મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6407-6426

ઉત્કણ્ઠિત મનો બાલા સુદૂરસ્થા નવં વયઃ ।
વિધિર્વામો રિપુઃ કામો હા હા દુઃખપરમ્પરા ॥

ઉત્કણ્ઠિતસ્ય હૃદયાનુગુણા વયસ્યા સંકેતકે ચિરયતિ પ્રવરો વિનોદઃ ।
સંસ્થાપના પ્રિયતમા વિરહાતુરાણાં રક્તસ્ય રાગપરિવૃદ્ધિકરઃ પ્રમોદઃ ॥

ઉત્કણ્ઠિતસ્ય હૃદયાનુગતા સખીવ સંકીર્ણદોષરહિતા વિષયેષુ ગોષ્ઠી ।
ક્રીડારસેષુ મદનવ્યસનેષુ કાન્તા સ્ત્રીણાં તુ કાન્તરતિવિઘ્નકરી સપત્ની ॥

ઉત્કમ્પઘર્મપિચ્છિલ- દોઃસાધિકહસ્તવિચ્યુતશ્ ચૌરઃ ।
શિવમાશાસ્તે સુતનુ સ્તનયોસ્તવ પઞ્ચલાઞ્ચલયોઃ ॥

ઉત્કમ્પિની ભયપરિસ્ખલિતાંશુકાન્તા તે લોચને પ્રતિદિશં વિધુરે ક્ષિપન્તી ।
ક્રૂરેણ દારુણતયા સહસૈવ દગ્ધા ધૂમાન્ધિતેન દહનેન ન વીક્ષિતાસિ ॥

ઉત્કમ્પોઽપિ સકમ્પ એવ હૃદયે ચિન્તાપિ ચિન્તાન્વિતા નિઃશ્વાસા અપિ નિઃશ્વસન્ત્યનિભૃતં બાષ્પોઽપિ બાષ્પાયતે ।
કાન્તાં સંસ્મરતો વિદેશવસતેર્નક્તં દિવં કામિનઃ પ્રારોહા ઇવ નિષ્પતન્તિ મનસો દુઃખાનિ દુઃખાન્વિતાત્ ॥

ઉત્કમ્પો હૃદયે સ્ખલન્તિ વચનાન્યાવેગલોલં મનો ગાત્રં સીદતિ ચક્ષુરશ્રુકલુષં ચિન્તા મુખં શુષ્યતિ ।
યસ્યૈષા સખિ પૂર્વર ગરચના માનઃ સ મુક્તો મયા વન્સ્યાસ્તા અપિ યોષિતઃ ક્ષિતિતલે યાસામયં સંમતઃ ॥

ઉત્કર્ણં કરિણાં ગણેન વિકસન્મોદં ચિરાદ્ બર્હિભિઃ ક્રીડાકેશરિભિશ્ચ પઞ્જરગતૈઃ કોપસ્ફુરલ્લોચનમ્ ।
કુઞ્જોત્સ ગભુવિ પ્રકમ્પતરલં સીમન્તિનીભિઃ ક્ષણાત્ પીતઃ શ્રોત્રપુટેન દેવ પરિતઃ પ્રાતર્મૃદ ગધ્વનિઃ ॥

ઉત્કર્ણોઽયમકાણ્ડચણ્ડિમપટુઃ સ્ફારસ્ફુરત્કેસરઃ ક્રૂરાકારકરાલવક્રવિકટસ્તબ્ધોર્ધ્વલા ગૂલભૃત્ ।
ચિત્રેણાપિ ન શક્યતેઽભિલિખિતું સર્વા ગસંકોચનાચ્ ચીત્કુર્વદ્ગિરિકુઞ્જકુઞ્જરશિરઃ કુમ્ભસ્થલસ્થો હરિઃ ॥

ઉત્કર્તિતું સમર્થોઽપિ ગન્તું ચૈવ સપક્ષકઃ ।
દ્વિરેફો ગન્ધલોભેન કમલે યાતિ બન્ધનમ્ ॥

ઉત્કર્ષવાન્ નિજગુણો યથા યથા યાતિ કર્ણમન્યસ્ય ।
ધનુરિવ સુવંશજન્મા તથા તથા સજ્જનો નમતિ ॥

ઉત્કર્ષો નૈવ નિત્યઃ સ્યાન્નાપકર્ષસ્ તથૈવ ચ ।
પ્રાક્ કર્મવશતો નિત્યં સધનો નિર્ધનો ભવેત્ ॥

ઉત્કલિકાબાહુલ્યં તત્ તત્ સ્વાભાવિકં દ્રવત્વં ચ ।
સ ચ નિરુપાધિસ્નેહસ્ તેનેશસ્ય પ્રિયા ગ ગા ॥

ઉત્કલ્લોલસ્ય લક્ષ્મીં લવણજલનિધિર્લમ્ભિતઃ ક્ષીરસિન્ધોઃ કો વિન્ધ્યઃ કશ્ચ ગૌરીગુરુરિતિ મરુતામભ્યુદસ્તો વિવેકઃ ।
નીતાઃ કર્કત્વમર્કપ્રવહણહરયો હારિતોત્સ ગલક્ષ્મા રાજન્નુદ્દામગૌરૈરજનિ ચ રજનીવલ્લભસ્ત્વદ્યશોભિઃ ॥

ઉત્કામુન્મનયન્ત્યેતે બાલાં તદલકત્વિષઃ ।
અમ્ભોધરાસ્ તડિત્વન્તો ગમ્ભીરાઃ સ્તનયિત્નવઃ ॥

ઉત્કીર્ણા ઇવ વાસયષ્ટિષુ નિશાનિદ્રાલસા બર્હિણો ધૂપૈર્જાલવિનિઃસૃતૈર્ વલભયઃ સંદિગ્ધપારાવતાઃ ।
આચારપ્રયતઃ સપુષ્પબલિષુ સ્થાનેષુ ચાર્ચિષ્મતીઃ સંધ્યામ ગલદીપિકા વિભજતે શુદ્ધાન્તવૃદ્ધો જનઃ ॥

ઉત્કૂજતિ ભ્રમતિ રોદિતિ રારટીતિ પદ્માનિ ચોત્ક્ષિપતિ ચઞ્ચુપુટેન દૂરમ્ ।
તોયે નિમજ્જતિ શશા કમુદીક્ષતે ચ કષ્ટં પ્રિયાવિરહિતો નિશિ ચક્રવાકઃ ॥

ઉત્કૂજતિ શ્વસિતિ મુહ્યતિ યાતિ તીરં તીરાત્ તરું તરુતલાત્ પુનરેતિ વાપીમ્ ।
વાપ્યાં ન તિષ્ઠતિ ન ચાતિ મૃણાલખણ્ડં ચક્રઃ ક્ષપાસુ વિરહે ખલુ ચક્રવાક્યાઃ ॥

ઉત્કૂજન્તુ વટે વટે બત બકાઃ કાકા વરાકા અપિ ક્રાંકુર્વન્તુ સદા નિનાદપટવસ્તે પિપ્પલે પિપ્પલે ।
સોઽન્યઃ કોઽપિ રસાલપલ્લવલવગ્રાસોલ્લસત્પાટવ- ક્રીડત્કોકિલકણ્ઠકૂજનકલાલીલાવિલાસક્રમઃ ॥

ઉત્કૃત્ય જ્વલિતાત્ શવાત્ કથમપિ પ્રેતાશનઃ પૈશિતીં પેશીમગ્નિમયીં નિગીર્ય સહસા દન્દહ્યમાનોદરઃ ।
ધાવત્યુત્પ્લવતે મુહુર્નિપતતિ પ્રોત્તિષ્ઠતિ પ્રેક્ષતે વિષ્વક્ક્રોશતિ સંપિનષ્ટિ જઠરં મુષ્ટ્યા હતે મસ્તકમ્ ॥