મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7432-7451

એકઃ સંગ્રામરિઙ્ગત્તુરગખુરરજોરાજિભિર્નષ્ટદૃષ્ટિર્ દિગ્યાત્રાજૈત્રમત્તદ્વિરદભરનમદ્ભૂમિભગ્નસ્ તથાન્યઃ ।
વીરાઃ કે નામ તસ્માત્ ત્રિજગતિ ન યયુઃ ક્ષીણતાં કાણકુબ્જ- ન્યાયાદેતેન મુક્તાવભયમભજતાં વાસવો વાસુકિશ્ચ ॥

એકઃ સંપન્નમશ્નાતિ વસ્તે વાસશ્ચ શોભનમ્ ।
યોઽસંવિભજ્ય ભૃત્યેભ્યઃ કો નૃશંસતરસ્ તતઃ ॥

એકઃ સંપ્રતિ પાકશાસનપુરીપીયૂષસત્ત્રી પુરઃ પારક્યં તમસામસૌ કુમુદિનીચૈતન્યચિન્તામણિઃ ।
માનોચ્ચાટનકાર્મણં મૃગદૃશાં દેવો નભોઽમ્ભોનિધૌ પશ્યોદઞ્ચતિ પઞ્ચબાણવણિજો યાત્રાવહિત્રં શશી ॥

એકઃ સ એવ જીવતિ સ્વહૃદયશૂન્યોઽપિ સહૃદયો રાહુઃ ।
યઃ સકલલઘિમકારણમ્ ઉદરં ન બિભર્તિ દુષ્પૂરમ્ ॥

એકઃ સ એવ તેજસ્વી સૈહિકેયઃ સુરદ્વિષામ્ ।
શિરોમાત્રાવશેષેણ જીયન્તે યેન શત્રવઃ ॥

એકઃ સ એવ પરિપાલયતાજ્જગન્તિ ગૌરીગિરીશચરિતાનુકૃતિં દધાનઃ ।
આભાતિ યો દશનશૂન્યમુખૈકદેશ- દેહાર્ધહારિતવધૂક ઇવૈકદન્તઃ ॥

એકઃ સકલજનાનાં હૃદયેષુ કૃતાસ્પદો મદઃ શત્રુઃ ।
યેનાવિષ્ટશરીરો ન શૃણોતિ ન પશ્યતિ સ્તબ્ધઃ ॥

એકઃ સખા પ્રિયો ભૂય ઉપકારી ગુણાન્વિતઃ ।
હન્તવ્યઃ સ્ત્રીનિમિત્તેન કષ્ટમાપતિતં મમ ॥

એકઃ સ વ્યસની પુમાનચરમૈર્નિઃશ્વાસવાતૈઃ સમં હા મે સા દયિતેતિ યસ્ય વદતઃ પ્રાણાઃ સમં નિર્ગતાઃ ।
અન્યે તુ વ્યસનં ક્ષિપન્તિ પશવઃ કાન્તાવિયોગોદ્ભવૈશ્ ચિન્તાગ્લાનિવિષાદદૈન્યજનિતૈર્બાષ્પૈરનાહારિણઃ ॥

એકઃ સુધાંશુર્ન કથંચન સ્યાત્ તૃપ્તિક્ષમસ્ત્વન્નયનદ્વયસ્ય ।
ત્વલ્લોચનાસેચનકસ્તદસ્તુ નલાસ્યશીતદ્યુતિસદ્વિતીયઃ ॥

એકઃ સ્તનસ્તુઙ્ગતરઃ પરસ્ય વાર્તામિવ પ્રષ્ટુમગાન્ મુખાગ્રમ્ ।
યસ્યાઃ પ્રિયાર્ધસ્થિતિમુદ્વહન્ત્યાઃ સા પાતુ વઃ પર્વતરાજપુત્રી ॥

એકઃ સ્થિતોઽન્તઃ પ્રાપ્તોઽન્યઃ પરસ્યાદ્યૈવ દુર્ગ્રહઃ ।
કિં કરોમીતિ જનનીં પૃચ્છન્તીષ્વપરાસુ ચ ॥

એકઃ સ્વાદુ ન ભુઞ્જીત એકશ્ચાર્થાન્ ન ચિન્તયેત્ ।
એકો ન ગચ્છેદધ્વાનં નૈકઃ સુપ્તેષુ જાગૃયાત્ ॥

એક એવ ખગો માની વને વસતિ ચાતકઃ ।
પિપાસિતો વા મ્રિયતે યાચતે વા પુરંદરમ્ ॥

એક એવ ખગો માની સુખં જીવતિ ચાતકઃ ।
અર્થિત્વં યાતિ શક્રસ્ય ન નીચમુપસર્પતિ ॥

એક એવ ચરેદ્ ધર્મં નાસ્તિ ધર્મે સહાયતા ।
કેવલં વિધિમાસાદ્ય સહાયઃ કિં કરિષ્યતિ ॥

એક એવ દમે દોષો દ્વિતીયો નોપપદ્યતે ।
યદેનં ક્ષમયા યુક્તમ્ અશક્તં મન્યતે જનઃ ॥

એતસ્ય તુ મહાપ્રાજ્ઞ દોષસ્ય સુમહાન્ ગુણઃ ।
ક્ષમાયાં વિપુલા લોકાઃ સુલભા હિ સહિષ્ણુના ॥

એક એવ ન ભુઞ્જીયાદ્ યદિચ્છેચ્ શુભમાત્મનઃ ।
દ્વિત્રિભિર્બન્ધુભિઃ સાર્ધં ભોજનં કારયેન્ નરઃ ॥

એક એવ પદાર્થસ્તુ ત્રિધા ભવતિ વીક્ષિતઃ ।
કુણપં કમિની માંસં યોગિભિઃ કામિભિઃ શ્વભિઃ ॥