મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8256-8275

ઔર્વા ઇવાતિલુબ્ધા ભવન્તિ ધનલવણવારિબહુતૃષ્ણાઃ ।
તૃણલવમિવ નિજદેહં ત્યજન્તિ લેશં ન વિત્તસ્ય ॥

ઔષધં મૂઢવૈદ્યાનાં ત્યજન્તુ જ્વરપીડિતાઃ ।
પરસંસર્ગસંસક્તં કલત્રમિવ સાધવઃ ॥

ઔષધાનાં ચ મન્ત્રાણાં બુદ્ધેશ્ચૈવ મહાત્મનામ્ ।
અસાધ્યં નાસ્તિ લોકેઽત્ર કિંચિદ્ બ્રહ્માણ્ડમધ્યગમ્ ॥

ઔષધાનિ ચ મન્ત્રાણિ નક્ષત્રં શકુનં ગ્રહાઃ ।
ભાગ્યકાલે પ્રસન્નાઃ સ્યુર્ અભાગ્યે નિષ્ફલાશ્ ચ તે ॥

ઔષધાન્યગદો વિદ્યા દૈવી ચ વિવિધા સ્થિતિઃ ।
તપસૈવ પ્રસિધ્યન્તિ તપસ્ તેષાં હિ સાધનમ્ ॥

ઔષધાયાપિ યો મર્ત્યો મધ્વસ્યતિ વિચેતનઃ ।
કુયોનૌ જાયતે સોઽપિ કિં પુનસ્ તત્ર લોલુપઃ ॥

ઔષસાતપભયાદપલીનં વાસરચ્છવિવિરામપટીયઃ ।
સંનિપત્ય શનકૈરથ નિમ્નાદ્ અન્ધકારમુદવાપ સમાનિ ॥

ઔષ્ણ્યં તથા વિક્રમં ચ સૌમ્યં દણ્ડં પ્રસન્નતામ્ ।
ધારયન્તિ મહાત્માનો રાજાનઃ પ્રાયશો ભુવિ ॥
તસ્માત્ સર્વાસ્વવસ્થાસુ માન્યાઃ પૂજ્યાશ્ ચ પાર્થિવાઃ ॥

ઔષ્માયમાણનવયૌવનમુગ્ધભાવાઃ શૃઙ્ગારસાગરમનોજ્ઞતરઙ્ગલેખાઃ ।
કન્દર્પકેલિરસલબ્ધયશઃપતાકાઃ પણ્યાઙ્ગનાઃ પુરમિમામધિવાસયન્તિ ॥

કંચન વઞ્ચનચતુરે પ્રપઞ્ચય ત્વં મુરાન્તકે માનમ્ ।
બહુવલ્લભે હિ પુરુષે દાક્ષિણ્યં દુઃખમુદ્વહતિ ॥

કંચિત્ કાલં નય ગિરિગુહાગહ્વરે રે મુધૈવ ક્રીડન્ હાલાહલરસલસદ્દર્પ મા સર્પ ! સર્પ ।
માદ્યન્નુદ્યત્સજલજલદવ્યાકુલે મેઘકાલે યેન પ્રાપ્તો વનવિહરણોત્કણ્ઠયા નીલકણ્ઠઃ ॥

કંચિત્ ક્ષણં નનુ સહસ્વ વિમુઞ્ચ વાસો જાગર્ત્યયં પરિજનો ધિગપત્રપોઽસિ ।
એષોઽઞ્જલિઃ શમય દીપમિતિ પ્રિયાયા વાચો રતાદપિ પરાં મુદમાવહન્તિ ॥

કંચિદેવ સમયં સમાગતં ત્વાં ન વિસ્મરતિ શશ્વદમ્બુજમ્ ।
માનસે વિહર હંસ માનસે મા વિમુઞ્ચ પુનરસ્ય સૌહૃદમ્ ॥

કંજાનના કમ્જપરાગપુઞ્જ- ગુઞ્જન્મિલિન્દાવલિકુન્તલશ્રીઃ ।
વિદ્વદ્દ્વિજાક્રાન્તમુખાન્તરાલા જ્યોતિર્વિદાર્યા તટિનીવ ભાતિ ॥

કં ન સ્પૃશન્તિ પુરુષં વ્યસનાનિ કાલે કો વા નિરન્તરસુખી ય ઇહાસ્તિ લોકે ।
દુઃખં સુખં ચ પરિણામવશાદુપૈતિ નક્ષત્રચક્રમિવ ખે પરિવર્તમાનમ્ ॥

કં પૃચ્છામઃ સુરાઃ સ્વર્ગે નિવસામો વયં ભુવિ ।
કિં વા કાવ્યરસઃ સ્વાદુઃ કિં વા સ્વાદીયસી સુધા ॥

કં પ્રતિ કથયિતુમીશે સંપ્રતિ કો વા પ્રતીતિમાયાતુ ।
ગોપતિતનયાકુઞ્જે ગોપવધૂટીવિટં બ્રહ્મ ॥

કં યોજયન્ મનુજોઽર્થં લભેત નિપાતયન્ નષ્ટદૃશં હિ ગર્તે ।
એવં નરાણાં વિષયસ્પૃહા ચ નિપાતયન્ નિરયે ત્વન્ધકૂપે ॥

કં વિશેષમવલમ્બ્ય યોષિતઃ પ્રેયસે ભજસિ વર્ચસે ભુવમ્ ।
ત્યાગહેતુરપિ તુલ્ય એવ તે સાપિ સાપિ મલમોચનસ્થલી ॥

કં સંજઘાન કૃષ્ણઃ કા શીતલવાહિની ગઙ્ગા ।
કે દારપોષણરતાઃ કં બલવન્તં ન બાધતે શીતમ્ ॥