મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6166-6186

ઇહ જગતિ રતીશપ્રક્રિયાકૌશલિન્યઃ કતિ કતિ ન નિશીથે સુભ્રુવઃ સંચરન્તિ ।
મમ તુ વિધિહતાયા જાયમાનસ્મિતાયાઃ સહચરિ પરિપન્થી હન્ત દન્તાંશુરેવ ॥

ઇહ તવ દેવ નિપતતા કરકમલકુશોદકેન જાયન્તે ।
તત્તદ્દૂરદરિદ્ર- દ્વારિ દ્વિપદાનવારિભિઃ સરિતઃ ॥

ઇહ તુરગશતૈઃ પ્રયાન્તુ મૂર્ખા ધનરહિતા વિબુધાઃ પ્રયાન્તુ પદ્ભ્યામ્ ।
ગિરિશિખરગતાપિ કાકપઙ્ક્તિઃ પુલિનગતૈર્ન સમત્વમેતિ હંસૈઃ ॥

ઇહ દુઃખં નૃપાદિભ્યઃ પરત્ર નરકાદિતઃ ।
પ્રાપ્નોતિ સ્તેયતસ્ તેન સ્તેયં ત્યાજ્યં સદા બુધૈઃ ॥

ઇહ દુઃખં લયઃ પ્રોક્તો દુઃખં હર્તું લયઃ ક્ષમઃ ।
દુઃખે શુભે લયો દુઃખં દુઃખં કિં તસ્ય કથ્યતે ॥

ઇહ ધર્માર્થકામાનામ્ અવાપ્તિફલમિષ્યતે ।
તત્રાર્થઃ સહ કામેન નિરીક્ષ્યો ધર્મચક્ષુષા ॥
પરિત્યજ્ય હિ યો ધર્મમ્ અર્થમર્થાય પશ્યતિ ।
કામં વા કામલાભાય ન સ બુદ્ધેષુ બુદ્ધિમાન્ ॥

ઇહ નગરે પ્રતિરથ્યં ભુજંગસંબાધરુચિરસંચારે ।
સુન્દરિ મમ મતમેતન્ નકુલપ્રતિપાલનં શ્રેયઃ ॥

ઇહ નિચુલનિકુઞ્જે મધ્યમધ્યેઽસ્ય રન્તુર્ વિજનમજનિ શય્યા કસ્ય બાલપ્રવાલૈઃ ।
ઇતિ કથયતિ વૃન્દે યોષિતાં પાન્તુ યુષ્માન્ સ્મિતશબલિતરાધામાધવાલોકિતાનિ ॥

ઇહ નિચુલનિકુઞ્જે વંશસંભારભાજિ સ્વપિમિ યદિ મુહૂર્તં પશ્યસિ ક્ષેત્રમેતત્ ।
ઇતિ પથિકમકસ્માન્ માર્ગ એવોપવિષ્ટં વદતિ તરુણકાન્તં ગોપિકા સાઙ્ગભઙ્ગમ્ ॥

ઇહ નિભૃતનિપાતમૂકપાદં વલયિતકાર્મુકવલ્લયઃ કિરાતાઃ ।
ભવદલસવિલોકનાનભિજ્ઞા મૃગગૃહિણિ પ્રહરન્તિ ગચ્છ દૂરમ્ ॥

ઇહ નિવસતિ મેરુઃ શેખરો ભૂધરાણામ્ ઇહ હિ નિહિતભારાઃ સાગરાઃ સપ્ત ચૈવ ।
ઇદમતુલમનન્તં ભૂતલં ભૂરિભૂતોદ્- ભવધરણસમર્થં સ્થાનમસ્મદ્વિધાનામ્ ॥

ઇહ નિશિ નિબિડનિરન્તર- કુચકુમ્ભદ્વિતયદત્તહૃદયભરા ।
રમણગુણકૃષ્યમાણા સંતરતિ તમસ્તરઙ્ગિણીં કાપિ ॥

ઇહ પરિચિતા જાત્યન્ધાનામિયં ન તવોન્નતિર્ ગુણપરિચયે ચક્ષુષ્મન્તો ત્વયાતિવિડમ્બિતાઃ ।
કૃપણવણિજામલ્પીકર્તું ગુણાંસ્ તવ કેવલં મરકત મૃષા દોષોદ્ગારઃ કરિષ્યતિ દુર્યશઃ ॥

ઇહ પરિમલો યત્ર વ્યક્તો ન તત્ર મધુશ્રિયો મધુ સમધિકં યસ્મિંસ્ તસ્મિન્ ન ગન્ધસમૃદ્ધયઃ ।
ઇતિ મરુવકં નિન્દન્ કુન્દાદપેતકુતૂહલઃ કમલમધિકં સ્મારં સ્મારં વિષીદતિ ષટ્પદઃ ॥

ઇહ પુરોઽનિલકમ્પિતવિગ્રહા મિલતિ કા ન વનસ્પતિના લતા ।
સ્મરસિ કિં સખિ કાન્તરતોત્સવં ન હિ ઘનાગમરીતિરુદાહૃતા ॥

ઇહ બહલિતમિન્દોર્દીધિતીનાં પ્રભાભિર્ મદવિકલચકોરીચઞ્ચુમુદ્રાઙ્કિતાભિઃ ।
રતિભરપરિખેદસ્રસ્તરાર્થં વધૂનાં કરકિસલયલીલાભઞ્જનવ્યઞ્જિકાભિઃ ॥

ઇહ ભુવિ કલયતિ લઘુરપિ મહતાં સઙ્ગેન કમપિ મહિમાનમ્ ।
લઙ્ઘયતિ ચન્દ્રલીનો નભસ્તલં હેલયા હરિણઃ ॥

ઇહ ભોગં યશઃ પ્રીતિં સભાસુ બહુમાન્યતામ્ ।
દદ્યાત્ પરત્ર સુગતિં વિદ્યાધનમનુત્તમમ્ ॥

ઇહ મધુપવધૂનાં પીતમલ્લીમધૂનાં વિલસતિ કમનીયઃ કાકલીસંપ્રદાયઃ ।
ઇહ નટતિ સલીલં મઞ્જરી વઞ્જુલસ્ય પ્રતિપદમુપદિષ્ટા દક્ષિણેનાનિલેન ॥

ઇહ મહિષવિષાણવ્યસ્તપાષાણપીઠ- સ્ખલનસુલભરોહિદ્ગર્ભિણીભ્રૂણહત્યાઃ ।
કુહરવિહરમાણપ્રૌઢભલ્લૂકહિક્કા- ચયચકિતકિરાતસ્રસ્તશસ્ત્રા વનાન્તાઃ ॥