મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8576-8595

કન્દર્પૈકકૃપાણવલ્લરિ વને કસ્માદ્ અકસ્યાદિયં હે કાલાગુરુબાલમઞ્જરિ હહા મોહાદિહ પ્રારુહઃ ।
સહ્યન્તામુપજાતસૌરભપરિષ્વઙ્ગૈસ્ તદઙ્ગૈરિમાઃ કાન્તૈઃ કાન્તપુરંધ્રિકુન્તલભરચ્છાયૈઃ કુઠારચ્છિદઃ ॥

કન્દલયત્યાનન્દં નિન્દતિ મન્દાનિલેન્દુચન્દનકમ્ ।
મન્દયતિ મન્દભાવં સંધત્તે સંપદોઽપિ સત્સઙ્ગઃ ॥
કન્દલીષુ કુટજેષુ માલતી- જાલકેષુ નવકેતકીષુ ચ ।
કન્થરાસુ મધુના સુકેકિનાં સંવિભક્ત ઇવ વારિદોદયઃ ॥

કન્દાગ્રાત્ પ્રોત્થિતઃ પ્રાણઃ સદા વહતિ દેહિનામ્ ।
હૃદ્ગતં જીવમાશ્વાસ્ય બહિર્ગત્વા નિવર્તતે ॥

કન્દુકો ભિત્તિનિઃક્ષિપ્ત ઇવ પ્રતિફલન્ મુહુઃ ।
આપતત્યાત્મનઃ પ્રાયો દોષોઽન્યસ્ય ચિકીર્ષિતઃ ॥

કન્દે સુન્દરતા દલે સરલતા વર્ણસ્ય સંપૂર્ણતા સ્કન્ધે બન્ધુરતા ફલે સરસતા કસ્યાપરસ્યેદૃશી ।
ધન્યસ્ત્વં સહકાર ખિન્નપથિકાધાર સ્થિતઃ સત્પથે દીર્ઘાયુર્ભવ સાધુ સાધુ વિધિના મેધાવિના નિર્મિતઃ ॥

કન્દૈઃ કન્દલિતં વનૈઃ કિશલિતં વલ્લીભિરુજ્જૃમ્ભિતં વૃક્ષૈઃ પલ્લવિતં જનૈઃ પ્રમુદિતં ધારાધરે વર્ષતિ ।
ભ્રાતશ્ચાતક પાતકં કિમપિ તે સમ્યગ્ ન જાનીમહે યેનાસ્મિન્ ન પતન્તિ ચઞ્ચુપુટકે દ્વિત્રાઃ પયોબિન્દવઃ ॥

કન્ધરાં સમપહાય કં ધરાં પ્રાપ્ય સંયતિ જહાસ કસ્યચિત્ ।
માં કિલાનમયતઃ સ્વપૂર્તયે દુર્ભરાત્ કિમુદરાદ્વિયોગતઃ ॥

કન્ધરાવનતસ્યોર્વી ગતસ્યાધોમુખસ્ય તે ।
લજ્જા ન નામ નિર્લજ્જા ગર્વો ન ગલિતઃ કથમ્ ॥

કન્યાં કામપ્યુદૂહ્ય પ્રવિજહદુદયદ્યૌવનામજ્ઞ એનાં દ્રવ્યાશાપાશકૃષ્ટો ભ્રમતિ ચિરતરં હન્ત દેશાન્તરેષુ ।
અન્યોન્યાશ્લેષવાઞ્છાવિગલિતવયસોરાત્તમાલિન્યમ્ અત્યોર્ દંપત્યોર્વ્યાકૃતૈવં હતવિધિરુભયોર્લોકયોઃ શોકયોગમ્ ॥
કન્યાં છત્રં ફલં પક્વં દીપમન્નં મહાધ્વજમ્ ।
મન્ત્રં વા લભતે યો હિ તસ્ય ચિન્તિતસિદ્ધયઃ ॥

કન્યાં ભુઙ્ક્તે રજઃકાલેઽગ્નિઃ શશી લોમદર્શને ।
સ્તનોદ્ભવેષુ ગન્ધર્વાસ્ તત્ પ્રાગેવ પ્રદીયતે ॥

કન્યાં રૂપવતીં દૃષ્ટ્વા મોહં ગચ્છેન્ મહાનપિ ।
ચણ્ડાલ્યામપ્યરુન્ધત્યાં વસિષ્ઠો મોહિતોઽભવત્ ॥

કન્યાકર્તિતસૂત્રેણ બદ્ધાપામાર્ગમૂલિકા ।
ઐહાહિકજ્વરં હન્તિ શિખાયામતિવેગતઃ ॥

કન્યા કાચિદિહાપિ કર્મણિ પણઃ સ્યાદિત્યસૂયાચલત્- સીતાપાઙ્ગમયૂખમાંસલમુખજ્યોત્સ્નાવિલુપ્તીં દિવમ્ ।
કુર્વાણેન રઘૂદ્વહેન ચકૃષે નારાયણીયં ધનુઃ સંધાયાથ શરશ્ચ ભાર્ગવગતિચ્છેદાદમોઘીકૃતઃ ॥

કન્યા કૌતુકમાત્રકેણ વિધવા સંમર્દમાત્રાર્થિની વેશ્યા વિત્તલવેચ્છયા સ્વગૃહિણી ગત્યન્તરાસંભવાત્ ।
વાઞ્છન્તીત્થમનેકકારણવશાત્ પુંભિઃ સ્ત્રિયઃ સંગમં શુદ્ધસ્નેહનિબન્ધના પરવધૂઃ પુણ્યૈઃ પરૈઃ પ્રાપ્યતે ॥

કન્યાગતે સવિતરિ તિષ્ઠન્તિ પિતરો ગૃહે ।
શૂન્યં પ્રેતપુરં તત્ર યાવદ્ વૃશ્ચિકદર્શનમ્ ॥
કન્યા-ગો-ભૂમ્યલીકાનિ ન્યાસાપહરણં તથા ।
કૂટસાક્ષ્યં ચ પઞ્ચેતિ સ્થૂલાસત્યાનિ સંત્યજેત્ ॥
કન્યાગોશઙ્ખભેરીદધિફલકુસુમં પાવકો દીપ્યમાનો નાગેન્દ્રોઽશ્વો રથો વા નૃપતિરભિમુખઃ પૂર્ણકુમ્ભો ધ્વજો વા ।
ઉત્ક્ષિપ્તા નૈવ ભૂમિર્ખલચરયુગલં સિદ્ધમન્નં શતાયુર્ વેશ્યાસ્ત્રી મદ્યમાંસો હિતમપિ ગદિતં મઙ્ગલં પ્રસ્થિતાનામ્ ॥

કન્યાદાત્રે તુ હ્યધનં દસ્યવે સધનં નરમ્ ।
ગુપ્તં જિઘાંસવે નૈવ વિજ્ઞાતમપિ દર્શયેત્ ॥

કન્યા નિષ્કાસિતા શ્રેષ્ઠા વધૂઃ શ્રેષ્ઠા પ્રવેશિતા ।
અન્નં સંકલિતં શ્રેષ્ઠં ધર્મઃ શ્રેષ્ઠો દિને દિને ॥

કન્યાપ્રસૂતસ્ય ધનુઃપ્રસઙ્ગાદ્ અઙ્ગાધિકાસાદિતવિક્રમસ્ય ।
ધનંજયાધીનપરાક્રમસ્ય હિમસ્ય કર્ણસ્ય ચ કો વિશેષઃ ॥

કન્યાયાઃ કિલ પૂજયન્તિ પિતરો જામાતુરાપ્તં જનં સમ્બન્ધે વિપરીતમેવ તદભૂદારાધનં તે મયિ ।
ત્વં કામેન તથાવિધોઽસ્યપહૃતઃ સમ્બન્ધબીજં ચ તદ્ ઘોરેઽસ્મિન્ મમ જીવલોકનરકે પાપસ્ય ધિગ જીવિતમ્ ॥

કન્યા વરયતે રૂપં માતા વિત્તં પિતા શ્રુતમ્ ।
બાન્ધવાઃ કુલમિચ્છન્તિ મિષ્ટાન્નમિતરે જનાઃ ॥
કન્યાવિક્રયિણશ્ચૈવ રસવિક્રયિણસ્તથા ।
વિષવિક્રયિણશ્ચૈવ નરા નિરયગામિનઃ ॥