મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5986-6005

ઇન્દું નિન્દતિ ચન્દનં ન સહતે મલ્લીસ્રજં નેક્ષતે હારં દ્વેષ્ટિ સિતાબ્જમુજ્ઝતિ બિસસ્તોમં નિગૃહ્ણાતિ ચ ।
શ્રીભૂપાલ મહીધરેષુ વિપિનેષ્વમ્ભોધિતીરેષુ ચ ત્વત્કીર્તિસ્ ત્વદરિપ્રિયા ચ વિલસત્યુચ્ચૈઃ સ્ફુરત્પાણ્ડિમા ॥

ઇન્દું નિન્દતિ ચન્દનં ન સહતે વિદ્વેષ્ટિ પઙ્કેરુહં હારં ભારમવૈતિ નૈવ કુરુતે કર્પૂરપૂરે મનઃ ।
સ્વર્ગઙ્ગામવગાહતે હિમગિરિં ગાઢં સમાલિઙ્ગતે યત્કીર્તિર્વિરહાતુરેવ ન મનાગેકત્ર વિશ્રામ્યતિ ॥

ઇન્દું નિન્દતિ તસ્કરો ગૃહપતિં જારો સુશીલં ખલઃ સાધ્વીમપ્યસતી કુલીનમકુલો જહ્યાજ્ જરન્તં યુવા ।
વિદ્યાવન્તમનક્ષરો ધનપતિં નીચશ્ ચ રૂપોજ્જ્વલં વૈરૂપ્યેણ હતઃ પ્રબુદ્ધમબુધોત્કૃષ્ટં નિકૃષ્ટો જનઃ ॥

ઇન્દું નિન્દતિ પદ્મખણ્ડકદલીતલ્પં ન વા મન્યતે કર્પૂરં કિરતિ પ્રયાતિ ન રતિં પ્રાલેયધારાગૃહે ।
કિં વાન્યત્ તવ વિપ્રયોગશિખિના સા દહ્યમાના મુહુસ્ ત્વામન્તર્હૃદયસ્થિતં દવભયાન્ નેત્રામ્બુભિઃ સિઞ્ચતિ ॥

ઇન્દું નિન્દતુ નામ વાથ નલિનીં નિન્દન્તુ ચક્રાહ્વયા નૈવાનેન સુધાકરસ્ય સુષમાહાનિર્ન વા દુર્યશઃ ।
એતેનૈવ કૃતાર્થતાસ્ય જનતા યન્મોદમાલમ્બતે યજ્જ્યોત્સ્નાસુ ચિરં ચકોરપરિષચ્ ચઞ્ચૂપુટં ન્યસ્યતિ ॥

ઇન્દું મુખાદ્ બહુતૃણં તવ યદ્ ગૃણન્તિ નૈનં મૃગસ્ ત્યજતિ તન્ મૃગતૃષ્ણયૈવ ।
અત્યેતિ મોહમહિમા ન હિમાંશુબિમ્બ- લક્ષ્મીવિડમ્બિમુખિ વિત્તિષુ પાશવીષુ ॥

ઇન્દું વેત્તિ દિવાકરં મલયજં દાવાનલં મન્યતે જાનાત્યમ્બુજમુલ્મુકં કલયતિ પ્રાલેયતલ્પં ચિતામ્ ।
હારાઙ્ગારકદર્થિતેન મનસા સૃષ્ટિં સમસ્તામિમાં સંપ્રત્યગ્નિમયી ન વેત્તિ સુભગા ત્યક્તા વરાકી ત્વયા ॥

ઇન્દુઃ કિં ક્વ કલઙ્કઃ સરસિજમેતત્ કિમમ્બુ કુત્ર ગતમ્ ।
લલિતસવિલાસવચનૈર્ મુખમિતિ હરિણાક્ષિ નિશ્ચિતં પરતઃ ॥

ઇન્દુઃ પ્રયાસ્યતિ વિનઙ્ક્ષ્યતિ તારકશ્રીઃ સ્થાસ્યન્તિ લીઢતિમિરા ન મણિપ્રદીપાઃ ।
અન્ધં સમગ્રમપિ કીટમણે ભવિષ્યત્ય્ ઉન્મેષમેષ્યતિ ભવાનપિ દુરમેતત્ ॥

ઇન્દુપ્રભારસવિદં વિહગં વિહાય કીરાનને સ્ફુરસિ ભારતિ કા રતિસ્ તે ।
આદ્યં યદિ શ્રયસિ જલ્પતુ કૌમુદીનાં ગોવિન્દરાજવચસાં ચ વિશેષમેષઃ ॥

ઇન્દુબિમ્બાદિવોત્કીર્ણં પદ્મગર્ભાદિવોદ્ધૃતમ્ ।
વદનં તવ તન્વઙ્ગિ વિમૃશદ્ભિર્વિભાવ્યતે ॥
ઇન્દુભાસ્કરયોર્યત્ર નભઃસંચારખિન્નયોઃ ।
પતાકાઃ પવનાધૂતાઃ ભજન્તે તાલવૃન્તતામ્ ॥

ઇન્દુમિન્દુમુખિ લોકય લોકં ભાનુભાનુભિરમું પરિતપ્તમ્ ।
વીજિતું રજનિહસ્તગૃહીતં તાલવૃન્તમિવ નાલવિહીનમ્ ॥

ઇન્દુમિન્દ્રદિગસૂત સરસ્વાન્ ઉત્તરઙ્ગભુજરાજિરનૃત્યત્ ।
ઉજ્જહર્ષ ઝષકેતુરવાપુઃ ષટ્પદાઃ કુમુદબન્ધનમોક્ષમ્ ॥

ઇન્દુમુખી કુમુદાક્ષી રમ્ભોરૂ કમલચારુકરચરણા ।
અમૃતદ્રવલાવણ્યા હૃદયગતા દેવિ કિં દહસિ ॥

ઇન્દુરિન્દુરિતિ કિં દુરાશયા બિન્દુરેષ પયસો વિલોક્યતે ।
નન્વિદં વિજયતે મૃગીદૃશઃ શ્યામકોમલકપોલમાનનમ્ ॥

ઇન્દુર્મૂર્ધ્નિ શિવસ્ય શૈલદુહિતુર્વક્રો નખાઙ્કઃ સ્તને દેયાદ્ વોઽભ્યુદયં દ્વયં તદુપમામાલમ્બમાનં મિથઃ ।
સમ્વાદઃ પ્રણવેન યસ્ય દલતા કાયૈકતાયાં તયોર્ ઊર્ધ્વદ્વારવિચિન્તિતેન ચ હૃદિ ધ્યાતસ્વરૂપેણ ચ ॥

ઇન્દુર્યત્ર ન નિન્દ્યતે ન મધુરં દૂતીવચઃ શ્રૂયતે નાલાપા નિપતન્તિ બાષ્પકલુષા નોપૈતિ કાર્શ્યં તનુઃ ।
સ્વાધીનામનુકૂલિનીં સ્વગૃહિણીમાલિઙ્ગ્ય યત્ સુપ્યતે તત્ કિં પ્રેમ ગૃહાશ્રમવ્રતમિદં કષ્ટં સમાચર્યતે ॥

ઇન્દુર્યદ્યુદયાદ્રિમૂર્ધ્નિ ન ભવત્યદ્યાપિ તન્ મા સ્મ ભૂન્ નાસીરેઽપિ તમઃસમુચ્ચયમમૂરુન્મૂલયન્તિ ત્વિષઃ ।
અપ્યક્ષ્ણોર્મુદમુદ્ગિરન્તિ કુમુદૈરામોદયન્તે દિશઃ સંપ્રત્યૂર્ધ્વમસૌ તુ લાઞ્છનમભિવ્યઙ્ક્તું પ્રકાશિષ્યતે ॥

ઇન્દુર્લિપ્ત ઇવાઞ્જનેન જડિતા દૃષ્ટિર્મૃગીણામિવ પ્રમ્લાનારુણિમેવ વિદ્રુમદલં શ્યામેવ હેમપ્રભા ।
કાર્કશ્યં કલયા ચ કોકિલવધૂકણ્ઠેષ્વિવ પ્રસ્તુતં સુન્દર્યાઃ પુરતશ્ચ હન્ત શિખિનાં બર્હાઃ સગર્હા ઇવ ॥

ઇન્દુવ્રતસહસ્રં તુ ચરેદ્ યઃ કાયશોધનમ્ ।
પિબેદ્ યશ્ ચાપિ ગઙ્ગામ્ભઃ સમૌ સ્યાતાં ન વા સમૌ ॥