મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7976-7995

એતે પાટીરવાટીનવવિટપનટીલાસ્યશિક્ ષાતિદક્ષા દોલાખેલત્પુરંધ્રીશ્રમજલકણિકાજાલપાતિપ્રત્ આનાઃ ।
સૌરભ્યાદાપતદ્ભિર્મધુકરપટલૈઃ પૃષ્ઠતોઽનુપ્રયાતાઃ કામાગ્નેઃ સ્ફારધાય્યાઃ પથિકકુલવધૂબદ્ધવૈરાઃ સમીરાઃ ॥

એતે પુરઃ સુરભિકોમલહોમધૂમ- લેખાનિપીતનવપલ્લવશોણિમાનઃ ।
પુણ્યાશ્રમાઃ શ્રુતિસમોહિતસામગીતિ- સાકૂતનિશ્ચલકુરઙ્ગકુલાઃ સ્ફુરન્તિ ॥

એતે પ્રશસ્તતરવો દન્તધાવનકર્મણિ ।
કણ્ટકિક્ષીરવૃક્ષોત્થદ્વાદશાઙ્ગુલમ્ અવ્રણમ્ ॥

એતે બહુવિધાઃ શોકા વિલાપરુદિતે તથા ।
વર્જનીયા હિ ધીરેણ સર્વાવસ્થાસુ ધીમતા ॥

એતે મેકલકન્યકાપ્રણયિનઃ પાતાલમૂલસ્પૃશઃ સંત્રાસં જનયન્તિ વિન્ધ્યભિદુરા વારાં પ્રવાહાઃ પુરઃ ।
લીલોન્મૂલિતનર્તિતપ્રતિહતવ્યાવર્તિતપ્રેરિત- ત્યક્તસ્વીકૃતનિહ્નુતપ્રચલિતપ્રોદ્ધૂતતીરદ્રુમાઃ ॥

એતે લક્ષ્મણ જાનકીવિરહિણં માં ખેદયન્ત્યમ્બુદા મર્માણીવ ચ ઘટ્ટયન્ત્યલમમી ક્રૂરાઃ કદમ્બાનિલાઃ ।
ઇત્થં વ્યાહૃતપૂર્વજન્મવિરહો યો રાધયા વીક્ષિતઃ સેર્ષ્યં શઙ્કિતયા સ વઃ સુખયતુ સ્વપ્નાયમાનો હરિઃ ॥

એતે વયં તનુધનાઃ કૃપણેયમુર્વી દીનાઃ શતં મૃદુ ચ વિસ્તરયન્તિ વાચઃ ।
તદ્ ભ્રાતરઃ શકુનિફેરવસારમેયા ઢૌકધ્વમેતદહહ સ્ફુટતુ ક્ષણેન ॥

એતે વયમમી દારાઃ કન્યેયં કુલજીવિતમ્ ।
બ્રૂત યેનાત્ર વઃ કાર્યમ્ અનાસ્થા બાહ્યવસ્તુષુ ॥

એતે વશ્યકરોપાયા દુર્જને નિષ્ફલાઃ સ્મૃતાઃ ।
તત્સંનિધિં ત્યજેત્ પ્રાજ્ઞઃ શક્તસ્ તં દણ્ડતો જયેત્ ।
છલભૂતૈસ્ તુ તદ્રૂપૈર્ ઉપાયૈરેભિરેવ વા ॥

એતે વામવિલોચનાકુચસખૈઃ સોઢવ્યશીતાર્તયઃ પ્રાપ્તાઃ પશ્ચિમસૈન્ધવસ્ય મરુતઃ પ્રેમચ્છિદો વાસરાઃ ।
યત્રાપાસ્ય પુરાણપઙ્કજમયં દેવઃ સશૃઙ્ગારભૂર્ આદત્તે નવકુન્દકુડ્મલશિખાનિર્માણમન્યદ્ ધનુઃ ॥

એતે વારિકણાન્ કિરન્તિ પુરુષાન્ વર્ષન્તિ નામ્ભોધરાઃ શૈલાઃ શાદ્વલમુદ્વમન્તિ ન વમન્ત્યેતે પુનર્નાયકાન્ ।
ત્રૈલોક્યે તરવઃ ફલાનિ સુવતે નૈવારભન્તે જનાન્ ધાતઃ કાતરમાલપામિ કુલટાહેતોસ્ ત્વયા કિં કૃતમ્ ॥

એતે વૈયાકરણપશવઃ સ્વીયમાયુર્વૃથૈવ પ્રાજ્ઞંમન્યાઃ શ્રવણકટુભિઃ શબ્દજાલૈઃ ક્ષિપન્તિ ।
શશ્વત્કાન્તાધરમધુરતાવર્ણનં કુર્વતાં નસ્ ત્વાશીર્વાદૈરિહ સહૃદયાઃ પ્રત્યહં વર્ધયન્તે ॥

એતે વ્યોમનિ શોષયન્તિ હરિણત્રાસાચ્ ચિરં ચીવરે સંધ્યાકર્મવિધૌ કમણ્ડલુમિમે પશ્યન્તિ રિક્તં ભૃતમ્ ।
ભિક્ષન્તે ચ ફલાન્યમી કરપુટીપાત્રેણ ચાનોકહાન્ એષામર્ઘવિધૌ ચ સંનિધિગતાઃ પુષ્પ્યન્ત્યકાણ્ડે લતાઃ ॥

એતે શારદકૌમુદીકુલભુવઃ ક્ષીરોદધેઃ સોદરાઃ શેષાહેઃ સુહૃદો વિનિદ્રકુમુદશ્રેણીમહઃસ્રાવિણઃ ।
શીતાંશોઃ સહપાંશુખેલનસખાઃ સ્વઃસિન્ધુસંબન્ધિનઃ પ્રાલેયાચલબન્ધવસ્ તવ ગુણાઃ કૈર્નેહ કર્ણાર્પિતાઃ ॥

એતેષાં નવચક્રાણામ્ એકૈકં ધ્યાયતો મુનેઃ ।
સિદ્ધયો મુક્તિસહિતાઃ કરસ્થાઃ સ્યુર્દિને દિને ॥

એતેષામનુકૂલો દક્ષિણધૃષ્ટૌ શઠશ્ચેતિ ।
ભેદચતુષ્ટયમેષાં વદામ્યુદાહરણમેકૈકમ્ ॥

એતેષુ હા તરુણમારુતધૂયમાન- દાવાનલૈઃ કવલિતેષુ મહીરુહેષુ ।
અમ્ભો ન ચેજ્ જલદ મુઞ્ચસિ મા વિમુઞ્ચ વજ્રં પુનઃ ક્ષિપસિ નિર્દય કસ્ય હેતોઃ ॥

એતે સંતતભૃજ્યમાનચણકામોદપ્રધાના મનઃ કર્ષ્યન્ત્યૂષરસંનિવેશજરઠચ્છાયાઃ સ્થલીગ્રામકાઃ ।
તારુણ્યાતિશયાગ્રપામરવધૂસોલ્લાસહસ્તગ્રહ- ભ્રામ્યત્પીવરયન્ત્રકઘ્વનિરસદ્ગમ્ભીરગેહોદરાઃ ॥

એતે સંપ્રતિ વૈમનસ્યમનિશં નિઃશઙ્કમાતન્વતે કાન્તારસ્થલપદ્મિનીપરિમલૈરાનન્દિતેન્દિન્દિરાઃ ।
ઉન્મીલત્સહકારકાનનતટીવાચાલપુંસ્કોકિલ- ધ્વાનાકર્ણનકાંદિશીકપથિકાવસ્કન્દિનો વાસરાઃ ॥

એતે સમુલ્લસદ્ભાસો રાજન્તે કુન્દકોરકાઃ ।
શીતભીતા લતાકુન્દમ્ આશ્રિતા ઇવ તારકાઃ ॥