મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8895-8914

કર્પૂરીયન્તિ ભૂમૌ સરસિ સરભસં કૈરવીયન્તિ ગઙ્ગા- કલ્લોલીયન્તિ નાકે દિશિ દિશિ પરિતઃ કેતકીયન્તિ કિં ચ ।
હંસીયન્ત્યન્તરિક્ષે કમલદલદૃશાં મૌક્તિકીયન્તિ કણ્ઠે શુક્તીયન્યમ્બુરાશૌ વિશદવિસરુચો રશ્મયઃ શીતરશ્મેઃ ॥

કર્પૂરેણ સ્થલવિરચના કુઙ્કુમેનાલવાલં માધ્વીકાનિ પ્રતિદિનપયઃ પઞ્ચબાણઃ કૃષાણઃ ।
તત્રોત્પન્ના યદિ કિલ ભવેત્ કાઞ્ચની કાપિ વલ્લી સા ચેદસ્યાઃ કિમપિ લભતે સુભ્રુવઃ સૌકુમાર્યમ્ ॥

કર્પૂરૈઃ કિમપૂરિ કિં મલયજૈરાલેપિ કિં પારદૈર્ અક્ષાલિ સ્ફટિકોપલૈઃ કિમઘટિ દ્યાવાપૃથિવ્યોર્વપુઃ ।
એતત્ તર્કય કૈરવક્લમહરે શૃઙ્ગારદીક્ષાગુરૌ દિક્કાન્તામુકુરે ચકોરસુહૃદિ પ્રૌઢે તુષારત્વિષિ ॥

કર્પૂરૈરિવ પારદૈરિવ સુધાસ્યન્દૈરિવાપ્લાવિતે જાતે હન્ત દિવાપિ દેવ કકુભાં ગર્ભે ભવત્કીર્તિભિઃ ।
ધૃત્વાઙ્ગે કવચં નિબધ્ય શરધિં કૃત્વા પુરો માધવં કામઃ કૈરવબાન્ધવોદયધિયા ધુન્વન્ ધનુર્ધાવતિ ॥

કર્મ ખલ્વિહ કર્તવ્યં જાતેનામિત્રકર્શન ।
અકર્માણો હિ જીવન્તિ સ્થાવરા નેતરે જનાઃ ॥

કર્મ ચાત્મહિતં કાર્યં તીક્ષ્ણં વા યદિ વા મૃદુ ।
ગ્રસ્યતેઽકર્મશીલસ્ તુ સદાનર્થૈરકિંચનઃ ॥

કર્મ ચૈવ હિ સર્વેષાં કારણાનાં પ્રયોજકમ્ ।
શ્રેયઃપાપીયસાં ચાત્ર ફલં ભવતિ કર્મણામ્ ॥

કર્મજન્યશરીરેષુ રોમાઃ શારીરમાનસાઃ ।
શરા ઇવ પતન્તીહ વિમુક્તા દૃઢધન્વિભિઃ ॥

કર્મજાઃ પ્રભવન્ત્યેવ યથાકાલમુપદ્રવાઃ ।
એતત્તુ કષ્ટં યચ્છત્રુઃ કર્તાહમિતિ મન્યતે ॥
કર્મ જીવં ચ સંશ્લિષ્ટં પરિજ્ઞાતાત્મનિશ્ચયઃ ।
વિભિન્નીકુરુતે સાધુઃ સામાયિકશલાકયા ॥

કર્મજ્ઞાનં ચ મોક્ષાય કર્મણ્યર્થોઽધિકારિતા ।
અતોઽર્થેનૈવ કૈવલ્યં ન કૈવલ્યેન લભ્યતે ॥

કર્મણઃ ફલનિર્વૃત્તિં સ્વયમશ્નાતિ કારકઃ ।
પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે લોકે કૃતસ્યાપ્યકૃતસ્ય ચ ॥

કર્મણઃ સંચયાત્ સ્વર્ગનરકૌ મોક્ષબન્ધને ।
કર્મણો જ્ઞાયતે જન્તુર્ બીજાદિવ નવાઙ્કુરઃ ॥

કર્મણઃ સુકૃતસ્યાહુઃ સાત્ત્વિકં નિર્મલં ફલમ્ ।
રજસસ્ તુ ફલં દુઃખમ્ અજ્ઞાનં તમસઃ ફલમ્ ॥

સત્ત્વાત્ સંજાયતે જ્ઞાનં રજસો લોભ એવ ચ ।
પ્રમાદમોહૌ તમસો ભવતોઽજ્ઞાનમેવ ચ ॥

કર્મણાં તુ પ્રશસ્તાનામ્ અનુષ્ઠાનં સુખાવહમ્ ।
તેષામેવાનનુષ્ઠાનં પશ્ચાત્ તાપકરં મહત્ ॥

કર્મણાચરિતં પૂર્વં સદ્ભિરાચરિતં ચ યત્ ।
તદેવાસ્થાય મોદન્તે દાન્તાઃ શમપરાયણાઃ ॥

કર્મણા જાયતે જન્તુઃ કર્મણૈવ વિલીયતે ।
સુખં દુઃખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવાભિપદ્યતે ॥

અસ્તિ ચેદીશ્વરઃ કશ્ચિત્ ફલરૂપ્યન્યકર્મણામ્ ।
કર્તારં ભજતે સોઽપિ ન હ્યકર્તુઃ પ્રભુર્હિ સઃ ॥

કર્મણા તક્ષકારેણ મનુષ્યો યત્તુ પુત્રિકા ।
વાસનારજ્જુમાકૃષ્ય સવંકર્મસુ ચોદિતઃ ॥
કર્મણા બધ્યતે જન્તુર્ વિદ્યયા તુ પ્રમુચ્યતે ।
તસ્માત્ કર્મ ન કુર્વન્તિ યતયઃ પારદર્શિનઃ ॥

કર્મણા બાધ્યતે બુદ્ધિર્ બુદ્ધ્યા કર્મ ન બાધ્યતે ।
સુબુદ્ધિરપિ યદ્ રામો હૈમં હરિણમન્વગાત્ ॥