મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8016-8035

એભિર્દિનૈસ્ તુ શિષ્યાય ગુરુઃ શસ્ત્રાણિ દાપયેત્ ।
સંતર્પ્ય દાનહોમાભ્યાં સુરાન્ વેદવિધાનતઃ ॥

એભિર્નાશિતયોગાસ્તુ સકલા દેવયોનયઃ ।
ઉપસર્ગૈર્મહાઘોરૈર્ આવર્તન્તે પુનઃ પુનઃ ॥

એરણ્ડપત્ત્રશયના જનયન્તી સ્વેદમલઘુજઘનતટા ।
ધૂલિપુટીવ મિલન્તી સ્મરજ્વરં હરતિ હલિકવધૂઃ ॥

એરણ્ડબીજપ્રતિમમ્ અઙ્ગં યસ્મિન્ પ્રતીયતે ।
મહિષાખ્યઃ સ વૈ ખડ્ગો નીલમેઘસમચ્છવિઃ ॥

એરણ્ડભિણ્ડાર્કનલૈઃ પ્રભૂતૈરપિ સંભૃતૈઃ ।
દારુકૃત્યં યથા નાસ્તિ તથા નાજ્ઞૈઃ પ્રયોજનમ્ ॥

એલાકરણઢેકીભિર્ વર્તન્યા ડૂમડેન ચ ।
લમ્ભરાસૈકતાલીભિઃ શુદ્ધસૂડોઽષ્ટભિઃ સ્મૃતઃ ॥

એવં કદાચિન્ નરકં સ્વર્ગં યોન્યન્તરાણ્યપિ ।
પ્રયાન્તિ જીવા મોહેન મોહિતા ભવસંકટે ॥

એવં કરણસામર્થ્યાત્ સંયમ્યાત્માનમાત્મના ।
નયાપનયવિદ્ રાજા કુર્વીત હિતમાત્મનઃ ॥

એવં કર્તું વ વક્તું ચ યો જાનાતિ છલપ્રિયઃ ।
સ કરોતુ સ યાત્વેવં કર્તું ભોક્તું નિજં હિતમ્ ॥

એવં કુકર્મ સર્વસ્ય ફલત્યાત્મનિ સર્વદા ।
યો યદ્ વપતિ બીજં હિ લભતે સોઽપિ તત્ફલમ્ ॥

તસ્માત્ પરવિરુદ્ધેષુ નોત્સહન્તે મહાશયાઃ ।
એતદુત્તમસત્ત્વાનાં વિધિસિદ્ધં હિ સદ્વ્રતમ્ ॥

એવં કુર્યાત્ સમુદયં વૃદ્ધિં ચાયસ્ય દર્શયેત્ ।
હ્રાસં વ્યયસ્ય ચ પ્રાજ્ઞઃ સાધયેચ્ ચ વિપર્યયમ્ ॥

એવંગતસ્ય મમ સાંપ્રતમેતદર્હમ્ અત્રેદમૌપયિકમિત્થમિદં ચ સાધ્યમ્ ।
અસ્મિન્ પ્રમાણમિદમિત્યપિ બોદ્ધુમમ્બ શક્તિર્ન મે ભુવનસાક્ષિણિ કિં કરોમિ ॥

એવં ચ ભાષતે લોકશ્ ચન્દનં કિલ શીતલમ્ ।
પુત્રગાત્રસ્ય સંસ્પર્શશ્ ચન્દનાદતિરિચ્યતે ॥

એવં ચેત્ સરસિ સ્વભાવમહિમા જાડ્યં કિમેતાદૃશં યસ્માદેવ નિસર્ગતઃ સરલતા કિં ગ્રન્થિમત્તેદૃશી ।
મૂલં ચેચ્ શુચિ પઙ્કજશ્રુતિરિયં કસ્માદ્ ગુણા યદ્યમી કિં છિદ્રાણિ સખે મૃણાલ ભવતસ્ તત્ત્વં ન મન્યામહે ॥

એવં ચેદ્ વિધિના કૃતોઽસ્યુપકૃતૌ કસ્યાંચિદપ્યક્ષમઃ કામં મોપકૃથાસ્ તતસ્ તવ મરો વાચ્યં ન ધીરો ભવ ।
કિં ત્વારાન્ મૃગતૃષ્ણયોપજનયન્નમ્ભોમુચાં વઞ્ચનાં પ્રેમ્ણા કર્ષસિ તર્ષમૂર્છિતધિયોઽપ્યન્યાનતઃ શોચ્યસે ॥

એવં ચોરાનચોરાખ્યાન્ વણિક્કારુકુશીલવાન્ ।
ભિક્ષુકાન્ કુહકાંશ્ચાન્યાન્ વારયેદ્ દેશપીડનાત્ ॥

એવં જડેષુ લોકેષુ સ્ત્રીષુ મુગ્ધાસુ કા કથા ।
બુદ્ધિહીનપ્રસાદેન જીવામઃ કેવલં વયમ્ ॥
એવં જરા હન્તિ ચ નિર્વિશેષં સ્મૃતિં ચ રૂપં ચ પરાક્રમં ચ ।
ન ચૈવ સંવેગમુપૈતિ લોકઃ પ્રત્યક્ષતોઽપીદૃશમીક્ષમાણઃ ॥

એવંજ્ઞાત્વા નરેન્દ્રેણ ભૃત્યાઃ કાર્યા વિચક્ષણાઃ ।
કુલીનાઃ શૌર્યસંપન્નાઃ શક્તા ભક્તાઃ ક્રમાગતાઃ ॥

એવંજ્ઞાત્વા મહાભાગાઃ પુરુષેણ વિજાનતા ।
દિવા તત્ કર્મ કર્તવ્યં યેન રાત્રૌ સુખં સ્વપેત્ ॥