મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6769-6788

ઉદીર્યમાણેઽપિ ચ સાન્ત્વવાદે માનાપનોદો નહિ રાધિકાયાઃ ।
માનોઽસ્તુ તે યદ્યપરાધિકઃ સ્યાં સ્વપ્નેઽપિ નૈવાસ્મ્યપરાધિકોઽહમ્ ॥

ઉદુમ્બરદ્રુમાનષ્ટૌ રોપયેત્ સ્વયમેવ યઃ ।
પ્રેરયેદ્ રોપણાયાપિ ચન્દ્રલોકે સ મોદતે ॥

ઉદુમ્બરફલાનીવ બ્રહ્માણ્ડાન્યત્તિ યઃ સદા ।
સર્વગર્વાપહઃ કાલસ્ તસ્ય કે મશકા વયમ્ ॥

ઉદેતિ ઘનમણ્ડલી નટતિ નીલકણ્ઠાવલી તડિદ્ વલતિ સર્વતો વહતિ કેતકીમારુતઃ ।
તથાપિ યદિ નાગતઃ સ સખિ તત્ર મન્યેઽધુના દધાતિ મકરધ્વજસ્ ત્રુટિતશિઞ્જિનીકં ધનુઃ ॥

ઉદેતિ પૂર્વં કુસુમં તતઃ ફલં ઘનોદયઃ પ્રાક્ તદનન્તરં પયઃ ।
નિમિત્તનૈમિત્તિકયોરયં ક્રમસ્ તવ પ્રસાદસ્ય પુરસ્તુ સંપદઃ ॥

ઉદેતિ યસ્યાં ન નિશાકરો રિપુસ્ તિથિર્નુ કા પુણ્યવતીભિરાપ્યતે ।
ઇતીવ દુષ્ટ્યા પરિદેવિતે મુહુઃ કુહૂકુહૂરિત્યલમાહ કોકિલઃ ॥

ઉદેતિ સવિતા તામ્રસ્ તામ્ર એવાસ્તમેતિ ચ ।
સંપત્તૌ ચ વિપત્તૌ ચ મહતામેકરૂપતા ॥

ઉદેતુમત્યજન્નીહાં રાજસુ દ્વાદશસ્વપિ ।
જિગીષુરેકો દિનકૃદ્ આદિત્યેષ્વિવ કલ્પતે ॥

ઉદેષ્યત્પીયૂષદ્યુતિરુચિકણાર્દ્રાઃ શશિમણિ- સ્થલીનાં પન્થાનો ઘનચરણલાક્ષાલિપિભૃતઃ ।
ચકોરૈરુડ્ડીનૈર્ઝટિતિ કૃતશ કાઃ પ્રતિપદં પરાઞ્ચઃ સંચારાનવિનયવતીનાં વિવૃણુતે ॥

ઉદ્ગચ્છત્યલિઝ કૃતિઃ સ્મરધનુર્જ્યામઞ્જુગુઞ્જારવૈર્ નિર્યાતા વિષલિપ્તભલ્લિવિષમાઃ કંકેલ્લિફુલ્લચ્છટાઃ ।
રે સંપ્રત્યપવિત્રમત્ર પથિકાઃ સારમ્ભમુજ્જૃમ્ભતે ચૂતો દૂત ઇવાન્તકસ્ય કલિકાજાલસ્ફુરત્પલ્લવઃ ॥

ઉદ્ગતા મથનક્ષોભાત્ ફેનરાજિઃ પયોદધેઃ ।
તારકાવલિરિત્યજ્ઞૈર્ ઇયં સખિ નિવેદ્યતે ॥

ઉદ્ગતેન્દુમવિભિન્નતમિસ્રાં પશ્યતિ સ્મ રજનીમવિતૃપ્તઃ ।
વ્યંશુકસ્ફુટમુખીમતિજિહ્માં વ્રીડયા નવવધૂમિવ લોકઃ ॥

ઉદ્ગમનોપનિવેશન- શયનપરાવૃત્તિવલનચલનેષુ ।
અનિશં સ મોહયતિ માં હૃલ્લગ્નઃ શ્વાસ ઇવ દયિતઃ ॥

ઉદ્ગર્જજ્જલકુઞ્જરેન્દ્રરભસાસ્ફાલાનુબન્ધોદ્ધતઃ સર્વાઃ પર્વતકન્દરોદરભુવઃ કુર્વન્ પ્રતિધ્વાનિનીઃ ।
ઉચ્ચૈરુચ્ચરતિ ધ્વનિઃ શ્રુતિપથોન્માથી યથાયં તથા પ્રાયઃ પ્રે ખદસંખ્યશ ખવલયા વેલેયમાગચ્છતિ ॥

ઉદ્ગર્જન્ કુટિલસ્ તટાશ્રયતરુપ્રોન્મૂલનોડ્ડામરો મા ગર્વીઃ સરિતઃ પ્રવાહ જલધિં પ્રક્ષોભયામીતિ ભોઃ ।
સ્વાં સત્તાં યદિ વાઞ્છસિ ભ્રમ મરુષ્વેવાસ્સ્વ તત્રૈવ વા દૂરે વાડવવહ્નિરત્ર તુ મહાસત્ત્વૈર્વિશન્ પીયતે ॥

ઉદ્ગર્ભહૂણતરુણીરમણોપમર્દ- ભુગ્નોન્નતિસ્તનનિવેશનિભં હિમાંશોઃ ।
બિમ્બં કઠોરબિસકાણ્ડકડારગૌરૈર્ વિષ્ણોઃ પદં પ્રથમમગ્રકરૈર્વ્યનક્તિ ॥

ઉદ્ગૃહ્ય વીટીગ્રથનં નતભ્રૂર્ આચ્છાદ્ય વક્ષઃસ્થલમઞ્ચલેન ।
ઉત્તારયન્તી નિવિડં નિચોલં મનોભવસ્યાપિ મનો મિનોતિ ॥

ઉદ્ગ્રાહશ્ચાન્યધાતુઃ સ્યાદ્ ધ્રુવકશ્ચાન્યધાતુકઃ ।
મેલાપકોઽન્યધાતુઃ સ્યાદ્ આભોગશ્ચાન્યધાતુકઃ ।
ચતુર્ધાતુકમેતદ્ધિ રૂપકં કીર્ત્યતે બુધૈઃ ॥

ઉદ્ગ્રાહસ્યાદ્યખણ્ડે ચ ન્યાસઃ સ ધ્રુવકો મતઃ ।
એવં હિ ષટ્પદઃ પ્રોક્ત ઉત્તમો ધ્રુવકો બુધૈઃ ॥

ઉદ્ગ્રાહો ધ્રુપદશ્ચ સ્યાદ્ આભોગસ્તદનન્તરમ્ ।
નિયમસ્ ત્રિવિધો જ્ઞેયો મણ્ઠકસ્ય વિચક્ષણૈઃ ॥