મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7553-7573

એકસાર્થપ્રયાતાનાં સર્વેષાં તત્ર ગામિનામ્ ।
યસ્ય કાલઃ પ્રયાત્યગ્રે તત્ર કા પરિદેવના ॥

એકસુકૃતેન દુષ્કૃત- શતાનિ યે નાશયન્તિ તે સેવ્યાઃ ।
ન ત્વેકદોષજનિતો યેષાં કોપઃ કૃતશતઘ્નઃ ॥

એકસ્તપો દ્વિરધ્યાયી ત્રિભિર્ગીતં ચતુઃ પથમ્ ।
સપ્ત પઞ્ચ કૃષીણાં ચ સઙ્ગ્રામો બહુભિર્જનૈઃ ॥

એકસ્ત્રિધા હૃદિ સદા વસસિ સ્મ ચિત્રં યો વિદ્વિષાં ચ વિદુષાં ચ મૃગીદૃશાં ચ ।
તાપં ચ સંમદરસં ચ રતિં ચ તન્વન્ શૌર્યોષ્મણા ચ વિનયેન ચ લીલયા ચ ॥
એકસ્ત્રેધા નયસુનિપુણૈર્યોગિભિઃ સેવકૈર્વા નિર્બાધં યઃ સપદિ વિદિતો ભાતિ સર્વસ્વરૂપઃ ।
સોઽયં નન્દવ્રજમુપગતઃ સાકમાભીરવૃન્દૈર્ વૃન્દારણ્યે વિહરતિ પરાનન્દભૂતિર્મુકુન્દઃ ॥

એકસ્ત્વં ગહનેઽસ્મિન્ કોકિલ ન કલં કદાચિદપિ કુર્યાઃ ।
સાજાત્યશઙ્કયામી ન ત્વાં નિઘ્નન્તિ નિર્દયાઃ કાકાઃ ॥

એકસ્ત્વં મરુભૂરુહેન્દ્ર વિતતૈઃ શાખાશતૈરઞ્ચિતઃ પુષ્પ્યત્પુષ્પફલાન્વિતૈરમૃદિતૈર્ જીવ્યાઃ સહસ્રં સમાઃ ।
અશ્રાન્તં શ્રમરુગ્ણપાન્થજનતાસર્વાર્થનિર્વાહણં કસ્ત્વાં સાત્ત્વિકમન્તરેણ ભુવનં નિર્માતુ ધર્માશયઃ ॥

એકસ્ત્વમાવહસિ જન્મનિ સંક્ષયે ચ ભોક્તું સ્વયં સ્વકૃતકર્મફલાનુબન્ધમ્ ।
અન્યો ન જાતુ સુખદુઃખવિધૌ સહાયઃ સ્વાજીવનાય મિલિતં વિટપેટકં તે ॥

એકસ્થં જીવિતેશે ત્વયિ સકલજગત્સારમાલોકયામઃ શ્યામે ચક્ષુસ્તવાસ્મિન્ વપુષિ નિવિશતે નાલ્પપુણ્યસ્ય પુંસઃ ।
કસ્યાન્યત્રામૃતેઽસ્મિન્ રતિરતિવિપુલા દૃષ્ટિરેવામૃતં તે દૈત્યૈરિત્યુચ્યમાનો મુનિભિરપિ હરિઃ સ્ત્રૈણરૂપોઽવતાદ્ વઃ ॥

એકસ્માદ્ વૃક્ષાદ્ યજ્ઞપાત્રાણિ રાજન્ સ્રુક્ ચ દ્રોણી વોઢની પીડની ચ ।
એતદ્ રાજન્ બ્રુવતો મે નિબોધ એકસ્માત્ પુરુષાજ્ જાયતેઽસચ્ચ સચ્ચ ॥

એકસ્મિઞ્ જનિરાવયોઃ સમજનિ સ્વચ્છે સરોવારિણિ ભ્રાતઃ કાચિદિહૈવ કાનિચિદહાન્યત્ર વ્યતીતાનિ નૌ ।
લબ્ધં તામરસ ત્વયા મૃગદૃશાં લીલાવતંસાસ્પદં શૈવાલં વિલુઠામિ પામરવધૂપાદાહતે પાથસિ ॥

એકસ્મિઞ્ શયને પરાઙ્ગુખતયા વીતોત્તરં તામ્યતોર્ અન્યોન્યસ્ય હૃદિ સ્થિતેઽપ્યનુનયે સંરક્ષતોર્ગૌરવમ્ ।
દમ્પત્યોઃ શનકૈરપાઙ્ગવલનાન્ મિશ્રીભવચ્ચક્ષુષોર્ ભગ્નો માનકલિઃ સહાસરભસવ્યાવૃત્તકણ્ઠગ્રહઃ ॥

એકસ્મિઞ્ શયને વિપક્ષરમણીનામગ્રહે મુગ્ધયા સદ્યઃકોપપરાઙ્મુખગ્લપિતયા ચાટૂનિ કુર્વન્નપિ ।
આવેગાદવધીરિતઃ પ્રિયતમસ્ તૂષ્ણીં સ્થિતસ્ તત્ક્ષણં મા ભૂત્ સુપ્ત ઇવેત્યમન્દવલિતગ્રીવં પુનર્વીક્ષિતઃ ॥

એકસ્મિઞ્ શયને સરોરુહદૃશોર્વિજ્ઞાય નિદ્રાં તયોર્ એકાં પલ્લવિતાવગુણ્ઠનપટામુત્કન્ધરો દૃષ્ટવાન્ ।
અન્યસ્યાઃ સવિધં સમેત્ય નિભૃતવ્યાલોલહસ્તાઙ્ગુલિ- વ્યાપારૈર્વસનાઞ્ચલં ચપલયન્ સ્વાપચ્યુતિં ક્લિપ્તવાન્ ॥

એકસ્મિન્ દિવસે મયા વિચરતા પ્રાપ્તઃ કથંચિન્ મણિર્ મૂલ્યં યસ્ય ન વિદ્યતે ભવતિ ચેત્ પૃથ્વી સમસ્તા તતઃ ।
સોઽયં દૈવવશાદભૂદતિતરાં કાચોપમઃ સામ્પ્રતં કિં કુર્મઃ કમુપાસ્મહે ક્વ સ સુહૃદ્ યસ્યૈતદાવેદ્યતે ॥

એકસ્મિન્નપ્યતિક્રાન્તે દિને ધર્મવિવર્જિતે ।
દસ્યુભિર્મુષિતસ્યેવ હૃદયં દહ્યતે ચિરમ્ ॥

એકસ્મિન્ નયને ભૃશં તપતિ યઃ કાલે સ દાહક્રમો યેનાતન્યત યત્પ્રકાશસમયે નૈશં પદં દુર્લભમ્ ।
સવ્યોમાવયવસ્ય યસ્ય વિદિતા લોકે પ્રકાશસ્થિતિઃ શ્રીસૂર્યઃ ક્ષણસેવિતોઽપિ હિ મહાદેવઃ સ નસ્ત્રાયતામ્ ॥

એકસ્મિન્નેવ જાયેતે કુલે ક્લીબમહારથૌ ।
ફલાફલવતી શાખે યથૈકસ્મિન્ વનસ્પતૌ ॥

એકસ્મિન્ મલયાચલે બહુવિધૈઃ કિં તૈરકિંચિત્કરૈઃ કાકોલૂકકપોતકોકિલકુલૈરેકોઽપિ પાર્શ્વસ્થિતઃ ।
કેકી કૂજતિ ચેત્ તદા વિઘટિતવ્યાલાવલીબન્ધનઃ સેવ્યઃ સ્યાદિહ સર્વલોકમનસામાનન્દનશ્ ચન્દનઃ ॥

એકસ્મિન્ યત્ર નિધનં પ્રાપિતે દુષ્ટકારિણિ ।
બહૂનાં ભવતિ ક્ષેમં તસ્ય પુણ્યપ્રદો વધઃ ॥

એકસ્મિન્ વિજિતે ચિત્તે વિજિતં સકલં જગત્ ।
અજિતે તુ પુનસ્તસ્મિન્ ન પુત્રોઽપિ વિનિર્જિતઃ ॥