મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6669-6688

ઉત્સાહાતિશયં વત્સ તવ બાલ્યં ચ પશ્યતઃ ।
મમ હર્ષવિષાદાભ્યામ્ આક્રન્તં યુગપન્મનઃ ॥

ઉત્સાહિતા સકલશીધુમદેન વક્તુમ્ અર્ધોદિતે નવવધૂરવલમ્બિતહ્રીઃ ।
આલીજનેષ્વનુપસંહૃતવાક્યશેષા ભર્તુશ્ચકાર સવિશેષકુતૂહલત્વમ્ ॥

ઉત્સાહોઞ્ઝિતમનસાં રાજ્ઞાં પરિમોષિણાં જિગીષૂણામ્ ।
નિરુપાયોદ્વિગ્નાનાં સાધુશ્ચરકે સદા શકુનઃ ॥

ઉત્સાહોદ્ધતવિભ્રમભ્રમરકવ્યાવૃત્તહારાન્તર- ત્રુટ્યત્સૂત્રવિમુક્તમૌક્તિકભરઃ સક્તઃ સ્તનોત્સ ગયોઃ ।
વક્ત્રેન્દુચ્યુતસંતતામૃતકણાકારશ્ચકાર ક્ષણં તસ્યા નૃત્તરસશ્રમોદિતઘનસ્વેદામ્બુબિમ્બશ્રિયમ્ ॥

ઉત્સાહો બલવાનાર્ય નાસ્ત્યુત્સાહાત્ પરં બલમ્ ।
ઉત્સાહારમ્ભમાત્રેણ જાયન્તે સર્વસંપદઃ ॥

ઉત્સાહો બલવાનાર્ય નાસ્ત્યુત્સાહાત્ પરં બલમ્ ।
સોત્સાહસ્ય હિ લોકેષુ ન કિંચિદપિ દુર્લભમ્ ॥

ઉત્સાહો રિપુવન્ મિત્રમ્ આલસ્યં મિત્રવદ્ રિપુઃ ।
અમૃતં વિષવદ્ વિદ્યાઽમૃતવદ્ વિષમ ગના ॥

ઉત્સિક્તઃ કુસુમાસવૈઃ કુમુદિનીં રાજપ્રિયાં પુષ્પિણીમ્ આલિ ગન્ નિશિ નિર્ભયં પરિચયં કુર્વન્ પુનઃ પલ્લવૈઃ ।
યાવત્ પ કજ્સૌરભસ્વમખિલં ગૃહ્ણંલ્લઘુ પ્રસ્થિતસ્ તાવત્ કલ્ય ઉપસ્થિતે મરુદયં વિષ્વગ્ ભયાદ્ ધાવતિ ॥

ઉત્સિક્તસ્ય તપઃપરાક્રમનિધેરસ્યાગમાદેકતઃ સત્સ ગપ્રિયતા ચ વીરરભસોન્માદશ્ચ માં કર્ષતઃ ।
વૈદેહીપરિરમ્ભ એષ ચ મુહુશ્ચૈતન્યમામીલયન્ન્ આનન્દી હરિચન્દનેન્દુશિશિરસ્નિગ્ધો રુણદ્ધ્યન્યતઃ ॥

ઉત્સીદેરન્ પ્રજાઃ સર્વા ન કુર્યુઃ કર્મ ચેદ્ યદિ ।
તથા હ્યેતા ન વર્ધેરન્ કર્મ ચેદ્ અફલં ભવેદ્ ॥

ઉત્સૃજ્ય કુસુમશયનં નલિનીદલકલ્પિતસ્તનાવરણમ્ ।
કથમાતપે ગમિષ્યસિ પરિબાધાપેલવૈર ગૈઃ ॥

ઉત્સૃજ્ય ગીતમસમાપ્ય વિલાસલાસ્યમ્ અ કાદપાસ્ય સહસા મણિવલ્લકીં ચ ।
અત્યુન્મનાસ્ તદવલોકનકૌતુકેન વાતાયનાન્યધિરુરોહ પુરન્ધ્રિલોકઃ ॥
ઉત્સૃજ્ય જલસર્વસ્વં વિમલાઃ સિતમૂર્તયઃ ।
તત્યજુશ્ચામ્બરં મેઘા વિગ્રહં યોગિનો યથા ॥

ઉત્સૃજ્ય વિનિવર્તન્તે જ્ઞાતયઃ સુહૃદઃ સુતાઃ ।
અપુષ્પાનફલાન્ વૃક્ષાન્ યથા તાત પતત્રિણઃ ॥

ઉત્સૃજ્ય સાધુવૃત્તં કુટિલધિયા વઞ્ચિતઃ પરો યેન ।
આત્મૈવ મૂઢમતિના કૃતસુકૃતો વઞ્ચિતસ્તેન ॥

ઉત્સૃજ્યામ્બુધિજામુખામ્બુજસુખાલોકવ્રતં યશ્ચિરાદ્ દેવઃ સેવિતવાન્ સરોજનયનો નિદ્રાં સમુદ્રામ્ભસિ ।
સોઽપ્યુત્તુ ગભુજ ગભોગશયનાજ્જાગર્તિ યસ્યોત્સવે સોઽયં શારદશીતરોચિષિ ચમત્કારઃ કથં કથ્યતામ્ ॥

ઉત્સૃષ્ટમમ્બુજદૃશામિવ માનરત્નમ્ આદાય ષટ્પદતિલાન્ મધુવારિપૂરાન્ ।
પુંસ્કોકિલસ્ય કલકૂજિતકૈતવેન સંકલ્પવાક્યમયમાતનુતે રસાલઃ ॥

ઉદકં ચાગ્નિસંસૃષ્ટકુમ્ભસ ગાદ્યથૈવ હિ ।
ઉદ્વેગોદ્વર્તનાદૌષ્ણ્યં ભજતે તદ્વદેવ હિ ॥

અ ગસ ગાત્ તથા જીવો ભજતે પ્રાકૃતાન્ ગુણાન્ ।
અહ કારાભિભૂતઃ સન્ ભિન્નસ્તેભ્યોઽપિ સોઽવ્યયઃ ॥

ઉદકાનલચૌરેભ્યો મૂષકેભ્યો વિશેષતઃ ।
કષ્ટેન લિખિતં શાસ્ત્રં યત્નેન પરિપાલયેત્ ॥

ઉદકે સર્વબીજાનિ સર્વદેવા નિજેશ્વરે ।
કલત્રે સર્વસૌખ્યાનિ સર્વે ધર્મા દયામયાઃ ॥