મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9455-9474

કાન્તારે જલવૃક્ષવૈરિણિ મુહુસ્ત્વદ્વૈરિવામભ્રુવો બાલૈરાકુલલોચનૈઃ પ્રતિપદં રુદ્ધક્રમાશ્ચઙ્ક્રમે ।
પૃથ્વીચણ્ડરુચે પટચ્ચરદશાસંઘટ્ટદીપ્તપ્રભં સિઞ્ચન્ત્યઞ્જલિસઞ્ચિતાશ્રુભિરલં યુષ્મત્પ્રતાપાનલમ્ ॥

કાન્તારે દૈવગત્યા કથમપિ ગલિતાન્યન્તરાલોક્ય ભક્ષ્યાણ્ય્ ઉડ્ડીયોડ્ડીય ભૂયસ્ તરુશિખરશિખામેવ તેભ્યઃ શ્રયન્તે ।
ઇત્થં ત્વદ્વૈરિનારી ગિરિષુ નરપતે જમ્બુલમ્બીકદમ્બ- ભ્રાન્ત્યા ભર્તુર્બુભુક્ષોઃ કથયતિ પુરતશ્ચેષ્ટિતં ષટ્પદાનામ્ ॥

કાન્તારેષુ કરાવલમ્બિશિશવઃ પાદૈઃ સ્રવલ્લોહિતૈર્ અર્ચન્ત્યઃ પદવીં વિલોચનજલૈરાવેદયન્ત્યઃ શુચમ્ ।
દૃષ્ટાઃ પાન્થજનૈર્વિવૃત્ય સકૃપં હાશબ્દગર્ભૈર્મુખૈર્ યન્ત્યહ્ના સકલેન યોજનતુરીયાંશં તવારિસ્ત્રિયઃ ॥

કાન્તારેષુ ચ કાનનેષુ ચ સરિત્તીરેષુ ચ ક્ષ્માભૃતામ્ ઉત્સઙ્ગેષુ ચ પત્તનેષુ ચ સરિદ્ભર્તુસ્તટાન્તેષુ ચ ।
ભ્રાન્તાઃ કેતકગર્ભપલ્લવરુચઃ શ્રાન્તા ઇવ ક્ષ્માપતે કાન્તે નન્દનકન્દલીપરિસરે રોહન્તિ તે કીર્તયઃ ॥

કાન્તારેષ્વપિ વિશ્રામો નરસ્યાધ્વનિકસ્ય વૈ ।
યઃ સદારઃ સ વિશ્વાસ્યસ્ તસ્માદ્ દારાઃ પરા ગતિઃ ॥

કાન્તાવિયોગઃ સ્વજનાપમાનં ઋણસ્ય શેષં કુનૃપસ્ય સેવા ।
દારિદ્ર્યભાવાદ્ વિમુખં ચ મિત્રં વિનાગ્નિના પઞ્ચ દહન્તિ કાયમ્ ॥

કાન્તાશ્લેષપરાઙ્મુખં યદિ દહેદ્ દોષાકરઃ કંચન સ્થાને તર્હિ યતઃ સ હન્ત વિધિના હન્તું વ્યધાયીદૃશાન્ ।
કષ્ટં યત્પુનરેષ ચન્દનભુવો લબ્ધપ્રભાવોઽભિતઃ સ્વર્ણદ્યાદ્યવગાહકો મરુદયં દગ્ધં પ્રચણ્ડોજ્વલમ્ ॥

કાન્તાસુહૃદ્ગુણકથાશ્રવણોત્સુકસ્ય રમ્યા વિનિદ્રનયનસ્ય ગતા મમાસૌ ।
સર્વેન્દ્રિયાર્થજનિતાનિ હિ સેવ્યમાના દીર્ઘા સ્વવૃત્તિરિવ હન્તિ સુખાનિ નિદ્રા ॥

કાન્તિં કુઙ્કુમકેશરાન્મધુરતાં દ્રાક્ષારસસ્યાસવાદ્ વૈદર્ભીપરિપાકપૂતવચસઃ કાવ્યાત્ કવેર્માર્દવમ્ ।
પાર્શ્વાદેવ જરાતુરેણ વિધિના તં તં ગૃહીત્વા ગુણં સૃષ્ટા હન્ત હરન્તિ કસ્ય ન મનઃ કશ્મીરવામભ્રુવઃ ॥

કાન્તિં કેતકકોરકદ્યુતિસખીં રાકામૃગાઙ્કસ્ય યચ્ ચઞ્ચચ્ચઞ્ચુ ચુલુમ્પતિ પ્રતિદિનં પ્રેમ્ણા ચકોરાર્ભકઃ ।
તન્ મન્યે નયનામૃતં રતિપતેર્મૃત્યુઞ્જયેનાર્થિના તેનેદં રમણીકપોલફલકે લાવણ્યમાલોકિતમ્ ॥

કાન્તિકલ્લોલવલિતાં નયનામૃતવાહિનીમ્ ।
ભજમાનં સ્વયં સુભ્રુ કસ્ત્વાં ન બહુ મન્યતે ॥
કાન્તિપ્રકર્ષં દશનચ્છદેન સન્ધ્યાઘને બદ્ધપદં હરન્ત્યાઃ ।
તસ્યા ગૃહોદ્યાનસરોગતસ્ય હસ્તસ્ય એવામ્બુરુહસ્ય રાગઃ ॥

કાન્તિમયાદતિવિમલાદ્ અવિરતવિશ્વોપકારગતકાલાત્ ।
સુદશાન્ મહતોતિમહાન્ પ્રસરતિ દીપાન્ પ્રદીપ ઇવ ॥

કાન્તિર્યસ્ય વિનિદ્રનીલનલિનચ્છાયાસખી સુભ્રુવાં યત્પઙ્કેઽપિ મુદોઽસ્તિ યસ્ય સુરભિઃ કાસાં રસોઽગોચરઃ ।
અઙ્ગારાર્થિતયા જનેરતિજડૈરુડ્ડામરૈઃ પામરૈઃ પશ્યૈષ પ્રગુણૈર્ગુણૈરપિ ગુરુર્દગ્ધઃ સ કાલાગુરુઃ ॥

કાન્તિર્યસ્ય શરન્નિશાકરકલાલાવણ્યસંવાદિની તં વિક્રેતુમિહાસિ યાસિ કિમહો હારં વિહારં શ્રિયઃ ।
એતાં પશ્ય પુરઃ પુલિન્દનગરીં ભૂપાઃ કુરઙ્ગીદૃશાં યત્રૈતા ગલકન્દલે ચ કુચયોરઙ્કે ચ ગુઞ્જાસ્રજઃ ॥

કાન્તિર્લોચનવર્તિરદ્ભુતમયી મૂર્તિર્મહત્ સૌરભં નિઃષ્યન્દોઽથ સુધાકરાદપિ સુધાસ્યન્દાદપિ હ્લાદકઃ ।
સર્વોઽયં વિરલો જગત્યપિ ગુણગ્રામોઽભિરામો હહા પશ્યોત્તંસભુજંગસંગમજુષઃ શ્રીખણ્ડ તે ખણ્ડિતઃ ॥
કાન્તિશ્ચન્દ્રમસો મૃગસ્ય નયને બાહૂ મૃણાલસ્ય તે હંસાનાં ગમનં સરોજવદને હેમ્નો ઘટૌ તે કુચૌ ।
એતત્તે પરકીયવસ્તુ સકલં નમૈકમાત્રં તવ માનં મા કુરુ માનિનિ પ્રિયતમે રૂપાભિમાનં પ્રતિ ॥

કાન્તિશ્રિયા નિર્જિતપદ્મરાગં મનોજ્ઞગન્ધં દ્વયમેવ શસ્તમ્ ।
નવપ્રબુદ્ધં જલજં જલેષુ સ્થલેષુ તસ્યા વદનારવિન્દમ્ ॥
કાન્તિસ્તે કનકાચલપ્રતિનિધિઃ કાન્તાકુચસ્પર્ધિ તે સૌભાગ્યં ક્ષિતિપાલદર્શનવિધૌ ત્વત્પૂર્વકં દર્શનમ્ ।
સૌરભ્યં સકલાતિશાયિ ભવતો જમ્બિર કિં બ્રૂમહે કર્પૂરપ્રતિકૂલતા યદિ ન તે ત્વય્યેવ સર્વે ગુણાઃ ॥

કાન્તિસ્તે યદિ નિર્મલા યદિ ગુણા લક્ષ્મીર્યદિ સ્થાયિની મા ગાઃ પદ્મ મદં તથાપિ ગલિતા હ્યેતે શરદ્વાસરાઃ ।
સંસ્પર્શેન તુષારવારિપૃષતામાલૂનમૂર્તેઃ સરો- મધ્યેઽત્રૈવ વરાટકેન ભવતઃ સ્થેયં પુનઃ કેવલમ્ ॥

કાન્તે કત્યપિ વાસરાણિ ગમય ત્વં મીલયિત્વા દૃશૌ સ્વસ્તિ સ્વસ્તિ નિમીલયામિ નયને યાવન્ ન શૂન્યા દિશઃ ।
આયાતા વયમ્ આગમિષ્યતિ સુહૃદ્વર્ગસ્ય ભાગ્યોદયૈઃ સન્દેશો વદ કસ્ તવાભિલષિતસ્ તીર્થેષુ તોયાઞ્જલિઃ ॥

કાન્તે કથંચિત્ કથિતપ્રયાણે ક્ષણં વિનમ્રા વિરહાર્દિતાઙ્ગી ।
તતસ્ તમાલોક્ય કદાગતોઽસીત્ય્ આલિઙ્ગ્ય મુગ્ધા મુદમાસસાદ ॥

કાન્તે કનકજમ્બીરં કરે કિમપિ કુર્વતિ ।
આગારલિખિતે ભાનૌ બિન્દુમિન્દુમુખી દદૌ ॥