મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8915-8934

કર્મણા મનસા વાચા યત્નાદ્ધર્મં સમાચરેત્ ।
અસ્વર્ગ્યં લોકવિદ્વિષ્ટં ધર્મ્યમપ્યાચરેન્ ન તુ ॥

કર્મણા મનસા વાચા યદભીક્ષ્ણં નિષેવતે ।
તદેવાપહરત્યેનં તસ્માત્ કલ્યાણમાચરેત્ ॥
કર્મણા મનસા વાચા સર્વભૂતેષુ સર્વદા ।
અક્લેશજનનં પ્રોક્તં ત્વહિંસા પરમર્ષિભિઃ ॥

કર્મણામિષ્ટદુષ્ટાનાં જાયતે ફલસંક્ષયઃ ।
ચેતસોઽર્થકષાયત્વાદ્ યત્ર સા ઘ્વસ્તિરુચ્યતે ॥
કર્મણા મોહનીયેન મોહિતં સકલં જગત્ ।
ધન્યા મોહં સમુત્સાર્ય તપસ્યન્તિ મહાધિયઃ ॥

કર્મણા યેન તેનેહ મૃદુના દારુણેન વા ।
ઉદ્ધરેદ્ દીનમાત્માનં સમર્થો ધર્મમાચરેત્ ॥

કર્મણા રહિતં જ્ઞાનં પઙ્ગુના સદૃશં ભવેત્ ।
ન તેન પ્રાપ્યતે કિંચિત્ ન ચ કિંચિત્ પ્રસાધ્યતે ॥

એવં જ્ઞાનેન હીનં યત્ કર્માન્ધેન સમં સ્મૃતમ્ ।
માર્ગો વા માર્ગલક્ષ્યં વા નૈવ તસ્ય પ્રતીયતે ॥

કર્મણા મનસા વાચા કર્તવ્યં કર્મ કુર્વતઃ ।
તસ્માદેવેષ્ટસંસિદ્ધિશ્ ચતુરસ્રા પ્રજાયતે ॥

કર્મણૈવ હિ સંસિદ્ધિમ્ આસ્થિતા જનકાદયઃ ।
લોકસંગ્રહમેવાપિ સંપશ્યન્ કર્તુમર્હસિ ॥

કર્મણોઽપિ પ્રધાનત્વં કિં કુર્વન્તિ શુભા ગ્રહાઃ ।
વસિષ્ઠદત્તલગ્નેઽપિ જાનકી દુઃખભાગિની ॥

કર્મણો યસ્ય યઃ કાલઃ તત્કાલવ્યાપિની તિથિઃ ।
તયા કર્માણિ કુર્વીત હ્રાસવૃદ્ધિં ન કારયેત્ ॥

કર્મણો હિ પ્રધાનેન બુદ્ધિના કિં પ્રયોજનમ્ ।
પાષાણસ્ય કુતો બુદ્ધિસ્ તતો દેવો ભવિષ્યતિ ॥

કર્મણો હ્યપિ બોદ્ધવ્યં બોદ્ધવ્યં ચ વિકર્મણઃ ।
અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ ॥

કર્મણ્યકર્મ યઃ પશ્યેદ્ અકર્મણિ ચ કર્મ યઃ ।
સ બુદ્ધિમાન્ મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ ॥

કર્મણ્યકર્મવિધિરેષ યદાચરન્તિ કર્માણિ તત્તદનુબન્ધજિહાસયેતિ ।
સત્યં તથાપ્યભિનવો ભવિતા ન બન્ધઃ પ્રાચીનબન્ધહરણે ક ઇવાભ્યુપાયઃ ॥

કર્મણ્યકોવિદાઃ સ્તબ્ધા મૂર્ખાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ।
વદન્તિ ચાટુકાન્ મૂઢા યયા માધ્વ્યા ગિરોત્સુકાઃ ॥

કર્મણ્યેવાધિકારસ્ તે મા ફલેષુ કદાચન ।
મા કર્મફલહેતુર્ભૂર્ મા તે સઙ્ગોઽસ્ત્વકર્મણિ ॥

કર્મ ત્યજેમ યદિ નૂનમધઃ પતેમ યદ્યાચરેમ ન કદાપિ ભવં તરેમ ।
કર્મ ત્યજેદિતિ ચરેદિતિ ચ પ્રવૃત્તા ભાવેન કેન નિગમા ઇતિ ન પ્રતીમઃ ॥

કર્મદાયાદવલ્ લોકઃ કર્મસંબન્ધલક્ષણઃ ।
કર્માણિ ચોદયન્તીહ યથાન્યોન્યં તથા વયમ્ ॥

કર્મબ્રહ્મવિચારણાં વિજહતો ભોગાપવર્ગપ્રદાં ઘોષં કંચન કણ્ઠશોષફલકં કુર્વન્ત્યમી તાર્કિકાઃ ।
પ્રત્યક્ષં ન પુનાતિ નાપહરતે પાપાનિ પીલુચ્છટા વ્યપ્તિર્નાવતિ નૈવ પાત્યનુમિતિર્નો પક્ષતા રક્ષતિ ॥

કર્મભિઃ સ્વૈરવાપ્તસ્ય જન્મનઃ પિતરૌ યથા ।
રાજ્ઞં તથાન્યે રાજ્યસ્ય પ્રવૃત્તાવેવ કારણમ્ ॥