મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6749-6768

ઉદારાંસ્ ત્વદૃતે નાન્યાન્ પ્રપશ્યામ્યયિ પાર્વતિ ।
શ્રીરામભક્તિમાણિક્યમ્ અદેયમપિ દેહિ મે ॥

ઉદારૈર્મન્દારૈ રચિતશિખરં ચન્દ્રશિખરં સમભ્યર્ચ્ય પ્રેમ્ણા વિપુલપુલકાલંકૃતતનુઃ ।
કદા ગન્ધાબન્ધપ્રમદમુદિતોદ્દામમધુપ- સ્ફુરદ્ગુઞ્જાગર્ભૈર્વિભુમભિભજેયં નુતિપદૈઃ ॥

ઉદાસીનાલીનામપિ વચસિ લીનાતનુલસત્ ત્રપાધીના દીનાલપનપદવીનાયકધૃતા ।
કવીનામાસીના હૃદિ કુમુદિનીનાથવદના નવીના મીનાક્ષી વ્યથયતિ મુનીનામપિ મનઃ ॥

ઉદાસીનો દેવો મદનમથનઃ સજ્જનકુલે કલિક્રીડાસક્તઃ કૃતપરિજનઃ પ્રાકૃતજનઃ ।
ઇયં મ્લેચ્છાક્રાન્તા ત્રિદશતટિની ચોભયતટે કથં ભ્રાતઃ સ્થાતા કથય સુકૃતિન્ કુત્ર વિભયઃ ॥

ઉદાહરણમાશીઃષુ પ્રથમે તે મનસ્વિનામ્ ।
શુષ્કેઽશનિરિવામર્ષો યૈરરાતિષુ પાત્યતે ॥

ઉદિતં પ્રિયાં પ્રતિ સહાર્દમિતિ શ્રદધીયત પ્રિયતમેન વચઃ ।
વિદિતે ગિતે હિ પુર એવ જને સપદીરિતાઃ ખલુ લગન્તિ ગિરઃ ॥

ઉદિતં મણ્ડલમિન્દો રુદિતં સદ્યો વિયોગિવર્ગેણ ।
મુદિતં ચ સકલલલના- ચૂડામણિશાસનેન મદનેન ॥

ઉદિતઃ સમયઃ શ્રયતેઽસ્તમયં કૃતકં સકલં લભતે વિલયમ્ ।
સકલાનિ ફલાનિ પતન્તિ તરોઃ સકલા જલધિં સમુપૈતિ નદી ॥

ઉદિતમુદિતો હન્તિ ધ્વાન્તં સહસ્રકરઃ કરૈર્ નિહતનિહિતં ભૂયો ભૂયસ્તમઃ પરિજૃમ્ભતે ।
વિરમતિ તમો નેદં નાયં નિષીદતિ ભાનુમાન્ ન ખલુ વિકસદ્વૈરા ધીરાઃ કથંચિદુદાસતે ॥

ઉદિતવતિ દ્વિજરાજે કસ્ય ન હૃદયે મુદઃ પદં દધતિ ।
સંકુચસિ કમલ યદયં હર હર વામો વિધિર્ભવતઃ ॥

ઉદિતવતિ પરસ્મિન્ પ્રત્યયે શાસ્ત્રયોનૌ ગતવતિ વિલયં ચ પ્રાકૃતેઽતિપ્રપઞ્ચે ।
સપદિ પદમુદીતં કેવલઃ પ્રત્યયો યસ્ તદિયદિતિ ચ વક્તું કઃ ક્ષમઃ પણ્ડિતોઽપિ ॥

ઉદિતે દૃષ્ટિસુખે ત્વયિ શશિનીવ ભવન્તિ ચન્દ્રકાન્તાનિ ।
વદનાન્યરિનારીણામ્ અવિરલજલબિન્દુવર્ષીણિ ॥

ઉદિતેઽપિ તવાવનીન્દ્ર તેજસ્ તપને સ્ફારગભસ્તિભારભાજિ ।
તવ વૈરિનૃપાયશસ્તમાંસિ સ્ફુરદુજ્જૃમ્ભિતમાચરન્તિ ચિત્રમ્ ॥

ઉદિતે ભાસ્કરે લક્ષ્યં પશ્ચિમાયાં નિવેશયેત્ ।
અપરાહ્ણે ચ કર્તવ્યં લક્ષ્યં પૂર્વદિગાશ્રિતમ્ ॥

ઉદિતૈરન્યપુષ્ટાનામ્ આરુતૈર્મે હતં મનઃ ।
ઉદિતૈરપિ તે દૂતિ મારુતૈરપિ દક્ષિણૈઃ ॥

ઉદિતોઽપિ તુહિનગહને ગગનપ્રાન્તે ન દીપ્યતે તપનઃ ।
કઠિનઘૃતપૂરપૂર્ણે શરાવશિરસિ પ્રદીપ ઇવ ॥

ઉદિતોરુસાદમતિવેપથુમત્ સુદૃશોઽભિભર્તૃ વિધુરં ત્રપયા ।
વપુરાદરાતિશયશંસિ પુનઃ પ્રતિપત્તિમૂઢમપિ બાઢમભૂત્ ॥

ઉદીચ્યાં સસ્યનિષ્પત્તિર્ યામ્યાં નિષ્પત્તિનાશનમ્ ।
ગૃહાન્નિર્ગચ્છતાં વમે શુભં ક્ષેત્રે ચ દક્ષિણમ્ ॥

ઉદીરિતોઽર્થઃ પશુનાપિ ગૃહ્યતે હયાશ્ચ નાગાશ્ચ વહન્તિ ચોદિતાઃ ।
અનુક્તમપ્યૂહતિ પણ્ડિતો જનઃ પરે ગિતજ્ઞાન ફલા હિ બુદ્ધયઃ ॥

ઉદીર્ણમનસો યોધ વાહનાનિ ચ ભારત ।
યસ્યાં ભવન્તિ સેનાયાં ધ્રુવં તસ્યાં જયો ભવેત્ ॥