મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6809-6828

ઉદ્દામાર્કમરીચિમૂર્છિતદૃશાં યેનાધ્વગાનામયં વેલાલમ્બનજાગરૂકમનસામારમ્ભિ કર્ણજ્વરઃ ।
ક્લેશોચ્છૃ ખલચેતસઃ પ્રવિશતો ગણ્ડૂષગર્ભં મુનેર્ લીનઃ કુત્ર મહાર્ણવસ્ય સ પુનઃ કલ્લોલકોલાહલઃ ॥

ઉદ્દામાર્કાંશુદીપ્યદ્દિનમણિમણિભિર્ભસ્મિતાન્ત્ એ સમન્તાદ્ વાયુવ્યાધૂયમાનજ્વલનકણગણાકીર્ણધૂલ્ ઇપ્રકીર્ણે ।
કાન્તારેઽસ્મિન્ નૃપાર્તે પથિ પથિક ભવે ક્વાપિ પાથોદસેના- સૂચ્યગ્રે કૂપષટ્કં તદુપરિ નગરી તત્ર ગ ગાપ્રવાહઃ ॥

ઉદ્દામોત્કલિકાં વિપાણ્ડુરરુચં પ્રારબ્ધજૃમ્ભાં ક્ષણાદ્ આયાસં શ્વસનોદ્ગમૈરવિરતૈરાતન્વતીમાત્મનઃ ।
અદ્યોદ્યાનલતામિમાં સમદનાં નારીમિવાન્યાં ધ્રુવં પશ્યન્ કોપવિપાટલદ્યુતિ મુખં દેવ્યાઃ કરિષ્યામ્યહમ્ ॥

ઉદ્દિશ્ય નિઃસરન્તીં સખીમિયં કપટકોપકુટિલભ્રૂઃ ।
એવમવતંસમાક્ષિપદ્ આહતદીપો યથા પતતિ ॥

ઉદ્દિષ્ટં વસ્તુ રાગાદૌ કિંચિદાધિક્યચિન્તિતમ્ ।
તદ્ધાતુમાતુનિષ્પન્નં પ્રત્યન્તરમિતીરિતમ્ ॥

ઉદ્દીપિતોઽપિ કનકદ્યુતિમઞ્જુલોઽપિ સ્નેહાન્વિતોઽપિ સુદૃશોઽપિ સુવર્તિતોઽપિ ।
કાન્તાકરાન્તરકુચચ્છવિમણ્ડિતોઽપિ સ્વાભાવિકીં મલિનતાં ન જહાતિ દીપઃ ॥

ઉદ્દીપ્તાગ્નિરસૌ મુનિર્વિજયતે યસ્યોદરે જીર્યતઃ પાથોધેરવશિષ્ટમમ્બુ કથમપ્યુદ્ગીર્ણમન્યાર્ણવમ્ ।
કિં ચાસ્માજ્જઠરાનલાદિવ નવસ્તત્કાલવાન્તિક્રમાન્ નિર્યાતઃ સ પુનર્યમાય પયસામન્તર્ગતો વાડવઃ ॥

ઉદ્દેશોઽયં કનકસિકતાકોમલૈકાન્તકાન્તા- લીલાવાસીકૃતતરુતલઃ કામિભિર્નર્મદાયાઃ ।
કિંચૈતસ્મિન્ સુરતસચિવાસ્તન્વિ તે વાન્તિ વાતા યેષામગ્રે સરતિ કલિતાકણ્ઠકોપો મનોભૂઃ ॥

ઉદ્દેશોઽયં સરસકદલીશ્રેણિશોભાતિશાયી કુઞ્જોત્કર્ષા કુરિતરમણીવિભ્રમો નર્મદાયાઃ ।
કિં ચૈતસ્મિન્ સુરતસુહૃદસ્તન્વિ તે વાન્તિ વાતા યેષામગ્રે સરતિ કલિતાકાણ્ડકોપો મનોભૂઃ ॥

ઉદ્ધતા અલમુદ્ધર્તુમ્ ઔદ્ધત્યં દુરિતાત્મનામ્ ।
ક્ષારાણામેવ સામર્થ્યં મલનાશાય વાસસામ્ ॥

ઉદ્ધતૈરિવ પરસ્પરસ ગાદ્ ઈરિતાન્યુભયતઃ કુચકુમ્ભૈઃ ।
યોષિતામતિમદેન જુઘૂર્ણુર્ વિભ્રમાતિશયપુંષિ વપૂંષિ ॥

ઉદ્ધતૈર્નિભૃતમેકમનેકૈશ્ છેદવન્ મૃગદૃશામવિરામૈઃ ।
શ્રૂયતે સ્મ મણિતં કલકાઞ્ચી- નૂપુરધ્વનિભિરક્ષતમેવ ॥

ઉદ્ધરેદાત્મનાત્માનં નાત્માનમવસાદયેત્ ।
આત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુર્ આત્મૈવ રિપુરાત્મનઃ ॥

ઉદ્ધર્તું કિલ શૈલકેલિરભસસ્રસ્તાનિ પાથોનિધેર્ અન્તર્ભૂષણમૌક્તિકાનિ દિવિજસ્ત્રીભિઃ સમુત્કણ્ઠયા ।
ગાઢં તત્ર નિમજ્જિતેન રવિણા બદ્ધ્વા દૃઢં રશ્મિભિઃ પ્રોત્ક્ષિપ્તાનિ નિપત્ય તાનિ ગગને તારાપદેશં દધુઃ ॥

ઉદ્ધર્તું ધરણીં નિશાકરરવી ક્ષેપ્તું મરુન્માર્ગતો વાતં સ્તમ્ભયિતું પયોનિધિજલં પાતું ગિરિં ચૂર્ણિતુમ્ ।
શક્તા યત્ર વિશન્તિ મૃત્યુવદને કાન્યસ્ય તત્ર સ્થિતિર્ યસ્મિન્ યાતિ ગિરિર્બિલે સહ વનૈઃ કાત્ર વ્યવસ્થા હ્યણોઃ ॥

ઉદ્ધવ માધવસવિધે વિનિવેદ્યં સર્વથા ભવતા ।
અપિ બહુમૂલ્યં ભવનં યમુનાકુઞ્જોપમં ન સ્યાત્ ॥

ઉદ્ધૂતકામાનલતાપતપ્તા વિહાય દોષાધિકજાં તુ ચિન્તામ્ ।
વનાદિરાગાવયવપ્રભેદં નરેતિ મત્વા વનિતા રમન્તે ॥
ઉદ્ધૂતપાંસુપટલાનુમિતપ્રબન્ધ- ધાવત્ખુરાગ્રચયચુમ્બિતભૂમિભાગાઃ ।
નિર્મથ્યમાનજલધિધ્વનિઘોરઘોષમ્ એતે રથં ગગનસીમ્નિ વહન્તિ વાહાઃ ॥

ઉદ્ધૂતા ધૂમધારા વિરહિજનમનોમાથિનો મન્મથાગ્નેઃ કસ્તૂરીપત્રમાલા તિમિરતતિરહો દિક્પુરન્ધ્રીમુખાનામ્ ।
નિર્વાણા ગારલેખા દિવસહુતભુજઃ સંચરચ્ચઞ્ચરીક- શ્રેણીયં ભાતિ ભાસ્વત્કરલુલિતનભઃકન્દરેન્દીવરસ્ય ॥

ઉદ્ધૂય ધૂલીર્ધવલા રસાતલાદ્ વાત્યા લગન્તી ગગને વ્યવર્તત ।
ફૂત્કારયન્ત્યેવ ભુવોદ્ધૃતા ભુજા નિદાઘતાપાકુલયા તપાત્યયે ॥

ઉદ્ધૂયેત તનૂલતેતિ નલિનીપત્રેણ નો વીજ્યતે સ્ફોટઃ સ્યાદિતિ ના ગકં મલયજક્ષોદામ્ભસા સિચ્યતે ।
સ્યાદસ્યાતિભરાત્ પરાભવ ઇતિ પ્રાયો ન વા પલ્લવા- રોપો વક્ષસિ તત્ કથં કૃશતનોરાધિઃ સમાધીયતામ્ ॥