મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6789-6808

ઉદ્ગ્રીવં ખલુ વીક્ષિતં વપુરિદં લજ્જાલસં યત્તદા ગચ્છન્ત્યાઃ સખિસંનિધૌ કિમપિ યન્નિર્વર્ણકં ભાષિતમ્ ।
હે પ્રાણા વિરહેણ યાત કિમિદં નૈર્ઘૃણ્યમાલમ્બિતં તત્ સ્મૃત્વા યદિ યુક્તમાસિતુમહો યૂયં પ્રમાણં મમ ॥

ઉદ્ગ્રીવસ્તિમિતેક્ષનસ્તત ઇતઃ પશ્યન્ નિલીય સ્થિતં પાદોદ્ઘૃષ્ટિપરસ્પરપ્રતિભયભ્રાન્તં ચલત્પક્ષતિઃ ।
દ્રાક્ત્રોટીપુરકોટિકુણ્ઠિતરયં પ્રાક્તિર્યગૂર્ધ્વીકૃતં ગર્ભાન્તઃપ્રણયીચકાર શફરં કાસારચારી બકઃ ॥

ઉદ્ગ્રીવા વિવૃતારુણાસ્યકુહરાસ્તૃષ્ણાચલત્તાલવઃ પક્ષાસંભવવેપમાનતનવઃ પ્રોડ્ડીય કિંચિદ્ ભુવઃ ।
અન્યોન્યાક્રમિણઃ શરારિશિશવઃ પ્રાતર્નદીરોધસિ પ્રાલેયામ્બુ પિબન્તિ વીરણદલદ્રોણીપ્રણાલસ્રુતમ્ ॥

ઉદ્ઘાતયેદ્ દક્ષિણમક્ષિ યક્ષો હસ્તેન મૃદ્નાત્યથ દક્ષિણેન ।
યસ્યાભિષેકે સ ભવેત્ સ્વશક્ત્યા ક્ષિતીશલક્ષેક્ષિતપાદપદ્મઃ ॥

ઉદ્ઘાટિતનવદ્વારે પઞ્જરે વિહગોઽનિલઃ ।
યત્ તિષ્ઠતિ તદાશ્ચાર્યં પ્રયાણે વિસ્મયઃ કુતઃ ॥

ઉદ્ઘાટ્ય ચેદ્ દક્ષિણમક્ષિ લીઢે નાભિં સ્વકીયામથવાધિરૂઢઃ ।
શેતે ગૃહસ્યોપરિ જાગરૂકસ્ તદામ્બુદોઽમ્બુ ક્ષિપતિ પ્રભૂતમ્ ॥

ઉદ્ઘાટ્ય યોગકલયા હૃદયાબ્જકોશં ધન્યૈશ્ચિરાદપિ યથારુચિ ગૃહ્યમાણઃ ।
યઃ પ્રસ્ફુરત્યવિરતં પરિપૂર્ણરૂપઃ શ્રેયઃ સ મે દિશતુ શાશ્વતિકં મુકુન્દઃ ॥

ઉદ્દણ્ડકોકનદકોમલકોશકાન્તિઃ કાન્તાકચગ્રહણકણ્ટકિતપ્રકોષ્ઠઃ ।
મિત્રદ્વિજાતિરિપુવર્ગવિલાસિનીનાં સંમાનદાનભયભોગકરઃ કરસ્તે ॥

ઉદ્દણ્ડે ભુજદણ્ડે તવ કોદણ્ડે પરિસ્ફુરતિ ।
અરિમણ્ડલરવિમણ્ડલ- રમ્ભાકુચમણ્ડલાનિ વેપન્તે ॥

ઉદ્દામજ્વલદંશુમાલિકિરણવ્યર્થાતિરેકાદિવ ચ્છાયાઃ સંપ્રતિ યાન્તિ પિણ્ડપદવીં મૂલેષુ ભૂમીરુહામ્ ।
કિં ચૈતદ્ દનુજાધિરાજયુવતીવર્ગાવગાહોત્સરત્- ક્ષોભોડ્ડીનવિહંગમણ્ડલકૃતાલીકાતપ્ અત્રં સરઃ ॥

ઉદ્દામદક્ષિણમરુદ્ભરચાલિતાભિઃ શાખાભિરાકુલતરં રુતવારણાય ।
મા મેતિ કોકિલકુલં વદતીવ વૃક્ષઃ સ્ત્રૈણં વિયોગવિધુરં કૃપયા વિલોક્ય ॥

ઉદ્દામદન્તરુચિપલ્લવિતાર્ધચન્દ્ર- જ્યોત્સ્નાનિપીતતિમિરપ્રસરોપરોધઃ ।
શ્રેયાંસિ વો દિશતુ તાણ્ડવિતસ્ય શમ્ભોર્ અમ્ભોધરાવલિઘનધ્વનિરટ્ટહાસઃ ॥

ઉદ્દામદાનદ્વિપવૃન્દબૃંહિતૈર્ નિતાન્તમુત્તુ ગતુરંગહેષિતૈઃ ।
ચલદ્ઘનસ્યન્દનનેમિનિઃસ્વનૈર્ અભૂન્ નિરુચ્છ્વાસમિવાકુલં જગત્ ॥

ઉદ્દામદિગ્દ્વિરદચઞ્ચલકર્ણપૂર- ગણ્ડસ્થલોચ્ચલદલિસ્તબકાકૃતીનિ ।
મીલન્નભાંસિ મૃગનાભિસમાનભાંસિ દિક્કન્દરેષુ વિલસન્તિતમાં તમાંસિ ॥

ઉદ્દામદ્યુમણિદ્યુતિવ્યતિકરપ્રક્રીડદર્કોપલ- જ્વાલાજાલજટાલજા ગલતટીનિષ્કૂજકોયષ્ટયઃ ।
ભૌમોષ્મપ્લવમાનસૂરકિરણક્રૂરપ્રકાશા દૃશોર્ આયુઃકર્મ સમાપયન્તિ ધિગમૂર્મધ્યેઽહ્નિ શૂન્યા દિશઃ ॥

ઉદ્દામદ્રુમભ ગભીમદશનો યેનાભ્યઘાનિ દ્વિપઃ સોઽયં વઞ્ચકચેષ્ટિતૈસ્ ત્યજતિ કિં પઞ્ચાનનઃ કાનનમ્ ।
તત્ પ્રીતિર્ન્ન કૃતિઃ સમં ન સમરં ક્ષાન્તિર્મનોગ્લાનયે શ્રેયાનિત્યયમસ્ય માનનિધિનો યત્ કાનનોપક્રમઃ ॥

ઉદ્દામદ્વિરદાવલૂનબિસિનીસૌરભ્યસંભાવિત- વ્યોમાનઃ કલહંસકમ્પિતગરુત્પાલીમરુન્માંસલાઃ ।
દૂરોત્તાનતર ગલ ઘનકલાજ ઘાલગર્વસ્પૃશઃ કર્પૂરદ્રવશીકરૈરિવ દિશો લિમ્પન્તિ પમ્પાનિલાઃ ॥

ઉદ્દામભ્રમિવેગવિસ્તૃતજટાવલ્લીપ્રણાલીપતત્- સ્વર્ગ ગાજલદણ્ડિકાવલયિતં નિર્માય તત્ પઞ્જરમ્ ।
સંભ્રામ્યદ્ભુજદણ્ડપક્ષપટલદ્વન્દ્વેન હંસાયિતસ્ ત્રૈલોક્યવ્યયનાટિકાનયનટઃ સ્વામી જગત્ ત્રાયતામ્ ॥

ઉદ્દામામ્બુદગર્હિતાન્ધતમસપ્રધ્વસ્તદિ મણ્ડલે કાલે યામિકજાગ્રદુગ્રસુભટવ્યાકીર્ણકોલાહલે ।
કર્ણસ્યાસુહૃદર્ણવામ્બુવડવાવહ્નેર્યદન્તઃપુરાદ્ આયાતાસિ તદમ્બુજાક્ષિ કૃતકં મન્યે ભયં યોષિતામ્ ॥

ઉદ્દામામ્બુદવર્ધ માનશિખિનીકેકાતિરેકાકુલે સંપ્રાપ્યં સલિલં સ્થલેષ્વપિ સદા નિસ્તર્ષવર્ષાગમે ।
ભીષ્મગ્રીષ્મભટે પરસ્પરભયાદાલોચ્યમાનં મુહુર્ દીનં મીનકુલં ન પાલયસિ ચેત્ કાસાર કા સારતા ॥