મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7956-7975

એતે ચૂતમહીરુહોઽપ્યવિરલૈર્ધૂમાયિતાઃ ષટ્પદૈર્ એતે પ્રજ્વલિતાઃ સ્ફુટત્કિસલયોદ્ભેદૈરશોકદ્રુમાઃ ।
એતે કિંશુકશાખિનોઽપિ મલિનૈરઙ્ગારિતાઃ કુડ્મલૈઃ કષ્ટં વિશ્રમયામિ કુત્ર નયને સર્વત્ર વામો વિધિઃ ॥

એતે જીર્ણકુલાયજાલજટિલાઃ પાંસૂત્કરાકર્ષિણઃ શાખાકમ્પવિહસ્તદુઃસ્થવિહગાનાકમ્પયન્તસ્ તરૂન્ ।
હેલાન્દોલિતનર્તિતોજ્ઝિતહતવ્યાઘટ્ટિતોન્મૂલિત- પ્રોત્ક્ષિપ્તભ્રમિતૈઃ પ્રપાપટલકૈઃ ક્રીડન્તિ ઝઞ્ઝાનિલાઃ ॥

એતે તે ગિરિકૂટસંઘટશિલાસંઘટ્ટશીર્ણામ્ભસઃ પ્રેઙ્ખચ્ચામરચારુસીકરકણસ્મેરા દરીનિર્ઝરાઃ ।
યત્પાતેષુ નિકુઞ્જકુઞ્જરમુખભ્રશ્યન્મૃણાલાઙ્કુર- ગ્રાસોદ્ગ્રન્થિતટં રટન્તિ પરિતઃ કણ્ઠીરવા ભૈરવમ્ ॥

એતે તે દિવસા વિયોગિગુરવઃ પૂરોલ્લસત્સિન્ધવો વિન્ધ્યશ્યામપયોદનીલનભસો નીપાર્જુનામોદિનઃ ।
આસન્નપ્રસવાલસાં સહચરીમાલોક્ય નીડાર્થિનીં ચઞ્ચુપ્રાન્તકિલિઞ્જસંચયપરઃ કાકોઽપિ યેષ્વાકુલઃ ॥

એતે તે દિવસાસ્ ત એવ તરવસ્ તાશ્ચ પ્રગલ્ભસ્ત્રિયસ્ તચ્ ચૈવામ્રવનં સકોકિલરુતં સેયં સચન્દ્રા નિશા ।
વાતઃ સોઽપિ ચ દક્ષિણો ધૃતિહરઃ સોઽયં વસન્તાનિલો હા તારુણ્ય વિના ત્વયાદ્ય સકલં પાલાલભારાયતે ॥

એતે તે દુરતિક્રમક્રમમિલદ્ધર્મોર્મિમર્મચ્છિદઃ કાદમ્બેન રજોભરેણ કકુભો રુન્ધન્તિ જઞ્ઝાનિલાઃ ।
ગાઢારમ્ભનિરુદ્ધનીરદઘટાસંઘટ્ટ્ અનીલીભવદ્- વ્યોમક્રોડકટાહપાતુકપયોવેણીકણગ્રાહિણઃ ॥

એતે તે પુરતો મરુસ્થલભુવઃ પ્રોચ્ચણ્ડદાવાનલ- જ્વાલાલીઢકઠોરસૂરકિરણપ્લુષ્ટચ્છદાઃ શાખિનઃ ।
તાનેતાનવધીર્ય ખિન્નવપુષો દુઃશીલઝઞ્ઝાનિલ- ક્રીડાભિર્ન પયોદ ગન્તુમુચિતં વેલાભિષિક્તદ્રુમાન્ ॥

એતે તે મલયાદ્રિકન્દરજુષસ્તચ્છાખિશાખાવલી- લીલાતાણ્ડવસંપ્રદાનગુરવશ્ચેતોભુવો બાન્ધવાઃ ।
ચૂતોન્મત્તમધુવ્રતપ્રણયિનીહુઙ્કારઝઙ્કારિણો હા કષ્ટં પ્રસરન્તિ પાન્થયુવતીજીવદ્રુહો વાયવઃ ॥

એતે ત્વદ્વદનાનુકારિરુચયો રાકાસુધાંશ્વાદયો નીત્વા તે સ્મરણં દહન્તિ બત મામન્તઃસ્ફુરન્ત્યાસ્ તવ ।
ત્વં સ્વામિન્યસિ તજ્જહીહિ જહિ વા નેદં પુનઃ સાંપ્રતં યત્સ્વસ્પર્ધિભિરેવ મર્દયસિ મામેતૈર્જઘન્યૈઃ પ્રિયે ॥

એતે દરિદ્રશિશવસ્ તનુજીર્ણકન્થાં સ્કન્ધે નિધાય મલિનાં પુલકાકુલાઙ્ગાઃ ।
સૂર્યસ્ફુરત્કરકરમ્બિતભિત્તિદેશ- લાભાય શીતસમયે કલિમાચરન્તિ ॥

એતેન બદ્ધબલિના સંકોચમવાપ્ય વૃદ્ધદેહેન ।
યાતં હરિણેવ મયા દ્વિત્રાણિ પદાનિ કૃચ્છ્રેણ ॥

એતે નર્તિતમૌલયો ગુણગણપ્રસ્તાવનાભિર્મણેર્ જાયન્તાં વણિજો વયં તુ કનક ત્વત્કીર્તિવૈતાલિકાઃ ।
તે ચામ્લાનમુખેન હન્ત ભવતા દાહચ્છિદા વેદનામ્ અઙ્ગીકૃત્ય નરેન્દ્રશેખરસુખાસીનાઃ ક્રિયન્તે યતઃ ॥

એતે નીવારવપ્રાઃ પૃથુકુસુમસમિત્પાર્વતઃ કન્દરોઽયં દેવીયં જહ્નુપુત્રી સિકતિલશયિતઃ શાન્તનિઃશઙ્કરઙ્કઃ ।
કાન્તારે દર્ભદૂર્વાચયશુચિનિ વચઃ સ્માર્તમાવર્તયન્તિ બ્રહ્માણો દુર્વિપાકગ્રહગહનતયા યામિનીજાગરૂકાઃ ॥

એતે નૂતનચૂતકોરકઘનગ્રાસાતિરેકીભવત્- કણ્ઠધ્વાનજુષો હરન્તિ હૃદયં મધ્યેવનં કોકિલાઃ ।
યેષામક્ષિનિભેન ભાન્તિ ભગવદ્ભૂતેશનેત્રાનલ- જ્વાલાજાલકરાલિતાસમશરાઙ્ગારસ્ફુલિઙ્ ગા ઇમે ॥

એતેનોત્કૃત્તકણ્ઠપ્રતિસુભટનટારબ્ધનાટ્યાદ્ભુતાનાં કષ્ટં દ્રષ્ટૈવ નાભૂદ્ ભુવિ સમરસમાલોકિલોકાસ્પદેઽપિ ।
અશ્વૈરસ્વૈરવેગૈઃ કૃતખુરખુરલીમઙ્ક્ષુવિક્ષુદ્યમાન- ક્ષ્માપૃષ્ઠોત્તિષ્ઠદન્ધંકરણરણ ધુરારેણુધારાન્ધકારાત્ ॥

એતે પઞ્ચદશાનર્થા હ્યર્થમૂલા મતા નૃણામ્ ।
તસ્માદનર્થમર્થાખ્યં શ્રેયોઽર્થી દૂરતસ્ ત્યજેત્ ॥

ભિદ્યન્તે ભ્રાતરો દારાઃ પિતરઃ સુહૃદસ્ તથા ।
એકાસ્નિગ્ધાઃ કાકિણિના સદ્યઃ સર્વેઽરયઃ કૃતાઃ ॥

અર્થેનાલ્પીયસા હ્યેતે સંરબ્ધા દીપ્તમન્યવઃ ।
ત્યજન્ત્યાશુસ્પૃધો ઘ્નન્તિ સહસોત્સૃજ્ય સૌહૃદમ્ ॥

એતે પલ્લિપુરન્ધ્રિનિર્ભરજલક્રીડાહૃતામ્ભઃકણ- ક્ષોદક્ષાલિતલગ્નપાન્થવનિતાનિઃશ્વાસતીવ્ર્ આતપાઃ ।
વાન્તિ સ્વૈરવિહારકુઞ્જરકરચ્છિદ્રોદરાઘૂર્ણન- પ્રારબ્ધોચ્ચમૃદઙ્ગનાદમુખરાસ્ તાપીનિકુઞ્જાનિલાઃ ॥

એતે પલ્લીપરિવૃઢવધૂપ્રૌઢકન્દર્પકેલિ- ક્લિશ્યત્પીનસ્તનપરિસરસ્વેદસંપદ્વિપક્ષાઃ ।
વાન્તિ સ્વૈરં સરસિ સરસિ ક્રોડદંષ્ટ્રાવિમર્દ- ત્રુટ્યદ્ગુન્દ્રાપરિમલગુણગ્રાહિણો ગન્ધવાહાઃ ॥