મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8995-9014

કલહકલભવિન્ધ્યઃ કોપગૃધ્રશ્મશાનં વ્યસનભુજગરન્ધ્રં દ્વેષદસ્યુપ્રદોષઃ ।
સુકૃતવનદવાગ્નિર્માર્દવામ્ભોદવાયુર્ નયનલિનતુષારોઽત્યર્થમર્થાનુરાગઃ ॥

કલહકલયા યત્ સંવૃત્યૈ ત્રપાવનતાનના પિહિતપુલકોદ્ભેદં સુભ્રૂશ્ચકર્ષ ન કઞ્ચુકમ્ ।
દયિતમભિતસ્તામુત્કણ્ઠાં વિવવ્રુરનન્તરં ઝટિતિ તટિતિ ત્રુટ્યન્તોઽન્તઃ સ્તનાંશુકસન્ધયઃ ॥

કલહપ્રિયાતિદીર્ઘા ખર્વા વા શ્યામપીતહરિતા વા ।
લમ્બોષ્ઠી લઘુનાસા લઘુશિથિલસ્તનવિભાગા ચ ॥

કલહમાતનુતે મદિરાવશસ્ તમિહ યેન નિરસ્યતિ જીવિતમ્ ।
વૃષમપાસ્યતિ સંચિનુતે મલં ધનમપૈતિ જનૈઃ પરિભૂયતે ॥

કલહાન્તરિતાપ્રલપનમ્ અતઃ પરં નાયકસ્ય શિક્ષા ચ ।
સંભોગાવિષ્કરણં કુલટા સંકીર્ણમિતિ ચ શૃઙ્ગારઃ ॥

કલહાન્તાનિ હર્મ્યાણિ કુવાક્યાન્તં ચ સૌહૃદમ્ ।
કુરાજાન્તાનિ રાષ્ટ્રાણિ કુકર્માન્તં યશો નૃણામ્ ॥

કલહાયન્તે મૂઢાઃ કઃ પ્રતિભૂઃ શ્વઃ પ્રભાત ઇતિ ।
તસ્યામેવ રજન્યાં કઃ પ્રતિભૂઃ સ્વસ્ય સત્તાયામ્ ॥

કલાં તામૈન્દવીં વન્દે યયા યાદષ્પતિઃ પિતા ।
આરુહ્ય હરમૂર્ધાનં કૃતસ્ ત્રૈલોક્યમૂર્ધનિ ॥

કલાઃ સર્વે હરેરેવ સપ્રજાપતય્સ્ તથા ।
એતે ત્વંશકલાઃ પુંસઃ કૃષ્ણસ્ તુ ભગવાન્ સ્વયમ્ ॥
કલાકલાપસમ્પન્ના ઉપકર્તુઃ પરઞ્મુખાઃ ।
ન ભવન્તિ મહાત્માનઃ સરસઃ શિખિનો યથા ॥

કલાકાષ્ઠામુહૂર્તાનાં કાલસ્ય વ્રજતાં જવાત્ ।
ન લક્ષ્યતે વિભાગેન દીપસ્યેવાર્ચિષાં ગતિઃ ॥

કલાત્તમાયાલવકાન્તમૂર્તિઃ કલક્વણદ્વેણુનિનાદરમ્યઃ ।
શ્રિતો હૃદિ વ્યાકુલયંસ્ત્રિલોકીં શ્રિયેઽસ્તુ ગોપીજનવલ્લભો વઃ ॥

કલાધારો વક્રઃ સ્ફુરદધરરાગો નવતનુર્ ગલન્માનાવેશાસ્તરુણરમણીર્નાગર ઇવ ।
ઘનશ્રોણીબિમ્બે નયનમુકુલે ચાધરદલે કપોલે ગ્રીવાયાં કુચકલશયોશ્ચુમ્બતિ શશી ॥

કલાધિનાથાધિગમાદ્ દ્વિતીયે કિમદ્વિતીયેતિ તનોષિ ગર્વમ્ ।
અયિ ત્વમસ્મદ્વચસિ પ્રતીયા અયં તૃતીયામુપગન્તુકામઃ ॥

કલાધિનાથાનયનાય સાયં કુમુદ્વતીપ્રેષિત એવ ભૃઙ્ગઃ ।
કિમિન્દુનાલિઙ્ગ્ય સરાગમઙ્કે કૃતઃ કલઙ્કભ્રમમાતનોતિ ॥

કલાનાં ગ્રહણાદેવ સૌભાગ્યમુપજાયતે ।
દેશકાલૌ ત્વપેક્ષ્યાસાં પ્રયોગઃ સંભવેન્ન વા ॥

કલાનાથઃ કામં ભજતિ બહુદોષાઙ્કિતતનું કુમુદ્વત્યાસ્તસ્મિન્નપિ ભવતિ કિં નામ ન રુચિઃ ।
ન પદ્મિન્યા મોદઃ કિમુદયત્યુષ્ણમહસિ પ્રિયે પ્રાયો દોષાન્ ન ગણયતિ ચિત્તં મૃગદૃશઃ ॥
કલાનિધિકરસ્પર્શાત્ પ્રસન્નોલ્લાસિતારકા ।
બિમ્રણામ્બરમાનીલં કામિની યામિનીયતે ॥

કલાનિધિરયં રવેઃ સમુપલભ્ય રૂપં સ્વયં દિનાન્તસમયેઽસ્પૃશત્ સપદિ પદ્મિનીં રાગવાન્ ।
ધવાન્યકરસંગમાન્મુકુલિતેતિ પૂર્વાકૃતિં સમીક્ષ્ય જહસુઃ પ્રિયા ધ્રુવમભૂદતઃ પાણ્ડુરઃ ॥

કલાપિનાં ચારુતયોપયાન્તિ વૃન્દાનિ લાપોઢઘનાગમાનામ્ ।
વૃન્દાનિલાપોઢઘનાગમાનાં કલાપિનાં ચારુતયોઽપયાન્તિ ॥

કલાભિરુચ્છ્રિતા વેશ્યા રૂપશીલગુણાન્વિતા ।
લભતે ગણિકાશબ્દં સ્થાનં ચ જનસંસદિ ॥

કલામિન્દુઃ કરં દાતા ધારાં ધારાધરો યદિ ।
સંકોચયિષ્યતે તર્હિ જીવિષ્યતિ કથં જગત્ ॥