મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8336-8355

કજ્જલતિલકકલઙ્કિત- મુખચન્દ્રે ગલિતસલિલકણકેશિ ।
નવવિરહદહનતૂલો જીવયિતવ્યસ્ત્વયા કતમઃ ॥

કજ ભજ વિકાસમભિતસ્ ત્યજ સંકોચં ભ્રમત્યયં ભ્રમરઃ ।
યદ્યપિ ન ભવતિ કાર્યં તથાપિ તુષ્ટસ્ તનોત્યયં કીર્તિમ્ ॥

કજ્જલહિમકનકરુચઃ સુપર્ણવૃષહંસવાહનાઃ શં વઃ ।
જલનિધિગિરિકમલસ્થા હરિહરકમલાસના દદતુ ॥

કટકત્વં પૃથગ્ઘેમ્નસ્ તરંગત્વં પૃથગ્ જલાત્ ।
યથા ન સંભવત્યેવં ન જગત્ પૃથગીશ્વરાત્ ॥

કટકાનિ ભજન્તિ ચારુભિર્ નવમુક્તાફલભૂષણૈર્ભુજૈઃ ।
નિયતં દધતે ચ ચિત્રકૈર્ અવિયોગં પૃથુગણ્ડશૈલતઃ ॥

કટકિનઃ કટુકરસાન્ કરીરખદિરાદિવિટપતરુગુલ્માન્ ।
ઉપભુઞ્જાના કરભી દૈવાદાપ્નોતિ મધુરમધુજાલમ્ ॥

કટાક્ષેણાપીષત્ ક્ષણમયિ નિરીક્ષેત યદિ સા તદાનન્દઃ સાન્દ્રઃ સ્ફુરતિ પિહિતાશેષવિષયઃ ।
સરોમાઞ્ચોદઞ્ચત્કુચકલશનિર્ભિન્નવસનઃ પરીરમ્ભારમ્ભઃ ક ઇવ ભવિતામ્ભોરુહદૃશઃ ॥

કટાક્ષૈરાક્ષિપ્તઃ પ્રિયસખિ રહઃ કેલિભવને વને પુષ્પવ્યાજાત્ કુચયુગમિદં ચાપિ વલિતમ્ ।
રતાસક્તં દૃષ્ટ્વા હરિનમિથુનં ચાલ્પહસિતં તથાપિ પ્રેયાન્ મે ન કિમપિ જાનાતિ કિમિતિ ॥

કટિર્મુષ્ટિગ્રાહ્યા દ્વિપુરુષભુજગ્રાહ્યમુદરં સ્તનૌ ઘણ્ટાલોલૌ જઘનમિવ ગન્તું વ્યવસિતૌ ।
સ્મિતં ભેરીનાદો મુખમપિ ચ પત્યુર્ભયકરં તથાપ્યેષા રણ્ડા પરિભવતિ સંતાપયતિ ચ ॥

કટિર્વિટશતૈર્ઘૂષ્ટા પાન્થપીતોજ્ઝિતં મુખમ્ ।
સ્તનૌ સહસ્રમૃદિતૌ યસ્યાઃ કસ્યાસ્ તુ સા નિજા ॥
કટિસ્થકરવૈશાખસ્થાનકસ્થનરાકૃતિમ્ ।
દ્રવ્યૈઃ પૂર્ણં સ્મરેલ્લોકં સ્થિત્યુત્પત્તિવ્યયાત્મકૈઃ ॥

કટીતટનિકુઞ્જેષુ સંચરન્ વાતકુઞ્જરઃ ।
એરણ્ડતૈલસિંહસ્ય ગન્ધમાઘ્રાય ધાવતિ ॥

કટુ ક્વણન્તો મલદાયકાઃ ખલા- સ્તુદન્ત્યલં બન્ધનશૃઙ્ખલા ઇવ ।
મનસ્તુ સાધુધ્વનિભિઃ પદે પદે હરન્તિ સન્તો મણિનૂપુરા ઇવ ॥

કટુતિક્તકષાયરસૈઃ પવનઃ પિત્તં કટૂષ્ણલવણામ્લૈઃ ।
સ્નિગ્ધમધુરામ્લલવણૈઃ શ્લેષ્મા કોપં પ્રયાતિ તરોઃ ॥

કટુતીક્ષ્ણોષ્ણલવણક્ષારામ્લાદિબ્ હિરુલ્બણૈઃ ।
માતૃભુક્તૈરુપસ્પૃષ્ટઃ સર્વાઙ્ગોત્થિતવેદનઃ ॥

કટુભિરપિ કઠોરચક્રવાકોત્- કરવિરહજ્વરશાન્તિશીતવીયૈઃ ।
તિમિરહતમયં મહોભિરઞ્જઞ્ જયતિ જગન્નયનૌઘમુષ્ણભાનુઃ ॥

કટુમધુરાણ્યામોદૈઃ પર્ણૈરુત્કીર્ણપત્રભઙ્ગાનિ ।
દમનકવનાનિ સંપ્રતિ કાણ્ડૈરેકાન્તપાણ્ડૂનિ ॥

કટુ રટસિ કિમેવં કર્ણયોઃ કુઞ્જરારેર્ અવિદિતનિજબુદ્ધે કિં ન વિજ્ઞાતમસ્તિ ।
શિલતરકરદંષ્ટ્રાટઙ્કનિર્ભિન્નકુમ્ભં મશક ગલકરન્ધ્રે હસ્તિયૂથં મમજ્જ ॥

કટુવિશિખશિખિપ્રપઞ્ચ પઞ્ચા- નન ધનદપ્રિયમિત્ર મિત્રનેત્ર ।
ધૃતસકલવિકલ્પ કલ્પશેષ- પ્રકટમહાનટ નાટય પ્રસાદમ્ ॥

કટૂનામિહ સાર્થત્વાત્ કામં ભવતિ સંગ્રહઃ ।
તથાપિ વૃત્તિર્ન તથા રસજ્ઞાનુમતિક્ષમા ॥

કટૌ ન કલમેખલા ન કુચમણ્ડલે માલિકા દૃશોરપિ ન ચાઞ્જનં ન પુનરસ્તિ રાગોઽધરે ।
પ્રિયેણ સહચારિણા મદનતસ્કરસ્યોચ્ચકૈસ્ તતસ્ ત્વમસિ લુણ્ઠિતા નિધુવને વને શોભને ॥
કટુસ્વરસ્ત્વં પિકભૂત્ તથાપિ શ્લાઘ્યોઽસિ સમ્યક્ પિકપુત્રપાલાત્ ।
આહ્લાદનાચ્ચન્દ્ર ઇવાત્તલક્ષ્મા કસ્તૂરિકા ગન્ધભૃતેવ કૃષ્ણા ॥