મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8116-8135

એષ તૂડ્ડમરવીચિડમ્બરઃ ક્ષોભમાત્રમગમત્ પયોનિધિઃ ।
વિભ્રમૈસ્ તદુદયક્રમોચિતૈર્ ઉલ્લલાસ લલનાસુ મન્મથઃ ॥
એષ દુર્નિયતિદણ્ડચણ્ડિમ- પ્રેરિતો બત રવિર્ગતચ્છવિઃ ।
સ્થાસ્યતિ સ્વયમધઃપતન્ કિયત્- કાલમમ્બરવિલમ્બિભિઃ કરૈઃ ॥

એષ ધર્મસ્તુ સુશ્રોણિ પિતુર્માતુશ્ચ વશ્યતા ।
અતશ્ચાજ્ઞાં વ્યતિક્રમ્ય નાહં જીવિતુમુત્સહે ॥

એષ ધર્મો મયાખ્યાતો નારીણાં પરમા ગતિઃ ।
યા નારી કુરુતે ચાન્યત્ સા યાતિ નરકં ધ્રુવમ્ ॥

એષ બકઃ સહસૈવ વિપન્નઃ શાઠ્યમહો ક્વ નુ તદ્ ગતમસ્ય ।
સાધુ કૃતાન્તક કશ્ચિદપિ ત્વાં વઞ્ચયિતું ન કુતોઽપિ સમર્થઃ ॥

એષ બ્રહ્મા સરોજે રજનિકરકલાશેખરઃ શંકરોઽયં દોર્ભિર્દૈત્યાન્તકોઽસૌ સધનુરસિગદાચક્રચિહ્નૈશ્ ચતુર્ભિઃ ।
એષોઽપ્યૈરાવતસ્થસ્ ત્રિદશપતિરમી દેવિ દેવાસ્ તથાન્યે નૃત્યન્તિ વ્યોમ્નિ ચૈતાશ્ ચલચરણરણન્નૂપુરા દિવ્યનાર્યઃ ॥

એષ ભો નિર્મલજ્યોત્સ્નો રાહુણા ગ્રસ્યતે શશી ।
જલં કૂલાવપાતેન પ્રસન્નં કલુષાયતે ॥

એષ રવિસ્ તેજસ્વી ખદ્યોતોઽપ્યેષ હન્ત તેજસ્વી ।
એષ રસાલઃ શાખી શાખી શાખોટકોઽપ્યેષઃ ॥

એષ રાજ્ઞાં પરો ધર્મો હ્યાર્તાનામાર્તિનિગ્રહઃ ।
... ... ... ... ... ... ॥

એષ વન્ધ્યાસુતો યાતિ ખપુષ્પકૃતશેખરઃ ।
મૃગતૃષ્ણામ્ભસિ સ્નાતઃ શશશૃઙ્ગધનુર્ધરઃ ॥

એષ વિશેષઃ સ્પષ્ટો વહ્નેશ્ચ ત્વત્પ્રતાપવહ્નેશ્ચ ।
અઙ્કુરતિ તેન દગ્ધં દગ્ધસ્યાનેન નોદ્ભવો ભૂયઃ ॥

એષ વૃક્ષશિખરે કૃતાસ્પદો જાતરૂપરસગૌરમણ્ડલઃ ।
હીયમાનમહરત્યયાતપં પીવરોરુ પિબતીવ બર્હિણઃ ॥

એષ ષટ્પદયુવા મદાયતઃ કુન્દ યાપયતિ યામિનીસ્ ત્વયિ ।
દુર્વહા તદપિ નાપચીયતે પદ્મિનીવિરહવેદના હૃદિ ॥

એષ સાન્દ્રતિમિરે ગગનાન્તે વારિણીવ મલિને યમુનાયાઃ ।
ભાતિ પક્ષપુટગોપિતચઞ્ચૂ રાજહંસ ઇવ શીતમયૂખઃ ॥

એષ સૂર્યાંશુસંતપ્તો મૃગઃ કુતરુમાશ્રિતઃ ।
સાધુર્ભાગ્યપરિક્ષીણો નીચં પ્રાપ્યેવ સીદતિ ॥

એષ સ્વભાવો નારીણામ્ અનુભૂય પુરા સુખમ્ ।
અલ્પામપ્યાપદં પ્રાપ્ય દુષ્યન્તિ પ્રજહત્યપિ ॥

એષ સ્વર્ગતરઙ્ગિણીજલમિલદ્દિગ્દન્તિદન્તદ્યુતિર્ ભ્રશ્યદ્રાજતકુમ્ભવિભ્રમધરઃ શીતાંશુરભ્યુદ્યતઃ ।
હંસીયત્યમલામ્બુજીયતિ લસડ્ડિણ્ડીરપિણ્ડીયતિ સ્ફારસ્ફાટિકકુણ્ડલીયતિ દિશામાનન્દકન્દીયતિ ॥

એષ હિ પ્રથમો ધર્મઃ ક્ષત્રિયસ્યાભિષેચનમ્ ।
યેન શક્યં મહાપ્રાજ્ઞ પ્રજાનાં પરિપાલનમ્ ॥

એષાં ગોપવધૂવિલાસસુહૃદાં રાધારહઃસાક્ષિણાં ભદ્રં ભદ્ર કલિન્દશૈલતનયાતીરે લતાશાખિનામ્ ।
વિચ્છિન્ને સ્મરતલ્પકલ્પનવિધિચ્છેદાય યોગેઽધુના તે જાને જરઠીભવન્તિ વિલસન્નીલત્વિષઃ પલ્લવૈઃ ॥

એષાં પલ્લવમંશુકાનિ કુસુમં મુક્તાઃ ફલં વિદ્રુમં વૈડૂર્યં દલમઙ્કુરો મરતકં હૈમં ચ શાખાશતમ્ ।
એતે કે જગતીરુહો વનજુષાપ્યજ્ઞાતપૂર્વા મયા પ્રાયઃ સારમમી દિવો વિટપિનઃ કિં તૈર્મમાન્યો ભરઃ ॥

એષા કા જઘનસ્થલી સુલલિતા પ્રોન્મત્તકામાધિકા ભ્રૂભઙ્ગં કુટિલં ત્વનઙ્ગધનુષઃ પ્રખ્યં પ્રભાચન્દ્રવત્ ।
રાકાચન્દ્રકપોલપઙ્કજમુખી ક્ષામોદરી સુન્દરી વેણીદણ્ડમિદં વિભાતિ તુલિતં વેલ્લદ્ભુજં ગચ્છતિ ॥