મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6649-6668

ઉત્સન્નચ્છદિરુચ્છ્વસદ્વૃતિ ગલદ્ભિત્તિ સ્ખલન્મણ્ડલિ ભ્રામ્યત્કુણ્ડલિ હિણ્ડદાખુ ખુરલિપ્રક્રીડિભેકાવલિ ।
પઞ્ચચ્ચર્મચટૌઘપક્ષતિપુટપ્રારબ્ધભાંભાંકૃતિ શ્રીમત્સેનકુલાવતંસ ભવતઃ શત્રોરિવાસ્મદ્ગૃહમ્ ॥

ઉત્સન્નમાપણમમું દ્રક્ષ્યામો નિર્મલૈઃ કદા નયનૈઃ ।
ચિન્તામણિકાચકણૌ વિપરીતગુણાગુણૌ યત્ર ॥

ઉત્સન્નો મધુરસ્તિ કોકિલરવૈરુત્સન્નમસ્ત્યેતદપ્ય્ ઉત્સન્નં મલયાનિલૈરિદમપિ પ્રાગેવ જાનીમહે ।
પાન્થાસ્તુષ્યથ તાવતૈવ કિમિતિ ભ્રાન્તા યદિ પ્રાણિતિ સ્તોકેનાપિ મનોભવો વિગલતુ પ્રાણેષુ શુષ્કો ગ્રહઃ ॥

ઉત્સર ગકલિતોરુકટારી- ભાજિરા ઉત ભયંકરભાલાઃ ।
સન્તુ પાયકગણા જય તૈસ્ત્વં ગામગોહરમિલાપ ઇલાવી ॥

ઉત્સર્પદ્ધૂમલેખાત્વિષિ તમસિ મનાગ્વિસ્ફુલિ ગાયમાનૈર્ ઉદ્ભેદૈસ્તારકાણાં વિયતિ પરિગતે પશ્ચિમાશામુપેતા ।
ખેદેનેવાનતાસુ સ્ખલદલિરસનાસ્વબ્જિનીપ્રેયસીષુ પ્રાયઃ સંધ્યાતપાગ્નિં વિશતિ દિનપતૌ દહ્યતે વાસરશ્રીઃ ॥

ઉત્સવાદપિ નીચાનાં કલહોઽપિ સુખાયતે ।
કપર્દકાર્ધલાભેન કુશલો બહુ મન્યતે ॥

ઉત્સવાદુત્સવં યાન્તિ સ્વર્ગાત્ સ્વર્ગં સુખાત્ સુખમ્ ।
શ્રદ્ધધાનાશ્ચ દાન્તાશ્ચ ધનાઢ્યાઃ શુભકારિણઃ ॥

ઉત્સવે વ્યસને પ્રાપ્તે દુર્ભિક્ષે શત્રુસંકટે ।
રાજદ્વારે શ્મશાને ચ યસ્તિષ્ઠતિ સ બાન્ધવઃ ॥

ઉત્સારણપ્રિયતયા પરિરુદ્ધસર્વ- દ્વારે ગૃહે નિરનુરોધતયા વસન્તઃ ।
સંપલ્લઘૂકૃતધિયોઽપ્રતિઘપ્રવૃત્તેર્ ધિગ્જાનતે ન રભસાન્નિયતેર્ નિપાતમ્ ॥

ઉત્સારિતો હસિતદીધિતિભિઃ કપોલાદ્ એકાવલીભિરવધૂત ઇવ સ્તનેભ્યઃ ।
અ ગેષ્વલબ્ધપરિભોગસુખોઽન્ધકારો ગૃહ્ણાતિ કેશરચનાસુ રુષેવ નારીઃ ॥

ઉત્સાર્ય કુન્તલમપાસ્ય દુકૂલકૂલમ્ ઉન્નામ્ય બાહુલતિકામલસાસ્તરુણ્યઃ ।
સ્વેદામ્બુસિક્તતનવઃ સ્પૃહયન્તિ યસ્મૈ તસ્મૈ નમઃ સુકૃતિને મલયાનિલાય ॥

ઉત્સાહઃ સ્યાદ્રસે હાસ્યે તાલે કન્દુકસંજ્ઞકે ।
વંશાભિવૃદ્ધિકૃત્પાદસ્ ત્રયોદશમિતાક્ષરઃ ।
લઘુદ્વયં વિરામાન્તં તાલે કન્દુકસંજ્ઞકે ॥

ઉત્સાહકારકસખીવચનૈર્વિધાય ભૂષાવિધિં કનકગૌરતરા ગકેષુ ।
પ્રાણેશ્વરસ્ય સદનાય કૃતપ્રયાણા મુગ્ધા તથાપિ હૃદિ કમ્પભરં બિભર્તિ ॥

ઉત્સાહપ્રભુશક્તિભ્યાં મન્ત્રશક્ત્યા ચ ભારત ।
ઉપપન્નો નૃપો યાયાદ્ વિપરીતમતોઽન્યથા ॥

ઉત્સાહવન્તઃ પુરુષા દુર્બલા બલિનં રિપુમ્ ।
હનિષ્યન્તિ હિ સંયાતા તથૈતે પઞ્ચ કુઞ્જરમ્ ॥

ઉત્સાહવન્તો હિ નરા ન લોકે
સીદન્તિ કર્મસ્વતિદુષ્કરેષુ ॥
... ...

ઉત્સાહશક્તિયુતવિક્રમધૈર્યરાશિર્ યો વેત્તિ ગોષ્પદમિવાલ્પતરં સમુદ્રમ્ ।
વલ્મીકશૃ ગસદૃશં ચ સદા નગેન્દ્રં લક્ષ્મીઃ સ્વયં તમુપયાતિ ન દીનસત્ત્વમ્ ॥

ઉત્સાહશક્તિહીનત્વાદ્ વૃદ્ધો દીર્ઘામયસ્ તથા ।
સ્વૈરેવ પરિભૂયેતે દ્વાવપ્યેતાવસંશયમ્ ॥

ઉત્સાહસંપન્નમદીર્ઘસૂત્રં ક્રિયાવિધિજ્ઞં વ્યસનેષ્વસક્તમ્ ।
શૂરં કૃતજ્ઞં દૃઢસૌહૃદં ચ લક્ષ્મીઃ સ્વયં વાઞ્છતિ વાસહેતોઃ ॥

ઉત્સાહસ્ય પ્રભોર્મન્ત્રસ્યૈવં શક્તિત્રયં જગુઃ ।
આત્મનઃ સુહૃદશ્ચૈવ તન્મિત્રસ્યોદયાસ્ ત્રયઃ ॥