મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6427-6446

ઉત્કૃત્યોત્કૃત્ય કૃત્તિં પ્રથમમથ પૃથૂચ્છોફભૂયાંસિ માંસાન્ય અંસસ્ફિક્પૃષ્ઠપિણ્ડાદ્યવયવસુલભાન્યુગ્રપૂત્ ઈનિ જગ્ધ્વા ।
આત્તસ્નાય્વન્ત્રનેત્રઃ પ્રકટિતદશનઃ પ્રેતર કઃ કર કાદ્ અ કસ્થાદસ્થિસંસ્થં સ્થપુટગતમપિ ક્રવ્યમવ્યગ્રમત્તિ ॥

ઉત્કૃત્યોત્કૃત્ય ગર્ભાનપિ શકલયતઃ ક્ષત્રસંતાનરોષાદ્ ઉદ્દામસ્યૈકવિંશત્યવધિ વિધસતઃ સર્વતો રાજવંશ્યાન્ ।
પિત્ર્યં તદ્રક્તપૂર્ણહ્રદસવનમહાનન્દમન્દાયમાન- ક્રોધાગ્નેઃ કુર્વતો મે ન ખલુ ન વિદિતઃ સર્વભૂતૈઃ સ્વભાવઃ ॥

ઉત્કૃષ્ટબલવીર્યસ્ય વિજિગીષોર્જયૈષિણઃ ।
ગુણાનુરક્તપ્રકૃતેર્ યાત્રા યાનમિતિ સ્મૃતમ્ ॥

ઉત્કૃષ્ટમધ્યમનિકૃષ્ટજનેષુ મૈત્રી યદ્વચ્છિલાસુ સિકતાસુ જલેષુ રેખા ।
વૈરં ક્રમાદધમમધ્યમસજ્જનેષુ યદ્વચ્છિલાસુ સિકતાસુ જલેષુ રેખા ॥

ઉત્કોચં પ્રીતિદાનં ચ દ્યૂતદ્રવ્યં સુભાષિતમ્ ।
કામિનીં પ્રથમાવસ્થાં સદ્યો ગૃહ્ણાતિ બુદ્ધિમાન્ ॥

ઉત્કોચકાશ્ચૌપધિકા વઞ્ચકાઃ કિતવાસ્ તથા ।
મ ગલાદેશવૃત્તાશ્ચ ભદ્રપ્રેક્ષણિકૈઃ સહ ॥

અસમ્યક્કારિણશ્ચૈવ મહામાત્રાશ્ચિકિત્સકાઃ ।
શિલ્પોપચારયુક્તાશ્ચ નિપુણાઃ પુણ્યયોષિતઃ ॥

એવમાદ્યાન્ વિજાનીયાત્ પ્રકાશાંલ્લોકકણ્ટકાન્ ।
વિગૂઢચારિણશ્ચાન્યાન્ અનાર્યાનાર્યલિ ગિનઃ ॥

ઉત્કોચપારિતોષક- ભાટસુભાષિતતરાર્થચૌર્યાંશાઃ ।
તત્ક્ષણમેવ ગ્રાહ્યાઃ ષડન્યકાલે ન લભ્યન્તે ॥

ઉત્ક્રાન્તં ગિરિકૂટલ ઘનસહં તે વજ્રસારા નખાસ્ તત્તેજશ્ચ તદૂર્જિતં સ ચ નગોન્માથી નિનાદો મહાન્ ।
આલસ્યાદવિમુઞ્ચતા ગિરિગુહાં સિંહેન નિદ્રાલુના સર્વં વિશ્વજયૈકસાધનમિદં લબ્ધં ન કિંચિત્ કૃતમ્ ॥

ઉત્ક્રાન્તાનામામિષાયોપરિષ્ટાદ્ અધ્યાકાશં બભ્રુમુઃ પત્રવાહાઃ ।
મૂર્તાઃ પ્રાણા નૂનમદ્યાપ્યવેક્ષા- માસુઃ કાયં ત્યાજિતા દારુણાસ્ત્રૈઃ ॥

ઉત્ક્રામદ્ભિશ્ચ યઃ પ્રાણૈઃ પ્રયતઃ શિષ્ટસંમતઃ ।
ચિન્તયેન્ મનસા ગ ગાં સ ગતિં પરમાં લભેત્ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તં કરક કણદ્વયમિદં બદ્ધા દૃઢં મેખલા યત્નેન પ્રતિપાદિતા મુખરયોર્મઞ્જીરયોર્મૂકતા ।
આરબ્ધે રભસાન્ મયા પ્રિયસખિ ક્રીડાભિસારોત્સવે ચણ્ડાલસ્તિમિરાવગુણ્ઠનપટક્ષેપં વિધત્તે વિધુઃ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તં સખિ વર્તિપૂરિતમુખં મૂકીકૃતં નૂપુરં કાઞ્ચીદામ નિવૃત્તઘર્ઘરરવં ક્ષિપ્તં દુકૂલાન્તરે ।
સુપ્તાઃ પઞ્જરસારિકાઃ પરિજનોઽપ્યાઘૂર્ણિતો નિદ્રયા શૂન્યો રાજપથસ્તમાંસિ નિવિડાન્યેહ્યેહિ નિર્ગમ્યતામ્ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તં સહ કૌશિકસ્ય પુલકૈઃ સાકં મુખૈર્નામિતં ભૂપાનાં જનકસ્ય સંશયધિયા સાર્ધં સમાસ્ફાલિતમ્ ।
વૈદેહીમનસા સમં ચ સહસા કૃષ્ટં તતો ભાર્ગવ- પ્રૌઢાહંકૃતિકન્દલેન ચ સમં ભગ્નં તદૈશં ધનુઃ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તબાહુદર્શિત- ભુજમૂલં ચૂતમુકુલ મમ સખ્યા ।
આકૃષ્યમાણ રાજતિ ભવતઃ પરમુચ્ચપદલાભઃ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તમુચ્છ્રિતસિતાંશુકરાવલમ્બૈર્ ઉત્તમ્ભિતોડુભિરતીવતરાં શિરોભિઃ ।
શ્રદ્ધેયનિર્ઝરજલવ્યપદેશમસ્ય વિષ્વક્તટેષુ પતતિ સ્ફુટમન્તરીક્ષમ્ ॥

ઉત્ક્ષિપ્તા અપિ દન્તીદ્રૈઃ કોપનૈઃ પત્તયઃ પરમ્ ।
તદસૂનહરન્ ખડ્ગઘાતૈઃ સ્વસ્ય પુરઃ પ્રભોઃ ॥

ઉત્ક્ષિપ્ય કરિભિર્દૂરાન્ મુક્તાનાં યોધિનાં દિવિ ।
પ્રાપિ જીવાત્મભિર્દિવ્યા ગતિર્વા વિગ્રહૈર્મહી ॥

ઉત્ક્ષિપ્ય ટિટ્ટિભઃ પાદાવ્ આસ્તે ભ ગભયાદ્ દિવઃ ।
સ્વચિત્તકલ્પિતો ગર્વઃ કસ્ય નાત્રાપિ વિદ્યતે ॥