મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8616-8635

કપાલે યદ્વદાપઃ સ્યુઃ શ્વદૃતૌ વા યથા પયઃ ।
આશ્રયસ્થાનદોષેણ વૃત્તહીને તથા શ્રુતમ્ ॥

કપાલૈર્યો બદ્ધઃ કથમખિલવિશ્વપ્રભુરસાવ્ અનાર્યૈરસ્માભિઃ પરમિયમપૂર્વૈવ રચના ।
યદિન્દોઃ પીયૂષદ્રવમયમયૂખોત્કરકિરઃ કલઙ્કોરત્નં તુ પ્રતિફણમનર્ઘં વિષભૃતામ્ ॥

કપિકચ્છૂમૂલેન ચ નિજચરણવિલેપનાદ્ ભવતિ ।
બીજસ્તમ્ભઃ પુંસો બહુશો દૃષ્ટઃ પ્રયોગોઽયમ્ ॥

કપિકચ્છૂમૂલેન ચ મદવિહ્રલછાગમૂત્રપિષ્ટેન ।
મિલનં સ્તબ્ધીકરણં મૂલેન દુરાલભાયાશ્ચ ॥

કપિકુલનખમુખખણ્ડિત- તરુતલફલભોજનો વરં પુરુષઃ ।
ન પુનર્ધનમદગર્વિત- મુખભઙ્ગકદર્થિતા વૃત્તિઃ ॥

કપિરપિ ચ કાપિશાયન- મદમત્તો વૃશ્ચિકેન સંદષ્ટઃ ।
અપિ ચ પિશાચગ્રસ્તઃ કિં બ્રૂમો વૈકૃતં તસ્ય ॥

કપિલાક્ષીરપાનેન બ્રાહ્મણીગમનેન ચ ।
વેદાક્ષરવિચારેણ સ શૂદ્રો નરકં વ્રજેત્ ॥
કપિલાનાં સહસ્રાણિ યો વિપ્રેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।
એકસ્ય જીવિતં દદ્યાન્ ન ચ તુલ્યં યુધિષ્ઠિર ॥

કપીનાં વસયાશ્વાનાં વહ્નિદાહસમુદ્ભવા ।
વ્યથા વિનાશમભ્યેતિ તમઃ સૂર્યોદયે યથા ॥

કપેર્મધ્યં શિશુર્બદ્ધ્વા યથોન્નતપદં વ્રજેત્ ।
તદ્વદ્રક્ષકમાશ્રિત્ય પદમુન્નતમાશ્રયેત્ ॥

કપોલં પક્ષ્મભ્યઃ કલયતિ કપોલાત્ કુચતટં કુચાન્મધ્યં મધ્યાન્નવમુદિતનાભીસરસિજમ્ ।
ન જાનીમઃ કિં નુ ક્વ નુ કિયદનેન વ્યવસિતં યદસ્યાઃ પ્રત્યઙ્ગં નયનજલબિન્દુર્વિહરતિ ॥

કપોલકણ્ડૂઃ કરિભિર્ વિનેતું વિઘટ્ટિતાનાં સરલદ્રુમાણામ્ ।
યત્ર સ્રુતક્ષીરતયા પ્રસૂતઃ સાનૂનિ ગન્ધઃ સુરભીકરોતિ ॥

કપોલપત્રાન્ મકરાત્ સકેતુર્ ભ્રૂભ્યાં જિગીષુર્ધનુષાં જગન્તિ ।
ઇહાવલભ્બ્યાસ્તિ રતિં મનોભૂ રજ્યદ્વયસ્યો મધુનાધરેણ ॥

કપોલપાલીં તવ તન્વિ મન્યે લાવણ્યધન્યે દિશમુત્તરાખ્યામ્ ।
વિભાતિ યસ્યાં લલિતાલકાયાં મનોહરા વૈ શ્રવણસ્ય લક્ષ્મીઃ ॥

કપોલફલકાવસ્યાઃ કષ્ટં ભૂત્વા તથાવિધૌ ।
અપશ્યન્તાવિવાન્યોન્યમીદૃક્ષાં ક્ષમતાં ગતૌ ॥

કપોલયોરિન્દુઞ્જિતોરમુષ્યાઃ પ્રસર્પતોરેવ મિથો જયાય ।
સ્વયં સ્વયંભૂઃ કૃતરોધમન્તર્ વ્યધત્ત નાસામિહ સામ્યદણ્ડમ્ ॥

કપોલવ્યાલોલશ્રવણનવમાકન્દકલિકા- મરન્દવ્યામિશ્રાસ્તવ વરતનુ સ્વેદપૃષતઃ ।
રતિવ્યત્યાસસ્ય શ્રમમપલપેયુર્યદિ ભવેદ્ અભેદોપક્રાન્તક્વણિતરશનાદામ જઘનમ્ ॥

કપોલાદુડ્ડીનૈર્ભયવશવિલોલૈર્મધુકરૈર્ મદામ્ભઃસંલોભાદુપરિ પતિતું બદ્ધપટલૈઃ ।
ચલદ્બર્હચ્છત્રશ્રિયમિવ દધાનોઽતિરુચિરામ્ અવિઘ્નં હેરમ્બો ભવદઘવિઘાતં ઘટયતુ ॥
કપોલાવુન્મીલત્પુલકનિકુરમ્બૌ મયિ મનાઙ્ મૃશત્યન્તઃસ્મેરસ્તબકિતમુખામ્ભોરુહરુચઃ ।
કથંકારં શક્યાઃ પરિગદિતુમિન્દીવરદૃશો દલદ્દ્રાક્ષાનિર્યદ્રસભરસપક્ષા ભણિતયઃ ॥

કપોલે જાનક્યાઃ કરિકલભદન્તદ્યુતિમુષિ સ્મરસ્મેરં ગણ્ડોડ્ડમરપુલકં વક્ત્રકમલમ્ ।
મુહુઃ પશ્યઞ્ શૃણ્વન્ રજનિચરસેનાકલકલં જટાજૂટગ્રન્થિં દ્રઢયતિ રઘૂણાં પરિવૃઢઃ ॥

કપોલે પત્રાલીં પુલકિનિ વિધાતું વ્યવસિતઃ સ્વયં શ્રીરાધાયાઃ કરકલિતવર્તિર્મધુરિપુઃ ।
અભૂદ્ વક્ત્રેન્દૌ યન્ નિહિતનયનઃ કમ્પિતભુજસ્ તદેતત્ સામર્થ્યં તદભિનવરૂપસ્ય જયતિ ॥

કપોલે પત્રાલી કરતલનિરોધેન મૃદિતા નિપીતો નિઃશ્વાસૈરયમમૃતહૃદ્યોઽધરરસઃ ।
મુહુઃ કણ્ઠે લગ્નસ્ તરલયતિ બાષ્પઃ સ્તનતટં પ્રિયો મન્યુર્જાતસ્ તવ નિરનુરોધે ન તુ વયમ્ ॥