મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7392-7411

એકં ચિત્રમતીવ દૃષ્ટમિહ યન્નાલોકિતં ન શ્રુતં કિં કસ્મૈ કથયામિ કસ્ય મનસિ સ્યાદ્ વા મમ પ્રત્યયઃ ।
એકસ્મિન્ કનકસ્ય દામ્નિ સરસીમૈલિન્દમત્તદ્વિપ- જ્યોત્સ્નાચન્દ્રચકોરચક્રચમરીવાલાશ્ ચમત્કુર્વતે ॥

એકં જીવનમૂલં ચઞ્ચલમપિ તાપયન્તમપિ સતતમ્ ।
અન્તર્વહતિ વરાકી સા ત્વાં નાસેવ નિઃશ્વાસમ્ ॥

એકં દન્તચ્છદસ્ય સ્ફુરતિ જપવશાદર્ધમન્યત્ પ્રકોપાદ્ એકઃ પાણિઃ પ્રણન્તું શિરસિ કૃતપદઃ ક્ષેપ્તુમન્યસ્ તમેવ ।
એકં ધ્યાનાન્નિમીલત્યપરમવિષહં વીક્ષિતું ચક્ષુરિત્થં તુલ્યાનિચ્છાપિ વામા તનુરવતુ સ વો યસ્ય સંધ્યાવસાને ॥

એકં દૃષ્ટ્વા શતં દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા પઞ્ચશતાન્યપિ ।
અતિલોભો ન કર્તવ્યશ્ ચક્રં ભ્રમતિ મસ્તકે ॥
એકં દ્વિજં ચ સ્પૃહણીયવાચં મત્તદ્વિરેફં ચ મધુઃ પુપોષ ।
સતો ગુણાનપ્યસતોઽપિ દોષાન્ જાત્યા વિહીનો ન વિવેક્તુમીષ્ટે ॥

એકં ધામ શમીષુ લીનમપરં સૂર્યોપલજ્યોતિષાં વ્યાજાદદ્રિષુ ગૂઢમન્યદુદધૌ સંગુપ્તમૌર્વાયતે ।
ત્વત્તેજસ્તપનાંશુમાંસલસમુત્તાપેન દુર્ગં ભયાદ્ વાર્ક્ષં પાર્વતમૌદકં યદિ યયુસ્તેજાંસિ કિં પાર્થિવાઃ ॥

એકં ધ્યાનનિમીલનાન્મુકુલિતપ્રાયં દ્વિતીયં પુનઃ પાર્વત્યા વદનામ્બુજસ્તનભરે શૃઙ્ગારભાવાલસમ્ ।
અન્યદ્ દૂરવિકૃષ્ટચાપમદનક્રોધાનલોદ્દીપિતં શંભોર્ભિન્નરસં સમાધિસમયે નેત્રત્રયં પાતુ વઃ ॥

એકં નામ જડાત્મકસ્ય મુષિતં લાવણ્યમિન્દોસ્ તયા નેત્રાભ્યામસિતોત્પલસ્ય ચ રુચિઃ પ્રાયેણ તન્નો મૃષા ।
નો જાનાતિ હૃતામસૌ પદગતિં મત્તો વરાકઃ કરી તન્વઙ્ગ્યા વિદતોઽપિ યન્મમ હૃતં ચેતસ્ તદત્યદ્ભુતમ્ ॥

એકં ભૂમિપતિઃ કરોતિ સચિવં રાજ્યે પ્રમાણં યદા તં મોહાચ્ શ્રયતે મદઃ સ ચ મદાલસ્યેન નિર્વિદ્યતે ।
નિર્વિણ્ણસ્ય પદં કરોતિ હૃદયે તસ્ય સ્વતન્ત્રસ્પૃહા સ્વાતન્ત્ર્યસ્પૃહયા તતઃ સ નૃપતેઃ પ્રાણાનભિદ્રુહ્યતિ ॥

એકં મહિષશિરઃસ્થિતમ્ અપરં સાનન્દસુરગણપ્રણતમ્ ।
ગિરિદુહિતુઃ પદયુગલં શોણિતમણિરાગરઞ્જિતં જયતિ ॥

એકં મિત્રં ભજતે માસેનેન્દુઃ સ્વયં ક્ષયં ગચ્છન્ ।
મિત્રશતાનિ ભજંસ્ત્વં પ્રતિક્ષણં વૃદ્ધિમુપયાસિ ॥

એકં મિત્રં ભૂપતિર્વા યતિર્વા એકા ભાર્યા સુન્દરી વા દરી વા ।
એકં શાસ્ત્રં વેદમધ્યાત્મકં વા એકો દેવઃ કેશવો વા જિનો વા ॥

એકં લિઙ્ગં પ્રમદા- હૃદયં વિદધાતિ જર્જરં સહસા ।
તેષાં ષટ્કં યેષાં અન્તર્ગૂઢં ન તે કથં પશવઃ ॥

એકં વદતિ મનો મમ યામિ ન યામીતિ હૃદયમપરં મે ।
હૃદયદ્વયમુચિતં તવ સુન્દરિ હૃતકાન્તચિત્તાયાઃ ॥

એકં વસ્તુ દ્વિધા કર્તું બહવઃ સન્તિ ધન્વિનઃ ।
ધન્વી સ માર એવૈકો દ્વયોરૈક્યં કરોતિ યઃ ॥

એકં વસ્તુ યદસ્તિ વિશ્વજનતાનન્દપ્રમોદાત્મકં સત્યં તત્ત્વમસીતિ વાક્યમખિલં ત્વય્યેવ વિશ્રામ્યતિ ।
ત્વામાકર્ણ્ય ન કિંચિદન્યદવનીશૃઙ્ગાર ભો મન્યતે ત્વય્યાપ્તે જનકાદિકીર્તિજનકે કિં જ્ઞાનમીમાંસયા ॥

એકં વા કુપિતપ્રિયાપ્રણયિનીં કૃત્વા મનોનિર્વૃતિં તિષ્ઠામો નિજચારુપીવરકુચક્રીડારસાસ્વાદને ।
અન્યદ્ વા સુરસિન્ધુસૈકતતટીદર્ભાષ્ટકસ્રસ્તર- સ્થાને બ્રહ્મપદં સમાહિતધિયો ધ્યાયન્ત એવાસ્મહે ॥

એકં વિષરસો હન્તિ શસ્ત્રેણૈકશ્ચ વધ્યતે ।
સરાષ્ટ્રં સપ્રજં હન્તિ રાજાનં મન્ત્રવિસ્રવઃ ॥

એકં વૈ સેવતે નિત્યમ્ અન્યં ચેતસિ રોચતે ।
પુરુષાણામલાભેન નારી ચૈવ પતિવ્રતા ॥

એકં સંદિગ્ધયોસ્તાવદ્ ભાવિ તત્રેષ્ટજન્મનિ ।
હેતુમાહુઃ સ્વમન્ત્રાદીન્ અસઙ્ગાનન્યથા વિટાઃ ॥

એકં સાગરતીરનીરનિકરસ્ફારાઞ્જલિક્ષાલિતૈઃ પુષ્પૈરચ્યુતપૂજનં નિજકરવ્યાપારસંપાદિતૈઃ ।
નો ચેન્ મઞ્જુલમાલતીદલલસત્ખટ્વાર્ચિતે મન્દિરે કાન્તાતુઙ્ગનિતમ્બબિમ્બસુરતક્રીડારસૈઃ સ્થીયતે ॥