મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7935-7955

એતાવાનેવ પુરુષો યદમર્ષી યદક્ષમી ।
ક્ષમવાન્ નિરમર્ષશ્ચ નૈવ સ્ત્રી ન પુનઃ પુનઃ ॥

એતાશ્ ચતુષ્ટયકલા દ્વાત્રિંશત્ ક્રમધૃતાઃ સમસ્તા વા ।
સંસારવઞ્ચકાનાં વિદ્યા વિદ્યાવતામેવ ॥

એતાશ્ ચન્દ્રોદયેઽસ્મિન્નવિરલમુશલોત્ક્ષેપદોલાયમાન- સ્નિગ્ધશ્યામાગ્રપીનસ્તનકલસનમત્કણ્ઠનાલાગ્રરમ્યાઃ ।
ઉદ્વેલ્લદ્બાહુવલ્લીપ્રચલિતવલયશ્રેણયઃ પામરાણાં ગેહિન્યો દીર્ઘગીતિધ્વનિજનિતસુખાસ્ તણ્ડુલાન્ કણ્ડયન્તિ ॥

એતાશ્ ચલદ્વલયસંહતિમેખલોત્થ- ઝંકારનૂપુરરવાહૃતરાજહંસ્યઃ ।
કુર્વન્તિ કસ્ય ન મનો વિવશં તરુણ્યો વિત્રસ્તમુગ્ધહરિણીસદૃશાક્ષિપાતૈઃ ॥

એતાસુ કેતકિલતાસુ વિકાસિનીષુ સૌભાગ્યમદ્ભુતતરં ભવતી બિભર્તિ ।
યત્કણ્ટકૈર્વ્યથિતમાત્મવપુર્ન જાનંસ્ ત્વામેવ સેવિતુમુપક્રમતે દ્વિરેફઃ ॥

એતાસ્ તા દિવસાન્તભાસ્કરદૃશો ધાવન્તિ પૌરાઙ્ગનાઃ સ્કન્ધપ્રસ્ખલદંશુકાઞ્ચલધૃતિવ્યાસઙ્ગબદ્ધાદરાઃ ।
પ્રાતર્યાતકૃષીવલાગમભિયા પ્રોત્પ્લુત્ય વર્ત્મચ્છિદો હટ્ટક્રીતપદાર્થમૂલ્યકલનવ્યગ્રાઙ્ગુલિગ્રન્થયઃ ॥

એતાસ્ તા મલયોપકણ્ઠસરિતામેણાક્ષિ રોધોભુવશ્ ચાપાભ્યાસનિકેતનં ભગવતઃ પ્રેયો મનોજન્મનઃ ।
યાસુ શ્યામનિશાસુ પીતતમસો મુક્તામયીશ્ ચન્દ્રિકાઃ પીયન્તે વિવૃતોર્ધ્વચઞ્ચુ વિચલત્કણ્ઠં ચકોરાઙ્ગનાઃ ॥

એતાસ્તુ નિર્ઘૃણત્વેન નિર્દયત્વેન નિત્યશઃ ।
વિશેષાજ્ જાડ્યકૃત્યેન દૂષયન્તિ કુલત્રયમ્ ॥

એતા હસન્તિ ચ રુદન્તિ ચ કાર્યહેતોર્ વિશ્વાસયન્તિ ચ પરં ન ચ વિશ્વસન્તિ ।
તસ્માન્ નરેણ કુલશીલસમન્વિતેન નાર્યઃ શ્મશાનઘટિકા ઇવ વર્જનીયાઃ ॥

એતે કર્બુરિતાતપાસ્ તત ઇતઃ સંજાયમાનામ્બુદ- ચ્છેદૈઃ સંપ્રતિ કેતકીદલમિલદ્દર્ભાતિથેયોદયાઃ ।
ગ્રામાન્તોદ્ગતશાલિબીજયવસાશ્લેષપ્રહૃષ્યન્મનો- ગોવાહાયતગીતિગર્ભિતદિશો રમ્યાઃ સખે વાસરાઃ ॥

એતે કિં નનુ સત્યમેવ તરવશ્ ચઞ્ચત્પ્રસૂનોત્કરાઃ કિં વા કાનનવાટિકેયમનઘાયસ્યામમી કોકિલાઃ ।
ચિત્રં કુત્ર તિરોહિતા મરુધરા સા યત્ર મે પત્તનં નાનાનિર્ઝરવૈભવં કુત ઇદં સદ્યઃ સમુન્મીલિતમ્ ॥

એતે કૂર્ચકચાઃ સકઙ્કણરણત્કર્ણાટસીમન્તિની- હસ્તાકર્ષણલાલિતાઃ પ્રતિદિનં પ્રાપ્તાઃ પરામુન્નતિમ્ ।
તેઽમી સંપ્રતિ પાપિનાપિતકરભ્રામ્યત્ક્ષુરપ્રાનન- ક્ષુણ્ણાઃ ક્ષોણિતલે પતન્તિ પરિતઃ કૢપ્તાપરાધા ઇવ ॥

એતે કેતકધૂલિધૂસરરુચઃ શીતદ્યુતેરંશવઃ પ્રાપ્તાઃ સંપ્રતિ પશ્ચિમસ્ય જલધેસ્તીરં જરાજર્જરાઃ ।
અપ્યેતે વિકસત્સરોરુહવનીદૃક્પાતસંભાવિતાઃ પ્રાચીરાગમુદીરયન્તિ તરણેસ્ તારુણ્યભાજઃ કરાઃ ॥

એતે કેતકસૂચિસૌરભજુષઃ પૌરપ્રગલ્ભાઙ્ગના- વ્યાલોલાલકવલ્લરીવિલુલનવ્યાજોપભુક્તાનનાઃ ।
કિંચોન્નિદ્રકદમ્બકુડ્મલકુટીધૂલીલુઠત્ષટ્પદ- વ્યૂહવ્યાહૃતિહારિણો વિરહિણઃ કર્ષન્તિ વર્ષાનિલાઃ ॥

એતેઽક્ષ્ણોર્જનયન્તિ કામવિરુજં સીતાવિયોગે ઘના વાતાઃ શીકરિણોઽપિ લક્ષ્મણ દૃઢં સંતાપયન્ત્યેવ મામ્ ।
ઇત્થં વૃદ્ધપરંપરાપરિણતૈર્યસ્મિન્ વચોભિર્મુનીન્ અદ્યાપ્યુન્મનયન્તિ કાનનશુકાઃ સોઽયં ગિરિર્માલ્યવાન્ ॥

એતે ચન્દ્રશિલાસમુચ્ચયમયાશ્ ચન્દ્રાતપપ્રસ્ફુરત્- સર્વાઙ્ગીણપયઃપ્રવૃત્તસરિતો ઝાત્કુર્વતે પર્વતાઃ ।
યેષામુન્મદજાગરૂકશિખિનિ પ્રસ્થે નમેરુસ્થિતાઃ શ્યામા મેઘગભીરગદ્ગદગિરઃ ક્રન્દન્તિ કોયષ્ટયઃ ॥

એતે ચાંશકલાઃ પુંસઃ કૃષ્ણસ્તુ ભગવાન્ સ્વયમ્ ।
ઇન્દ્રારિવ્યાકુલં લોકં મૃડયન્તિ યુગે યુગે ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રયોગાઃ પારદારિકાઃ ।
દેશે દેશે પ્રવર્તન્તે રાજભિઃ સંપ્રવર્તિતાઃ ॥
ન ત્વેવૈતાન્ પ્રયુઞ્જીત રાજા લોકહિતે રતઃ ।
નિગૃહીતારિષડ્વર્ગસ્ તથા વિજયતે મહીમ્ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો દોષાઃ પ્રાદુર્ભવન્ત્યુત ।
નૃપતૌ માર્દવોપેતે હર્ષુલે ચ યુધિષ્ઠિર ॥

એતે ચાપીન્દ્રતુલ્યાઃ ક્ષિતિપતિતનયા ભીમસેનાર્જુનાદ્યાઃ શૂરાઃ સત્યપ્રતિજ્ઞા દિનકરરુચયઃ કેશવેનોપગૂઢાઃ ।
તે દૃષ્ટા પાત્રહસ્તા જગતિ કૃપણવદ્ ભૈક્ષચર્યાનુયાતાઃ કઃ શક્તો ભાલપટ્ટે વિધિકરલિખિતાં કર્મરેખાં પ્રમાર્ષ્ટુમ્ ॥