મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6850-6869

ઉદ્યજ્જ્વાલાવલીભિર્વરમિહ ભુવનપ્લોષકે હવ્યવાહે ર ગદ્વીચૌ પ્રવિષ્ટં જલનિધિપયસિ ગ્રાહનક્રાકુલે વા ।
સંગ્રામે વારિરૌદ્રે વિવિધશરહતાનેકયોધપ્રધાને નો નારીસૌખ્યમધ્યે ભવશતજનિતાનન્તદુઃખપ્રવીણે ॥

ઉદ્યઞ્છશી તરુણભાસ્કરકાન્તિચૌરઃ સ્પર્શેન શીતકરલાલિતયા પ્રદોષે ।
જ્ઞાતોઽર્ધસુપ્તનલિનીપ્રિયયા સલજ્જઃ પાણ્ડુત્વમાપ રભસાદિવ મન્મથાર્તઃ ॥

ઉદ્યતં શસ્ત્રમાલોક્ય વિષાદં યાતિ વિહ્વલઃ ।
જીવનં પ્રતિ સંત્રાસ્તો નાસ્તિ મૃત્યુસમં ભયમ્ ॥

ઉદ્યતમેકહસ્તચરણં દ્વિતીયકરરેચિતં સુવિનતં વંશમૃદ ગવાદ્યમધુરં વિચિત્રકરણાન્વિતં બહુ વિધમ્ ।
મદ્રકમેતદદ્ય સુભગૈર્ વિદગ્ધગતિચેષ્ટિતૈઃ સુલલિતૈર્ નૃત્યસિ વિભ્રમાકુલપદં વિવિક્તરસભાવિતં શશિમુખિ ॥

ઉદ્યતસ્ય પરં હન્તું સ્તબ્ધસ્ય વિવરૈષિણઃ ।
પતનં જાયતેઽવશ્યમ્ કૃચ્છ્રેણ પુનરુન્નતિઃ ॥

ઉદ્યતસ્ય હિ કામસ્ય પ્રતિવાદો ન શસ્યતે ।
અપિ નિર્મુક્તસ ગસ્ય કામરક્તસ્ય કિં પુનઃ ॥

ઉદ્યતાસિર્નૃપો યત્ર તત્રૈવ ધનરક્ષણમ્ ।
કણ્ટકાકુલશાખ્યાયાં લગ્નં ગૃહ્ણાતિ નો ફલમ્ ॥

ઉદ્યતેત યથાશક્તિ ન પ્રસજ્યેત જાતુચિત્ ।
સાધ્યાનાં સિદ્ધ્યસિદ્ધી યન્ નિયત્યા નિયતે કૃતે ॥

ઉદ્યતેષ્વપિ શસ્ત્રેષુ દૂતો વદતિ નાન્યથા ।
સદૈવાવધ્યભાવેન યથાર્થસ્ય હિ વાચકઃ ॥

ઉદ્યતેષ્વપિ શસ્ત્રેષુ યથોક્તં શાસનં વદેત્ ।
રાગાપરાગૌ જાનીયાદ્ દૃષ્ટિવક્ત્રવિચેષ્ટિતૈઃ ॥

ઉદ્યત્કરકરવાલઃ શકતિમિરધ્વંસને મહાનિપુણઃ ।
કલ્કિહરિર્વઃ પાયાદ્ અપાયતઃ કલિનિશાન્તોત્થઃ ॥

ઉદ્યત્તારાધિનાથદ્યુતિહૃતિપટવઃ સાન્દ્રસિન્દૂરશોણાઃ શ્રીમદ્વેતણ્ડતુણ્ડપ્રતિભટબટવઃ પદ્મરાગાતિરાગાઃ ।
દૂરાદાનમ્રકમ્રચ્છવિરવિકિરણશ્રેણિકિર્મીરિતાન્તા ગુઞ્જાપુઞ્જાનુરાગદ્વિગુણિતમહસઃ પાન્તુ કૃષ્ણા ઘ્રિભાસઃ ॥

ઉદ્યત્તારુણ્યવારુણ્યતિશયિતમદોચ્છ્વાસચારુણ્યતી વ પ્રોદઞ્ચત્પઞ્ચબાણપ્રચુરરુચિરદૃક્ચઞ્ચરીકપ્રપઞ્ચે ।
મન્દશ્રીશ્ચન્દ્રમાસ્તે સતિ સુતનુ મુખે પ્રોચ્છ્વસત્તન્દ્રમાસ્તે હીનં શોભાભિરમ્ભોરુહમપિ રજનૌ નૈતિ રમ્ભોરુ હાસમ્ ॥

ઉદ્યત્સૌરભગર્ભનિર્ભરમિલદ્વાલા કુરશ્રીમૃતો માકન્દાનવલોક્ય યઃ પ્રતિદિશં સાનન્દમુત્કૂજિતઃ ।
તાનેવાદ્ય ફલાશયા પરિરટલ્લુણ્ઠાકકાકાવલી- વાચાલાનુપલભ્ય કોકિલયુવા જાતઃ સ વાચંયમઃ ॥

ઉદ્યદ્ગન્ધપ્રબન્ધાં પરમસુખરસાં કોકિલાલાપજલ્પાં પુષ્પસ્રક્સૌકુમાર્યાં કુસુમશરવધૂં રૂપતો નિર્જયન્તીમ્ ।
સૌખ્યં સર્વેન્દ્રિયાણામભિમતમભિતઃ કુર્વતીં માનસેષ્ટાં સત્સૌભાગ્યાલ્લભન્તે કૃતસુકૃતવશાઃ કામિનીં મર્ત્યમુખ્યાઃ ॥

ઉદ્યદ્દુઃસહવિત્તતાનવતયા બદ્ધાવધાને મનસ્ય્ ઉન્માર્ગભ્રમણેઽવશસ્ય રભસાચ્છ્વભ્રે પરિભ્રામ્યતઃ ।
અન્યોઽપાહિતકોશપૃષ્ઠલુઠનાત્ સંદર્શિતા ગક્ષતેર્ જન્તોર્હન્ત તનોતિ દુર્ગતિશમં રમ્યાનુલોમ્યો વિધિઃ ॥

ઉદ્યદ્બર્હિષિ દર્દુરારવપુષિ પ્ર્ક્ષીણપાન્થાયુષિ શ્ચ્યોતદ્વિપ્રુષિ ચન્દ્રરુ મુષિ સખે હંસદ્વિષિ પ્રાવૃષિ ।
મા મુઞ્ચોચ્ચકુચાગ્રસન્તતપતદ્બાષ્પાકુલાં બાલિકાં કાલે કાલકરાલનીલજલદવ્યાલુપ્તભાસ્વત્ત્વિષિ ॥

ઉદ્યદ્બાલા કુરશ્રીર્દિશિ દિશિ દશનૈરેભિરાશાગજાનાં રોહન્મૂલા સુગૌરૈરુરગપતિફણૈરત્ર પાતાલકુક્ષૌ ।
અસ્મિન્નાકાશદેશે વિકસિતકુસુમા રાશિભિસ્તારકાણાં નાથ ત્વત્કીર્તિવલ્લી ફલતિ ફલમિદં બિમ્બમિન્દોઃ સુધાર્દ્રમ્ ॥

ઉદ્યદ્વિદ્રુમકાન્તિભિઃ કિસલયૈસ્તામ્રાં ત્વિષં બિભ્રતો ભૃ ગાલીવિરુતૈઃ કલૈરવિશદવ્યાહારલીલાભૃતઃ ।
ઘૂર્ણન્તો મલયાનિલાહતિચલૈઃ શાખાસમૂહૈર્મુહુર્ ભ્રાન્તિં પ્રાપ્ય મધુપ્રસ ગમધુના મત્તા ઇવામી દ્રુમાઃ ॥

ઉદ્યદ્વિલોચનહુતાશતડિદ્વિકાશ- વ્યાસંગિની સુરધુનીપયસા સગર્ભા ।
ભ્રાજત્કલાનિધિબલાકવિશોભમાના પાયાજ્જટાઘનઘટા વૃષભધ્વજસ્ય ॥