મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6387-6406

ઉજ્ઝન્ત્યઃ સ્વર્ણકાઞ્ચીર્ઝણિતિ રશનયા ચમ્પકન્યાસમય્યા તન્વત્યસ્તારહારાન્ વિચકિલકલિકાપંક્તિમુદ્રાવલીભિઃ ।
કિં ચાશોકપ્રવાલૈરરુણમણિમયાન્ સંત્યજન્ત્યોઽવતંસાન્ ઉત્કીર્ણાઃ કામબાણૈરિવ હૃદિ સુહૃદો વલ્લભાનાં બભૂવુઃ ॥

ઉજ્ઝિતવૃષયોગા અપિ રતિસમયે નરવિશેષનિરપેક્ષાઃ ।
કૃષ્ણૌકાભિરતા અપિ હિરણ્યકશિપુપ્રિયાઃ સતતમ્ ॥

ઉજ્ઝિતસૌભાગ્યમદ- સ્ફુટયાચ્ઞાન ગભીતયોર્યૂનોઃ ।
અકલિતમનસોરેકા દૃષ્ટિર્દૂતી નિસૃષ્ટાર્થી ॥

ઉજ્ઝિતાહમિતિ વત્સ ન દૂયે રાઘવેણ કુલદૂષણભીત્યા ।
કા ત્વમિત્યભિહિતે બત વન્યાન્ શ્રાવયે કિમિતિ મુહ્યતિ ચેતઃ ॥

ઉજ્ઝિત્વા દિશમમ્બરં વરતરં વાસો વસાનશ્ચિરં હિત્વા વાસરસં પુનઃ પિતૃવને કૈલાસહર્મ્યાશ્રયઃ ।
ત્યક્ત્વા ભસ્મ કૃતા ગરાગનિચયઃ શ્રીખણ્ડસારદ્રવૈર્ દેવઃ પાતુ હિમાદ્રિજાપરિણયં કૃત્વા ગૃહસ્થઃ શિવઃ ॥

ઉડુગણપરિવારો નાયકોઽપ્યૌષધીનામ્ અયમમૃતશરીરઃ કાન્તિયુક્તોઽપિ ચન્દ્રઃ ।
ભવતિ વિગતરશ્મિર્મણ્ડલં પ્રાપ્ય ભાનોઃ પરસદનનિવિષ્ટઃ કો લઘુત્વં ન યાતિ ॥

ઉડુપરિવૃઢઃ પત્યા મુક્તામયં યદપીડયદ્ યદપિ બિસિનીં ભાનોર્જાયાં જહાસ કુમુદ્વતી ।
તદુભય મતઃ શ કે સ કોચિતં નિજશ કયા પ્રસરતિ નવાર્કે કર્કન્ધૂફલારુણરોચષિ ॥

ઉડુપરિષદઃ કિં નાર્હત્વં નિશઃ કિમુ નૌચિતી પતિરિહ ન યદ્ દૃષ્ટસ્ તાભ્યાં ગણેયરુચીગણઃ ।
સ્ફુટમુડુપતેરાશ્મં વક્ષઃ સ્ફુરન્મલિનાશ્મન- ચ્છવિ યદનયોર્વિચ્છેદેઽપિ દ્રુતં બત ન દ્રુતમ્ ॥

ઉડુરાજમુખી મૃગરાજકટિર્ ગજરાજવિરાજિતમન્દગતિઃ ।
યદિ સા વનિતા હૃદયે નિહિતા ક્વ જપઃ ક્વ તપઃ ક્વ સમાધિરતિઃ ॥

ઉડ્ડાયિતઃ પૂર્વદિશા ક્રમેણ પ્રકાશર ગઃ પૃથુલઃ પતણ્ગઃ ।
પારે વિયદ્વિચ્યુતરશ્મિરર્વાક્ પતન્નિદાનીં ક્ષપિતોઽસ્તશૈલે ॥

ઉડ્ડીનં વિહગૈર્મૃતં જલચરૈઃ ક્ષ્માન્તર્ગતં કચ્છપૈઃ પાઠીનૈઃ પૃથુપ કપીઠલુઠનાદ્યસ્મિન્ મુહુર્મૂર્ચ્છિતમ્ ।
તસ્મિન્નેવ સરસ્યકાલજલદેનાગત્ય તચ્ચેષ્ટિતં યેનાકુમ્ભનિમગ્નવન્યકરિણાં યૂથૈઃ પયઃ પીયતે ॥

ઉડ્ડીના ગુણપત્રિણઃ સુખફલાન્યારાદ્ વિકીર્ણાન્યધઃ પર્યસ્તાઃ પરિતો યશસ્તબકિતાઃ સંપલ્લતાપલ્લવાઃ ।
પ્રાગેવાપસૃતઃ પ્રમોદહરિણશ્ચ્છાયા કથાન્તં ગતા દૈવારણ્યમત ગજેન બલિના ભગ્નેઽભિમાનદ્રુમે ॥

ઉડ્ડીનાનામેષાં પ્રાસાદાત્ તરુણિ પક્ષિણાં પ ક્તિઃ ।
વિસ્ફુરતિ વૈજયન્તી પવનચ્છિન્નાપવિદ્ધેવ ॥

ઉડ્ડીયાગતમિન્દુમણ્ડલમિદં કિં ખઞ્જરીટદ્વયં હિત્વા કોરકતાં વિકસ્વરતરે યાતે કિમિન્દીવરે ।
ઇન્દોર્બિમ્બમવાપ્ય જાતરભસૌ કિં વા ચકોરાવિમાવ્ આં જ્ઞાતં શફરીવિલાસપટુની નેત્રે કુર ગીદૃશઃ ॥

ઉડ્ડીયાણં તુ સહજં કથિતં ગુરુણા સદા ।
અભ્યસેદસ્તતન્દ્રસ્ તુ વૃદ્ધોઽપિ તરુણો ભવેત્ ॥

ઉડ્ડીયોર્ધ્વં ગમને નિપત્યવચના વધોન્મુખી શકુનિઃ ।
વામે યાતુર્નિધનં દિશતિ વિપક્ષે વિપક્ષસ્ય ॥
ઉત વા તૃણવાન્ માર્ગઃ સમો ગમ્યઃ પ્રશસ્યતે ।
સુશોધ્યસ્ ત્રિવિધો માર્ગઃ ષડ્વિધં ચ સ્વકં બલમ્ ॥

ઉત્કટકણ્ટકકોટી- ઘર્ષણઘૃષ્ટાનિ હૃદિ ન ચિન્તયતિ ।
અસદૃશરસવિવશમતિર્ વિશત્યલિઃ કેતકીકુસુમમ્ ॥

ઉત્કણ્ઠયતિ મેઘાનાં માલા વૃન્દં કલાપિનામ્ ।
યૂનાં ચોત્કણ્ઠયત્યેષ માનસં મકરધ્વજઃ ॥

ઉત્કણ્ઠાકુલચક્રવાકયુવતીનિઃશ્વાસદણ્ડાહતઃ પીયૂષદ્યુતિરચ્છદર્પણતુલામારોહતિ પ્રસ્થિતઃ ।
કોકાનાં કૃપયેવ કુક્કુટરવૈરાહૂયમાને રવૌ દિગ્ જાતા નવધૌતવિદ્રુમમણિચ્છાયા ચ સૌત્રામણી ॥

ઉત્કણ્ઠાકુલમસ્તુ કણ્ટકકુલે સંજાયતાં તે મનઃ સાનન્દં પિચુમન્દકન્દલદલાસ્વાદેષુ કા વા ક્ષતિઃ ।
એતત્ કિં તુ તવ ક્રમેલક કથંકારં સહે દુઃસહં તસ્મિન્ પુણ્ડ્રકકન્દલીકિસલયે યેનાસિ નિન્દાપરઃ ॥