મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5926-5945

ઇદં સ્વજનદેહજાતનયમાતૃભાર્યામયં વિચિત્રમિહ કેનચિદ્ રચિતમિન્દ્રજાલં નનુ ।
ક્વ કસ્ય કથમત્ર કો ભવતિ તત્ત્વતો દેહિનઃ સ્વકર્મવશવર્તિનસ્ ત્રિભુવને નિજો વા પરઃ ॥

ઇદં સ્વસ્ત્યયનં શ્રેષ્ઠમ્ ઇદં બુદ્ધિવિવર્ધનમ્ ।
ઇદં યશસ્યં સતતમ્ ઇદં નિઃશ્રેયસં પરમ્ ॥

ઇદં હિ પુંસસ્ તપસઃ શ્રુતસ્ય વા સ્વિષ્ટસ્ય સૂક્તસ્ય ચ બુદ્ધદત્તયોઃ ।
અવિચ્યુતોઽર્થઃ કવિભિર્નિરૂપિતો યદુત્તમશ્લોકગુણાનુવર્ણનમ્ ॥

ઇદં હિ પ્રાણયશસં ક્રયવિક્રયપત્તનમ્ ।
સ્વામિસત્કારશલ્યાનામ્ અત્રૈવોદ્ધરણી ક્રિયા ॥

ઇદં હિ માહાત્મ્યવિશેષસૂચકં વદન્તિ ચિહ્નં મહતાં મનીષિણઃ ।
મનો યદેષાં સુખદુઃખસંભવે પ્રયાતિ નો હર્ષવિષાદવશ્યતામ્ ॥

ઇદં હિ વૈદગ્ધ્યરહસ્યમુત્તમં પઠેન્ ન સૂક્તિં કવિમાનિનઃ પુરઃ ।
ન કેવલં તાં ન વિભાવયત્યસૌ સ્વકાવ્યબન્ધેન વિનાશયત્યપિ ॥

ઇદમનન્યપરાયણમન્યથા હૃદયસંનિહિતે હૃદયં મમ ।
યદિ સમર્થયસે મદિરેક્ષણે મદનબાણહતોઽસ્મિ હતઃ પુનઃ ॥

ઇદમનુચિતમક્રમશ્ ચ પુંસાં યદિહ જરસ્યપિ માન્મથો વિકારઃ ।
યદપિ ચ ન કૃતં નિતમ્બિનીનાં સ્તનપતનાવધિ જીવિતં રતં વા ॥

ઇદમનુદિતહોતુઃ કોઽપિ હોમાવસાન- જ્વલદનલમવાદીત્ કુણ્ડમાખણ્ડલસ્ય ।
મણિઘટમભિષેકે પ્રાતરસ્યોચુરેકે કલિતકિરણતોયં મણ્ડલં ચણ્ડભાસઃ ॥

ઇદમન્તરમુપકૃતયે પ્રકૃતિચલા યાવદર્થિસંપદિયમ્ ।
વિપદિ નિયતોદયાયાં પુનરુપકર્તું કુતોઽવસરઃ ॥

ઇદમન્ધં તમઃ કૃત્સ્નં જાયેત ભુવનત્રયમ્ ।
યદિ શબ્દાહ્વયં જ્યોતિર્ આ સંસારાન્ ન દીપ્યતે ॥

ઇદમન્યચ્ ચ દેવર્ષે રહસ્યં સર્વયોષિતામ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવ પુરુષં હૃદ્યં યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ ॥

ઇદમપટુ કપાટં જર્જરઃ પઞ્જરોઽયં વિરમતિ ન ગૃહેઽસ્મિન્ ક્રૂરમાર્જારયાત્રા ।
શુક મુકુલિતજિહ્વં સ્થીયતાં કિં વચોભિસ્ તવ વચનવિનોદે નાદરઃ પામરાણામ્ ॥

ઇદમપરમદ્ભુતતમં યુવતિસહસ્રૈર્વિલુપ્યમાનસ્ય ।
વૃદ્ધિર્ભવતિ ન હાનિર્ યત્ તવ સૌભાગ્યકોષસ્ય ॥

ઇદમપાસ્ય વિરાગિ પરાગિણીર્ અલિકદમ્બકમમ્બુરુહાં તતીઃ ।
સ્તનભરેણ જિતસ્તબકાનમન્- નવલતે વલતેઽભિમુખં તવ ॥

ઇદમપ્રતિમં પશ્ય સરઃ સરસિજૈર્વૃતમ્ ।
સખે મા જલ્પ નારીણાં નયનાનિ દહન્તિ મામ્ ॥

ઇદમમૃતમમેયં સેયમાનન્દસિન્ધુર્ મધુમધુરમપીદં કિંચિદન્તર્ધુનોતિ ।
યદયમુદયલીલીલાલસાનાં વધૂનાં રતિવિનિમયભાજાં કેલિભિર્યાતિ કાલઃ ॥

ઇદમમ્લાનમાનાયા લગ્નં સ્તનતટે તવ ।
છાદ્યતામુત્તરીયેણ નવં નખપદં સખિ ॥

ઇદમયુક્તમહો મહદેવ યદ્ વરતનોઃ સ્મરયત્યનિલોઽન્યદા ।
સ્મૃતસયૌવનસોષ્મપયોધરાન્ સતુહિનસ્ તુ હિનસ્તુ વિયોગિનઃ ॥

ઇદમશિશિરૈરન્તસ્તાપાદ્ વિવર્ણમણીકૃતં નિશિ નિશિ ભુજન્યસ્તાપાઙ્ગપ્રસારિભિરશ્રુભિઃ ।
અનભિલુલિતજ્યાઘાતાઙ્કં મુહુર્મણિબન્ધનાત્ કનકવલયં સ્રસ્તં સ્રસ્તં મયા પ્રતિસાર્યતે ॥