મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6568-6588

ઉત્થાને સભ્યાનામ્ ઉત્તિષ્ઠતિ યાતિ તેષુ યાતેષુ ।
મતમન્તરાપિ રાજ્ઞો વિજ્ઞાયાશીઃપ્રદો બહિરુપૈતિ ॥
ઉત્થાપિતઃ સંયતિ રેણુરશ્વૈઃ સાન્દ્રીકૃતઃ સ્યન્દનવંશચક્રૈઃ ।
વિસ્તારિતઃ કુઞ્જરકર્ણતાલૈર્ નેત્રક્રમેણોપરુરોધ સૂર્યમ્ ॥

ઉત્થાપ્ય ભુજગીં શક્તિં મૂલવાતૈરધઃસ્થિતામ્ ।
સુષુમ્નાન્તર્ગતાં પઞ્ચચક્રાણાં ભેદિનીં શિવામ્ ॥

ઉત્થાય પશ્ચિમે યામે કૃતશૌચઃ સમાહિતઃ ।
હુત્વાગ્નિં બ્રાહ્મણાંશ્ચાર્ય પ્રવિશેચ્ચ શુભાં સભામ્ ॥

ઉત્થાયોત્થાય પાપેષ્વભિરમતિ મતિર્મન્દબુદ્ધેર્યદા તે નૈવેદ્વેગો ન શાન્તિર્ન ચ ભવતિ ઘૃણા કુર્વતઃ કર્મ નિન્દ્યમ્ ।
તત્ કિં નૈવ પ્રભાતે જ્વલદનલસમા રૌરવી નામ રૌદ્રી તીક્ષ્ણાયઃકીલચક્રક્રકચપટુરવા રાજધાની યમસ્ય ॥

ઉત્થાયોત્થાય બોદ્ધવ્યં કિમદ્ય સુકૃતં કૃતમ્ ।
આયુષઃ ખણ્ડમાદાય રવિરસ્તં ગમિષ્યતિ ॥

ઉત્થાયોત્થાય બોદ્ધવ્યં કિમદ્ય સુકૃતં કૃતમ્ ।
દત્તં વા દાપિતં વાપિ વાક્ સત્યા વાપિ ભાષિતા ॥

ઉત્થાયોત્થાય બોદ્ધવ્યં મહદ્ભયમુપસ્થિતમ્ ।
મરણવ્યાધિશોકાનાં કિમદ્ય નિપતિષ્યતિ ॥

ઉત્થાયોત્થાય લીયન્તે દરિદ્રાણાં મનોરથાઃ ।
બાલવૈધવ્યદગ્ધાનાં કુલસ્ત્રીણાં કુચા ઇવ ॥

ઉત્થાયોન્નતવાસયષ્ટિશિખરે વિસ્તારિતાકુઞ્ચિતં બિભ્રત્પાદમુદસ્તકેસરસટઃ કિંચિદ્ વિનિદ્રેક્ષણઃ ।
દૂરાદઞ્ચિતકન્ધરઃ શમવશાદ્ વ્યાધૂય પક્ષદ્વયં માનમ્લાનિકરઃ કુર ગકદૃશાં કોકૂયતે કુક્કુટઃ ॥

ઉત્થિતા એવ પૂજ્યન્તે જનાઃ કાર્યાર્થિભિર્નરૈઃ ।
શત્રુવત્ પતિતં કો નુ વન્દતે માનવં પુનઃ ॥
ઉત્થિતાગ્રચરણા પૃથુસ્તની પુષ્પજાલમપચિન્વતી તરૌ ।
મધ્યભઞ્જનભયાપદેશતો નિસ્ત્રપા દયિતકણ્ઠમગ્રહીત્ ॥

ઉત્થિતો નિશિ કલાનિધિર્ભવેદ્ એતદીયમુખતુલ્યતાપ્તયે ।
પ્રાપિતો મલિનભાવમેતયા લજ્જયા નભસિ યાત્યદૃશ્યતામ્ ॥

ઉત્પક્ષ્મણોર્નયનયોરુપરુદ્ધવૃત્તિં બાષ્પં કુરુ સ્થિરતયા વિરતાનુબન્ધમ્ ।
અસ્મિન્નલક્ષિતનતોન્નતભૂમિભાગે માર્ગે પદાનિ ખલુ તે વિષમીભવન્તિ ॥

ઉત્પતતોઽપ્યન્તરિક્ષં ગચ્છતોઽપિ મહીતલમ્ ।
ધાવતઃ પૃથિવીં સર્વાં નાદત્તમુપતિષ્ઠતિ ॥

ઉત્પતન્તિ યદાકાશે નિપતન્તિ મહીતલે ।
પક્ષિણસ્ તદપિ પ્રાપ્ત્યા નાદત્તમુપતિષ્ઠતે ॥

ઉત્પતન્તી ભ્રમન્તી સા નમન્તી નલિનેક્ષના ।
શમ્પાશતં વિતન્વાના ભ્રમરીવ ભ્રમં વ્યધાત્ ॥

ઉત્પતન્ત્વન્તરિક્ષં વા પાતાલં પ્રવિશન્તુ વા ।
ચરન્તુ વા દિશઃ સર્વા હ્યદત્તં નોપલભ્યતે ॥

ઉત્પતેત્ સરુજાદ્ દેશાદ્ વ્યાધિદુર્ભિક્ષપીડિતાત્ ।
અન્યત્ર વસ્તું ગચ્છેદ્ વા વસેદ્ વા નિત્યમાનિતઃ ॥

ઉત્પત્તિઃ પયસાં નિધેર્વપુરપિ ખ્યાતં સુધામન્દિરં સ્પર્ધન્તે વિશદા લતાભસરલા હારાવલીમંશવઃ ।
કાન્તા કૈરવિણી તવ પ્રિયસખઃ શૃ ગારસારઃ સ્મરો હં હો ચન્દ્ર કિમત્ર તાપજનનં તાપાય યન્ મે ભવાન્ ॥

ઉત્પત્તિપરિપૂરિતાયાઃ કિમસ્યાઃ પાવનાન્તરૈઃ ।
તીર્થોદકં ચ વહ્નિશ્ચ નાન્યતઃ શુદ્ધિમર્હતઃ ॥

ઉત્પત્તિરેવ વિપ્રસ્ય મૂર્તિર્ધર્મસ્ય શાશ્વતી ।
સ હિ ધર્માર્થમુત્પન્નો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥
ઉત્પત્તિર્જમદગ્નિતઃ સ ભગવાન્ દેવઃ પિનાકી ગુરુઃ શૌર્યં યત્તુ ન તદ્ ગિરાં પથિ નનુ વ્યક્તં હિ તત્કર્મભિઃ ।
ત્યાગઃ સપ્તસમુદ્રમુદ્રિતમહીનિર્વ્યાજદાનાવધિઃ ક્ષત્ત્રબ્રહ્મતપોનિધેર્ભગવતઃ કિં વા ન લોકોત્તરમ્ ॥