મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7574-7593

એકસ્મિન્ વિનિપાતિતેઽપિ શિરસિ ક્રોધોપશાન્તિઃ કુતઃ કિંતુ સ્વાનુનયાય મૂર્ધનિધનં દૃષ્ટં ન યત્રારિણા ।
ત્વત્તો મૂર્ધબહુત્વતઃ ફલમિદં સમ્યઙ્ મયા લભ્યતે છિન્નં છિન્નમવેક્ષ્ય રાક્ષસપતે સ્વં દુર્નયં જ્ઞાસ્યસિ ॥

એકસ્મૈ પૂર્ણમન્યસ્મૈ કૃશં તુલ્યગુણોદયે ।
ભેદાદ્ યદર્પિતં રાગદ્વેષદાનેન તેન કિમ્ ॥

એકસ્ય કર્મ સંવીક્ષ્ય કરોત્યન્યોઽપિ ગર્હિતમ્ ।
ગતાનુગતિકો લોકો ન લોકઃ પારમાર્થિકઃ ॥

એકસ્ય જન્મનોઽર્થે મૂઢાઃ કુર્વન્તિ યાનિ પાપાનિ ।
જનયન્તિ તાનિ દુઃખં તેષાં જન્માન્તરસહસ્રમ્ ॥

એકસ્ય તસ્ય મન્યે ધન્યામભ્યુન્નતિં જલધરસ્ય ।
વિશ્વં સશૈલકાનનમ્ આનનમાલોકતે યસ્ય ॥

એકસ્ય દુઃખસ્ય ન યાવદન્તં ગચ્છામ્યહં પારમિવાર્ણવસ્ય ।
તાવદ્ દ્વિતીયં સમુપસ્થિતં મે છિદ્રેષ્વનર્થા બહુલીભવન્તિ ॥

એકસ્ય વિશ્વપાપેન તાપેઽનન્તે નિમજ્જતઃ ।
કઃ શ્રૌતસ્યાત્મનો ભીરો ભારઃ સ્યાદ્ દુરિતેન તે ॥

એકસ્ય સૃષ્ટિઃ પરમેશ્વરસ્ય ભિન્ના ચતુર્ધા વિનિયોગકાલે ।
ભોગે ભવાની સમરેષુ દુર્ગા કોપેષુ કાલી પુરુષેષુ વિષ્ણુઃ ॥

એકસ્ય હિ પ્રસાદેન કૃત્સ્નો લોકઃ પ્રસીદતિ ।
વ્યાકુલેનાકુલઃ સર્વો ભવતીતિ વિનિશ્ચયઃ ॥

એકસ્યાપિ ન યઃ શક્તો મનસઃ સન્નિબર્હણે ।
મહીં સાગરપર્યન્તાં કથં નુ સ વિજેષ્યતે ॥

એકસ્યાપિ મનોભુવસ્તદબલાપાઙ્ગૈર્જગન્નિર્જયે કામં નિહ્નુતસર્વવિસ્મયરસવ્યક્તિપ્રકારા વયમ્ ।
યસ્ત્વેનં સબલં ચ જેતુમભિતસ્તત્કમ્પમાત્રં ભ્રુવોર્ નારેભે સુગતસ્તુ તદ્ગુણકથા સ્તમ્ભાય નઃ કેવલમ્ ॥

એકસ્યાપ્યતિથેરન્નં યઃ પ્રદાતું ન શક્તિમાન્ ।
તસ્યાનેકપરિક્લેશે ગૃહે કિં વસતઃ ફલમ્ ॥

એકસ્યાયમુદેતિ મૂર્ધનિ ગિરેરન્યસ્ય ચૈવ ક્રમાદ્ અસ્તં યાતિ કલાનિધિસ્તદુભયોરસ્તઃ પ્રશસ્તોઽચલઃ ।
કો નામોદયિનં કરોતિ ન શિરોમાણિક્યમસ્તં પુનર્ યાતં યઃ કુરુતે ભવાનિવ સ દુષ્પ્રાપોઽયમુચ્ચૈઃશિરાઃ ॥

એકસ્યાર્થાય યો હન્યાદ્ આત્મનો વા પરસ્ય વા ।
બહૂન્ વૈ પ્રાણિનોઽથૈકં ભવેત્ તસ્યેહ પાતકમ્ ॥

સુખમેધન્તિ બહવો યસ્મિંસ્તુ નિહતે સતિ ।
તસ્મિન્ હતે નાસ્તિ ભદ્રે પાતકં નોપપાતકમ્ ॥

એકસ્યાસ્તપનકરૈઃ કરાલિતાયા બિભ્રાણઃ સપદિ સિતોષ્ણવારણત્વમ્ ।
સેવાયૈ વદનસરોજનિર્જિતશ્રીર્ આગત્ય પ્રિયમિવ ચન્દ્રમાશ્ ચકાર ॥

એકસ્યૈવ ન પર્યાપ્તમ્ અસ્તિ યદ્ બ્રહ્મકોશજમ્ ।
આશયા વર્દ્ધિતસ્યાસ્તિ તસ્યાલ્પમપિ પૂર્તિકૃત્ ॥

એકાં કૃત્વા તનુમનુપમાં ચન્દ્રચૂડેન સાર્ધં યસ્ ત્યક્તોઽર્ધઃ સતતવિરહક્લેશભાગી ભવાન્યા ।
તેનાઙ્ગાનાં રચિતમુચિતં સંવિભક્તેન કર્તું નૂનં દૂનાં તનુતનુલતાં નિર્મમે તાં વિરિઞ્ચિઃ ॥

એકાકિના તપો દ્વાભ્યાં પઠનં ગાયનં ત્રિભિઃ ।
ચતુર્ભિર્ગમનં ક્ષેત્રં પઞ્ચભિર્બહુભી રણઃ ॥

એકાકિના ન ગન્તવ્યં યદિ કાર્યશતં ભવેત્ ।
એકકુક્કુટમાત્રેણ બ્રાહ્મણઃ પરિરક્ષિતઃ ॥