મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7372-7391

ઋતેન જીવેદનૃતેન જીવેન્ મિતેન જીવેત્ પ્રમિતેન જીવેત્ ।
સત્યાનૃતાભ્યામથવાપિ જીવેત્ શ્વવૃત્તિમેકાં પરિવર્જયેત્ તુ ॥

ઋતે નિયોગાત્ સામર્થ્યમ્ અવબોદ્ધું ન શક્યતે ।
સહસા વિનિયોગો હિ દોષવાન્ પ્રતિભાતિ મે ॥

ઋતે યદર્થં પ્રણયાદ્ રક્ષ્યતે યચ્ચ રક્ષતિ ।
પૂર્વોપચિતસંબન્ધં તન્ મિત્રં નિત્યમુચ્યતે ॥

ઋતે સેનાપ્રણેતારં પૃતના સુમહત્યપિ ।
દીર્યતે યુદ્ધમાસાદ્ય પિપીલિકપુટં યથા ॥

ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યાઃ શિષ્યાઃ સંબન્ધિબાન્ધવાઃ ।
સર્વે પૂજ્યાશ્ચ માન્યાશ્ચ શ્રુતવૃત્તોપસંહિતાઃ ॥

ઋદ્ધિમાન્ રાક્ષસો મૂઢશ્ ચિત્રમ્ નાસૌ યદુદ્ધતઃ ।
કો વા હેતુરનાર્યાણાં ધર્મ્યે વર્ત્મનિ વર્તિતુમ્ ॥

... ... ... ... ... ... ।
ઋદ્ધિયુક્તા હિ પુરુષા ન સહન્તે પરસ્તવમ્ ॥

ઋષભોઽત્ર ગીયત ઇતિ શ્રુત્વા સ્વરપારગા વયં પ્રાપ્તાઃ ।
કો વેદ ગોષ્ઠમેતદ્ ગોશાન્તૌ વિહિતબહુમાનમ્ ॥

ઋષયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સત્યમેવ હિ મેનિરે ।
સત્યવાદી હિ લોકેઽસ્મિન્ પરમં ગચ્છતિ ક્ષયમ્ ॥

ઋષયોઽપ્યુગ્રતપસો દૈવેનાભિપ્રપીડિતાઃ ।
ઉત્સૃજ્ય નિયમાંસ્ તીવ્રાન્ ભ્રશ્યન્તે કામમન્યુભિઃ ॥

ઋષયો મનવો દેવા મનુપુત્રા મહૌજસઃ ।
કલાઃ સર્વે હરેરેવ સપ્રજાપતયસ્ તથા ॥

ઋષયો રાક્ષસીમાહુર્ વાચમુન્મત્તદૃપ્તયોઃ ।
સા યોનિઃ સર્વવૈરાણાં સા હિ લોકસ્ય નિરૃતિઃ ॥

ઋષિરયમતિથિશ્ચેદ્ વિષ્ટરઃ પાદ્યમર્ઘ્યં તદનુ ચ મધુપર્કઃ કલ્પ્યતાં શ્રોત્રિયાય ।
અથ તુ રિપુરકસ્માદ્ દ્વેષ્ટિ નઃ પુત્રભાણ્ડં તદિહ નયવિહીને કાર્મુકસ્યાધિકારઃ ॥

ઋષિસેના વિના વેદમ્ અપ્રિયા સહગામિની ।
દેવસેના વિના દાત્ ન્ અવિષ્ણુઃ પૃથિવીપતિઃ ॥

ઋષીંશ્ચ દેવાંશ્ચ મહાસુરાંશ્ચ ત્રૈવિદ્યવૃદ્ધાંશ્ચ વને મુનીંશ્ચ ।
કાનાપદો નોપનમન્તિ લોકે પરાવરજ્ઞાસ્તુ ન સંભ્રમન્તિ ॥

ઋષીણાં ચ નદીનાં ચ કુલાનાં ચ મહાત્મનામ્ ।
પ્રભવો નાધિગન્તવ્યઃ સ્ત્રીણાં દુશ્ચરિતસ્ય ચ ॥

ઋષીણાં પરમં ગુહ્યમ્ ઇદં ભરતસત્તમ ।
તીર્થાભિગમનં પુણ્યં યજ્ઞૈરપિ વિશિષ્યતે ॥

ઋષેરસ્યાશ્રમે પુણ્યે શાપસંત્રસ્તમાનસઃ ।
મુદ્બોધતોઽપિ પ્રાયોઽયં મૃગાત્ સિંહઃ પલાયતે ॥

એકં કાઞ્ચનભૂધરં સુવલયં વાસઃ સુધાવારિધિં તારં તારકરાજમણ્ડલમિદં સંપ્રાપ્ય સત્કુણ્ડલમ્ ।
દૂરસ્થાપિ ચ તેન તેન સદૃશં ત્વાં ભૂષણં ચાપરં સ્ત્રી માનગ્રહિલેવ યાચતિતરાં શ્રીરામ કીર્તિસ્તવ ॥

એકં ચક્ષુર્વિવેકો હિ દ્વિતીયં સત્સમાગમઃ ।
તૌ ન સ્તો યસ્ય સ ક્ષિપ્રં મોહકૂપે પતેદ્ ધ્રુવમ્ ॥