મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8796-8815

કરોમીશોઽપિ નાક્રાન્તિં પરિતાપેન ખેદવાન્ ।
દરિદ્રોઽપિ ન વાઞ્છામિ તેન જીવામ્યનામયઃ ॥

કરોમ્યહમિદં તદા કૃતમિદં કરિષ્યામ્યદઃ પુમાનિતિ સદા ક્રિયાકરણકારણવ્યાપૃતઃ ।
વિવેકરહિતાશયો વિગતસર્વધર્મક્ષમો ન વેત્તિ ગતમપ્યહો જગતિ કાલમત્યાકુલઃ ॥

કરોષિ તાસ્ત્વમુત્ખાતમોહસ્થાને સ્થિરા મતીઃ ।
પદં યતિઃ સુતપસા લભતેઽતઃ સશુક્લિમ ॥
કરોષિ યત્ પ્રેત્યહિતાય કિંચિત્ કદાચિદલ્પં સુકૃતં કથંચિત્ ।
મા જીહરસ્તન્મદમત્સરાદ્યૈર્ વિના ચ તન્મા નરકાતિથિર્ભૂઃ ॥

કરૌ ધુનાના નવપલ્લવાકૃતી પયસ્યગાધે કિલ જાતસંભ્રમા ।
સખીષુ નિર્વાચ્યમધાર્ષ્ટ્યદૂષિતં પ્રિયાઙ્ગસંશ્લેષમવાપ માનિની ॥

કરૌ ધુનાના નવપલ્લવાકૃતી વૃથા કૃથા માનિનિ મા પરિશ્રમમ્ ।
ઉપેયુષી કલ્પલતાભિશઙ્કયા કથં ન્વિતસ્ત્રસ્યતિ ષટ્પદાવલિઃ ॥

કરૌ શરદિજામ્બુજક્રમવિલાસશિક્ષાગુરૂ પદૌ વિબુધપાદપપ્રથમપલ્લવોલ્લઙ્ઘિનૌ ।
દૃશૌ દલિતદુર્મદત્રિભુવનોપમાનશ્રિયૌ વિલોકય વિલોચનામૃતમહો મહઃ શૈશવમ્ ॥

કર્કન્ધૂફલમુચ્ચિનોતિ શબરી મુક્તાફલાકાઙ્ક્ષયા ગૃધ્રોલૂકકદમ્બકસ્ય પુરતઃ કાકોઽપિ હંસાયતે ।
કીર્ત્યા તે ધવલીઋક્તે ત્રિભુવને ક્ષ્માપાલ લક્ષ્મીઃ પુનઃ કૃષ્ણં વીક્ષ્ય બલોઽયમિત્યુપહિતવ્રીડં શનૈર્જલ્પતિ ॥

કર્કશં દુઃસહવાક્યં જલ્પન્તિ વઞ્ચિતાઃ પરૈઃ ।
કુર્વન્તિ દ્યૂતકારસ્ય કર્ણનાસાદિછેદનમ્ ॥

કર્કશતર્કવિચાર- વ્યગ્રઃ કિં વેત્તિ કાવ્યહૃદયાનિ ।
ગ્રામ્ય ઇવ કૃષિવિલગ્નશ્ ચઞ્ચલનયનાવચોરહસ્યાનિ ॥

કર્કશેન તુ ચાપેન યઃ કૃષ્ટૌ હીનમુષ્ટિના ।
મત્સ્યપુચ્છા ગતિસ્ તસ્ય સાયકસ્ય પ્રકીર્તિતા ॥

કર્કોટિકાર્કયોર્મૂલં ચૂર્ણયિત્વા ચ સર્ષપાન્ ।
સર્પિષા પાયયેન્ મન્ત્રી સ્થાવરક્ષ્વેડશાન્તયે ॥

કર્ણં ચક્ષુરજીગણત્તવ પિતુસ્ તાતઃ પિતા તે પુનઃ શક્ત્યાધારકુમારમપ્યજગણત્તં કાતરત્વેન સઃ ।
દેવોગાન્મહિષીતિ પશ્યતિ જગત્ત્વેવં વિવેક્તું પુનઃ પ્રાગલ્ભ્યં પ્રથયન્તિ વસ્તદપિ ચ પ્રજ્ઞાધનાઃ સાધવઃ ॥

કર્ણઃ સર્વશિરોગતસ્ત્રિભુવને કર્ણેન કિં ન શ્રૂતં વિશ્રામ્યન્તિ મૃગીદૃશામપિ દૃશઃ કર્ણે ન ચિત્રં ક્વચિત્ ।
આશ્ચર્યં પુનરેતદેવ યદયં નિશ્છિદ્રસન્મણ્ડલઃ સપ્તામ્ભોનિધિમેખલાં વસુમતીં ધત્તે જગન્મણ્ડલઃ ॥

કર્ણકલ્પિતરસાલમઞ્જરી- પિઞ્જરીકૃતકપોલમણ્ડલઃ ।
નિષ્પતન્નયનવારિધારયા રાધયા મધુરિપુર્નિરીક્ષ્યતે ॥

કર્ણગતેયમમોઘા દૃષ્ટિસ્ તવ શક્તિરિન્દ્રદત્તા ચ ।
સા નાસાદિતવિજયા ક્વચિદપિ નાપાર્થપતિતેયમ્ ॥
કર્ણદ્વયાવનતકાઞ્ચનતાલપત્રા વેણ્યન્તલમ્બિમણિમૌક્તિકહેમગુચ્છા ।
કૂર્પાસકોત્કવચિતસ્તનબાહુમૂલા લાટી નિતમ્બપરિવૃત્તદશાન્તનીવી ॥

કર્ણલઙ્ઘિગુણોત્કર્ષા વદાન્યા ધન્વિનો યથા ।
નિષ્ફલાન્ ન વિમુઞ્ચન્તિ માર્ગણાન્ સમિતૌ સ્થિતા ॥

કર્ણવિષેણ ચ ભગ્નઃ કિં કિં ન કરોતિ બાલિશો લોકઃ ।
ક્ષપણકતામપિ ધત્તે પિબતિ સુરાં નરકપાલેન ॥

કર્ણસ્ ત્વચં શિબિર્માંસં જીવં જીમૂતવાહનઃ ।
દદૌ દધીચિરસ્થીનિ નાસ્ત્યદેયં મહાત્મનામ્ ॥
કર્ણસ્ફુરત્કનકકુણ્ડલકાન્તિરમ્યમ્ આદૃષ્ટિગોચરકુચદ્વયલોભનીયમ્ ।
કાલેયબિન્દુકલિકાયિતકુઙ્કુમાઙ્કં કર્ણાટયૌવતમિદં કમનીયરૂપમ્ ॥

કર્ણસ્ય ભૂષણમિદં મમાયતિવિરોધિનઃ ।
ઇતિ કર્ણોત્પલં પ્રાયસ્ તવ દૃષ્ટ્યા વિલઙ્ઘ્યતે ॥

કર્ણાક્ષિદન્તચ્છદબાહુપાણિ- પાદાદિનઃ સ્વાખિલતુલ્યજેતુઃ ।
ઉદ્વેગભાગદ્વયતાભિમાનાદ્ ઇહૈવ વેધા વ્યધિત દ્વિતીયમ્ ॥