મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8196-8215

ઐરાવણન્તિ કરિણઃ ફણિનોઽપ્યશેષાઃ શેષન્તિ હન્ત વિહગા અપિ હંસિતારઃ ।
નીલોત્પલાનિ કુમુદન્તિ ચ સર્વશૈલાઃ કૈલાસિતું વ્યવસિતા ભવતો યશોભિઃ ॥

ઐરાવણાનનમદામ્બુકણાવપાત- સંસક્તતામરસરેણુપિશઙ્ગિતાઙ્ગઃ ।
ચણ્ડાનિલાહતતુષારવિશીર્ણપક્ષઃ ક્ષીણઃ ક્ષિતૌ મધુકરો વિવશોઽત્ર શેતે ॥

ઐરાવણે સુરવધૂપરિગીયમાન- યુષ્મદ્યશઃશ્રવણનિશ્ચલકર્ણતાલે ।
નિર્વિઘ્નમાપિબતિ ભૃઙ્ગકુલં મદામ્ભઃ કલ્યાણમાવહતિ કસ્ય ન ચેષ્ટિતં તે ॥

ઐશાન્યાં પતનં દુષ્ટં વિદિશોઽન્યાશ્ચ શોભનાઃ ।
હર્ષપુષ્ટિકરાશ્ચૈવ સિદ્ધિદાઃ શસ્ત્રકર્મણિ ॥

ઐશાન્યાં સંપ્રાપ્તિર્ ઘૃતપૂર્ણાનાં ભવેદનડુહશ્ચ ।
એવં ફલં ગૃહપતેર્ ગૃહપૃષ્ઠસમાશ્રિતે ભવતિ ॥

ઐશ્વર્યં નહુષસ્ય શંભુવિષયશ્રદ્ધા દશાસ્યસ્ય સા શૌર્યં શ્રીરઘુનાયકસ્ય સહજં ગામ્ભીર્યમમ્ભોનિધેઃ ।
દાતૃત્વં બલિકર્ણયોરિહ જગત્યેકત્ર ચેત્ સ્યાત્ તદા શ્રીવીરક્ષિતિપાલમૌલિનૃપતેઃ સામ્યં કથંચિદ્ ભવેત્ ॥

ઐશ્વર્યતિમિરં ચક્ષુઃ પશ્યચ્ચાપિ ન પશ્યતિ ।
પશ્ચાદ્ વિમલતાં યાતિ દારિદ્ર્યગુલિકાઞ્જનૈઃ ॥

ઐશ્વર્યધનરત્નાનાં પ્રત્યમિત્રેઽપિ તિષ્ઠતામ્ ।
દૃષ્ટા હિ પુનરાવૃત્તિર્ જીવતામિતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

ઐશ્વર્યમત્તઃ પાપિષ્ઠો મધુપાનમદાદપિ ।
ઐશ્વર્યમદમત્તાનાં ગતિરૂર્ધ્વા ન વિદ્યતે ॥

ઐશ્વર્યમદપાપિષ્ઠા મદાઃ પાનમદાદયઃ ।
એશ્વર્યમદમત્તો હિ નાપતિત્વા વિબુધ્યતે ॥

ઐશ્વર્યમદમત્તાંશ્ચ મત્તાન્ મદ્યમદેન ચ ।
અપ્રમત્તાઃ શઠાઃ શૂરા વિક્રાન્તાઃ પર્યુપાસતે ॥

ઐશ્વર્યમદમત્તાનાં ક્ષુધિતાનાં ચ કામિનામ્ ।
અહંકારવિમૂઢાનાં વિવેકો નૈવ જાયતે ॥

ઐશ્વર્યમધ્રુવં પ્રાપ્ય ધ્રુવધર્મે મતિં કુરુ ।
ક્ષણાદેવ વિનાશિન્યઃ સમ્પદોઽપ્યાત્મના સહ ॥

ઐશ્વર્યમલ્પમેત્ય પ્રાયેણ હિ દુર્જનો ભવતિ માની ।
સુમહત્પ્રાપ્યૈશ્વર્યં પ્રશમં પ્રતિપદ્યતે સુજનઃ ॥
ઐશ્વર્યમવ્યાહતમાવહન્તુ હેરમ્બપાદામ્બુજપાંસવો નઃ ।
યે નિર્વહન્તિ શ્રુતિસુન્દરીણાં સીમન્તસિન્દૂરપરાગલક્ષ્મીમ્ ॥

ઐશ્વર્યમીર્ષ્યા નૈર્ઘૃણ્યં ક્ષીબત્વં નિર્વિવેકતા ।
એકૈકં કિં ન યત્ કુર્યાત્ પઞ્ચાઙ્ગિત્વે તુ કા કથા ॥

ઐશ્વર્યવન્તોઽપિ હિ નિર્ધનાસ્ તે વ્યર્થશ્રમા જીવિતમાત્રસારાઃ ।
કૃતા ન લોભોપહૃતાત્મભિર્યૈઃ સુહૃત્સ્વયંગ્રાહવિભૂષણા શ્રીઃ ॥

ઐશ્વર્યસ્ય પરા કાષ્ઠા યત્ર નિત્યં વિભાવ્યતે ।
ધનદઃ સ ન કેષાં સ્યાત્ સ્પૃહણીયગુણોદયઃ ॥

ઐશ્વર્યસ્ય વિભૂષણં સુજનતા શૌર્યસ્ય વાક્સંયમો જ્ઞાનસ્યોપશમઃ શમસ્ય વિનયો વિત્તસ્ય પાત્રે વ્યયઃ ।
અક્રોધસ્ તપસઃ ક્ષમા પ્રભવિતુર્ધર્મસ્ય નિર્વ્યાજતા સર્વેષામપિ સર્વકારણમિદં શીલં પરં ભૂષણમ્ ॥

ઐશ્વર્યાત્ સહ સંબન્ધં ન કુર્યાચ્ ચ કદાચન ।
ગતે ચ ગૌરવં નાસ્તિ આગતે ચ ધનક્ષયઃ ॥

ઐશ્વર્યાદનપેતમીશ્વરમયં લોકોઽર્થતઃ સેવતે તં ગચ્છન્ત્યનુ યે વિપત્તિષુ પુનસ્ તે તત્પ્રતિષ્ઠાશયા ।
ભર્તુર્યે પ્રલયેઽપિ પૂર્વસુકૃતાસઙ્ગેન નિઃસઙ્ગયા ભક્ત્યા કાર્યધુરં વહન્તિ કૃતિનસ્ તે દુર્લભાસ્ત્વાદૃશાઃ ॥