મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7694-7713

એકૈકશોઽપિ નિઘ્નન્તિ વિષયા વિષસંનિભાઃ ।
ક્ષેમી તુ સ કથં નુ સ્યાદ્ યઃ સમં પઞ્ચ સેવતે ॥

એકૈકશો યુવજનં વિલઙ્ઘમાનાક્ષનિકરમિવ તરલા ।
વિશ્રામ્યતિ સુભગ ત્વામ્ અઙ્ગુલિરાસાદ્ય મેરુમિવ ॥

એકૈકશો વિનિઘ્નન્તિ વિષયા વિષસંનિભાઃ ।
કિં પુનઃ પઞ્ચ મિલિતાઃ ન કથં નાશયન્તિ હિ ॥

એકૈકસ્ય યદાદાય પુષ્પસ્ય મધુ સંચિતમ્ ।
કિંચિન્ મધુકરીવર્ગૈસ્ તદપ્યશ્નન્તિ નિર્ઘૃણાઃ ॥

એકૈકસ્ય શરસ્યૈવ ચતુષ્પક્ષાણિ યોજયેત્ ।
ષડઙ્ગુલપ્રમાણેન પક્ષચ્છેદં ચ કારયેત્ ॥

એકૈકસ્યોપકારસ્ય પ્રાણાન્ દાસ્યામિ તે કપે ।
પ્રત્યહં ક્રિયમાણસ્ય શેષસ્ય ઋણિનો વયમ્ ॥

એકૈકાતિશયાલવઃ પરગુણજ્ઞાનૈકવૈજ્ઞાનિકાઃ સન્ત્યેતે ધનિકાઃ કલાસુ સકલાસ્વાચાર્યચર્યાચણાઃ ।
અપ્યેતે સુમનોગિરાં નિશમનાદ્ બિભ્યત્યહો શ્લાઘયા ધૂતે મૂર્ધનિ કુણ્ડલે કષણતઃ ક્ષીણે ભવેતામિતિ ॥

એકૈકોઽસંખ્યજીવાનાં ઘાતતો મધુનઃ કણઃ ।
નિષ્પદ્યતે યતસ્તેન મધ્વશ્નાતિ કથં બુધઃ ॥

એકૈવ કવિતા પુંસાં ગ્રામાયાશ્વાય હસ્તિને ।
અન્તતોઽન્નાય વસ્ત્રાય તામ્બૂલાય ચ કલ્પતે ॥

એકૈવ કાચિન્ મહતામવસ્થા સૂક્ષ્માણિ વસ્ત્રાણ્યથવા ચ કન્થા ।
કરાગ્રલગ્નાભિનવા ચ બાલા ગઙ્ગાતરઙ્ગેષ્વથવાક્ષમાલા ॥

એકૈવ દણ્ડનીતિસ્ તુ વિદ્યેત્યૌશનસાઃ સ્થિતાઃ ।
તસ્યાં હિ સર્વવિદ્યાનામ્ આરમ્ભાઃ સંપ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

એકૈવ સંગમે બાલા વિયોગે તન્મયં જગત્ ।
કૃતોપકાર એવાયં વિયોગઃ કેન નિન્દ્યતે ॥

એકૈવ સામૃતમયી સુતરામનર્ઘ્યા કાપ્યસ્ત્યસૌ હિમકરસ્ય કલા યયૈવ ।
આરોપિતો ગુણવિદા પરમેશ્વરેણ ચૂડામણૌ ન ગણિતોઽસ્ય કલઙ્કદોષઃ ॥

એકૈવ સાર્થકા ચિન્તા ધર્મસ્યાર્થે વિચિન્ત્યતે ।
દ્વિતીયા સાર્થકા ચિન્તા યોગિનાં ધર્મનન્દિની ॥

એકૈશ્વર્યે સ્થિતોઽપિ પ્રણતબહુફલે યઃ સ્વયં કૃત્તિવાસાઃ કાન્તાસંમિશ્રદેહોઽપ્યવિષયમનસાં યઃ પરસ્તાદ્ યતીનામ્ ।
અષ્ટાભિર્યસ્ય કૃત્સ્નં જગદપિ તનુભિર્બિભ્રતો નાભિમાનઃ સન્માર્ગાલોકનાય વ્યપનયતુ સ વસ્ તામસીં વૃત્તિમીશઃ ॥

એકો ગિરિશઃ સ્વામી ગણતા તુલ્યૈવ વલ્લભત્વં ચ ।
કિં કુર્મઃ કર્મગતૌ શુષ્યતિ ભૃઙ્ગી વિનાયકઃ પીનઃ ॥

એકો ગોત્રે પુમાન્ પ્રોક્તઃ પ્રાક્તનૈઃ સ્વકુટુમ્બભૃત્ ।
એકોઽપ્યનેકઃ પુરુષઃ પરેષાં ભરણક્ષમઃ ॥

એકો જયતિ સદ્વૃત્તઃ કિં પુનર્દ્વૌ સુસંહતૌ ।
કિં ચિત્રં યદિ તન્વઙ્ગ્યાઃ સ્તનાભ્યાં નિર્જિતં જગત્ ॥

એકો જીવો બહવો દેહા એકં તત્ત્વં બહવો મોહાઃ ।
એકા વિદ્યા બહુપાષણ્ડા વિબુધૈઃ ક્રિયતે કિમિતિ વિતણ્ડા ॥

એકોદરસમુદ્ભૂતા એકનક્ષત્રજાતકાઃ ।
ન ભવન્તિ સમાઃ શીલે યથા બદરકણ્ટકાઃ ॥