મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6347-6366

ઉચ્ચૈર્યદ્યસ્તિ મનઃ કિં વિપદા સંપદા ગન્ત્રી ।
પુરુષસ્ય મનસિ ભગ્ને મગ્નેવાપત્સુ લક્ષ્યતે લક્ષ્મીઃ ॥

ઉચ્ચૈર્યો મધુપાનલુબ્ધમનસાં ભૃ ગા ગનાનાં ગણૈર્ ઉદ્ગીતો રચિતાલયઃ ખગકુલૈર્દેશાન્તરાદાગતૈઃ ।
આસીદ્ યશ્ચ નિષેવિતોઽધ્વગશતૈર્ગ્રીષ્મોષ્મતાન્તિચ્છિદે સોઽયં સંપ્રતિ દુર્મદેન દલિતશ્ છાયાતરુર્દન્તિના ॥

ઉચ્ચૈસ્તનન્તમભિગમ્ય ઘનં તવાહમ્ અભ્યાગતોઽસ્મ્યતિથિરેષ પયોધરાર્થી ।
વક્તું ત્રપા તદપિ વચ્મિ વિદૂરબન્ધોઃ કાઠિન્યમસ્તિ ચ પયોધરયોર્મમાપિ ॥

ઉચ્ચૈસ્તરાં મત્સરિણોઽપિ લોકાઃ કુર્વન્તિ સંસત્સુ પુરઃ પ્રશંસામ્ ।
ન પણ્ડિતર્વિશ્વસિતવ્યમત્ર તત્સૌહૃદં યત્ ક્રિયતે પરોક્ષમ્ ॥

ઉચ્ચૈસ્તરાદમ્બરશૈલમૌલેશ્ ચ્યુતો રવિર્ગૈરિકગણ્ડશૈલઃ ।
તસ્યૈવ પાતેન વિચૂર્ણિતસ્ય સંધ્યારજોરાજિરિહોજ્જિહીતે ॥

ઉચ્ચૌ કુચૌ કૃશતરા ચ કટિર્ગભીરો નાભિઃ સમુન્નતતરં ચ નિતમ્બબિમ્બમ્ ।
નિમ્નોન્નતેતિ સુદૃશઃ સુભગે શરીરે મગ્નં મનો મમ ન માં પુનરભ્યુપૈતિ ॥

ઉચ્છન્નેવ કલૌ વૃષસ્ય ચરણશ્રેણી નવીનાં પુનસ્ તાં નિર્માય કૃતસ્ ત્વયા પુનરપિ ન્યસ્તઃ પદસ્યન્દનઃ ।
ભિન્દાનૈસ્તરણિં ત્વદસ્ત્રનિયતૈરેતત્કિલોદીરિતં શ્રુત્વાનૂરુરસૌ વિહાય મિહિરં ત્વાં દેવ સેવિષ્યતે ॥

ઉચ્છલન્ મત્સ્યપુચ્છાગ્રદણ્ડપાતહતાર્ણસિ ।
જગદુદ્યાનમમ્ભોધાવ્ ઉન્મમજ્જ મમજ્જ ચ ॥

ઉચ્છાસ્ત્રપદવિન્યાસઃ સહસૈવાભિસંપતઃ ।
શત્રુખ ગમુખગ્રાસમ્ અગત્વા ન નિવર્તતે ॥

ઉચ્છિદ્યતે ધર્મવૃત્તમ્ અધર્મો વર્તતે મહાન્ ।
ભયમાહુર્દિવારાત્રં યદા પાપો ન વાર્યતે ॥

ઉચ્છિદ્રાણિ દિગમ્બરસ્ય વસનાન્યર્ધા ગિનસ્સ્વામિનો રત્નાલંકૃતિભિર્વિશોષિતવપુઃશોભાશતં સુભ્રુવઃ ।
પૌરાઢ્યાશ્ચ પુરીઃ શ્મશાનવસતેર્ભિક્ષાભુજોઽપ્યક્ષમા લક્ષ્મીં ન વ્યતનોદ્ દરિદ્રભરણેષ્વજ્ઞો હિ સેનાન્વયઃ ॥

ઉચ્છિન્નાશ્રયકાતરેવ કુલટા ગોત્રાન્તરં શ્રીર્ગતા તામેવાનુગતા ગતાનુગતિકાસ્ત્યક્તાનુરાગાઃ પ્રજાઃ ।
આપ્તૈરપ્યનવાપ્તપૌરુષફલૈઃ કાર્યસ્ય ધૂરુજ્ઝિતા કિં કુર્વન્ત્વથવોત્તમા ગરહિતૈર ગૈરિવ સ્થીયતે ॥

ઉચ્છિષ્ટં કરખર્પરં પથિ ગતં મૂર્ખૈર્જડૈર્ધિક્કૃતં વિપ્રૈસ્ તત્ત્વવિચિન્તકૈર્મનસિ તં સ્વાત્મપ્રબોધે કૃતમ્ ।
નૃત્યન્તં ચ દિગમ્બરં ચ જટિલં બાલૈશ્ચ મુક્તં જડં ડિમ્ભશ્ચોપહસન્તિ ચત્વરપથે દત્ત્વા મુહુસ્ તાલિકાઃ ॥

ઉચ્છિષ્ટં શિવનિર્માલ્યં વમનં શવકર્પટમ્ ।
કાકવિષ્ઠાસમુત્પન્નાઃ પઞ્ચૈતેઽતિપવિત્રકાઃ ॥

ઉચ્છિષ્ટો ન સ્પૃશેત્ ખ ગં નિશિકુર્યાન્ન શીર્ષકે ।
દિવા ચ પૂજયેદેનં ગન્ધમાલ્યાદિસંપદા ॥

ઉચ્છીર્ષે પદકં કૃત્વા યદિ શેતે શુનસ્ તદા ।
આગચ્છદ્વલ્લભં વક્તિ તદ્વેશ્મન્યચિરાદપિ ॥

ઉચ્છૂનારુણમશ્રુણિર્ગમવશાચ્ ચક્ષુર્મના મન્થરં સોષ્મશ્વાસકદર્થિતાધરરુચિર્વ્યસ્તાલકા ભ્રૂભુવઃ ।
આપાણ્ડુઃ કરપલ્લવે ચ નિભૃતમ્ શેતે કપોલસ્થલી મુગ્ધે કસ્ય તપઃફલં પરિણતં યસ્મૈ તવેયં દશા ॥

ઉચ્છૃ કલેન નિરપેક્ષતયોન્મદેન યેનાકુલીકૃતમિદં કરિણા બભૂવ ।
દત્ત્વા પદં શિરસિ હસ્તિપકાર્ભકેણ મન્દઃ કથં ગમિત એષ વશં પ્રસહ્ય ॥

ઉચ્છેદનં ચાપચયઃ પીડનં કર્શનં તથા ।
ઇતિ વિદ્યાવિદઃ પ્રાહુઃ શત્રૌ વૃત્તં ચતુર્વિધમ્ ॥

ઉચ્છેદ્યમપિ વિદ્વાંસો વર્ધયન્ત્યરિમેકદા ।
ગુડેન વર્ધિતઃ શ્લેષ્મા યતો નિઃશેષતાં વ્રજેત્ ॥