મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5946-5965

ઇદમસુલભવસ્તુપ્રાર્થનાદુર્નિવારં પ્રથમમપિ મનો મે પઞ્ચબાણઃ ક્ષિણોતિ ।
કિમુત મલયવાતોન્મૂલિતાપાણ્ડુપત્રૈર્ ઉપવનસહકારૈર્દર્શિતેષ્વઙ્કુરેષુ ॥

ઇદમસ્ખલિતં ધારય વારય પરુષાક્ષરા વાચઃ ।
એકઃ સકલજનાનાં જગતિ રિપુઃ પરુષવાક્ પુરુષઃ ॥

ઇદમહં કરુણામૃતસાગરં શશિકિશોરશિરોમણિમર્થયે ।
વ્રજતુ જન્મનિ જન્મનિ મે વપુર્ ભવદુપાસનસાધનતામિતિ ॥

ઇદમાભાતિ ગગને ભિન્દાનં સંતતં તમઃ ।
અમન્દનયનાનન્દકરં મણ્ડલમૈન્દવમ્ ॥

ઇદમિદમિતિ ભૂરુહાં પ્રસૂનૈર્ મુહુરતિલોભયતા પુરઃપુરોઽન્યા ।
અનુરહસમનાયિ નાયકેન ત્વરયતિ રન્તુમહો જનં મનોભૂઃ ॥

ઇદમિદમિતિ સમ્યક્ કર્મણા યોજનીયં નિયતમિતિ વિચિન્ત્ય પ્રાપયેદીહમાનઃ ।
સુનયપિહિતરન્ધ્રઃ પ્રાકૃતો યસ્ય વર્ગઃ ક્ષિતિપતિરુપભુઙ્ક્તે સ ત્રિવર્ગં ચિરાય ॥

ઇદમુચ્છ્વસિતાલકં મુખં તવ વિશ્રાન્તકથં દુનોતિ મામ્ ।
નિશિ સુપ્તમિવૈકપઙ્કજં વિરતાભ્યન્તરષટ્પદસ્વનમ્ ॥

ઇદમુદ્દિશ્ય વયસ્યાઃ સ્વસમીહિતદૈવતં નમત ।
યમુનૈવ જાનુદઘ્ની ભવતુ ન વા નાવિકોઽસ્ત્વપરઃ ॥

ઇદમુપહિતસૂક્ષ્મગ્રન્થિના સ્કન્ધદેશે સ્તનયુગપરિણાહાચ્છાદિના વલ્કલેન ।
વપુરભિનવમસ્યાઃ પુષ્યતિ સ્વાં ન શોભાં કુસુમમિવ પિનદ્ધં પાણ્દુપત્રોદરેણ ॥

ઇદમુભયભિત્તિસંતત- હારગુણાન્તર્ગતૈકકુચમુકુલમ્ ।
ગુટિકાધનુરિવ બાલા- વપુઃ સ્મરઃ શ્રયતિ કુતુતેન ॥

ઇદમેતત્ કરિષ્યામિ તત એતદ્ ભવિષ્યતિ ।
સંકલ્પઃ ક્રિયતે યોઽયં ન તં મૃત્યુઃ પ્રતીક્ષતે ॥

ઇદમેવ કલેરસ્ય મદવિસ્ફૂર્જિતં મહત્ ।
યન્ મે મનોરથાવાપ્તિઃ ન રામભજનાદપિ ॥

ઇદમેવ નરેન્દ્રાણાં સ્વર્ગદ્વારમનર્ગલમ્ ।
યદાત્મનઃ પ્રતિજ્ઞા ચ પ્રજા ચ પરિપાલ્યતે ॥

ઇદમેવ પરં મૌર્ખ્યમ્ ઉપાયૈસ્ત્રિભિરુજ્ઝિતમ્ ।
પરાક્રમન્તે યુદ્ધેષુ સમમેવોભયે ભટાઃ ॥

ઇદમેવ મહદ્ ધૈર્યં ધીરાણાં સુતપસ્વિનામ્ ।
વિઘ્નવન્ત્યપિ સંપ્રાપ્ય યદ્ વિઘ્નૈર્ન વિહન્યતે ॥

ઇદમેવ હિ જન્મફલં જીવિતફલમેતદેવ યત્ પુંસામ્ ।
લટહનિતમ્બવતીજન- સંભોગસુખેન યાતિ તારુણ્યમ્ ॥

ઇદમેવ હિ નિર્ણીતં પૈશુન્યાદ્ દુઃખસંગમઃ ।
અન્યાર્થં ખનતો ગર્તં કૂપે પાતઃ સુનિશ્ચિતઃ ॥

ઇદમેવ હિ પાણ્ડિત્યં ચાતુર્યમિદમેવ હિ ।
ઇદમેવ સુબુદ્ધિત્વમ્ આયાદલ્પતરો વ્યયઃ ॥

ઇદમેવ હિ પાણ્ડિત્યમ્ ઇયમેવ કુલીનતા ।
અયમેવ પરો ધર્મ આયાદલ્પતરો વ્યયઃ ॥

ઇદાનીં તીવ્રાભિર્દહન ઇવ ભાભિઃ પરિગતો મમાશ્ચર્યં સૂર્યઃ કિમુ સખિ રજન્યામુદયતે ।
અયં મુગ્ધે ચન્દ્રઃ કિમિતિ મયિ તાપં પ્રકટયત્ય્ અનાથાનાં બાલે કિમિહ વિપરીતં ન ભવતિ ॥