મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7292-7311

ઊરીકર્તું તુહિનકિરણપ્રીતિધારામુદારાં દૂરીકર્તું દિનકરકરક્લેશબાધામગાધામ્ ।
યસ્યાઃ પુણ્યે પયસિ વિશતિ સ્નાતુકામા ત્રિયામા પ્રાયસ્તસ્યાસ્તિમિરતતિભિઃ શ્યામલં નીરમસ્યાઃ ॥

ઊરુઃ કુરઙ્ગદૃશશ્ ચઞ્ચલચેલાઞ્ચલો ભાતિ ।
સપતાકઃ કનકમયો વિજયસ્તમ્ભઃ સ્મરસ્યેવ ॥

ઊરુદ્વન્દ્વમનિન્દિતં પ્રથયતા શ્રોણીં સમાતન્વતા રોમાલીં સૃજતા સમાગમયતા નાભિં ગભીરશ્રિયા ।
મધ્યં ક્ષામયતા સ્તનૌ ઘનયતા કાન્ત્યા મુખં લિમ્પતા તન્વઙ્ગ્યા નવયૌવનેન કિમપિ પ્રત્યઙ્ગમુન્મીલિતમ્ ॥

ઊરુદ્વયં કદલકન્દલયોઃ સવંશં શ્રોણિઃ શિલાફલકસોદરસન્નિવેશા ।
વક્ષઃ સ્તનદ્વિતયતાડિતકુમ્ભશોભં સબ્રહ્મચારિ શશિનશ્ચ મુખં મૃગાક્ષ્યાઃ ॥

ઊરુદ્વયં મૃગદૃશઃ કદલસ્ય કાણ્ડૌ મધ્યં ચ વેદિરતુલં સ્તનયુગ્મમસ્યાઃ ।
લાવણ્યવારિપરિપૂરિતશાતકુમ્ભ- કુમ્ભૌ મનોજનૃપતેરભિષેચનાય ॥

ઊરુપ્રકાણ્ડદ્વિતયેન તન્વ્યાઃ કરઃ પરાજીયત વારણીયઃ ।
યુક્તં હ્રિયા કુણ્ડલનચ્છલેન ગોપાયતિ સ્વં મુખપુષ્કરં સઃ ॥

ઊરુમૂલગતનેત્રયુગસ્ય પ્રેયસો રભસવેલ્લિતકેશી ।
ચુમ્બતિ સ્મ રતિકેલિવિદગ્ધા હાવહારિ વદનં દયિતસ્ય ॥

ઊરુમૂલચપલેક્ષણમઘ્નન્ યૈર્વતંસકુમુમૈઃ પ્રિયમેતાઃ ।
ચક્રિરે સપદિ તાનિ યથાર્થં મન્મથસ્ય કુસુમાયુધનામ ॥

ઊરૂ રમ્ભા દૃગપિ કમલં શેવલં કેશપાશો વક્ત્રં ચન્દ્રો લપિતમમૃતં મધ્યદેશો મૃણાલમ્ ।
નાભિઃ કૂપો વલિરપિ સરિત્પલ્લવઃ કિં ચ પાણિર્ યસ્યાઃ સા ચેદ્ ઉરસિ ન કથં હન્ત તાપસ્ય શાન્તિઃ ॥

ઊરૂ રમ્ભે બાહૂ લતે વિધાત્રા કુચૌ પુનઃ કમલે ।
યૌવનમુપવનમસ્યાં મદનવિલાસાય કિં રચિતમ્ ॥

ઊરૌ શિરસ્તવ નિવેશ્ય દયાવિતીર્ણ- સંયાનપલ્લવસમીરવિનીતખેદમ્ ।
અત્રૈવ જન્મનિ વિભોઃ પરમોપદેશમ્ આકર્ણયેયમપિ કિં મણિકર્ણિકાયામ્ ॥

ઊર્જિતં સજ્જનં દૃષ્ટ્વા દ્વેષ્ટિ નીચઃ પુનઃ પુનઃ ।
કવલીકુરુતે સ્વસ્થં વિધું દિવિ વિધુંતુદઃ ॥

ઊર્ણાં નૈવ દદાતિ નૈવ વિષયો વાહસ્ય દોહસ્ય વા તૃપ્તિર્નાસ્તિ મહોદરસ્ય બહુભિર્ઘાસૈઃ પલાશૈરપિ ।
હા કષ્ટં કથમસ્ય પૃષ્ઠશિખરે ગોણી સમારોપ્યતે કો ગૃહ્ણાતિ કપર્દકૈરલમિતિ ગ્રામ્યૈર્ગજો હસ્યતે ॥

ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ યં ત્યક્ત્વા યં ગૃહીત્વા પતન્ત્યધઃ ।
તસ્ય ગૌરવમર્થસ્ય તાવતૈવાનુમીયતામ્ ॥

ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ ।
જઘન્યગુણવૃત્તસ્થા અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ ॥

ઊર્ધ્વં ન ક્ષીરવિચ્છેદાત્ પયો ધેનોરવાપ્યતે ।
એવં રાષ્ટ્રાદયોગેન પીડિતાન્નાપ્યતે બલિઃ ॥

ઊર્ધ્વં નીરદવૃન્દમૈન્દવમિદં બિમ્બં ત્વધો નિર્મિતં વ્યોમ્નઃ પલ્વલચિત્રિતસ્ય નિહિતૌ શૈલાવુપર્યુન્નતૌ ।
કિં ચાધઃ પુલિનોચ્ચયસ્ય કદલીકાણ્ડાવવારોપિતૌ તન્મન્યે ચતુરસ્ય પુષ્પધનુષઃ સર્ગોઽયમન્યાદૃશઃ ॥

ઊર્ધ્વં પ્રાણા હ્યુત્ક્રામન્તિ યૂનઃ સ્થવિર આયતિ ।
પ્રત્યુત્થાનાભિવાદાભ્યાં પુનસ્ તાન્ પ્રતિપદ્યતે ॥

ઊર્ધ્વં યાતિ ચાપમુષ્ટિર્ ગુણમુષ્ટિરધો ભવેત્ ।
સ મુક્તો માર્ગણો લક્ષ્યાદ્ દૂરં યાતિ ન સંશયઃ ॥

ઊર્ધ્વંવ્રીહિત્રયં માનમ્ અઙ્ગુલસ્ય નિગદ્યતે ।
હસ્તોઽપિ હિ સમાખ્યાતશ્ ચતુર્વિશદ્ભિરઙ્ગુલૈઃ ॥