મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8276-8295

કંસં ધ્વંસયતે મુરં તિરયતે હંસં તથા હિંસતે બાણં ક્ષીણયતે બકં લઘયતે પૌણ્ડ્રં તથા લુમ્પતે ।
ભૌમં ક્ષામયતે બલાદ્ બલભિદો દર્પં પરાકુર્વતે ક્લિષ્ટં શિષ્ટગણં પ્રણમ્રમવતે કૃષ્ણાય તુભ્યં નમઃ ॥

કંસારાતેર્વદ ગમનં કેન સ્યાત્ કસ્મિન્ દૃષ્ટિં સંલભતે સ્વલ્પેચ્છુઃ ।
કં સર્વેષાં શુભકરમૂચુર્ધીરાઃ કિં કુર્યાસ્ ત્વં સુજન સશોકં લોકમ્ ॥

કંસારિચરણોદ્ભૂતસિન્ધુકલ્લોલલાલિતમ્ ।
મન્યે હંસ મનો નીરે કુલ્યાનાં રમતે કથમ્ ॥

કંસો રાવણો રામશ્ચ રાજા દુર્યોધનસ્ તથા ।
ચત્વારોઽપિ મહામૂર્ખાઃ પઞ્ચમઃ શાલિવાહનઃ ॥

કઃ કં શક્તો રક્ષિતું મૃત્યુકાલે રજ્જુચ્છેદે કે ઘટં ધારયન્તિ ।
એવં લોકસ્ તુલ્યધર્મો વનાનાં કાલે કાલે છિદ્યતે રુહ્યતે ચ ॥

કઃ કઃ કુત્ર ન ઘુર્ઘુરાયિતઘુરીઘોરો ઘુરેત્ સૂકરઃ કઃ કઃ કં કમલાકરં વિકમલં કર્તું કરી નોદ્યતઃ ।
કે કે કાનિ વનાન્યરણ્યમહિષા નોન્મૂલયેયુર્યતઃ સિંહીસ્નેહવિલાસબદ્ધવસતિઃ પઞ્ચાનનો વર્તતે ॥

કઃ કણ્ટકાનાં પ્રકરોતિ તૈક્ષ્ણ્યં વિચિત્રભાવં મૃગપક્ષિણાં ચ ।
માધુર્યમિક્ષૌ કટુતાં ચ નિમ્બે સ્વભાવતઃ સર્વમિદં હિ સિદ્ધમ્ ॥

કઃ કર્ણારિપિતા ગિરીન્દ્રતનયા કસ્ય પ્રિયા કસ્ય તુક્ કો જાનાતિ પરેઙ્ગિતં વિષમગુઃ કુત્રોદભૂત્ કામિનામ્ ।
ભાર્યા કસ્ય વિદેહજા તુદતિ કા ભૌમેઽહ્નિ નિન્દ્યશ્ચ કસ્ તત્પ્રત્યુત્તરમધ્યમાક્ષરપદં સર્વાર્થસંપત્કરમ્ ॥

કઃ કસ્ય પુરુષો બન્ધુઃ કિમાપ્યં કસ્ય કેનચિત્ ।
યદેકો જાયતે જન્તુર્ એક એવ વિનશ્યતિ ॥

તસ્માન્ માતા પિતા ચેતિ રામ સજ્જેત યો નરઃ ।
ઉન્મત્ત ઇવ સ જ્ઞેયો નાસ્તિ કશ્ચિદ્ધિ કસ્યચિત્ ॥

કઃ કાન્તારમગાત્ પિતુર્વચનતઃ સંશ્લિષ્ય કણ્ઠસ્થલીં કામી કિં કુરુતે ચ ગૃધ્રહઠતશ્છિન્નં પ્રરૂઢં ચ કિમ્ ।
કા રક્ષઃ કુલકાલરાત્રિરભવચ્ ચન્દ્રાતપં દ્વેષ્ટિ કો રામશ્ચુમ્બતિ રાવણસ્ય વદનં સીતાવિયોગાતુરઃ ॥

કઃ કાલઃ કાનિ મિત્રાણિ કો દેશઃ કૌ વ્યયાગમૌ ।
કશ્ચાહં કા ચ મે શક્તિર્ ઇતિ ચિન્ત્યં મુહુર્મુહુઃ ॥

કઃ કુર્યાદ્ ભુવનં સર્વં કઃ સમુન્મૂલયેદ્ દ્રુમાન્ ।
કિં પ્રતીકે ભવેન્ મુખ્યં કઃ પરત્રૈતિ પુણ્યતામ્ ॥

કઃ કોપઃ કઃ પ્રણયો નટવિટહતમસ્તકાસુ વેશ્યાસુ ।
રજકશિલાતલસદૃશં યાસાં જઘનં ચ વદનં ચ ॥

કઃ કૌ કે કં કૌ કાન્ હસતિ ચ હસતો હસન્તિ હરિણાક્ષ્યા ।
અધરઃ પલ્લવમઙ્ઘ્રી હંસૌ કુન્દસ્ય કોરકાન્ દન્તાઃ ॥

કઃ ખે ગચ્છતિ કા રમ્યા કા જપ્યા કિં વિભૂષણમ્ ।
કો વન્દ્યઃ કીદૃશી લઙ્કા વીરમર્કટકમ્પિતા ॥

કઃ ખે ચરતિ કઃ શબ્દં ચોરં દૃષ્ટ્વા કરોતિ ચ ।
કૈરવાણામરિઃ કો વા કોપાનામાલયશ્ચ કઃ ॥

કઃ ખે ભાતિ, હતો નિશાચરપતિઃ કેનામ્બુધૌ મજ્જતિ કઃ, કીદૃક્ તરુણીવિલાસગમનં, કો નામ રાજ્ઞાં પ્રિયઃ ।
પત્રં કિં નૃપતેઃ, કિમપ્સુ લલિતં, કો રામરામાહરો મત્પ્રશ્નોત્તરમધ્યમાક્ષરપદં યત્ તત્ તવાશીર્વચઃ ॥

કઃ પરેતનગરીપુરંદરઃ કો ભવેદથ તદીયકિંકરઃ ।
કૃષ્ણનામ જગદેકમઙ્ગલં કણ્ઠપીઠમુરરીકરોતિ ચેત્ ॥

કઃ પશ્યતિ ખુરમહસઃ સંમુખમપિ તેજસાં સહસ્રસ્ય ।
કલિતં શશભૃદ્ધામ્નો યો મણ્ડલખણ્ડનં સહતે ॥