામીતિ ॥ રાજા આહ ॥ માનાપિકાનિ રૂપશબ્દાનિ ઉપસ્થાપેથ યથા કુમારો ઉદ્યાનભૂમિં અભિનિષ્ક્રમન્તો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેય ॥ એવં રાજ્ઞો વચનમાત્રેણ અમાત્યેહિ યાવ ચ રાજકુલં
[_મ્વુ_2.152_] યાવચ્ ચ તાં કુમારસ્ય ઉદ્યાનભૂમિં યથાણત્તં માર્ગં પ્રતિજાગ્રિતં દેશેદેશેષુ ચ પુરુષા સ્થાપિતા યથા ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તસ્ય પુરતો ન ક્વચિજ્ જીર્ણો વા વૃદ્ધો વા વ્યાધિતો વા કાણો વા ખાડો વા દ્રદુરો વા કણ્ડૂલો વા કચ્છુલો વા વિચર્ચિકો વા અન્યો વા કિંચિદ્ અમનાપં કુમારસ્ય ઉદ્યાનભૂમિમ્ અભિનિષ્ક્રમન્તસ્ય પુરતો ન તિષ્ઠેયા ॥ એવં કુમારો મહારહેણ સપ્તરત્નચિત્રેણ યાનેન મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતીયે વિભૂષાયે ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તસ્ય રાજપુરુષા વામદક્ષિણેન ઉત્સારણાં કારયન્તા ગચ્છન્તિ યથા કુમારો ન કેનચિદ્ અમનાપં પશ્યેયા ॥ એવં કુમારો માનાપિકાનિ રૂપાણિ પશ્યન્તો માનાપિકાનિ શબ્દાનિ શૃણ્વન્તો માનાપિકાનિ ગન્ધાનિ ઘ્રાયન્તો ઉભયતો વામદક્ષિણેન અંજલિશતસહસ્રાણિ પ્રતીછન્તો વિવિધાનિ ચ પુષ્પવર્ષાણિ સંપ્રતીછન્તો કપિલવસ્તુતો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ધાવન્તસ્ય ઘટિકારેણ ચ કુમ્ભકારેણ શુદ્ધાવાસદેવપુત્રભૂતેન તથા અન્યેહિ ચ શુદ્ધાવાસકાયિકેહિ દેવપુત્રેહિ વ્યાધિતો પુરતો અભિનિર્મિતો શૂનહસ્તપાદો શૂનેન મુખેન પીતપાણ્ડુવર્ણો દકોદરિકો નાભીયે દકધારાયે પ્રવહન્તીયે મક્ષિકાસસ્રેહિ ખાદ્યમાના અદ્રાક્ષણીયો સંવેગકારકો ॥ બોધિસત્વો તં દૃષ્ટ્વા સારથિં પૃચ્છતિ । ભો ભણે સારથિ કિમ્ ઇમો પુરુષો એવં પ્રતિકૂલો પીતપાણ્ડુકવર્ણો શૂનહસ્તપાદો ભિન્નમુખવર્ણો નાભીયે દકધારાયે શ્રવન્તીયે મક્ષિકાસહસ્રેહિ ખાદ્યતિ ॥ સારથિ આહ ॥ કુમાર કિન્ તે એતેન પૃચ્છિતેન એષો પુરુષો વ્યાધિના પરિગતશરીરો ગચ્છામ ઉદ્યાનભૂમિન્ તહિં દેવ ક્રીડાહિ રમાહિ પ્રવિચારેહિ ॥ કુમારો આહ ॥ ભો ભણ સારથિ વયમ્ અપિ વ્યાધિધર્મા વ્યાધિધર્મતાયામ્ અનતીતા ॥ યત્ર નામ જાતસ્ય જરા પ્રજ્ઞાયતિ વ્યાધિ ચ પ્રજ્ઞાયતિ અત્ર પણ્ડિતસ્ય કા રતિઃ । રૂપસ્ય
[_મ્વુ_2.153_] વ્યસનં બલસ્ય મથનં સર્વેન્દ્રિયાણાં વધઃ શોકાનાં પ્રભવો રતિવ્યુપસમો ચિત્તાશ્રયાણાં નિધિ ધર્મસ્યોપશમઃ ગાત્રાશ્રિતાનાં ગૃહં યો લોકં પિબતે વપુશ્ ચ ગ્રસતિ વ્યાધિસ્ય કો નોદ્વિજેત્* ॥ કુમારો આહ ॥ સારથિ નિવર્તેહિ રથં અલં મે ઉદ્યાનગમનાયે ॥ કુમારો પુનઃ નિવર્તિત્વા ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ ॥ રાજા શુદ્ધોદનો અમાત્યાં પૃચ્છતિ ॥ ભો ભણે કિં કુમારો નિવૃત્તો ઉદ્યાનભૂમિં ન નિર્ગતો ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ મહારાજ કુમારો વ્યાધિતં પુરુષં દૃષ્ટ્વા નિવૃત્તો ન ભૂયો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતો ॥ રાજ્ઞો ભવતિ ॥ મા હેવં યથા અસિતેન ઋષિણા કુમારો વ્યાકૃતો તથા ભવિષ્યતિ ॥ રાજ્ઞા કુમારસ્ય અન્તઃપુરં સંદિષ્ટં ॥ સુષ્ટુ કુમારં ક્રીડાપેથ રામાપેથ નાટ્યેહિ ગીતેહિ વાદિતેહિ યથા કુમારો ગૃહે અભિરમેયા ॥ એવં કુમારસ્ય યથા દેવલોકે એવંરૂપા અન્તઃપુરે સંગીતિ વર્તન્તિ । ન ચ કુમારસ્ય સંગીતિષુ મનં ગચ્છતિ તમ્ એવ જીર્ણં ચ વ્યાધિતં ચ પુરુષં સમનુસ્મરતિ ॥
___અપરકાલેન કુમારો ભૂયો પિતરમ્ આપૃચ્છતિ । તાત ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યામિ દર્શનાયે ॥ રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આણત્તિ દિન્ના । કુમારો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાસ્યતિ ઉદ્યાનભૂમિમ્ અલંકારાપેથ માર્ગં પ્રતિજાગરેથ નગરં ચ અલંકારાપેથ યાવચ્ ચ રાજકુલં યાવચ્ ચ રાજકુમારસ્ય ઉદ્યાનભૂમિં સિક્તસંસૃષ્ટં વિતતવિતાનં ચિત્રદુષ્યપરિક્ષિપ્તં ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં દેશેદેશેષુ ચ પુષ્પયન્ત્રાણિ નટનર્તક-ઋલ્લમલ્લપાણિસ્વર્યાકુમ્ભતૂણિકા માનાપિકાનિ ચ રૂપાનિ શબ્દાનિ ગન્ધાનિ ઉપસ્થાપેથ યથા કુમારો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેયા જીર્ણં વ્યાધિતં વા કાણં વા ખોડં વા દદ્રુરં વા કણ્ડૂલં વા કચ્છુલં વા અન્ધં વા ગિલાનં વા ॥ યથા કુમારો ન કિંચિદ્ અમનાપં પ્શ્યેયા તથા કરોથ ॥ વચનમાત્રેણ ચ રાજ્ઞો
[_મ્વુ_2.154_] અમાત્યેહિ યથાણત્તં પ્રતિજાગ્રિતં વામદક્ષિણતો ચ પુરુષાઃ સ્થાપિતા યે જનસ્ય ઉત્સારણાં કરોન્તિ યથા કુમારો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેયા ॥ એવં કુમારો સપ્તરત્નચિત્રેણ યાનેન વિતતવિતાનેન ઓસક્તપટ્ટદામકલાપેન હેમજાલસંછન્નેન સવૈજયન્તેન સનન્દીઘોષેણ સખુરપ્રવાલેન ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકેન સામાત્યપરિજનો મહતા રાજાનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતીયે વિભૂષાયે મહતા સમુદયેન ઉભયતો વામદક્ષિણેન અંજલિશતસહસ્રાણિ સંપ્રતીછન્તો કપિલવસ્તુતો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાતિ । ઘટિકારેણ ચ કુમ્ભકારેણ શુદ્ધાવાસદેવપુત્રભૂતેન અન્યેહિ ચ શુદ્ધાવાસકાયિકેહિ દેવપુત્રેહિ મૃતકો પુરુષો કુમારસ્ય પુરતો નિર્મિતો મઞ્ચકે સમારોપિતો પુરુષેહિ નીયતે જ્ઞાતીહિ અશ્રુકણ્ઠેહિ રુદન્મુખેહિ પરિકીર્ણકેશેહિ ઉરં પીડેન્તેહિ કરણં પ્રલપન્તેહિ ॥ કુમારો તં દૃષ્ટ્વા સારથિં પૃચ્છતિ ॥ ભો ભણે સારથિ કિમ્ ઇદં પુરુષો મઞ્ચકમ્ આરોપિતો વિનીયતે જ્ઞાતીહિ અશ્રુકણ્ઠેહિ રુદન્મુખેહિ પ્રકીર્ણકેશેહિ ઉરં પીડેન્તેહિ ॥ સારથિ આહ ॥ કુમાર એષો પુરુષો મૃતો જ્ઞાતીહિ મઞ્ચકમ્ આરોપ્ય અશ્રુકણ્ઠેહિ રુદન્મુખેહિ પ્રકીર્ણકેશેહિ ઉરં પીડેન્તેહિ શ્મશાનં નીયતિ ॥ કુમારો આહ ॥ ભો ભણે એષ સારથિ ભૂયો પુરુષો પિતરં વા માતરં વા ભ્રાતરં વા ભગિનીં વા જ્ઞાતિમિત્રસાલોહિતં વા ચિત્રં વા જંબુદ્વીપં પશ્યતિ ॥ સારથિ આહ ॥ આમ કુમાર ન એષ ભૂયો પુરુષો માતરં વા દ્રક્ષ્યતિ પિતરં વા ભ્રાતરં વા ભગિનીં વા મિત્રજ્ઞાતિસાલોહિતં વા ચિત્રં વા જમ્બુદ્વીપં ॥ કુમારો આહ ॥

મરણં તવ મમ ચ તુલ્યં નૈવ શત્રુઃ ન બન્ધુ
ઋતુ યથ પરિવર્તતે દુર્જયં દુર્વિનીતં ॥
[_મ્વુ_2.155_] ન ગણયતિ કુલીનં ન નીચં ન નાથવન્તં
દિનકર ઇવ નિર્ભીતો અત્ર માર્ગેણ યાતિ ॥
સારથિ આહ ॥
કામાં સંપત્તિં રાજલક્ષ્મીં રતિં શ્રીં
એતાં પૃચ્છાહિ સર્વલોકપ્રધાનાં ॥
કિં તુહ્યં રૌદ્રં રોગસંતાપમૂલં
મૃત્યું તં દૃષ્ટ્વા યો વિનાશો નરાણાં ॥
બોધિસત્વો આહ ॥
જીર્ણાતુરં મૃતં દૃષ્ટ્વા યો નોદ્વિજતિ સંસારે ।
શોચેતવ્યઃ સ દુર્મેધા અન્ધો ધ્વનિ યથા નષ્ટઃ ॥
કુમારો આહ ॥ ભો ભણે સારથિ વયમ્ અપિ મરણધર્મા મરણધર્મતાયૈ અનતીતા । યત્ર નામ જાતસ્ય વ્યાધિ પ્રજ્ઞાયતિ મરણઃ પ્રજ્ઞાયતિ અત્ર પણ્ડિતસ્ય કા રતિઃ । નિવર્તેહિ રથં મે ઉદ્યાનભૂમિગમનાયે ॥ કુમારો તતો એવં પ્રતિનિવર્તિત્વા પુનઃ ગૃહં ગતો ॥ રાજા શુદ્ધોદનો અમાત્યાનાં પૃચ્છતિ । કિં કુમારો ભૂયો પ્રતિનિવર્તિતઃ ન ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતો ॥ અમાત્યા આહન્સુઃ ॥ દેવ કુમારેણ મૃતકો પુરુષો મંચકે સમારોપિતો જ્ઞાતીહિ અશ્રુકણ્ઠેહિ રુદન્મુખેહિ પ્રકીર્ણકેશેહિ ઉરં પીડેન્તેહિ આર્તસ્વરં રવન્તેહિ શ્મશાનં નીયન્તો દૃષ્ટો । તસ્ય દૃષ્ટ્વા સંવેગો જાતં । તતઃ એવ પ્રતિનિવૃત્તો ॥ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય એતદ્ અભૂષિ ॥ મા હૈવં નિમિત્તકાનાં બ્રાહ્મણાનાં સત્યવચનં ભવિષ્યતિ યે તે એવમ્ આહન્સુઃ । પ્રવ્રજિષ્યતિ કુમારો ॥ રાજ્ઞા દાનિ કુમારસ્ય અન્તઃપુરં દૂતો પ્રેષિતો । વર્ષવરા કંચુકીયા ચ સુષ્ટુ કુમારં
[_મ્વુ_2.156_] ક્રીડાપેથ નૃત્યગીતવાદિતેન યથા કુમારો અભિરમેયા ॥ તે દાનિ અન્તઃપુરિકા કુમારં સુષ્ટુ અભિરમેન્તિ નૃત્યેહિ ગીતેહિ વાદિતેહિ ન ચ કુમારસ્ય અત્ર ચિત્તં વા મનો વા નાન્યત્ર તાં જીર્ણાન્ આતુરાન્ મૃતાં સ્મરતિ ॥
___કુમારો ભૂયઃ અપરકાલેન પિતરમ્ આપૃચ્છતિ । તાત ઉદ્યાનભૂમ્યાં નિર્યાસ્યામિ દર્શનાયે ॥ રાજા આહ ॥ યસ્ય કુમાર કાલં મન્યસે ॥ રાજ્ઞા અમાત્યાનામ્ આણત્તં । ઉદ્યાનસ્ય ભૂમિમ્ અલંકારાપેથ નન્દનવનમમિવ દેવરાજસ્ય નગરં ચ અલંકારાપેથ યાવચ્ ચ રાજકુલં યાવચ્ ચ રાજકુમારસ્ય ઉદ્યાનભૂમિં સિક્તસન્સૃષ્ટં કાપાપેથ વિતતવિતાનં ચિત્રદુષ્યપરિક્ષિપ્તં ઓસક્તપટ્ટદામકલાપં ધૂપિતધૂપનં મુક્તપુષ્પાવકીર્ણં દેશેદેશેષુ ચ પુષ્પયન્ત્રાણિ ધૂપયન્ત્રાણિ નટનર્તક-ઋલ્લમલ્લપાણિસ્વર્યાકુમ્ભતૂણિકં પ્રતિજાગરાપેથ માનાપિકા પિ ચ રૂપશબ્દગન્ધાં યથા કુમારો કપિલવસ્તુતો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેયા જીર્ણં વા વ્યાધિતં વા મૃતં વા અન્ધં વા કાણં વા ખોડં વા દદ્રુરં વા કણ્ડૂલં વા કચ્છુલં વા વિચર્ચિકં વા તથા કરોથ ॥ અમાત્યેહિ આણત્તમાત્રેહિ યથા રાજ્ઞો સંદેશો તથા સર્વં પ્રતિજાગ્રિતં દેશેદેશેષુ ચ પુરુષા સ્થાપિતાઃ યથા કુમારો કપિલવસ્તુતો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાન્તો ન કિંચિદ્ અમનાપં પશ્યેયા ॥ કુમારો પિ દાનિ સપ્તરત્નચિત્રેણ યાનેન હેમજાલપ્રતિચ્છન્નેન સ્વલંકૃતેન સુવિભૂષિતેન સવૈજયન્તીકેન સનન્દિઘોષેણ સખુરપ્રવાલેન ઉચ્છ્રિતધ્વજપતાકેન સામાત્યો સપરિજનો મહતા રાજનુભાવેન મહતા રાજ-ઋદ્ધીયે મહતા વિયૂહાયે મહતા સંવૃદ્ધિયે મહતા વિભૂષાયે કપિલવસ્તુતો ઉદ્યાનભૂમિં નિર્યાતો ॥ નિર્યાન્તસ્ય ઘટિકારેણ કુમ્ભકારેણ શુદ્ધાવાસકાયદેવપુત્રભૂતેન અન્યેહિ ચ શુદ્ધાવાસકાયિકેહિ દેવપુત્રેહિ કુમારસ્ય
[_મ્વુ_2.157_] પુરતો પ્રવ્રજિતો નિર્મિતો કાષાયામ્બરધરો પ્રશાન્તેન્દ્રિયો ઇરિયાપથસંપન્નો યુગમાત્રપ્રેક્ષમાણો જનસહસ્રે કપિલરાજમાર્ગે ॥ સો દાનિ પ્રવ્રજિતો કુમારેણ દૃષ્ટો દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્ય મનો પ્રસીદે । અહો પ્રવ્રજિતસ્ય પ્રજ્ઞાનં ॥ કુમારો તં પ્રવ્રજિતં દૃષ્ટ્વા પૃચ્છતિ ॥ આર્ય કિમર્થં સો પ્રવ્રજિતો ॥ પ્રવ્રજિતો આહ ॥ કુમાર આત્મદમશમથપરિનિર્વાણાર્થં પ્રવ્રજિતો ॥ કુમારો તં પ્રવ્રજિતસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રીતો સંવૃત્તો ॥ કુમારો આહ ॥ પ્રવ્રજિતો ખલુ નામ
કષાયપટાવલમ્બિતપ્રકર્ષી વિતીર્ણો જનવિકીર્ણે ઐન્દ્રમાર્ગે ।
ભૂરિકમલરજાવકીર્ણગાત્રો શરવને યથ એકચક્રવાકઃ ॥
મૃગી શાક્યકન્યા આનન્દસ્ય માતા । સા કુમારં તાદૃશીયે લક્ષ્મીયે તાદૃશાયે વિભૂષાયે કપિલવસ્તુતો નિર્યાન્તં દૃષ્ટ્વા ગાથાહિ કુમારં અભિસ્તવતિ ॥
નિર્વૃત ખલુ તે માતા પિતા પુનઃ તે નિર્વૃતો ।
નિર્વૃતા પુનઃ સા નારી યસ્ય ભર્તા ભવિષ્યસિ ॥
બોધિસત્વસ્ય નિર્વાણશબ્દં શ્રુત્વા નિર્વાણસ્મિં એવ મનં પ્રસીદે તિષ્ઠે સંપ્રસ્કન્દે ॥
નિર્વાણઘોષં શ્રુત્વાન નિર્વાણે શ્રોત્રમ્ આદદે ।
નિર્વાણમ્ અનુત્તરં દૃષ્ટ્વા ધ્યાયતે અકુતોભયં ॥
કુમારેણ તં નિર્વાણં ધ્યાયન્તેન મૃગી શાક્યકન્યા નાવલોકિતા નાભાષ્ટા ॥ તસ્યા દાનિ મૃગીશાક્યકન્યાયે દૌર્મનસ્યં સંજાતં ॥ એત્તકસ્ય જનકાયસ્ય મધ્યતો મયા કુમારો અભિસ્તુતો ન ચાનેન અહમ્ અવલોકિતાપિ ॥
___શુદ્ધોદનેન રાજકુમારસ્ય ષડ્વાલકો નામ દ્વારો કારાપિતો પંચપુરુષશતેહિ
[_મ્વુ_2.158_] અપાવુરીયતિ ॥ તસ્ય અપાવુરીયન્તસ્ય સમન્તાયોજનં શબ્દો ગચ્છતિ ॥ પંચ રાજાન શતાનિ નગરં પરિવારેત્વા સ્થિતા ॥ રાજા અભિષેકે ભાણ્ડા કારાપેતિ । પુષ્યનક્ષત્રે કુમારમ્ અભિષિંચિષ્યં ॥ બોધિસત્વસ્યાપિ એવં ભવતિ । પુષ્યનક્ષત્રે અભિનિષ્ક્રમિષ્યન્તિ ॥ શુદ્ધાવાસા દેવા બોધિસત્વમ્ આહન્સુઃ ॥ કાલે સિ મહાપુરુષ તુષિતકાયાચ્ ચ્યુતો કાલે સિ માતુઃ કુક્ષિં ઓક્રાન્તો કાલે સિ જાતો કાલો ચ તે અભિનિષ્ક્રમિતું કાલનિર્નામસમ્પન્નો ચાસિ મહાપુરુષ । બહુ ત્વાં જનતા અભિકાંક્ષન્તિ કર્ષકા વિય ઉદકપરીક્ષયા મહામેઘાં ॥ ઈશ્વરો દેવપુત્રો ગાથાં ભાષતિ ॥
સમ્યગ્વિતર્કય બોધિસત્વૈવં વિતર્કયન્તિ વિદ્વાંસઃ ।
ઉત્પન્ન તે કુશલસ્ય મૂલા યથા વિતર્કયસિ સપ્રજ્ઞ ॥
મહેશ્વરો ગાથાં ભાષતિ ॥
અભિનિષ્ક્રમ મહાવીર અભિનિષ્ક્રમ મહામુને ।
સર્વલોકસ્ય અર્થાયે બુધ્યાહિ અમૃતં પદં ॥
મહાબ્રહ્મા આહ ॥ સચે દ્ય મહાપુરુષ નાભિનિષ્ક્રમિષ્યસિ સપ્તમે દિવસે સપ્તરત્નાનિ પ્રાદુર્ભાવિષ્યન્તિ રાજા ત્વં ભવિષ્યસિ ચક્રવર્તી ચાતુર્દ્વિપો વિજિતાવિ ધાર્મિકો ધર્મરાજા સપ્તરત્નસમન્વાગતો । નભતો ઇમાનિ સપ્ત રત્નમયાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ સય્યથીદં ચક્રરત્નં હસ્તિરત્નં અશ્વરત્નં મણિરત્નં સ્ત્રીરત્નં ગૃહપતિરત્નં પરિણાયકરત્નં એવં સપ્તમં । પૂરં ચ તે ભવિષ્યતિ સહસ્રં પુત્રાણાં શૂરાણાં વીરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનાં વરાણાં ॥ સો ઇમાં ચત્વારિ મહાદ્વીપાં સય્યથીદં જમ્બુદ્વીપં પૂર્વવિદેહં અપરગોદાનિકં
[_મ્વુ_2.159_] ઉત્તરકુરું સાગરગિરિપર્યન્તાં અખિલાં અકણ્ટકાં અદણ્ડેન અશસ્ત્રેણ અનુત્પીડેન ધર્મેણ અભિવિજિનિત્વા અધ્યાવસિષ્યસિ ॥

___રાહુલો તુષિતભવનાચ્ ચ્યવિત્વા માતુઃ કુક્ષિમ્ ઓક્રમે અર્ધરાત્રે સમયે ॥ બોધિસત્વો પ્રતિબુદ્ધો પશ્યતિ અન્તઃપુરમ્ ઓસુપ્તં કાચિદ્ વીણામ્ ઉપગુહ્ય કાચિદ્ વેણુ કાચિન્ નકુલં કાચિત્ સુઘોષં કાચિત્ તૂણકં કાચિચ્ ચન્દીસકં કાચિત્ સમ્ભારિકાં કાચિત્* મહતીં કાચિદ્ વિપંચિકાં કાચિદ્ ઢક્કપટહં કાચિદ્ વલ્લકિં કાચિત્* મૃદંગં કાચિત્* મુકુન્દં કાચિત્ પણવં કાચિદ્* ઝર્ઝરકં કાચિદ્ આલિંગં કાચિત્ પરિવાદિનીં કાચિદ્ ગલે હસ્તં કૃત્વા કાચિત્* મૃદંગં શીર્ષે કૃત્વા કાચિત્ પરસ્પરસ્ય ઉત્સંગે શીર્ષં કૃત્વા કાચિત્ પરસ્પરસ્ય અંશે બાહાં કૃત્વા કાચિત્ પરસ્પરસ્ય ઉપગૃહ્ય કાચિદ્ વામદક્ષિણાતો વિક્ષિપ્તગાત્રા કાસાંચિત્* મુખાતો લાલા શ્રવતિ ॥ બોધિસત્વસ્ય એવં ધરણીગતમ્ અન્તઃપુરં પ્રતિકણ્ઠં દૃષ્ટ્વા અન્તેપુરે શ્મશાનસંજ્ઞા ઉત્પન્ના ॥ બોધિસત્વેન પર્યઙ્કાતો ઉત્થિહિત્વા કશિકસૂક્ષ્માણિ પ્રાવૃતાનિ કરણ્ડકાતો ગૃહ્ય છન્દકો ચ નં ઉપસ્થાપકો ઉપસ્થાપિતો ॥ ઉપનામેહિ મે છન્દક અશ્વં કણ્ઠકં ॥ છન્દક આહ ॥ કુમાર અર્ધરાત્રે સમયો કિં ઇમસ્મિં દેશકાલે અશ્વકાર્યં ॥ વૈશ્રવણભવનસદૃશો વેશ્મો અભિરમ કિં તે અશ્વકાર્યં ઇમં દેશકાલં । અપ્સરગણસન્નિભં અન્તઃપુરં અભિરમ કિન્ તે અશ્વકાર્યં ॥ એવમ્ ઇદાનીં બહુપ્રકારં છન્દકો આલપતિ । કુમાર નાયમ્ અશ્વકાલો
[_મ્વુ_2.160_] રાજારહેહિ કુમાર શયનેહિ ઇમં શયનકાલં કિં ઇદાનીમ્ અશ્વકાર્યં ॥ કુમારો આહ ॥ છન્દક ઇદાનીં મે અશ્વકાર્યં ઉપનામેહિ મે કણ્ઠકં ॥ છન્દકસ્ય ભવતિ । યથા કુમારો ઇમસ્મિં દેશકાલે કણ્ઠકં સુખપ્રસુપ્તસ્ય જનસ્ય નૂનં કુમારો અભિનિષ્ક્રમિતુકામો ॥ તેન દાનિ કણ્ઠકં પલ્લાનયન્તેન ઉચ્ચેન સ્વરેણ આરાવં મુક્તં યથા રાજા બુધ્યેય જનો ચ સર્વો કપિલવસ્તુસ્મિં । છન્દકસ્વરેણ ન દાનિ તતઃ કોચિદ્ વિબુધ્યતિ । દેવેહિ સર્વસ્ય જનસ્ય આભ્યન્તરસ્ય બાહિરસ્ય ઓસોપનં કૃતં । કણ્ઠકેનાપિ બોધિસત્વસ્ય ઉપનામયન્તેન ઉચ્ચેન સ્વરેણ હીષિતં મમ હીષણશબ્દેન રાજા શુદ્ધોદનો વિબુદ્ધિષ્યતિ જનકાયો ચ તેન સમન્તાયોજનં સ્વરેણ અભિવિજ્ઞાપિતં ન કોચિદ્ વિબુધ્યતિ ॥ દેવકોટિસહસ્રિયો કપિલવસ્તું સમાગતાઃ ગન્ધમાલ્યમ્ આદાય બોધિસત્વસ્ય અભિનિષ્ક્રમન્તસ્ય પૂજાર્થં ॥
___બોધિસત્વો કણ્ઠકં હયરાજં આરૂઢો દેવસહસ્રેહિ ચ નભગતેહિ પુષ્પવર્ષં ઓસૃષ્ટં મણ્ડરવાણિ મહામણ્ડરવાણિ કર્કારવાણિ મહાકર્કારવાણિ રોચમાનાનિ મહારોચમાનાનિ મંજૂષકાણિ મહામંજૂષકાણિ ભીષ્માણિ મહાભીષ્માણિ સમન્તગન્ધાનિ મહાસમન્તગન્ધાનિ પારિજાતકાનિ દિવ્યાનિ સુવર્ણપુષ્પાણિ દિવ્યાનિ રૂપ્યપુષ્પાણિ દિવ્યાનિ રત્નપુષ્પાણિ દિવ્યાનિ ચન્દનચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ અગુરુચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ કેશરચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ તમાલપત્રચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ ચ ગન્ધોદકશીતલાનિ કપિલવસ્તુનઃ સમન્તેન ષષ્ટિ યોજનાનિ જાનુમાત્રં દિવ્યં કુસુમૌઘં સંવૃત્તં સમન્તાચ્ ચ ષષ્ટિ યોજનાનિ દિવ્યગન્ધોદકેન કર્દમં સંવૃત્તં અભવત્* રુતાનિ ચ દિવ્યાનિ કોટિસહસ્રનિયુતા સંપ્રવાદ્યેન્સુઃ દિવ્યાનિ ચ સંગીતિ નિર્વર્તેન્સુઃ અપ્સરસહસ્રાણિ ચ પ્રણદ્યેન્સુઃ
[_મ્વુ_2.161_] ચ ગાયેન્સુ ચ । ચતુર્હિ મહારાજેહિ કણ્ઠકસ્ય પાદા ગૃહીતા ॥ કણ્ઠકજાતાનુગામી અનુશ્રોત્રં પેલવકો ચ નિષ્ક્રાન્તો યદિ ન સમજવો તેન ભવામિ ॥ છન્દકસહજો સુપ્રતિષ્ઠિતો નામ યક્ષો પંચશતપરિવારો । તેન ષડ્વાલકદ્વારમ્ અપાવૃતં ઘોષં ચ નિગૃહીતં ॥
___અથ બોધિસત્વો મહાન્તં હસ્તિકાયં અવહાય અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રામતિ મહાન્તં પત્તિકાયમ્ અવહાય મહાન્તં ભોગસ્કન્ધમ્ અવહાય મહાન્તમ્ ઐશ્વર્યમ્ અવહાય મહાન્તં જ્ઞાતિવર્ગમ્ અવહાય અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રમતિ ॥ બોધિસવ્તો જાતીયે અર્ત્તીયન્તો જાતિસમતિક્રમણં માર્ગમ્ અધિગમનાર્થં અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રમતિ । [મહાન્તમ્ અશ્વપત્તિકાયમ્ અવહાય મહાન્તં રથકાયમ્ અવહાય મહાન્તં પત્તિકાયમ્ અવહાય મહાન્તં ભોગસ્કન્ધમ્ અવહાય મહાન્તમ્ ઐશ્વર્યમ્ અવહાય મહાન્તં જ્ઞાતિવર્ગમ્ અવહાય અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રમતિ] ॥ બોધિસત્વો [જાતીયે અર્ત્તીયન્તો] મરણેન અર્ત્તીયન્તો મરણસમતિક્રમણં માર્ગમ્ અધિગમનાર્થાય અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રમતિ ॥ શોકેહિ અર્ત્તીયન્તો ઉપાયાસેહિ અર્ત્તીયન્તો ઉપાયાસસમતિક્રમણં માર્ગમ્ અધિગમનાર્થં અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રામતિ ॥ ન ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો પરિજુઞ્ઞેન પરિજૂર્ણો અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રમતિ । અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અગ્રેણ પરમેણ યૌવનેન સમન્વાગતઃ અગારાદ્ અનગારિયમ્ અભિનિષ્ક્રમતિ ॥ ન ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો વ્યાધિપરિજુઞ્ઞેન પરિજૂર્ણો અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રમતિ । અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો અગ્રેણ પરમેણ આરોગ્યેન સમન્વાગતો અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રમતિ ॥ ન ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ ભોગપરિજુઞ્ઞેન પરિજૂર્ણો
[_મ્વુ_2.162_] અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રમતિ । અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો મહાન્તં ભોગસ્કન્ધમ્ અવહાય અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રમતિ ॥ ન ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો જ્ઞાતિપરિજુઞ્ઞેન પરિજૂર્ણો અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રમતિ । અથ ખલુ ભિક્ષવઃ બોધિસત્વો મહાન્તં જ્ઞાતિવર્ગમ્ અવહાય અગારાદ્ અનગારિયં અભિનિષ્ક્રામતિ ॥

___શૈલાઃ સંધૂયેન્સુઃ સલિલા લલેન્સુઃ સાગરો ચ નિરામિતો ક્ષુભ્યે દેવા ચ દિવ્યં ચન્દનચૂર્ણમ્ ઓકિરેન્સુઃ । દિવ્યાનિ અગુરુચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ કેશરચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ તમાલપત્રચૂર્ણાનિ દિવ્યાનિ મુક્તપુષ્પવર્ષાણિ ઓકિરેન્સુઃ ॥ ઇયં મહાપૃથિવી અતીવ ષડ્વિકારં કંપે પ્રકમ્પે સંપ્રકમ્પે બોધિસત્વસ્યૈવ તેજેન અપ્રમેયસ્ય ચ ઉદારસ્ય ચ મહતો ઓભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો અભૂષિ । યા પિ તા લોકાન્તરિકાઃ અન્ધકારા અન્ધકારાર્પિતા તમિસ્રા તમિસ્રાર્પિતા અઘા અસંવિદિતપૂર્વા યત્ર ઇમે ચન્દ્રમસૂર્યા એવં મહર્દ્ધિકા એવં મહાનુભાવા આભયા આભાં નાભિસંભૂણન્તિ આલોકેન વા આલોકં ન સ્ફરન્તિ તા પિ ચ તેન ઓભાસેન સ્ફુટા અભૂન્સુઃ । યે પિ તત્ર સત્વા ઉપપન્નાઃ તે પિ અન્યોન્યં સંજાનેન્સુઃ । અન્યે પિ કિલ ભો ઇહ સત્વા ઉપપન્ના । એકાન્તસુખસમર્પિતા ચ પુનસ્ તત્ક્ષણં તન્મુહૂર્તં સર્વસત્વા અભૂન્સુઃ ॥ યે પિ તત્ર અવીચિસ્મિં મહાનરકે ઉપપન્નાઃ અતિક્રમ્યૈવં દેવાનાં દેવાનુભાવં નાગાનાં નાગાનુભાવં યક્ષાણાં યક્ષાનુભાવં । ધ્યામાનિ ચ અભૂન્સુઃ મારભવનાનિ નિષ્પ્રભાનિ નિસ્તેજાનિ નિરભિરમ્યાનિ ॥ ક્રોશિકાન્ય્ અપ્ય્ અત્ર ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ દ્વિક્રોશિકાન્ય્ અત્ર ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ ત્રિક્રોશિકાન્ય્ અપ્ય્ અત્ર ખણ્ડાનિ પ્રપતેન્સુઃ યોજનકાન્ય્ અપ્ય્ અત્ર ખણ્ડાનિ પ્રપવેન્સુઃ ।
[_મ્વુ_2.163_] ધ્વજાગ્રાણ્ય્ અપિ ચાત્ર પ્રપતેન્સુઃ । મારો ચ પાપીમાં દુઃખી દુર્મના વિપ્રતિસારી અન્તશલ્યપરિદાઘજાતો અભૂષિ ॥
___બોધિસત્વો ખલુ પુનઃ ભિક્ષવો અભિનિષ્ક્રમન્તે અતીવ પુરિમા દિશા પરિશુદ્ધા પર્યવદાતા અભૂષિ । અતીવ દક્ષિણા દિશા પરિશુદ્ધા પર્યવદાતા અભૂષિ । અતીવ પશ્ચિમા દિશા પરિશુદ્ધા પર્યવદાતા અભૂષિ । અતીવ ઉત્તરા દિશા પરિશુદ્ધા પર્યવદાતા અભૂષિ । અતીવ હેષ્ટિમા દિશા અતીવોપરિમા દિશા પરિશુદ્ધા પર્યવદાતા અભૂષિ ॥ અતીવ ચન્દ્રમસૂર્યાણામ્ ઉદ્ગમનાનિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂન્સુઃ અતીવ પથગમનાનિ અતીવ ઓગમનાનિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂષિ ॥ અતીવ નક્ષત્રાણિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂષિ । અતીવ તારકરૂપાણિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂષિ ॥ અતીવ ચાતુર્મહારાજિકાનાં દેવાનાં ભવનાનિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂષિ । અતીવ ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં યામાનાં તુષિતાનાં નિર્માણરતીણાં પરનિર્મિતવસવર્તિનાં દેવાનાં ભવનાનિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂષિ ॥ અતીવ મારભવનાનિ ધ્યામાનિ અભૂન્સુઃ । દુર્વર્ણા નિષ્પ્રભાણિ ધ્વજાગ્રાણિ મારકાયિકાનાં દેવાનાં મારો ચ પાપીમાં દુઃખી દુર્મનો વિપ્રતિસારી ધ્યામન્તવર્ણો અન્તોશલ્યપરિદાઘજાતો ॥ બ્રહ્મકાયિકાનાં દેવાનાં ભવનાનિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂન્સુઃ । શુદ્ધાવાસાનાં દેવાનાં ભવનાનિ પરિશુદ્ધાનિ પર્યવદાતાનિ અભૂન્સુઃ । એવં ચ તેષુ શુદ્ધાવાસેષુ દેવેષુ પરીત્તાભાનાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં અધિષ્ઠિતાનિ ચંક્રમા નિષદ્યાનિ શય્યાનિ તાનિ પિ અતીવ પરિશુદ્ધાનિ અભૂન્સુઃ પર્યવદાતા ॥ શુદ્ધાવાસા દેવા અતીવ હૃષ્ટા અભૂષિ ઉદગ્રા પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ અભિનિષ્ક્રમન્તે યાવતા નાગાનામ્ અધિપતયો નાગરાજાનો અણ્ડજા વા જરાયુજા વા સંસ્વેદજા વા ઔપપાદુકા
[_મ્વુ_2.164_] વા તે મહતીં ચતુરંગિનીં સેનામ્ અભિનિર્મિણિત્વા મહાન્તં હસ્તિકાયં અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકયમ્ અભિનિર્મિણિત્વા બોધિસત્વમ્ એવ પુરસ્કરેન્સુઃ અગારાદ્ અનગારિયં પ્રવ્રજિતું ॥ બોધિસત્વે ખલુ પુનર્ ભિક્ષવઃ અભિનિષ્ક્રમન્તે યાવતા સુવર્ણાધિપતયો સુવર્ણરાજાનો અણ્ડજા વા જરાયુજા વા સંસ્વેદજા વા ઔપપાદુકા વા તે મહતીં ચતુરંગિનીં સેનાં અભિનિર્મિણિત્વા મહાન્તં હસ્તિકાયં અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં અભિનિર્મિણિત્વા બોધિસત્વમ્ એવ પુરસ્કરેન્સુઃ ॥ નગરદેવતા બોધિસત્વસ્ય ગચ્છતઃ પુરતઃ સ્થિત્વા દીનમના આહ ॥
નાગ નાગ અવલોકયાહિ મે
સિંહ સિંહ અવલોકયાહિ મે ॥
સત્વસાર અવલોકયાહિ મે
સાર્થવાહ અવલોકયાહિ મે ॥
કપિલાહ્વયાતો નિર્ગમ્ય અવલોકિય પુરવરં પુરુષસિંહો શાક્યકુલાનન્દજનનો ઇમાં ગિરામ્ અભ્યુદીરયતિ ॥
અપિ નરકં પ્રપતેયં વિષં ચ ખાદેતું ભોજનં ભુંજે ॥
ન તુ પુનર્ ઇહ પ્રવિશ્ય અપ્રાપ્ય જરામરણપારં ॥
અયં ભિક્ષવઃ બોધિસત્વસ્ય અભિનિષ્ક્રમણસમ્પદા ॥
___બોધિસત્વો દેવસહસ્રેહિ ચતુર્હિ ચ મહારાજેહિ સંપ્રતિગૃહીતો કપિલવસ્તુતો દક્ષિણેન દ્વાદશ યોજનાનિ નીતો મલ્લવિષયં અનોમિયં નામ અધિષ્ઠાનં વશિષ્ઠસ્ય ઋષિસ્ય આશ્રમપદસ્ય નાતિદૂરે ॥ તહિં બોધિસત્વો પ્રતિષ્ઠિતો છન્દકો ચ ॥ બોધિસત્વો
[_મ્વુ_2.165_] છન્દકસ્ય હસ્તે આભરણાનિ ચ દેતિ કણ્ઠકં ચ અશ્વં છત્રરત્નં ચ પિતુશ્ ચ શુદ્ધોદનસ્ય સંદિશતિ મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે સર્વસ્ય ચ જ્ઞાતિવર્ગસ્ય કૌશલ્યં જલ્પેસિ કૃતકૃત્યો આગમિષ્યામિ પ્રવૃત્તવરધર્મચક્રઃ ॥ છન્દકો આહ ॥ માતુઃ પિતુઃ ન ઉત્કણ્ઠિતં સ્યા તે ॥ બોધિસત્વો આહ ॥ છન્દક
ઇત્યર્થમ્ એવમ્ અહં તવ દોષદર્શી
ભોક્ષાર્થં મોક્ષમતિ સ્વજનં ત્યજામિ ॥
જાતસ્ય જન્મનિ કથં પુનર્ભવેયા
ઇષ્ટેન બાન્ધવજનેન વિપ્રયોગઃ ॥
યદિ ન મરણં નો જાતં સ્યાન્ ન રોગજરાદયઃ
યદિ ચ ન ભવેદ્ ઇષ્ટત્યાગો ન ચાપ્રિયસંશ્રયો ॥
યદિ ચ વિફલા નો સ્યાદ્ આસા સુખં ચ ન ચંચલં
વિવિધવિષયા માનુષ્યસ્મિં ઇમાપિ રતિર્ ભવેત્* ॥
છન્દકો આહ ॥ ત્વં નામ આર્યપુત્ર નિર્દિષ્ટો સર્વશાસ્ત્રકુશલેહિ ચાતુર્દ્વીપગતિર્ ભવિષ્યસીતિ । ન તં સત્યં ॥ બોધિસત્વો આહ ॥ ભો ભણે છન્દકા કિમ્ અન્યં ચ ભણિતં તેહિ નૈમિત્તિકેહિ કુશલેહિ ॥ વર્તતિ ખુ સત્યકાલો યદિ તે મમ ગૌરવં અસ્તિ ॥ છન્દકો આહ ॥ એષો ભણામિ । અથ વા વિજહિત્વા મેદિનીં પ્રવ્રજતિ ભવતિ ભવરાગહન્તા અશેષદર્શી ઇદં દ્વિતીયં ॥
___બોધિસત્વસ્ય એતદ્ અભૂષિ । કથં પ્રવ્રજ્યા ચ ચૂડા ચ ॥ બોધિસત્વેન અસિપટ્ટેન ચૂડા છિન્ના સા ચ ચૂડા શાક્રેણ દેવાનામ્ ઇન્દ્રેણ પ્રતિચ્છિતા ત્રાયસ્ત્રિંશદ્ભવને પુજ્યતિ
[_મ્વુ_2.166_] ચૂડામહં ચ વર્તતિ ॥ સમસમં કણ્ઠકો બોધિસત્વસ્ય પાદાં લિહતિ । બોધિસત્વો અનપેક્ષો પ્રક્રમતિ ॥
પ્રવ્રજ્યાં કીર્તયિષ્યામિ યથા પ્રવ્રજિ ચક્ષુમાં ॥
જીર્ણં કાલગતં દૃષ્ટ્વા સંવેગમ્ અલભે મુનિઃ ॥
યોનિશો લબ્ધસંવેગો મહાપ્રજ્ઞો વિપશ્યકો ॥
દૃષ્ટ્વા આદીનવં લોકે પ્રવ્રજિ અનગારિયં ॥
અવહાય માતાપિતરં જ્ઞાતિસંગમનં તથા ॥
નિર્યાસિ કપિલવસ્તુતો અશ્વમ્ અભિરુહ્ય કણ્ઠકં ॥
અવહાયાશ્વચ્છન્દકે છિત્ત્વાન ગૃહબાન્ધનાં ॥
સર્વમ્ એતમ્ અવસૃજ્ય અનપેક્ષો એવ પ્રક્રમેત્* ॥

યં દાનિ બોધિસત્વેન અભિનિષ્ક્રમિત્વા અનોમિયાતો અધિષ્ઠાનાતો વશિષ્ઠસ્ય ઋષિસ્ય આશ્રમસ્ય નાતિદૂરતો છન્દકો નિવર્તિતઃ સકણ્ઠકો આભરણાનિ ચ વિસર્જિતાનિ રાજ્ઞો શુદ્ધોદનસ્ય કૌશલ્યં સંદિષ્ટં મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે તથાન્યેષામ્ અપિ જ્ઞાતીનાં । યશોધરાયે ન સંદિશતિ ॥ યદા ભગવાં પ્રવૃત્તવરધર્મચક્રઃ તં ભિક્ષૂહિ શ્રુતં । ભિક્ષૂ ભગવન્તમ્ આહન્સુઃ ॥ કથં યશોધરાયે અનપેક્ષો પ્રક્રાન્તો ॥ ભગવાન્ આહ ॥ નાહં ભિક્ષવઃ એતરહિં એવાનપેક્ષો પ્રક્રાન્તો । અન્યદાપિ અહં યશોધરાયે અનપેક્ષો પ્રક્રાન્તઃ ॥ ભિક્ષૂ આહન્સુઃ ॥ અન્યદાપિ ભગવન્* ॥ ભગવાન્ આહ ॥ અન્યદાપિ ભિક્ષવઃ ॥
___ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતમધ્વાને ઉત્તરાપથે તક્ષશિલા નામ નગરં તત્ર વજ્રસેનો
[_મ્વુ_2.167_] નામ શ્રેષ્ઠિપુત્રો અશ્વવાણિજ્યેન તક્ષશિલાતો વારાણસિં ગચ્છતિ અશ્વપણ્યમ્ આદાય ॥ સો દાનિ ગચ્છન્તો અન્યશ્ ચ વારાણસીયે સાર્થો ચોરેહિ વિપ્રહતો । વણિજા હતવિહતા કૃતા સર્વે અશ્વા હૃતા ॥ સો દાનિ સાર્થવાહો મૃતકેન પુરુષકુણપેન આત્માનં પ્રતિચ્છાદેત્વા શયિતો એવં ન હતો ॥ યદા તે ચોરા તં સાર્થવાહં હતવિપ્રહતં કૃત્વા ગ્રહણમ્ આદાય ગતા તદા સો વજ્રસેનો અશ્વવાણિજો ઉદકભ્રમેન વારાણસીં નગરં પ્રવિશિત્વા શૂન્યાગારે શયિતો ॥ તાં એવ દાનિં રાત્રીં વારાણસીયે નગરે ચોરેહિ રાજકુલાતો સન્ધિં છિત્ત્વા પ્રભૂતં દ્રવ્યં હૃતં । પ્રભાતાયે રાત્રીયે રાજકુલે સન્ધિઃ છિન્ના અમાત્યેહિ દૃષ્ટા ॥ તેહિ રાજ્ઞે {સેનર્ત્: રાજ્ઞે} નિવેદિતં ॥ મહારાજ રાજકુલે સન્ધિઃ છિન્ના ॥ રાજ્ઞા આણત્તા ॥ પ્રત્યવેક્ષથ રાજકુલં ॥ અમાત્યેહિ પ્રત્યવેક્ષન્તેહિ દૃષ્ટં પ્રભૂતં દ્રવ્યં હૃતં ॥ તેહિ રાજ્ઞ આરોચિતં ॥ મહારાજ પ્રભૂતો રાજકુલાતો દ્રવ્યં હૃતં ॥ રાજ્ઞા અમાત્યા આણત્તા ॥ માર્ગથ તાં ચોરાં ॥ તે રાજ-આણત્તીયે તન્મુહૂર્તં વારાણસીયે ચૌરા માર્ગીયન્તિ સર્વગૃહાણિ લોલીયન્તિ દેવાગારાણિ શૂન્યાગારાણિ ॥
___તે રાજભટ્ટા માર્ગન્તા તહિં શૂન્યાગારં પ્રવિષ્ટા યત્ર વજ્રસેનો અશ્વવાણિજકો ચૌરેહિ વિપ્રહતો શયિતો ॥ સો દાનિ માર્ગશ્રમેણ ચ રાત્રીજાગરેણ ચ ચિન્તાયે ચ શ્રાન્તોકાન્તો પ્રસુપ્તો સૂર્યે પિ ઉદિતે ન વિબુધ્યતિ ॥ સો તેહિ રાજભટ્ટેહિ ચૌરા માર્ગન્તેહિ દૃષ્ટો રુધિરેણ સિક્તાવસિક્તગાત્રવસ્ત્રો સદ્રવ્યો શયિતો તેષાં રાજભટ્ટાનાં ચ દૃષ્ટ્વા એતદ્ અભૂષિ ॥ અયં ચૌરો રાજકુલમોષકો ॥ સો દાનિ રાજભટ્ટેન પાદેન
[_મ્વુ_2.168_] પ્રહારં દત્ત્વા ઉત્થાપિતો । ઉત્તિષ્ઠ પાપ ચૌર અસ્તિ નામ ત્વં રાજકુલં ધર્ષયસિ ॥ સો દાનિ અશ્વવાણિજકો ભીતો ત્રસ્તો ઉત્થિતો કિમ્ એતં તિ ॥ તે દાનિ રાજભટ્ટા આહન્સુઃ ॥ અસ્તિ નામ ત્વં પાપ ચૌર રાજકુલં પિ ધર્ષયસિ ॥ સો દાનિ આહ ॥ આર્યા પ્રસીદથ નાહં ચૌરો અશ્વવાણિજકો અહં તિ ॥ તે દાનિ રાજભટ્ટા આહન્સુઃ ॥ એદૃશકો અશ્વવાણિજકો ભવતિ યાદૃશો ત્વં પાપચૌરો ત્વં ॥ તેહિ સ ઉદીરયન્તો પશ્ચાદ્બાહું બન્ધયિત્વા રાજ્ઞો ઉપનામયિતો ॥ એવં દેવ શૂન્યાગારે શયિતો લબ્ધો ॥ રાજા પિ ચણ્ડો ચ ઉગ્રશાસનો ચ । તેન આણત્તં ॥ ગચ્છથ નં અતિમુક્તકશ્મશાને નેત્વા જીવશૂલકં કરોથ ॥
___સો દાનિ પશ્ચાદ્બાહું બન્ધનબુદ્ધો પદ્યપાનેન પાયી વધ્યકણ્ઠગુણેન ખરસ્વરેણ {સેનર્ત્. સ્વરસ્વરેણ} પટહેન વાદ્યમાનેન અસિશક્તિતોમરધરેહિ પુરુષેહિ વધ્યઘાટકેહિ પરિવૃતો જનસહસ્રેહિ અતિમુક્તકશ્મશાનં નિર્નીયતિ ગણિકાવીથિં ચ સંપ્રાપ્તઃ । તહિં ચ શ્યામા નામ અગ્રગણિકા આઢ્યા મહાધના મહાકોશા પ્રભૂતજાતરૂપરજતોપકરણા પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયા ॥ સો દાનિ સાર્થવાહઃ વધં નીયન્તો તાયે શ્યામાયે અગ્રગણિકાયે દૃષ્ટો । સહ દર્શનમાત્રેણ ગણિકાયે તસ્મિં સાર્થવાહે પ્રેમ્નં નિપતિતં ॥ યથોક્તં ભગવતા ॥
પૂર્વં વાસનિવાસેન પ્રત્યુત્પન્ને હિતેન વા ॥