મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7855-7874

એતસ્માત્ સરસશ્ચિરાય ચલિતં ચક્રેણ ચેતસ્વતા નીરક્ષીરપરીક્ષકેણ સુધિયા હંસેન હા નિર્ગતમ્ ।
નિર્યાતં નિભૃતં કલધ્વનિકૃતા કારણ્ડવેન ક્વચિત્ સાર્ધં કેન કરોતુ સારસયુવા સંભાષણં સવ્યથઃ ॥

એતસ્માદમૃતં સુરૈઃ શતમખેનોચ્ચૈઃશ્રવાઃ સદ્ગુણઃ કૃષ્ણેનાદ્ભુતવિક્રમૈકવસતિર્લક્ષ્મીઃ સમાસાદિતા ।
ઇત્યાદિ પ્રચુરાઃ પુરાતનકથાઃ સર્વેભ્ય એવ શ્રુતા અસ્માભિસ્તુ ન દૃષ્ટમત્ર જલધૌ મિષ્ટં પયોઽપિ ક્વચિત્ ॥

એતસ્માદ્ વિરમેન્દ્રિયાર્થગહનાદાયાસકાદાશ્રયાચ્ શ્રેયોમાર્ગમશેષદુઃખશમનવ્યાપારદક્ષં ક્ષણાત્ ।
શાન્તં ભાવમુપૈહિ સંત્યજ નિજાં કલ્લોલલોલાં ગતિં મા ભૂયો ભજ ભઙ્ગુરાં ભવરતિં ચેતઃ પ્રસીદાધુના ॥

એતસ્માન્ માં કુશલિનમભિજ્ઞાનદાનાદ્ વિદિત્વા મા કૌલીનાદસિતનયને મય્યવિશ્વાસિની ભૂઃ ।
સ્નેહાનાહુઃ કિમપિ વિરહે હ્રાસિનસ્ તે હ્યભોગાદ્ ઇષ્ટે વસ્તુન્યુપચિતરસાઃ પ્રેમરાશીભવન્તિ ॥

એતસ્મિન્ કુસુમે સ્વભાવમહતિ પ્રાયો મહીયઃ ફલં રમ્યં સ્વાદુ સુગન્ધિ શીતલમલં પ્રાપ્તવ્યમિત્યાશયા ।
શાલ્મલ્યાઃ પરિપાકકાલકલનાબોધેન કીરઃ સ્થિતો યાવત્ તત્પુટસંધિનિર્ગતપતત્તૂલં ફલાત્ પશ્યતિ ॥

એતસ્મિન્ ઘનચન્દનાર્દ્રવપુષો નિદ્રાકષાયેક્ષણા લીલાલોલમૃદૂલ્લસદ્ભુજલતાવ્યાજૃમ્ભમાણ્ આ મુહુઃ ।
નિર્ગચ્છન્તિ શનૈરહઃપરિણતૌ મન્દા લતામન્દિરાત્ સ્વેદામ્ભઃકણદન્તુરસ્તનતટાભોગાઃ કુરઙ્ગીદૃશઃ ॥

એતસ્મિન્ ઘનબદ્ધસમ્પદિ વનોત્સઙ્ગે નવાપ્તોષ્મભિઃ સ્વચ્છન્દં ગમિતઃ સુખેન કતિભિઃ કાલો ન દન્તાવલૈઃ ।
ધિગ્ જાતોઽસિ તદાત્ર દગ્ધસમયે દન્તિન્યદા નોદકં નો વૃક્ષા ન તૃણાનિ કેવલમયં દાવાનલઃ ક્રીડતિ ॥

એતસ્મિન્ દાક્ષિણાશાનિલચલિતલતાલીનમત્તાલિમાલ્ આ- પક્ષક્ષોભાવધૂતચ્યુતબહલરજોહ્લાદિહૃદ્યે વસન્તે ।
પ્રેમસ્વેદાર્દ્રબાહુશ્લથવલયરણત્પ્રૌઢસીમન્તિનીનાં મન્દઃ કણ્ઠગ્રહોઽપિ ગ્લપયતિ હૃદયં કિં પુનર્વિપ્રયોગઃ ॥

એતસ્મિન્ દિવસસ્ય મધ્યસમયે વાતોઽપિ ચણ્ડાતપ- ત્રાસેનેવ ન સંચરત્યહિમગોર્બિમ્બે લલાટંતપે ।
કિં ચાન્યત્પરિતપ્તધૂલિલુઠનપ્લોષાસહત્વાદિવ ચ્છાયા દૂરગતાપિ ભૂરુહતલે વ્યાવર્ત્ય સંલીયતે ॥

એતસ્મિન્નધિકપયઃશ્રિયં વહન્ત્યઃ સંક્ષોભં પવનભુવા જવેન નીતાઃ ।
વાલ્મીકેરરહિતરામલક્ષ્મણાનાં સાધર્મ્યં દધતિ ગિરાં મહાસરસ્યઃ ॥

એતસ્મિન્નવદાતકાન્તિનિ કુચદ્વન્દ્વે કુરઙ્ગીદૃશઃ સંક્રાન્તપ્રતિબિમ્બમૈન્દવમિદં દ્વેધા વિભક્તં વપુઃ ।
આનન્દોત્તરલસ્ય પુષ્પધનુષસ્ તત્કાલનૃત્યોત્સવ- પ્રાપ્તિપ્રોદ્યતકાંસ્યતાલયુગલપ્રાયં સમાલોક્યતે ॥

એતસ્મિન્ મદકલમલ્લિકાક્ષપક્ષ- વ્યાધૂતસ્ફુરદુરુદણ્ડપુણ્ડરીકાઃ ।
બાષ્પામ્ભઃપરિપતનોદ્ગમાન્તરાલે દૃશ્યન્તામવિરહિતશ્રિયો વિભાગાઃ ॥

એતસ્મિન્ મદજર્જરૈરુપચિતે કમ્બૂરવાડમ્બરૈઃ સ્તૈમિત્યં મનસો દિશત્યનિભૃતં ધારારવે મૂર્ચ્છતિ ।
ઉત્સઙ્ગે કકુભો નિધાય રસિતૈરમ્ભોમુચાં ઘોરયન્ મન્યે મુદ્રિતચન્દ્રસૂર્યનયનં વ્યોમાપિ નિદ્રાયતે ॥

એતસ્મિન્ મરુમણ્ડલે પરિચલત્કલ્લોલકોલાહલ- ક્રીડત્કઙ્કમપઙ્કમઙ્કવિલસન્નિઃશઙ્કમત્સ્ય્ અવ્રજમ્ ।
કેનેદં વિકસત્કુશેશયકુટીકોણક્વણત્ષટ્પદં શ્રેણિપ્રીણિતપાન્થમુજ્જ્વલજલં ચક્રે વિશાલં સરઃ ॥

એતસ્મિન્ મૃગયાં ગતેઽપિ ધનુષા બાણે સમારોપિતેઽપ્ય્ આકર્ણાન્તગતેઽપિ મુષ્ટિવિગતેઽપ્યેનાઙ્ગલગ્નેઽપિ ચ ।
ન ત્રસ્તં ન પલાયિતં ન ચલિતં નોત્કણ્ઠિતં નોત્પ્લુતં મૃગ્યા યદ્ વશિનં કરોતિ દયિતં કામોઽયમિત્યાશયા ॥

એતસ્મિન્ વનમાર્ગભૂપરિસરે સૌન્દર્યમુદ્રાઙ્કિતઃ પ્રોદ્યદ્ભિઃ ફલપત્રપુષ્પનિવહૈશ્ ચૂતઃ સ એકઃ પરમ્ ।
યં વીક્ષ્ય સ્મિતવક્ત્રમુદ્ગતમહાસંતોષમુલ્લાસિત- સ્ફારોત્કણ્ઠમકુણ્ઠિતક્રમમમી ધાવન્તિ પાન્થવ્રજાઃ ॥

એતસ્મિન્ વિજને વનેઽતનુતરુચ્છન્નાવકાશે સુખં તિષ્ઠામીતિ તવ દ્વિષામધિપતિર્યાવદ્ વિધત્તે મતિમ્ ।
તાવત્ તત્ર નિપાતિતં ભુવિ ભવન્નામાઙ્કસેલ્લાહતં દૃષ્ટ્વા કેસરિણઃ કરઙ્કમસમત્રાસો મુહુર્મુર્ચ્છતિ ॥

એતસ્મિન્ વિપિને મયા બલવતા નાજ્ઞાપિતાઃ કે મૃગાઃ કસ્મૈ વા ન ફલં વિકીર્ણમુચિતં રોષસ્ય તોષસ્ય ચ ।
સોઽહં મૂષકમદ્ય બન્ધનગુણચ્છેદાર્થમભ્યર્થયે નાસ્થાં સોઽપિ કરોતિ દગ્ધહૃદયં દ્વેધા ન કિં ભિદ્યતે ॥

એતસ્મિન્ વિપુલે પ્લવંગમકુલે જાતો ગુણૈરગ્રણીર્ એકઃ ક્વાપિ કપિઃ સ કોઽપિ મરુતાં વન્દ્યો મરુન્નન્દનઃ ।
કેલિપ્રાઙ્ગણવાપિકાવદભવદ્ યસ્યામ્ભસાં ભર્તરિ દ્રાક્કલ્લોલવિકારકલ્પિતજગત્કમ્પેઽપિ ઝમ્પારસઃ ॥

એતસ્મિન્ સરસિ પ્રસન્નપયસિ પ્રાણત્રુટત્તાલુના કિંકોલાહલડમ્બરેણ ખલુ રે મણ્ડૂક મૂકીભવ ।
ઉન્મીલન્નયનાવલીદલચલલ્લક્ષ્મીરણન્નૂપુર- વ્યાહારપ્રતિવાદિનઃ પ્રતિદિનં પ્રેષન્તિ હંસસ્વનાઃ ॥