મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8476-8495

કથમપ્યધિગતરન્ધ્રૈર્ અધ્યુષિતા યદિ ગુહાખુભિઃ ક્ષુદ્રૈઃ ।
ઇયતૈવ કિં મૃગાધિપ નિજવિક્રમનિર્વિદં વહસિ ॥

કથમર્થં નિષેધન્તુ શ્રુતયઃ સ્મૃતયોઽપિ વા ।
યાસામેકં પદમપિ ન ચલત્યર્થતો વિના ॥

કથમવનિપ દર્પો યન્નિશાતાસિધારા- દલનગલિતમૂર્ધ્ના વિદ્વિષાં સ્વીકૃતા શ્રીઃ ।
નનુ તવ નિહતારેરપ્યસૌ કિં ન નીતા ત્રિદિવમપગતાઙ્ગૈર્વલ્લભા કીર્તિરેભિઃ ॥

કથમસૌ ન ભજત્યશરીરતાં હતવિવેકપદો હતમન્મથઃ ।
પ્રહરતઃ કદલીદલકોમલે ભવતિ યસ્ય દયા ન વધૂજને ॥

કથમસૌ મદનો ન નમસ્યતાં સ્થિતવિવેકપદો મકરધ્વજઃ ।
મૃગદૃશં કદલીલલિતં વપુર્ યદભિ હન્તિ શરૈઃ કુસુમોદ્ભવૈઃ ॥

કથમિયતિ વનાન્તે કશ્ચિદેકો ન તાદૃગ્ વરવનતરુરુચ્ચૈઃ પુષ્પવલ્લીફલાઢ્યઃ ।
જગદસુખવિધાતુર્દગ્ધધાતુર્નિયોગા- દ્ધવખદિરપલાશાઃ કેવલં વૃદ્ધિભાજઃ ॥

કથમિવ તવ સંમતિર્ભવિત્રી સમમૃતુભિર્મુનિનાવધીરિતસ્ય ।
ઇતિ વિરચિતમલ્લિકાવિકાસઃ સ્મયત ઇવ સ્મ મધું નિદાઘકાલઃ ॥

કથમિહ મનુષ્યજન્મા સંપ્રવિશતિ સદસિ વિબુધગમિતાયામ્ ।
યેન ન સુભાષિતામૃતમ્ આહ્લાદિ નિપીતમા તૃપ્તેઃ ॥

કથમુત્પદ્યતે ધર્મઃ કથં ધર્મઃ પ્રવર્ધતે ।
કથં ચ સ્થાપ્યતે ધર્મઃ કથં ધર્મો વિનશ્યતિ ॥

સત્યેનોત્પદ્યતે ધર્મો દયાદાનૈર્વિવર્ધતે ।
ક્ષમયા સ્થાપ્યતે ધર્મઃ ક્રોધલોભૈર્વિનશ્યતિ ॥

કથમુપરિ કલાપિનઃ કલાપો વિલસતિ તસ્ય તલેઽષ્ટમીન્દુખણ્ડમ્ ।
કુવલયયુગલં તતો વિલોલં તિલકુસુમં તદધઃ પ્રવાલમસ્માત્ ॥

કથમેતત્ કુચદ્વન્દ્વં પતિતં તવ સુન્દરિ ।
પશ્યાધઃ ખનને મૂઢ પતન્તિ ગિરયોઽપિ ચ ॥

કથય કથમિવાશા જાયતાં જીવિતે મે મલયભુજગવાન્તા વાન્તિ વાતાઃ કૃતાન્તાઃ ।
અયમપિ ખલુ ગુઞ્જન્ મઞ્જુ માકન્દમૌલૌ ચુલુકયતિ મદીયાં ચેતનાં ચઞ્ચરીકઃ ॥
કથય કથમુરોજદામહેતોર્ યદુપતિરેષ ચિનોતિ ચમ્પકાનિ ।
ભવતિ કરતલે યદસ્ય કમ્પઃ પ્રિયસખિ મત્સ્મૃતિરેવ મત્સપત્ની ॥

કથય કિમપિ દૃષ્ટં સ્થાનમસ્તિ શ્રુતં વા વ્રજતિ દિનકરોઽયં યત્ર નાસ્તં કદાચિત્ ।
ઇતિ વિહગસમૂહાન્ નિત્યમેવાસ્તિ પૃચ્છન્ રજનિવિરહભીતશ્ચક્રવાકી વરાકઃ ॥

કથય કિમિદં જાત્યા ખ્યાતં કિમસ્ય વરાટકૈઃ કતિભિરથવા લભ્યં ચૈતત્ પ્રયોજનમસ્ય કિમ્ ।
પ્રતિપદમિતિ ગ્રામીણાનાં ગણેન લઘૂકૃતં બત કરતલે રત્નં કૃત્વા વિષીદતિ વાણિજઃ ॥

કથયત ઇવ નેત્રે કર્ણમૂલં પ્રયાતે સુમુખિ તવ કુચાભ્યાં વર્ત્ય પશ્યાવનીં વા ।
સ્ખલતિ યદિ કથંચિત્ તે પદામ્ભોજયુગ્મં તવ તનુતરમધ્યં ભજ્યતે નૌ ન દોષઃ ॥

કથયત કથમેષા મેનયા વિપ્રદત્તા શિવ શિવ ગિરિપુત્રો વૃદ્ધકાપાલિકાય ।
ઇતિ વદતિ પુરંધ્રીમણ્ડલે સિદ્ધિલેશ- વ્યયકૃતવરવેષઃ પાતુ વઃ શ્રીમહેશઃ ॥

કથય નિપુણે કસ્મિન્ દૃષ્ટઃ કથં નુ કિયચ્ચિરં કિમભિલિખિતં કિં તેનોક્તં કદા સ ઇહૈષ્યતિ ।
ઇતિ બહુવિધપ્રેમોલ્લાસપ્રકલ્પિતવિસ્તરાઃ પ્રિયતમકથાઃ સ્વલ્પેઽપ્યર્થે પ્રયાન્તિ ન નષ્ટતામ્ ॥

કથયાનિમિષોઽસ્મ્યહં કથં તે વપુરાલોકનમાત્ર એવ જાતઃ ।
અધરામૃતપાયિનાં ભવત્યા સુરતાવાપ્તિરરાલકેશિ યુક્તા ॥
કથાભિર્દેશાનાં કથમપિ ચ કાલેન બહુના સમાયાતે કાન્તે સખિ રજનિરર્ધં ગતવતી ।
તતો યાવલ્લીલાપ્રણયકુપિતાસ્મિ પ્રકુપિતા સપત્નીવ પ્રાચી દિગિયમભવત્ તાવદરુણા ॥

કથાસુ યે લબ્ધરસાઃ કવીનાં યે નાનુરજ્યન્તિ કથાન્તરેષુ ।
ન ગ્રન્થિપર્ણપ્રણયાશ્ચરન્તિ કસ્તૂરિકાગન્ધમૃગાસ્ તૃણેષુ ॥
કથિતાવધિજીવિતાવધિર્ ગણયન્તી દિવસાનનુક્ષણમ્ ।
દયિતાશ્રુભરેણ જીવ્યતે બત રેખા કતિચિદ્વિલુમ્પતા ॥