મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8636-8655

કપોલે પાણ્ડુત્વં કિમપિ જલધારાં નયનયોસ્ તનૌ કાર્શ્યં દૈન્યં વચસિ હૃદિ દાવાનલશિખામ્ ।
અવજ્ઞાં પ્રાણેષુ પ્રકૃતિષુ વિપર્યાસમધુના કિમન્યદ્ વૈરાગ્યં સકલવિષયેષ્વાકલયતે ॥

કપોલેઽમ્ભોજાક્ષ્યાઃ પ્રિયદશનચિહ્નં પ્રિયદૃશોઃ સરોજાક્ષી વક્ત્રચ્યુતભુજગવલ્લીરસલવમ્ ।
સપત્ની દૃષ્ટ્વારાદુરુતરવિનિશ્વાસતરલો- ન્નતોરોજદ્વન્દ્વં રહસિ શનકૈ રોદિતિ મુહુઃ ॥

કપોલૌ લોલાક્ષ્યા મધુમુકુલલીલાવિજયિના- વુરોજૌ રેજાતે કનકકલશાભોગસુભગૌ ।
દૃશૌ વાતોત્ખેલત્તરલતરનીલોત્પલરુચૌ વચો નો જાનીમઃ કિમમૃતમયં કિં વિષમયમ્ ॥
કફમૂત્રમલપ્રાયં નિર્જન્તુર્જગતીતલે ।
યત્નાદ્યદુત્સૃજેત્સાધુઃ સોત્સર્ગસમિતિર્ભવેત્ ॥

કબન્ધઃ પરિઘાભાસો દૃશ્યતે ભાસ્કરાન્તિકે ।
જગ્રાસ સૂર્યં સ્વર્ભાનુર્ અપર્વણિ મહાગ્રહઃ ॥

કમઠપૃષ્ઠકઠોરમિદં ધનુર્ મધુરમૂર્તિરસૌ રઘુનન્દનઃ ।
કથમધિજ્યમનેન વિધીયતામ્ અહહ તાત પણસ્ તવ દારુણઃ ॥

કમણ્ડલૂપમોઽમાત્યસ્ તનુત્યાગી બહુગ્રહઃ ।
નૃપતે કિઙ્ક્ષણો મૂર્ખો દરિદ્રઃ કિંવરાટકઃ ॥

કમનીયતાનિવાસઃ કર્ણસ્ તસ્યા વિચિત્રમણિભૂષઃ ।
સવિધપ્રસૂતરત્નં શઙ્ખનિધિં દૂરતરમકરોત્ ॥
કમનીયતારહારા ચન્દનપરિહસિતચારુનીહારા ।
પરિચિતપાણ્ડ્યવિહારા કમલમુખીયં કરાઞ્ચદુપહારા ॥

કમનેકતમાદાનં સુરતનરજતુચ્છલં તદાસીનમ્ ।
અપ્યતિમાનં ખમતે સોઽગનિકાનં નરં જેતુમ્ ॥

કમલં કવલીકૃતં ન વા સલિલં વા ન સલીલમાહુતમ્ ।
કરિણા પરિણામદારુણો દદૃશે વિન્ધ્યવને મૃગાધિપઃ ॥

કમલં તવ પદકમલે વિમલે મમ દેહિ ચઞ્ચરીકત્વમ્ ।
નાન્યત્ કિમપિ ચ કાઙ્ક્ષે પશ્ચાદ્ ગાનં કિમસ્તિ ભિક્ષાયાઃ ॥

કમલં ભવનં રજોઽઙ્ગરાગો મધુ પાનં મધુરાઃ પ્રિયાપ્રલાપાઃ ।
શયનં મૃદુ કેસરોપધાનં ભ્રમરસ્યામ્ભસિ કા ન રાજલીલા ॥
કમલદૃશોઽધિકપોલં દશનક્ષતપઙ્ક્તિરાભાતિ ।
યૂનો વશયિતુમિચ્છોર્ જપમાલેવાતનોઃ પ્રવાલમયી ॥

કમલનયન યુષ્મદ્વિપ્રયોગાતુરા સા સરસિ સરસિજાન્તઃ સ્નાતુકામા મમજ્જ ।
દ્રુતતરમનુયાયાદ્ યાવદૂર્ધ્વં કૃશાઙ્ગી હરિ હરિ હરિણાક્ષી પઙ્કમગ્ના બભૂવ ॥

કમલનયનાકર્ણાભૂષે સ્ફુરન્મણિમઞ્જુલે ત્રિભુવનતલે દૃષ્ટ્વામોદં પ્રયાતિ ન કો યુવા ।
શમભટશિરશ્છેત્તું સજ્જીકૃતે બત વેધસા ન કિમુ કુમતે રજ્જૂત્ક્ષિપ્તે વિબોધસિ ચક્રકે ॥

કમલપલ્લવવારિકણોપમં કિમિવ પાસિ સદા નિધનં ધનમ્ ।
કલભકર્ણચલાઞ્ચલચઞ્ચલં સ્થિરતરાણિ યશાંસિ ન જીવિતમ્ ॥

કમલભૂતનયા વદનામ્બુજે વસતુ તે કમલા કરપલ્લવે ।
વપુષિ તે રમતાં કમલાઙ્ગજઃ પ્રતિદિનં હૃદયે કમલાપતિઃ ॥

કમલમધુનસ્ ત્યક્ત્વા પાનં વિહાય નવોત્પલં પ્રકૃતિસુભગાં ગન્ધોદ્દામામપાસ્ય ચ માલતીમ્ ।
શઠમધુકરાઃ ક્લિશ્યન્તીમે કટામ્બુષુ દન્તિનાં સુલભમપહાયૈઽવં લોકઃ કટેષુ હિ રજ્યતે ॥

કમલમનમ્ભસિ કમલે ચ કુવલયે તાનિ કનકલતિકાયામ્ ।
સા ચ સુકુમારસુભગેત્ય્ ઉત્પાતપરમ્પરા કેયમ્ ॥

કમલમિવ ચારુ વદનં મૃણાલમિવ કોમલં ભુજાયુગલમ્ ।
અલિમાલેવ ચ નીલા તવૈવ મદિરેક્ષણે કબરી ॥

કમલમુકુલમૃદ્વી ફુલ્લરાજીવગન્ધઃ સુરતપયસિ યસ્યાઃ સૌરભં દિવ્યમઙ્ગે ।
ચકિતમૃગદૃશાભે પ્રાન્તરક્તે ચ નેત્રે સ્તનયુગલમનર્ઘ્યં શ્રીફલશ્રીવિડમ્બિ ॥

તિલકુસુમસમાનાં બિભ્રતી નાસિકાં ચ દ્વિજગુરુસુરપૂજાં શ્રદ્દધાના સદૈવ ।
કુવલયદલકાન્તિઃ કાપિ ચામ્પેયગૌરી વિકચકમલકોશાકારકામાતપત્રા ॥