મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5906-5925

ઇદં ત્વિહોત્પાતયુગં પ્ર્થિવ્યાં મહાભયં શાકુનિકા વદન્તિ ।
યદ્ વાયસો મૈથુનસંનિવિષ્ટો દૃશ્યેત યદ્ વા ધવલઃ કદાચિત્ ॥

ઇદં દૂર્વાકાણ્ડદ્યુતિમુષિ કપોલે કતિપયૈઃ શ્રમામ્ભોભિઃ કીર્ણં સહજબકુલામોદસુભગમ્ ।
સમાકાઙ્ક્ષે તામ્રાધરમનુમનુષ્વ પ્રિયતમે મનોજ્ઞં તે પાતું મુખકમલમાઘ્રાતુમથવા ॥

ઇદં નભસિ ભીષણભ્રમદુલૂકકોલાહલે નિશાચરવિલાસિનીનિવહદત્તનેત્રોત્સવે ।
પરિસ્ફુરતિ નિર્ભરપ્રચુરપઙ્કમગ્નોલ્લસદ્- વરાહકુલમાંસલં પ્રબલબન્દમન્ધં તમઃ ॥

ઇદં નાસીન્ ન ચોત્પન્નં ન ચાસીન્ ન ભવિષ્યતિ ।
તત્ તદ્ બ્રહ્મૈવ સદ્રૂપમ્ ઇદમિત્થમવસ્થિતમ્ ॥

ઇદં નૃપપ્રાર્થિભિરુજ્ઝિતોઽર્થિભિર્ મણિપ્રરોહેણ વિવૃધ્ય રોહણઃ ।
કિયદ્દિનૈરમ્બરમાવરિષ્યતે મુધા મુનિર્વિન્ધ્યમરુન્ધ ભૂધરમ્ ॥

ઇદં પરમસુન્દરં તનુપુરં કુરઙ્ગીદૃશાં નિવાર્ય ખલુ શૈશવં સ્વયમનેન નીતં બલાત્ ।
તદાગમનશઙ્કયા મકરકેતુના કિં કૃતં પયોધરધરાધરૌ ત્રિવલિવાહિનીદુસ્તરૌ ॥

ઇદં પ્રકૃત્યા વિષયૈર્વશીકૃતં પરસ્પરસ્ત્રીધનલોલુપં જગત્ ।
સનાતને વર્ત્મનિ સાધુસેવિતે પ્રતિષ્ઠતે દણ્ડભયોપપીડિતમ્ ॥

ઇદં પ્રાયો લોકે ન પરિચિતપૂર્વં નયનયોર્ ન યાચ્ઞા યત્ પુંસઃ સુગુણપરિમાણં લઘયતિ ।
વિશદ્ભિર્વિશ્વાત્મા સ્વવપુષિ બલિપ્રાર્થનકૃતે ત્રપાલીનૈરઙ્ગૈર્યદયમભવદ્ વામનતનુઃ ॥

ઇદં મઘોનઃ કુલિશં ધારાસંનિહિતાનલમ્ ।
સ્મરણં યસ્ય દૈત્યસ્ત્રીગર્ભપાતાય કલ્પતે ॥

ઇદં મદં ચન્દ્રમસઃ સમન્તાદ્ અસ્મત્સપત્નસ્ય હરિષ્યતીતિ ।
યસ્મિન્ પુરન્ધ્રીવદનસ્યલક્ષ્મીં નિજાં વ્યધુઃ પ્રાભૃતમમ્બુજાનિ ॥

ઇદં યુગસહસ્રેષુ ભવિષ્યદભવદ્ દિનમ્ ।
તદપ્યદ્યત્વમાપન્નં કા કથા મરણાવધેઃ ॥

ઇદં લબ્ધમિદં નષ્ટમ્ ઇદં લપ્સ્યે મનોરથમ્ ।
ઇદં ચિન્તયતામેવ જીર્ણમાયુઃ શરીરિણામ્ ॥

ઇદં વક્ત્રં સાક્ષાદ્ વિરહિતકલઙ્કઃ શશધરઃ સુધાધારાધારશ્ ચિરપરિણતં બિમ્બમધરઃ ।
ઇમે નેત્રે રાત્રિંદિવમધિકશોભે કુવલયે તનુર્લાવણ્યાનાં જલધિરવગાહે સુખતરઃ ॥

ઇદં વિશ્વં કુટુમ્બો ન ઇતિ યેષાં સુનિશ્ચયઃ ।
તે શાન્તાઃ પરમોદારાઃ કેષાં વન્દ્યા ન સાધવઃ ॥

ઇદં વિશ્વં પાલ્યં વિધિવદભિયુક્તેન મનસા પ્રિયાશોકો જીવં કુસુમમિવ ઘર્મો ગ્લપયતિ ।
સ્વયં કૃત્વા ત્યાગં વિલપનવિનોદોઽપ્યસુલભસ્ તદદ્યાપ્યુચ્છ્વાસો ભવતિ નનુ લાભો હિ રુદિતમ્ ॥

ઇદં વ્યોમસરોમધ્યે ભાતિ ચન્દ્રસિતોત્પલમ્ ।
મલિનોઽન્તર્ગતો યત્ર કલઙ્કો ભ્રમરાયતે ॥

ઇદં શરીરં પુરુષસ્ય મોહજં યથા પૃથગ્ ભૌતિકમીયતે ગૃહમ્ ।
યથૌદકૈઃ પાર્થિવતૈજસૈર્જનઃ કાલેન જાતો વિકૃતો વિનશ્યતિ ॥

યથાનલો દારુષુ ભિન્ન ઈયતે યથાનિલો દેહગતઃ પૃથક્ સ્થિતઃ ।
યથા નભઃ સર્વગતં ન સજ્જતે તથા પુમાન્ સર્વગુણાશ્રયઃ પરઃ ॥

ઇદં શરીરં શ્લથસંધિ જર્જરં પતત્યવશ્યં પરિણામદુર્વહમ્ ।
કિમૌષધં પૃચ્છસિ મૂઢ દુર્મતે નિરામયં કૃષ્ણરસાયનં પિબ ॥

ઇદં શીતં પાથઃ પિબત પથિકા મુઞ્ચત મનાક્ પથઃ શ્રાન્તિં કાન્તાસ્મૃતિજનિતચિન્તાદ્વિગુણિતામ્ ।
ઇતિ સ્ફીતાપાઙ્ગં મૃદુમધુરવાગ્ભઙ્ગિહસિતં પ્રપાપાલીમાલા હરતિ તરુણાનાં પથિ ગતિમ્ ॥